Gíao trình KTXD làm mái

Trong công cuộc công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước, nhu cầu xây dựng công trình dân dụng và công nghiệp, bảo trì cho công trình xây dựng là một nhu cầu trở nên cấp thiết. Việc đào tạo nhân lực cho ngành xây dưng để phục vụ mục tiêu công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước là một nhu cầu tất yếu khách quan. Để thực hiện nhiệm vụ của Bộ xây dựng và tổng cục dạy nghề đã biên soạn bộ giáo trình “Kỹ thuật xây dựng” phục vụ nghiên cứu và học tập của giáo viên và học viên ngành kỹ thuật xây dựng.

Lợp mái ngói 22 viên/1m 2

Kết cấu đỡ ngói (Sườn mái)

Đối với công trình lợp mái thường là mái dốc, độ dốc trung bình từ 60 đến 70% Vât liệu làm sườn mái có hai loại:

- Vật liệu tre, luồng kết cấu gồm có đòn tay, dui, mè

Vật liệu gỗ kết cấu gồm xà gồ, cầu phong và li tô; những thành phần này chịu lực và truyền tải tải trọng lên hệ vì kèo, tựa lên hai đầu tường hồi để hình thành sườn mái kiên cố và ổn định cho toàn bộ kết cấu.

- Kích thước tiết diện cầu phong 50 x 70mm, li tô 30 x 30mm, xà gồ 80 x120mm

Để lợp ngói đúng kỹ thuật, cần căn cứ vào khoảng cách li tô chính xác, thông thường từ 24 cm đến 25 cm, phụ thuộc vào kích thước chia thực tế theo mái dốc Li tô ở hàng chân mái có kích thước từ 17 cm đến 18 cm, đảm bảo sự cân bằng và độ bền cho mái ngói.

Chất lượng mái lợp phụ thuộc vào sườn mái Để mái lợp bền và đẹp, sườn mái phải phẳng theo mặt phẳng nghiêng, còn li tô phải thẳng và được bố trí cách đều nhau, phù hợp với kích thước viên ngói.

Yêu cầu kỹ thuật

Mục tiêu: Trình bày được các yêu cầu kỹ, mỹ thuật của công việc lợp mái.

2.1 Yêu cầu về chất lượng mái

- Mái lợp phải phẳng mặt.

- Các viên ngói lợp được xếp kín khít.

- Chân khay phải móc sát vào li tô.

- Viên ngói phải được buộc vào li tô bằng dây thép không gỉ ( Cách ba viên buộc một viên)

2.2 Yêu cầu về xây bờ chảy

- Lợp đầy đủ viờn ngúi ẵ vào chỗ khuyết, xõy chốn tường đầu hồi.

- Xây đúng cấu tạo Hình dáng theo thiết kế.

2.3 Yêu cầu về trát bờ chảy

- Trát cạnh phía trong mái đảm bảo thẳng, phẳng mặt, nhẵn, vuông cạnh.

- Trát cạnh ngoài đúng hình dáng thiết kế.

Công việc chuẩn bị lợp mái

Mục tiêu: Nêu được các công việc chuẩn bị vật liệu, dụng cụ, phương tiện lợp mái. 3.1 Chuẩn bị vật liệu

- Chọn ngói phải đảm bảo đúng chủng loại và quy cách theo phẩm cấp loại A.

- Chuẩn bị dõy thộp buộc ỉ 1mm, dài 30 cm Cứ ba viờn ngúi thỡ xỏ dõy thộp một viên trước khi chuyển lên mái.

Để lợp mái, chuyển ngói lên mái cho đủ một buổi; xếp ngói thẳng hàng từ chân lên đỉnh mái, vị trí xếp chồng ngói tại điểm cầu phong và li tô dao nhau, mỗi chồng cách nhau 1m và cao không quá 10 viên Trong đó có 2 viên đã xỏ dây thép buộc.

1 Chồng ngói tâp kết trên mái; 2 Li tô; 3 Cầu phong

- Chuẩn bị ngói úp bờ nóc.

- Chuẩn bị gạch, vữa để úp nóc, xây, trát bờ chảy.

3.2.Chuẩn bị phương tiện ,dụng cụ

- Chuẩn bị giàn giáo để chuyển vật liệu lên lợp mái và làm bờ nóc, bờ chảy.

- Chuẩn bị dụng cụ dây xây, dao, bay, bàn xoa, thước xây trát.

Trình tự lợp mái ngói

Mục tiêu: Trình bày được các bước công việc lợp mái Lợp được mái đạt yêu cầu kỹ, mỹ thuật.

Quá trình lợp ngói nên thực hiện theo trình tự từ hàng chân lên đến hàng nóc: đặt viên ngói ở hàng dưới trước, tiếp đến đặt viên ngói ở hàng trên sau, và thi công từ bên trái sang bên phải theo hướng nhìn từ trên xuống mái để đảm bảo tính liên kết và kín khít.

4.1 Lợp viên ngói đầu tiên

- Khi đặt viên ngói đầu tiên, mũi viên ngói phải vượt qua hàng li tô đỡ ngói dưới cùng khoảng 8 –10 cm.

Cạnh bên viên ngói phải bám sát mép tường hồi, chân khay viên ngói phải bám vào li tô để đảm bảo sự khít và ổn định của hàng ngói Lấy mũi viên ngói làm mốc căng dây cho hàng chân mái (giọt mái) nhằm duy trì đường thẳng, tăng độ chính xác và hiệu quả thoát nước cho mái ngói.

4.2 Lợp các viên ngói tiếp theo

- Từ viên ngói đầu tiên, đặt tiếp theo 3 viên ngói cùng hàng.

Đầu tiên, đặt hai viên ngói ở hàng trên và tiếp tục sắp đặt ở hàng kế tiếp để hình thành một đường chéo của hình tam giác vuông Đường chéo này có cạnh góc vuông sát đầu tường, giúp liên kết các viên ngói chặt chẽ và tăng độ ổn định cho công trình.

