Bài 9: Làm họa tiết trang trí bằng chất liệu thạch cao
6. Kiểm tra, hoàn thiện sản phẩm
6.2. Nội dung kiểm tra
Sau khi gỡ khuôn ra, lấy nước rửa sạch bề mặt bên trong của khuôn.và tiến hành công tác kiểm tra.
Kiểm tra độ dung sai về hình dáng kích thước của sản phẩm;
Kiểm tra độ nhẵn sạch trên bề mặt các họa tiết;
Kiểm tra độ nét của các chi tiết, họa tiết…
Nếu phát hiện những khiếm khuyết, lỗi, thì tiến hành chỉnh sửa ngay.
Bằng cách lấy giấy nháp, dao trổ... Tiến hành gọt, chỉnh sửa, trà nhám bề mặt khuôn sao cho có độ nhẵn, độ nét và độ tinh xảo. Những sản phẩm có nhiều lỗi không thể sửa được thì phải loại ngay vì không đủ tiêu chuẩn chất lượng và kỹ mỹ thuật. Nhưng dẫu sao trong thực tế chúng ta cố gắng hạn chế tối đa việc để các sản phẩm không đủ tiêu chuẩn như trên.
* Những yêu cầu về kỹ mỹ thuật của làm hoạ tiết trang trí - Hoạ tiết đúc đảm bảo đúng hình dáng, tỷ lệ, kích thước theo mẫu vẽ thiết kế;
- Bề mặt họa tiết sau khi đúc nhẵn, sạch, có độ nét, độ giống mẫu;
- Chi tiết của các hoa văn rõ ràng, mềm mại, sinh động;
- Các họa tiết sau khi đúc xong không bị biến dạng hoặc sứt vỡ;
- Không để thừa vữa hoặc thiếu vữa;
- Đảm bảo thời gian theo qui định;
- Đảm bảo an toàn cho người và sản phẩm trong thi công.
7. Những sai phạm thường gặp 7.1. Mục tiêu
- Phát hiện được những sai phạm thường gặp;
- Tìm ra được nguyên nhân của từng sai phạm;
- Biết cách khắc phục được những sai phạm thường gặp.
7.2. Nội dung các sai phạm thường gặp TT Những sai phạm
thường gặp
Nguyên nhân Biện pháp khắc phục
1
Khuôn bị dính và khó gỡ, khi gỡ ra bị vỡ hoặc biện dạng
Chưa sử lý các họa tiết hầm hố, ngóc ngách
Trước khi đúc đổ cần sử lý các họa tiết hầm hố, ngóc ngách
2
Bề mặt họa tiết sau khi đúc thường bị rỗ
Chưa vệ sinh kỹ khuôn và quét chất chống dính chưa kín.
Hoặc quá trình đổ không lắc rung
Vệ sinh kỹ khuôn, quét chất chống dính phủ kín bề mặt khuôn trước khi đúc đổ.
Quá trình đổ cần lắc rung để không còn bọt khí.
Bài tập thực hành của học viên
Mỗi học viên thực hành đúc một họa tiết hoa văn trang trí bằng chất liệu thạch cao. Có khuôn mẫu cho trước. Thời gian thực hiện 1 giờ.
Yêu cầu về đánh giá kết quả học tập
TT Nội dung đánh giá Phương pháp và cách thức đánh
giá
1 Bề mặt họa tiết sau khi đúc nhẵn, sạch, có độ nét, độ giống mẫu
Quan sát thực tế trên sản phẩm
2 Các họa tiết sau khi đúc xong không bị biến dạng hoặc sứt vỡ
Quan sát thực tế trên sản phẩm
3 Không để thừa vữa hoặc thiếu vữa Quan sát thực tế trên hiện trường
4 Đảm bảo thời gian theo qui định Theo dõi thời gian làm bài đối chiếu với thời gian qui định 5 Đảm bảo an toàn cho người và sản
phẩm
Theo dõi quan sát thực tế
- Trong khi chấm điểm, giáo viên có phiếu chấm điểm được đánh giá theo từng tiêu chí, với thang điểm 10.