1 Lợp viên ngói đầu tiên; 2 Lợp hàng ngói thứ hai

3 Lợp hàng ngói thứ ba; 4 Căng dây mũi ngói ( giọt chảy)

- Mũi viên ngói hàng trên phải ăn khớp với mộng, hèm rãnh hai viên hàng dưới Các chân khay của viên ngói phải bám sát vào li tô.

Dựa vào ba hàng ngói cơ sở vừa lợp, công trình tiếp tục phát triển theo hai phía: một phía mở rộng từ trái sang phải (theo hướng nhìn từ trên xuống), một phía hướng lên nóc mái Việc xác định hai hướng phát triển giúp duy trì sự đồng đều và vẻ đẹp cho mái ngói, đồng thời tối ưu hóa quá trình thi công lợp ngói.

- Đề phòng gió, bão gây lốc mái nên cứ 3 viên ngói có 1 viên được buộc vào li tụ bằng giõy thộp ỉ 1mm (khụng gỉ).

Trong quá trình lợp mái, ta tiến hành lợp bờ nóc sau khi đã hoàn thành một mái; với mái còn lại, cần lợp đến vị trí giáp nóc sao cho có đủ chiều dài viên ngói úp, rồi tiến hành úp nóc luôn để hoàn thiện.

Khi úp viên ngói nóc, người thợ quay mặt về phía mái đã giáp nóc, một chân đứng trên li tô để ổn định vị trí Xúc vữa đổ thành hai vệt trên hàng ngói sát nóc nhằm tạo nền đỡ cho viên ngói tiếp theo Đặt viên ngói bò đúng chiều sao cho mũi viên sau úp đúng hèm viên trước, tăng khả năng khớp nối và chống thạt nước Day nhẹ viên ngói và điều chỉnh cho thẳng hướng đúng giữa nóc nhà Úp xong viên ngói nào dùng bay miết ngay để làm mịn mặt vữa, sau đó tiếp tục úp viên tiếp theo theo hướng giật lùi để mái ngói được liên kết vững chắc và thẩm mỹ.

Để tạo sự lệch giữa các hàng ngói lợp, cắt một viên ngói ở đầu hoặc ở cuối mỗi hàng tại vị trí khuyết trên viền ngói Dùng viên ngói đã xẻ theo chiều dọc ghép vào vị trí khuyết để lợp vào khu vực đó Chú ý chọn đúng những viên có hèm phù hợp với từng vị trí nhằm đảm bảo sự liên kết và thẩm mỹ cho mái ngói.

- Dựng mỏy cắt cú lưỡi hợp kim để cắt cỏc viờn ngúi ẵ, đảm bảo chớnh xỏc theo ý muốn.

Mục tiêu: Trình bày được các bước công việc xây bờ chảy Xây được bờ chảy đạt yêu cầu kỹ, mỹ thuật.

Xây bờ chảy có mục đích chính là đè lên phần mái và chống dột ở đầu tường Vì vậy sau khi lợp mái xong, cần tiến hành công tác xây bờ chảy ngay để bảo vệ mái và hoàn thiện hệ thống mái Hình dáng của bờ chảy phụ thuộc vào thiết kế của công trình Trước khi xây, phải tề phẳng phần mũi ngói bằng vữa tam hợp mác 50 hoặc vữa xi măng mác 75, kết hợp với dăm gạch vỡ để tăng độ chắc chắn và bền cho kết cấu.

Xây bờ chảy

- Xây hai viên gạch chân mái và đỉnh mái làm mốc căng dây.

- Dùng vữa tam hợp mác 50 hoặc vữa xi măng mác 75 để xây.

- Lần lượt xây hàng gạch quay ngang, từ chân mái lên đỉnh mái chú ý điều chỉnh hàng gạch bám dây, ngang bằng.

1 Viên gạch chân mái; 2 Viên gạch đỉnh mái; 3 Dây căng 5.2 Xây hàng gạch dọc tạo hình

Xây hàng gạch dọc nhằm đảm bảo cấu tạo khối xây, vừa là tạo hình cho bờ chảy.

- Xây hai viên gạch dọc chân mái và đỉnh mái làm mốc căng dây.

- Lần lượt xây các viên gạch theo dây từ chân lên đến đỉnh mái.

Trát bờ chảy

1 Viên gạch chân mái; 2 Viên gạch đỉnh mái; 3 Dây căng

Mục tiêu: Trình bày được các bước công việc trát bờ chảy Trát được bờ chảy đạt yêu cầu kỹ, mỹ thuật.

Lớp trát là khâu hoàn thiện nhằm bảo vệ khối xây và tăng mỹ quan cho hồi nhà Trước khi trát cần kiểm tra kích thước và vệ sinh bề mặt, loại bỏ bụi bẩn và các vết bám để đảm bảo bám dính tốt Dùng vữa tam hợp mác 50 hoặc vữa xi măng mác 75 làm vật liệu trát phù hợp với từng công trình Lần lượt trát theo trình tự từ dưới lên trên để mang lại bề mặt phẳng, đều và bền vững.

6.1 Trát cạnh trong của bờ chảy

- Làm mốc ở hai đầu và mốc trung gian các cạnh.

- Dùng bay lên lớp vữa lót cho các cạnh bờ chảy trong phạm vi giữa hai mốc.

Trát thành gờ là kỹ thuật cần làm chuẩn bằng cách đặt thước tầm lên mặt gờ và điều chỉnh cạnh thước sao cho ăn phẳng với mốc trên thành gờ; sau đó dùng vữa và bàn xoa để lên vữa, trải đều và làm nhẵn mặt cạnh sao cho bề mặt trát gờ liền mạch và vuông vắn.

- Trát mặt gờ: Dùng thước đặt ở thành gờ, điều chỉnh cho thước ăn phẳng với mặt mốc, lên vữa dùng bàn xoa, làm nhẵn mặt gờ.

Chú ý kiểm tra cạnh thẳng, độ vuông góc với cạnh tiết diện.

- Lặp lại trình tự như trát cạnh trong.