- Học viên có kết quả điểm đạt từ 5 điểm trở lên coi như đạt yêu cầu.
CÁC CÂU HỎI, BÀI TẬP MỞ RỘNG NÂNG CAO VÀ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
* CÂU HỎI
1. Nêu các yêu cầu kỹ mỹ thuật của đổ khuôn thạch cao?
2. Hãy trình bày và phân tích qui trình các bước đổ khuôn thạch cao?
3. Các hoạ tiết hoa văn trang trí bằng chất liệu thạch cao thường được trang trí tại những vị trí nào trên các công trình xây dựng?
4. Hãy phân tích và đánh giá những ưu nhược điểm của các hoạ tiết trang trí bằng chất liệu thạch cao ?
* BÀI TẬP NÂNG CAO
Tập thực hiện đúc đổ một số mẫu hoa văn trang trí bằng chất liệu thạch cao.
Tài liệu tham khảo cho bài 9
Hiện nay có nhiều cách để tạo ra khuôn bằng các chất liệu khác nhau, xin giới thiệu để các bạn tham khảo và thảo luận.
1. Đúc đổ bằng chất liệu Composite.
Làm Composite ở mức độ đơn giản nhất, pha chế ít loại nguyên liệu nhất, tuy vậy nó cũng có độ cứng khá cao và nhẹ... đặc biệt là có khả năng chịu nước nên dùng làm tầu thuyền rất tốt:
+ Vải thủy tinh: mua rất rẻ và dễ ở các cửa hàng vật liệu cách nhiệt, vật liệu điện, xây dựng... như trên Hàng Bông, Láng Hạ...
+ Nhựa Epoxy (ngoài hàng người ta còn gọi là nhựa PVC), có thể mua được ở trên Hàng Hòm.
+ Chất đông cứng (làm rắn, đông đặc), nơi nào bán epoxy, nơi đó sẽ bán chất này .
Composite được pha chế theo tỷ lệ 1/8 - 1/10, tức là 1 đông cứng pha với 8 đến 10 epoxy (tùy theo ta cần khô nhanh hay chậm).
Cách làm cũng rất đơn giản, cho vải thủy tinh vào khuôn, sau đó quét đều epoxy (đã pha chế) lên bề mặt, rồi lại phủ tiếp vải lên... rồi lại quét, cho đến khi đủ độ dầy cần thiết.
Để làm khuôn cho Composite có thể làm khuôn dương bản hoặc khuôn âm bản:
Khuôn dương bản: Làm mô hình bằng xốp, sau đó thực hiện theo cách làm ở trên (bọc Composite ra ngoài), chờ đến khi khô thì có thể phá bỏ lớp xốp ở trong đi, những vụn xốp còn bám lại ở trong có thể dùng xăng làm sạch (xăng ăn xốp), cách làm này đơn giản nhưng mất công và không chuyên nghiệp, vì mỗi lần làm là lại một lần làm khuôn.
Khuôn âm bản: Làm chuyên nghiệp, nhưng phức tạp hơn, đó là dựng khuôn bằng thạch cao... Xin cung cấp để mọi người biết thêm, một ví dụ đơn giản nhất là muốn là một cái hộp, ta sẽ nhúng cái hộp vào khối thạch cao, chờ thạch cao khô hẳn... thế là ta đã có một cái khuôn của cái hộp, sau đó làm Composite như ở trên (phủ Composite ở trong khuôn), chờ hơi khô rồi nhấc ra, tinh chỉnh lại khuôn rồi dùng tiếp, một khuôn thạch cao có thể dùng làm được nhiều lần.
Đối với mỗi một mô hình ta có thể phải làm nhiều khuôn cho mỗi chi tiết, thành phần, hoặc có thể phải dùng cả khuôn dương bản và âm bản cùng lúc để tăng hiệu quả.
Sản phẩm sau khi làm ra có thể được bả matít để tăng thẩm mỹ.