Cạnh ngoài thường có phần gờ nổi lên Nếu hàng quay ngang đè mái đua ra khỏi tường hồi để tạo gờ thì phải trát cả phần dạ gờ Dùng thước đặt ở thành gờ, điều chỉnh cho thước ăn phẳng với mặt mốc Lấy hai cọm thép kẹp chặt thước vào thành gờ, lên vữa bằng bay, chú ý miết nhẹ cho vữa bám vào dạ gờ, dùng bàn xoa để làm nhẵn dạ gờ.

7 Những sai phạm thường gặp

Mục tiêu: Nêu được những sai phạm và biện pháp phòng ngừa.

Mái lợp không phẳng mặt, hèm rãnh, mũi ngói không kín.

+ Chọn ngói dúng quy cách kỹ thuật, cùng chủng loại phẩm cấp Loại bỏ những viên ngói cong vênh.

+ Trong khi đặt viên ngói lợp phải điều chỉnh để các viên ngói vào đúng vị trí hèm rãnh.

8 An toàn lao động trong thi công

Mục tiêu: Tuân thủ những quy định về an toàn lao động trong công việc lợp mái

- Những tai nạn thường xẩy ra trong khi lợp mái ngói:

+ Li tô bị gẫy do công nhân đứng lên, làm ngã chết người hoặc thương tật. + Xây bờ chảy do sơ ý làm trượt chân ngã vv…

+ Ngói rơi vào người trong quá trình vận chuyển ngói lên mái.

- Để hạn chế tai nạn, công nhân phải tuân thủ nội quy an toàn lao động:

+ Không được tung ngói khi vận chuyển.

+ Khi xây bờ chảy phải bắc giáo ngoài chắc chắn.

+ Không được đứng lên li tô, nơi không giao nhau với cầu phong.

+ Khi làm việc phải đội mũ cứng có quai, đi giầy, mặc quần áo bảo hộ lao động gọn gàng.

+ Không uống rượu bia trong thời gian làm việc.

Bài tập thực hành của học viên

Bài tập: M27- 01- 01: Thực hành lợp ngói 22viên/1m 2

( Có bản vẽ kèm theo)

Mô tả bài luyện tập:

- Lợp mái ngói 22 viên/ m 2 trên sườn mái dốc ( gỗ hoặc luồng)

- Úp bờ nóc bằng viên ngói hình chóp( sử dụng vữa thường)

- Trên hiện trường sườn mái thu nhỏ 2m x 2m = 4m 2

- Phân công luyện tập: Mỗi nhóm gồm 03 hs lợp một mái ngói kích thước như hình vẽ.( 2 người lợp 1 người phụ)

- Thời gian luyện tập: 1 giờ 30 phút ( Kể cả thời gian chuẩn bị)

- Số lần luyện tập: 01 lần /nhóm.

- Hiện trường sườn mái để lợp ngói được bố chí tại xưởng thực hành.

2 Chuẩn bị dụng cụ, trang bị của nhóm

TT Dụng cụ, trang bị Đơn vị

Số lượng Đặc tính kỹ thuật Ghi chú

Thước đo, Thước tầm Cái 1bộ 3m Dùng chung

Bay, dao xây trát Cái 2 bộ Dùng giêng

Ni vô hoặc quả dọi Cái 1

Quần, áo bảo hộ Bộ 1

3 Vật tư thiết bị do xưởng cung cấp cho nhóm

TT Vật tư, trang thiết bị Đơn vị Số lượng Kí hiệu Ghi chú

2 Ngói úp nóc loại A Viên 6

4 Xô, xẻng, máng vữa Bộ 01

5 Máy cắt gạch Chiếc 01 Makita

4 Mẫu phiếu dánh giá kỹ năng

Họ tên học sinh………Lớp…………Khóa…………

TT Nội dung đánh giá Sai số cho phép

Phương pháp đánh giá Điểm tối đa Điểm thực tế

Mái lợp phẳng ±5mm Áp thước tầm 20

Các viên ngói kín khít ±3mm Đo(dưỡng mẫu) 20

Chân khay móc sát li tô ±2mm Đo(dưỡng mẫu) 20

Neo buộc đúng vị trí li tô Đánh giá khách quan

2 Đảm bảo thời gian ±5ph Tính giờ 10

3 Đảm bảo an toàn Đánh giá khách quan

4 Vệ sinh công nghiệp Đánh giá khách quan

Ghi chú: Quy về thang điểm 10 Ngày…… Tháng……Năm 201

Bài tập ứng dụng: M27- 01- 02: Thực hành xây trát hoàn thiện bờ chảy

(Có bản vẽ kèm theo)

Mô tả bài luyện tập

- Xây bờ chảy bằng gạch chỉ( xây hàng gạch ngang đè mái, xây hàng dọc vào giữa trục bờ chảy).

- Trát bờ chảy bằng vữa thường.

- Thực hiện trên hiện trường thu nhỏ.

- Phân công luyện tập: Mỗi nhóm gồm 03 hs( 2 xây, trát 1 phụ) lợp một mái ngói kích thước như hình vẽ.

- Hiện trường bờ chảy được bố chí tại xưởng thực hành.

TT Dụng cụ, trang bị Đơn vị Số lượng Đặc tính kỹ thuật Ghi chú

1 Gạch chỉ loại A Viên 72 2m x 2/ bờ

2 Vữa xây, trát bờ chảy M 3 0,03m 3 Vữa thường

4 Mẫu phiếu dánh giá kỹ năng.

TT Nội dung đánh giá

Xây đúng cấu tạo Đánh giá khách quan 20 Đúng hình dáng kích thước ±2mm Đo (dưỡng mẫu) 20

Trát cạnh thẳng, phẳng ±2mm Áp thước tầm 20

Vuông với cạnh tiết diện Đo (dưỡng mẫu) 20

3 Đảm bảo an toàn Đánh giá khách quan 5

4 Vệ sinh công nghiệp Đánh giá khách quan 5

Ghi chú: Quy về thang điểm 10 Ngày…… Tháng……Năm 201 Giáo viên

An toàn lao động trong thi công

Mục tiêu: Tuân thủ những quy định về an toàn lao động trong công việc lợp mái

+ Li tô bị gẫy do công nhân đứng lên, làm ngã chết người hoặc thương tật. + Xây bờ chảy do sơ ý làm trượt chân ngã vv…

+ Ngói rơi vào người trong quá trình vận chuyển ngói lên mái.