Kỹ thuật làm khuôn và đổ compusit
Làm thiết kế, tạo dáng bất cứ sản phẩm nào, đặc biệt là những sản phẩm công nghiệp thì ngoài ý tưởng sáng tạo, cách thể hiện ý tưởng ra giấy (bản vẽ) thì hoạ sĩ còn phải quan tâm đến việc làm khuôn mẫu cho sản phẩm.
- Lúc này, khuôn đã sẵn sàng cho việc đổ compusit. Bạn bắt đầu tiến hành việc pha compusit với bột đá. Bạn đổ compusit vào chậu, sau đó đổ bột đá vào từ từ, một tay đổ, một tay cầm que ngoáy đều. Đoạn này bạn ngoáy phải rất nhiệt tình để bột đá tan đều trong compusit. Khi thấy hỗn hợp này sệt sệt là được. Sau đó, bạn đổ chất đông cứng vào, trung bình khoảng 2 lit compusit + bột đá tương ứng với 1 nắp chai lavie chất đông cứng, bạn cũng lại ngoáy đều lên, nhanh tay và đổ dần dần vào khuôn. Tưới đều trên bề mặt khuôn sao cho compusit có thể chảy tới mọi ngóc ngách của khuôn. Nên có 2 người làm, 1 người cầm chậu đổ, 1 người cầm khuôn lắc lắc, đập đập, rung rung để ko bị bọt khí. Cố gắng điều chỉnh để compusit phủ đều được trên mặt khuôn, khi đã vừa ý thì nên ngồi nghỉ ngơi bắn thuốc lào. Đợi một lát, đến lúc nào lấy móng tay chọc chọc vào sản phẩm mà thấy nó đã cứng cứng lại là được.
Để đổ khuôn 1 sản phẩm compusit thì phổ biến có 2 loại khuôn. Khuôn thạch cao và khuôn silicon.
Khuôn thạch cao đòi hỏi người làm phải có kỹ thuật làm cực tốt mà cũng chỉ đổ được vài ba sản phẩm là hỏng khuôn.
2. Đổ bằng khuôn silicon:
Khuôn silicon không đòi hỏi về kỹ thuật nhiều như thạch cao, làm đơn giản, nếu làm tốt có thể đổ được tới hàng ngàn sản phẩm mới rã khuôn, tuy nhiên giá thành tương đối cao. Để ra được 1 khuôn silicon đổ trọn vẹn 1 đầu tượng Đavid chẳng hạn thì mất khoảng khoảng 6 tuýp.
Khuôn silicon đó chính là silicon dùng để dán kính. Bạn nên mua loại màu trắng sữa của Thái hoặc xịn hơn thì của Pháp, đừng mua loại trong veo.
Khi đã có mẫu rồi, bạn bôi hỗn hợp Buntin pha với cả keo PVC (keo dán ống nhựa). Hỗn hợp này pha theo tỉ lệ 5 Butin - 1 PVC, dùng chổi mềm quét lên toàn bộ bề mặt vật mẫu, nhớ là phải quét kín để chống dính. Đợi nó khô thì mới bắt đầu bôi silicon lên để tạo khuôn. Nếu bề mặt đơn giản bạn có thể dùng sợi thuỷ tinh để làm cốt khuôn, bề mặt phức tạp thì dùng vải màn.
Khi đổ hỗn hợp bột đá và compusit vào thì chỉ cần chờ nó se se lại là có thể dỡ được khuôn. Việc đông cứng hỗn hợp này sẽ toả nhiệt. Tuỳ vào mức độ dày mỏng bề mặt của sản phẩm mà nhiệt sẽ toả ra nhiều hay ít. Nếu đổ lắc chỉ cần đợi 1 thời gian ngắn (vài ba phút) là có thể dỡ được, nhưng nếu đổ đặc sẽ
phải đợi lâu hơn. Lưu ý là khi đổ đặc sẽ phải đổ tráng lớp nhiều lần chứ không được đổ 1 lúc luôn, vì như thế có thể gây biến dạng khuôn hoặc nứt sản phẩm.
3.Cách thức làm khuôn thạch cao
- Đầu tiên chúng phải có sản phẩm mẫu bằng đất. Đất phải đạt được độ se nhất định. Trước khi đổ khuôn, ta tưới nước lên sản phẩm đất. Chính lớp nước này sẽ là chất chống dính bề mặt giữa đất với thạch cao.