+ Khi xây bờ chảy phải bắc giáo ngoài chắc chắn.

+ Không được đứng lên li tô, nơi không giao nhau với cầu phong.

Bài tập: M27- 01- 01: Thực hành lợp ngói 22viên/1m 2

- Lợp mái ngói 22 viên/ m 2 trên sườn mái dốc ( gỗ hoặc luồng)

- Úp bờ nóc bằng viên ngói hình chóp( sử dụng vữa thường)

- Hiện trường sườn mái để lợp ngói được bố chí tại xưởng thực hành.

TT Dụng cụ, trang bị Đơn vị

Số lượng Đặc tính kỹ thuật Ghi chú

Chân khay móc sát li tô ±2mm Đo(dưỡng mẫu) 20

Neo buộc đúng vị trí li tô Đánh giá khách quan

Bài tập ứng dụng: M27- 01- 02: Thực hành xây trát hoàn thiện bờ chảy

(Có bản vẽ kèm theo)

- Xây bờ chảy bằng gạch chỉ( xây hàng gạch ngang đè mái, xây hàng dọc vào giữa trục bờ chảy).

- Thực hiện trên hiện trường thu nhỏ.

- Phân công luyện tập: Mỗi nhóm gồm 03 hs( 2 xây, trát 1 phụ) lợp một mái ngói kích thước như hình vẽ.

- Hiện trường bờ chảy được bố chí tại xưởng thực hành.

1 Gạch chỉ loại A Viên 72 2m x 2/ bờ

2 Vữa xây, trát bờ chảy M 3 0,03m 3 Vữa thường

Xây đúng cấu tạo Đánh giá khách quan 20 Đúng hình dáng kích thước ±2mm Đo (dưỡng mẫu) 20

Vuông với cạnh tiết diện Đo (dưỡng mẫu) 20

Ghi chú: Quy về thang điểm 10 Ngày…… Tháng……Năm 201 Giáo viên

Lợp mái fibờrô xi măng

Công việc chuẩn bị

Mục tiêu: Nêu được các công việc chuẩn bị vật liệu, dụng cụ, phương tiện lợp mái. 3.1 Kiểm tra khoảng cách xà gồ

Dựa vào chiều dài của tấm lợp để xác định và điều chỉnh khoảng cách giữa các xà gồ sao cho tấm lợp gối lên xà gồ tại đúng vị trí mong muốn, giúp mái lợp được cân bằng và có độ che phủ đồng đều Cần chú ý đến khoảng chân mái và khoảng giáp nóc để đảm bảo tấm lợp tiếp xúc và neo giữ ở vị trí chính xác, từ đó tăng độ bền và an toàn cho mái.

3.2.Chuẩn bị dụng cụ khoan lỗ, ti sắt

Để neo tấm lợp vào xà gồ, các viên ngói đều phải được khoan lỗ bắt bu lông Có thể thi công bằng cách khoan xi nhon với mũi khoan nhỏ để tạo lỗ hoặc dùng đột đinh có mũi nhọn để đột lỗ Tuy nhiên, phương pháp đột đinh không an toàn và dễ làm vỡ tấm lợp.

3.3 Chọn tấm lợp mái, lợp nóc

- Tấm lợp phải cùng kích thước chủng loại, không dạn nứt, cong vênh, vỡ sứt cạnh.

- Tấm lợp nóc có độ che phủ lên hai bên mái 200mm Được gắn chặt bằng vữa mác 50 hoặc vữa xi măng mác75

3.4 Chuẩn bị giáo để vận chuyển ngói, làm bờ chảy

Trước khi lợp mái bằng bắc giáo để đưa tấm lợp lên mái và sau khi lợp xong phần mái, bác giáo ở hai đầu hồi sẽ tiến hành xây và trát bờ chảy để hoàn thiện mái Nên dùng giàn giáo kim loại, tháo lắp thuận tiện, đảm bảo sự ổn định và an toàn cho công trình và người lao động.

3.5 Chuẩn bị gạch, vữa để xây, chát bờ chảy

Để xây bờ chảy, gạch phải đảm bảo phẩm cấp loại A già, không sứt cạnh, phồng Vữa để xây, trát bờ chảy thường dùng vữa tam hợp mác 50 hoặc vữa xi măng 75#.

4 Trình tự và phương pháp lợp mái fibờrô xi măng

Mục tiêu của bài viết là trình bày các bước công việc lợp mái bằng tấm fibơ xi măng và đảm bảo mái đạt yêu cầu kỹ thuật, thẩm mỹ Đặc điểm của tấm fibơ xi măng là kích thước và độ dày tương đối đồng đều, vì vậy nên lợp theo từng hàng từ chân mái lên đỉnh để hình thành hàng cơ sở làm nền cho các hàng sau Hướng lợp có thể từ phải sang trái hoặc từ trái sang phải, nhưng cần chú ý múi sóng để thuận tiện cho quá trình lợp các tấm tiếp theo Chú ý cắt góc cho từng cặp tấm và đặt chéo nhau để tránh hiện tượng bốn tấm lợp chồng lên nhau tại một điểm gây khe hở.

4.1 Lợp hàng thứ nhất (Hàng mép tường thu hồi)

Đặt tấm lợp đầu tiên sao cho mép tấm vượt qua hàng xà gồ dưới cùng khoảng 25–30 cm; cạnh bên tấm lợp phải sát tường hồi và xác định đúng vị trí xà gồ dưới cùng Khoan lỗ bắt móc thép để cố định viên ngói, lưu ý vị trí khoan nằm trên đỉnh sóng của tấm lợp Khi vặn đai ốc, đảm bảo lắp đủ ren và dùng đệm cao su chống dột mái để tăng độ kín cho mái.