- Pha vữa thạch cao: đổ nước vào chậu trước, sau đó rắc từ từ thạch cao vào sao cho thạch cao rơi đều trên mặt nước chứ không đổ cùng một lúc luôn, vì như vậy thạch cao sẽ bị vón cục, không tan đều.
Ngoáy đều cho đến khi thấy vữa sền sệt là được. Dùng số thạch cao đó, phủ dần sao cho kín bề mặt của sản phẩm. Đối với phù điêu thì khuôn cần chia mà cứ thế phủ kín luôn. Nếu sản phẩm lớn thì khi hết thạch cao lại pha thêm.
Đến khi nào kín bề mặt sản phẩm là được. Lúc này lớp thạch cao trên bề mặt dày khoảng 5mm là được.
- Bước tiếp theo là gia cố cho khuôn bằng xơ đay. Bạn tiếp tục pha thạch cao vào chậu theo cách trên, lấy xơ đay nhúng vào, xơ đay trước khi nhúng bạn vo nó thành những búi hình tròn, to bằng khoảng 2 bàn tay hoặc hơn tùy vào độ lớn của sản phẩm, ép dẹp búi xơ đay xuống, nhúng vào thạch cao và lần lượt đắp kín lên bề mặt thạch cao đã đổ trên sản phẩm. Có thể sử dụng 1 đến 3 lớp xơ đay tùy vào độ lớn của sản phẩm, càng nhiều thì khuôn sẽ càng chắc. Sau khi phủ xơ đay thì khuôn của bạn sẽ có độ dày vào khoảng 1cm -> 2 cm.
- Đợi thạch cao khô hẳn thì bóc lớp đất ra. Vậy là ta đã có khuôn để đổ cho các sản phẩm tiếp theo. Lấy nước rửa sạch bề mặt trong của khuôn, có thể lấy giấy nháp, dao trổ... để chỉnh sửa bề mặt khuôn sao cho nhẵn và có độ tinh xảo nhất.
- Đợi khuôn khô thì bắt đầu tiến hành việc chống dính cho khuôn. Để chống dính có rất nhiều cách, thông thường chúng ta dùng mỡ xe đạp, xà phòng, dầu ăn, hoặc chất chống dính... Lấy chổi mềm phủ kín chất chống dính lên bề mặt khuôn.
- Lúc này, khuôn đã sẵn sàng cho việc đổ.
- Nếu đổ bằng chất liệu compusit, chúng ta bắt đầu tiến hành việc pha compusit với bột đá. Bạn đổ compusit vào chậu, sau đó đổ bột đá vào từ từ, một tay đổ, một tay cầm que ngoáy đều. Đoạn này ngoáy phải rất nhiệt tình để bột đá tan đều trong compusit. Khi thấy hỗn hợp này sệt sệt là được. Sau đó, đổ chất đông cứng vào, trung bình khoảng 2 lit compusit + bột đá tương ứng với 1 nắp chai lavie chất đông cứng, tiếp tục ngoáy đều lên, nhanh tay và đổ dần dần vào khuôn. Tưới đều trên bề mặt khuôn sao cho compusit có thể chảy tới mọi ngóc
ngách của khuôn. Nên có 2 người làm, 1 người cầm chậu đổ, 1 người cầm khuôn lắc lắc, đập đập, rung rung để không bị bọt khí. Cố gắng điều chỉnh để compusit phủ đều được trên mặt khuôn. Đợi một lát, đến lúc nào lấy móng tay bấm vào sản phẩm mà thấy nó đã cứng cứng lại là được.
- Bây giờ là việc dỡ khuôn, có thể sử dụng các dụng cụ hỗ trợ để móc đưa sản phẩm ra khỏi khuôn, sau khi sản phẩm đã ra rồi, thì lại tống nó trở lại khuôn luôn để tránh cong vênh.
Một số hình ảnh Mẫu trang trí trần thạch cao, thiết kế của HồngKong được làm bằng chất liệu thạch cao