3 Dây căng mũi tấm lợp

4 Móc ti thép Hình vẽ M 27 11

Đặt tấm lợp thứ hai thẳng hàng với tấm lợp thứ nhất và phát triển lên nóc, chú ý múi sóng của tấm lợp sau phải trùng khít lên tấm lợp trước và phủ lên tấm lợp trước từ 15–20 cm Sau đó khoan lỗ để bắt móc thép cố định viên ngói vào xà gồ.

Tiếp tục lợp các tấm lợp tiếp theo và lặp lại đúng quy trình của tấm thứ hai cho đến khi tấm trên cùng khớp với nóc Chú ý đảm bảo bắt đầy đủ các móc giáp nóc để cố định mái một cách chắc chắn và an toàn, giúp mái nhà bền bỉ với thời tiết.

1 Khoảng vượt mũi tấm lợp ; 2 Tấm sau phủ lên tấm trước

3 Vị trí móc ti giáp nóc

2 Móc ti liên kết với xà gồ

3 Vị trí khoan bắt ti giữa hai tấm lợp

4.2 Lợp hàng thứ 2 trở đi

Quá trình lợp từ hàng cơ sở sang ngang mái yêu cầu đặt tấm đầu tiên của hàng thứ hai sao cho tấm lợp ăn dây (giọt mái) và che phủ lên tấm lợp của hàng thứ nhất ít nhất một sóng Dùng móc ti để cố định tấm lợp, các tấm tiếp theo được nâng lên nóc và lặp lại công việc lợp cho hàng thứ nhất.

Sau khi mái thứ nhất đã lợp xong và mái thứ hai lợp được một tấm, ta tiến hành lợp nóc luôn Cách làm tương tự như úp bờ nóc mái ngói 22 viên/m2 Lợp nóc theo đúng hướng dạt lùi cùng với hướng lợp mái để đạt độ bền và tính thẩm mỹ cao Khi đổ vữa cho phần múi sóng, phải đầy và miết nhẵn mạch để mặt nóc được phẳng, kín và chắc chắn.

Xây bờ chảy có mục đích đè lên phần mái và chống dột ở đầu tường, bảo vệ mái và tường khỏi nước thấm Sau khi lợp xong, tiến hành các công tác để xây bờ chảy hoàn chỉnh nhằm củng cố hệ thống thoát nước và chống thấm tại đầu tường Hình dáng bờ chảy phụ thuộc vào thiết kế và phương án thi công, trong đó công tác bờ chảy cho mái ngói thường được tính toán với mật độ 22 viên/m² Việc thiết kế và thi công bờ chảy đúng chuẩn sẽ tăng hiệu quả chống dột, nâng cao độ bền của mái ngói và toàn bộ công trình.

Trát bờ chảy mục đích là bảo vệ lớp gạch xây đè mái và làm tăng vẻ đẹp công trình, công tác trát như bờ chảy (mái ngói 22viên/1m 2 ).

- Trong khi vặn đai ốc hay lắp thiếu rông ren cao su gây dột mái trong quá trính sử dụng công trình.

- Không vặn đủ móc ti ( Mỗi tấm lợp phải được bắt tối thiểu 2 móc ti thép)

- Móc ti không tiếp xúc đúng xà gồ ( Do công tác lấy dấu khoan lỗ ti thép không đúng vị trí)

Mục tiêu: Tuân thủ những quy định về an toàn lao động trong công việc lợp mái.

An toàn tại công trình được đặt lên hàng đầu: nghiêm cấm đi lại trên các tấm fibro xi măng; trường hợp cần thiết chỉ cho phép đi lại trên các tấm fibro xi măng ở vị trí có xà gồ đỡ mái.

- Khi vận chuyển tấm fibờrô xi măng lên mái phải có dây buộc cố định tạm để tránh tấm lợp rơi xuống làm hư hỏng vỡ tấm lợp hoặc gây tai nạn.

Bài tập M27- 02:Thực hành lợp mái fibờrô xi măng

- Lợp tấm fibờrô xi măng trên sườn mái dốc ( gỗ hoặc luồng)

- Úp bờ nóc bằng viên ngói hình chóp ( sử dụng vữa thường)

- Trên hiện trường sườn mái thu nhỏ 2,5m x3m = 7,5m 2

- Hiện trường sườn mái để lợp tấm fibờrô xi măng, bố trí tại xưởng thực hành.

2 Chuẩn bị dụng cụ, trang bị của nhóm.

3 Vật tư thiết bị do xưởng cung cấp cho nhóm.

TT Vật tư, trang thiết bị Đơn vị

Số lượng Kí hiệu Ghi chú

1 Tấm lợp fibờrô xi măng Tấm 9 1200 x 900

Bắt móc ti đúng vị trí ±2mm Đo(dưỡng mẫu) 20

Chân mái thẳng hàng Đánh giá khách quan

Bài tập M27- 02 – 02: Thực hành xây trát hoàn thiện bờ chảy cho mái lợp fibờrô xi măng ( Có bản vẽ kèm theo)

- Xây bờ chảy bằng gạch chỉ ( xây hàng gạch ngang đè mái, xây hàng dọc thẳng cạnh sát mép tường hồi).

- Thực hiện trên hiện trường thu nhỏ( chiều dài bờ chảy 2m)

- Phân công luyện tập: Mỗi nhóm gồm 03 hs ( 2 xây trát 1 phụ) một người xây trát một bên bờ chảy kích thước như hình vẽ.

- Hiện trường bố chí tại xưởng thực hành.

2 Vữa xây, trát bờ chảy M3 0,03m 3 Vữa thường

Xây đúng cấu tạo Đánh giá khách quan

20 Đúng hình dáng kích thước ±2mm Đo(dưỡng mẫu) 20

Vuông với cạnh tiết diện Đo(dưỡng mẫu) 20

BÀI 3 Lợp ngói vẩy cá trên sườn mái gỗ

Mái ngói vẩy cá, còn gọi là ngói nam, là loại mái lợp truyền thống của Việt Nam mang phong cách kiến trúc phương Đông đặc sắc Loại mái này thường được lợp cho các công trình đình – chùa, và ở một số địa phương cũng được dùng cho công trình dân dụng, mang vẻ đẹp kết cấu vảy cá vừa thanh thoát vừa bền vững Mái ngói vẩy cá có ưu điểm chống nhiệt tốt, tạo không gian thoáng mát vào mùa hè và ấm áp vào mùa đông, phù hợp với điều kiện thời tiết của nước ta Tuy nhiên, việc thi công lợp mái đòi hỏi trình độ tay nghề cao và phải tuân thủ một trình tự hợp lý khoa học để đảm bảo chất lượng và độ bền của mái.

- Trình bày được các yêu cầu kỹ thuật của mái lợp ngói vẩy cá.

- Trình bày được trình tự các bước lợp ngói vẩy cá.

- Xác định được độ dốc của mái

- Lợp được mái ngói vẩy cá đạt các yêu cầu kỹ thuật.

- Tinh thần trách nhiệm trong quá trình làm việc độc lập theo nhóm.

- Có tính cận thận, chịu khó, tỷ mỷ trong học tập.

- Có ý thức tổ chức kỷ luật, tác phong công nghiệp.

- Tuân thủ mọi nội quy an toàn trong lao động.

Mục tiêu: Mô tả được đặc điểm của mái lợp ngói vẩy cá

A Viên ngói lợp 1 Mũi viên ngói lợp 2 Vai viên ngói lợp

1.2 Kết cấu đỡ ngói (Sườn mái)

1 Tường thu hồi; 2 Dui gỗ; 3 Xà gồ

- Vật liệu gỗ kết cấu gồm có xà gồ, dui gỗ ( tiết diện từ 8cm – 10cm x 2cm)

- Khoảng cách 20cm ( tính theo trục tim) Những bộ phận này tựa lên các thanh vì kèo và hai đầu tường hồi tạo thành sườn mái.

- Chất lượng sườn mái yêu cầu phải phẳng mặt ( Mái lợp phụ thuộc vào sườn mái)

- Mái lợp phải phẳng mặt

- Mũi các viên ngói phải thẳng hàng dọc, hàng ngang.

- Các viên ngói phải được kê, độn ổn định và gắn vữa vào ngói lát chắc chắn.

2.2 Yêu cầu xây bờ chảy

- Lợp đầy đủ cỏc viờn ngúi ẵ vào chỗ khuyết

- Xây đúng cấu tạo, hình dáng theo thiết kế.

2.3 Yêu cầu chát bờ chảy

- Trát cạnh phía trong mái đảm bảo thẳng, phẳng, vuông cạnh.

- Chọn ngói lợp, ngói lát đảm bảo đúng chủng loại và quy cách theo phẩm cấp loại A ( Không cong vênh, rạn nứt ).

- Chuyển ngói lên mái cho đủ một buổi lợp Xếp ngói lợp, ngói lát thành từng dây từ chân lên đỉnh mái, mỗi dây cách nhau 1m 2

1 Xà gố; 2 Dui gỗ; 3 Thanh gỗ kê tạm ( cài vào sườn mái)

4 Chồng ngói lợp, ngói lát

- Chuẩn bị gạch, vữa để gắn ngói lợp, xây, trát bờ nóc, bờ chảy.

3.2 Chuẩn bị dụng cụ, phương tiện

- Chuẩn bị giàn giáo để chuyển vật liệu lên lợp mái ,xây,trát, bờ chảy.

- Chuẩn bị dụng cụ dây xây, dao, bay, bàn xoa thước xây trát.

An toàn lao động trong thi công

Để đảm bảo an toàn, nghiêm cấm đi lại trên các tấm fibro xi măng; chỉ khi thật sự cần thiết mới được đi lại và chỉ ở những vị trí có xà gồ đỡ mái.

Khi vận chuyển tấm fibro xi măng lên mái, cần buộc cố định tạm thời bằng dây buộc chắc chắn để tấm lợp không bị rơi xuống Việc cố định đúng quy trình giúp tránh làm hỏng, vỡ tấm lợp và giảm thiểu nguy cơ tai nạn cho người thợ trong quá trình thi công.

Bài tập M27- 02:Thực hành lợp mái fibờrô xi măng

- Lợp tấm fibờrô xi măng trên sườn mái dốc ( gỗ hoặc luồng)

- Úp bờ nóc bằng viên ngói hình chóp ( sử dụng vữa thường)

- Trên hiện trường sườn mái thu nhỏ 2,5m x3m = 7,5m 2

- Hiện trường sườn mái để lợp tấm fibờrô xi măng, bố trí tại xưởng thực hành.

TT Vật tư, trang thiết bị Đơn vị

Số lượng Kí hiệu Ghi chú

1 Tấm lợp fibờrô xi măng Tấm 9 1200 x 900

Bắt móc ti đúng vị trí ±2mm Đo(dưỡng mẫu) 20

Chân mái thẳng hàng Đánh giá khách quan

Bài tập M27- 02 – 02: Thực hành xây trát hoàn thiện bờ chảy cho mái lợp fibờrô xi măng ( Có bản vẽ kèm theo)

- Xây bờ chảy bằng gạch chỉ ( xây hàng gạch ngang đè mái, xây hàng dọc thẳng cạnh sát mép tường hồi).

- Thực hiện trên hiện trường thu nhỏ( chiều dài bờ chảy 2m)

Xây đúng cấu tạo Đánh giá khách quan

20 Đúng hình dáng kích thước ±2mm Đo(dưỡng mẫu) 20

Lợp ngói vẩy cá trên sườn mái gỗ

Cấu tạo mái ngói

Mục tiêu: Mô tả được đặc điểm của mái ngói 22 viên/1m 2

1.1 Cấu tạo viên ngói lợp và viên ngói úp bờ nóc

A Kích thước viên ngói lợp

- Ngói lợp có kích thước a x b = 340 x 205

- Ngói úp bờ nóc có một số loại sau:

A Ngói úp nóc hình chóp; B Ngói úp có sống (giếng đáy)

C Ngói úp hình lòng máng

- Chất lượng viên ngói lợp, ngói úp đạt phẩm cấp loại A phải đủ các yếu tố sau:

+ Gìa , đúng kích thước, ít thấm nước, không cong vênh, rạn nứt.

+ Viên ngói phải có đủ các gờ thoát nước, chân khay, núm sỏ dây thép buộc.

1.2 Kết cấu đỡ ngói (Sườn mái) Đối với công trình lợp mái thường là mái dốc, độ dốc trung bình từ 60 đến 70% Vât liệu làm sườn mái có hai loại:

- Vật liệu tre, luồng kết cấu gồm có đòn tay, dui, mè

Vật liệu gỗ kết cấu cho mái nhà gồm xà gồ, cầu phong và li tô Các bộ phận này tựa lên các thanh vì kèo và hai đầu tường hồi để tạo thành sườn mái, từ đó tăng cường độ bền và khả năng chịu lực cho toàn bộ hệ thống mái.

- Kích thước tiết diện cầu phong 50 x 70mm, li tô 30 x 30mm, xà gồ 80 x120mm

Để lợp ngói đúng chuẩn, phải căn cứ vào khoảng cách li tô là yếu tố chính Khoảng cách li tô thông thường từ 24 cm đến 25 cm, phụ thuộc vào kích thước chia thực tế theo mái dốc Li tô hàng chân mái có kích thước từ 17 cm đến 18 cm.

Để đạt được chất lượng mái lợp tối ưu, sườn mái phải phẳng theo mặt phẳng nghiêng và li tô phải thẳng, cách đều nhau phù hợp với kích thước viên ngói Sự căn chỉnh chuẩn xác này quyết định độ bền và tính thẩm mỹ của mái, bởi chất lượng mái lợp phụ thuộc trực tiếp vào sườn mái và sự đồng bộ của các thành phần mái với kích thước viên ngói.

2.1 Yêu cầu về chất lượng mái

- Mái lợp phải phẳng mặt.

- Chân khay phải móc sát vào li tô.

- Viên ngói phải được buộc vào li tô bằng dây thép không gỉ ( Cách ba viên buộc một viên)

2.2 Yêu cầu về xây bờ chảy

- Lợp đầy đủ viờn ngúi ẵ vào chỗ khuyết, xõy chốn tường đầu hồi.

- Xây đúng cấu tạo Hình dáng theo thiết kế.

2.3 Yêu cầu về trát bờ chảy

- Trát cạnh phía trong mái đảm bảo thẳng, phẳng mặt, nhẵn, vuông cạnh.

3 Công việc chuẩn bị lợp mái

- Chọn ngói phải đảm bảo đúng chủng loại và quy cách theo phẩm cấp loại A.

- Chuẩn bị dõy thộp buộc ỉ 1mm, dài 30 cm Cứ ba viờn ngúi thỡ xỏ dõy thộp một viên trước khi chuyển lên mái.

Chuyển ngói lên mái để đủ cho một buổi lợp, xếp ngói thẳng hàng từ chân lên đỉnh mái Vị trí xếp chồng ngói tại điểm cầu phong và li tô dao nhau, mỗi chồng cách nhau 1m và cao không quá 10 viên Trong đó có 2 viên đã xỏ dây thép buộc.

1 Chồng ngói tâp kết trên mái; 2 Li tô; 3 Cầu phong

- Chuẩn bị ngói úp bờ nóc.

- Chuẩn bị gạch, vữa để úp nóc, xây, trát bờ chảy.

3.2.Chuẩn bị phương tiện ,dụng cụ

- Chuẩn bị giàn giáo để chuyển vật liệu lên lợp mái và làm bờ nóc, bờ chảy.

- Chuẩn bị dụng cụ dây xây, dao, bay, bàn xoa, thước xây trát.

4 Trình tự lợp mái ngói

Mục tiêu: Trình bày được các bước công việc lợp mái Lợp được mái đạt yêu cầu kỹ, mỹ thuật.

Để lợp ngói đúng chuẩn, hãy thực hiện từ hàng chân lên đến hàng nóc và theo thứ tự từ trái sang phải khi nhìn từ trên xuống Viên ngói ở hàng dưới cùng được đặt trước, các viên ở hàng trên lần lượt đặt sau để tạo lớp phủ kín và đồng đều trên mái Khi thi công, lợp từ bên trái sang bên phải theo hướng nhìn từ trên xuống để các viên ngói khớp khít với nhau, đảm bảo mái có độ bền và khả năng chống rỉ cao.

4.1 Lợp viên ngói đầu tiên

- Khi đặt viên ngói đầu tiên, mũi viên ngói phải vượt qua hàng li tô đỡ ngói dưới cùng khoảng 8 –10 cm.

Cạnh bên viên ngói phải bám sát mép tường hồi, chân khay viên ngói phải bám vào li tô để đảm bảo sự cố định và liên kết chặt chẽ của các viên ngói trên mái Lấy mũi viên ngói làm mốc căng dây cho hàng chân mái (giọt mái) nhằm định vị và căn chỉnh chính xác, giúp vị trí giọt mái đúng chuẩn và tăng hiệu quả thoát nước.

4.2 Lợp các viên ngói tiếp theo

- Từ viên ngói đầu tiên, đặt tiếp theo 3 viên ngói cùng hàng.

Trong hướng dẫn thi công ngói hiệu quả, sau đó đặt hai viên ngói ở hàng trên và tiếp tục đặt viên ngói ở hàng kế tiếp để tạo thành một đường chéo trong hình tam giác vuông, sao cho cạnh góc vuông sát vào đầu tường hồi.

1 Lợp viên ngói đầu tiên; 2 Lợp hàng ngói thứ hai

3 Lợp hàng ngói thứ ba; 4 Căng dây mũi ngói ( giọt chảy)

- Mũi viên ngói hàng trên phải ăn khớp với mộng, hèm rãnh hai viên hàng dưới Các chân khay của viên ngói phải bám sát vào li tô.

Dựa vào ba hàng ngói cơ sở vừa lợp, công trình được phát triển về hai phía: một phía phát triển theo hướng từ trái qua phải (theo hướng nhìn từ trên xuống) và một phía hướng lên nóc mái, nhằm tăng độ bền và sự liên kết giữa các lớp ngói, đồng thời đảm bảo mái che phủ đồng đều.

- Đề phòng gió, bão gây lốc mái nên cứ 3 viên ngói có 1 viên được buộc vào li tụ bằng giõy thộp ỉ 1mm (khụng gỉ).

Khi đã hoàn tất lợp một mái, ta tiến hành lợp bờ nóc cho mái còn lại Ở vị trí giáp nóc, mái này phải được lợp sao cho đủ chiều dài viên ngói úp để đảm bảo sự che phủ và liền mạch Với điều kiện này, việc úp nóc sẽ được tiến hành ngay lập tức để hoàn tất công đoạn lợp mái.

Khi úp viên ngói nóc, người thợ quay mặt về hướng mái lợp đã giáp nóc Chân đứng trên li tô tại nơi giao nhau với cầu phong, xúc vữa đổ thành hai vệt trên hàng ngói sát nóc Đặt viên ngói bò đúng chiều để mũi viên sau úp đúng hèm viên trước, day nhẹ viên ngói và điều chỉnh cho thẳng hướng giữa nóc nhà Úp xong viên ngói nào dùng bay miết ngay, sau đó lại tiếp tục úp viên khác theo hướng giật lùi.

Để mái ngói được lợp đẹp và chắc chắn, thực hiện sự lệch ở đầu hồi bằng cách để một vị trí khuyết ở viền ngói ở đầu hoặc cuối mỗi hàng, nhằm tạo sự so le giữa các hàng ngói lợp Sử dụng viên ngói đã xẻ dọc để lợp vào vị trí khuyết, đảm bảo tính khít và liên kết giữa các viên Chú ý chọn đúng những viên ngói có hèm ghép phù hợp với từng vị trí để tăng độ bền và đảm bảo mái kín nước.

- Dựng mỏy cắt cú lưỡi hợp kim để cắt cỏc viờn ngúi ẵ, đảm bảo chớnh xỏc theo ý muốn.

Mục tiêu: Trình bày được các bước công việc xây bờ chảy Xây được bờ chảy đạt yêu cầu kỹ, mỹ thuật.

Xây bờ chảy có mục đích chính là đè lên mái và chống thấm tại vị trí đầu tường; sau khi lợp mái xong, tiến hành thực hiện công tác xây bờ chảy ngay để đảm bảo thoát nước và chống dột Hình dáng của bờ chảy phụ thuộc vào thiết kế mái Trước khi xây, cần tề phẳng phần mũi ngói bằng vữa tam hợp mác 50 hoặc vữa xi măng mác 75, kết hợp với dăm gạch vỡ để tăng độ liên kết và độ bền.

5.1 Xây hàng gạch ngang đè mái

- Xây hai viên gạch chân mái và đỉnh mái làm mốc căng dây.

- Lần lượt xây hàng gạch quay ngang, từ chân mái lên đỉnh mái chú ý điều chỉnh hàng gạch bám dây, ngang bằng.

1 Viên gạch chân mái; 2 Viên gạch đỉnh mái; 3 Dây căng 5.2 Xây hàng gạch dọc tạo hình

Xây hàng gạch dọc nhằm đảm bảo cấu tạo khối xây, vừa là tạo hình cho bờ chảy.

- Xây hai viên gạch dọc chân mái và đỉnh mái làm mốc căng dây.

- Lần lượt xây các viên gạch theo dây từ chân lên đến đỉnh mái.

1 Viên gạch chân mái; 2 Viên gạch đỉnh mái; 3 Dây căng

Lớp trát là khâu hoàn thiện nhằm bảo vệ khối xây và tăng mỹ quan cho ngôi nhà Trước khi trát, cần kiểm tra kích thước và vệ sinh bề mặt để đảm bảo độ bám dính của lớp trát Có thể sử dụng vữa tam hợp mác 50 hoặc vữa xi măng mác 75 cho công tác trát Lớp trát được thi công lần lượt theo đúng trình tự để đạt được bề mặt phẳng, liên kết chắc chắn với khối xây và độ bền lâu dài.

6.1 Trát cạnh trong của bờ chảy

- Làm mốc ở hai đầu và mốc trung gian các cạnh.

- Dùng bay lên lớp vữa lót cho các cạnh bờ chảy trong phạm vi giữa hai mốc.

Trát thành gờ: Dùng thước tầm đặt lên trên mặt gờ, điều chỉnh cạnh thước cho ăn phẳng với mốc ở thành gờ; sau đó lên vữa, dùng bàn xoa để trải và làm nhẵn mặt cạnh, đảm bảo bề mặt thành gờ được đều và mịn.

- Trát mặt gờ: Dùng thước đặt ở thành gờ, điều chỉnh cho thước ăn phẳng với mặt mốc, lên vữa dùng bàn xoa, làm nhẵn mặt gờ.

Chú ý kiểm tra cạnh thẳng, độ vuông góc với cạnh tiết diện.

- Lặp lại trình tự như trát cạnh trong.

Chát bờ chảy

- Dùng gạch mỏng hoặc ngói lát để xây tạo gờ mỏng từ 40 – 50mm, bề rộng phần đè mái từ 330mm ( Phụ thuộc vào hình dáng bờ chảy)

5.2 Xây hàng dọc tạo hình

Trình tự xây dựng mái như đã trình bày ở phần trên được áp dụng một cách nhất quán trong kiến trúc mái Đối với loại mái này, hình dáng rất đa dạng, phụ thuộc vào tính chất của công trình, ví dụ như nhà ở, công trình văn hóa, công trình tín ngưỡng và các yếu tố thẩm mỹ khác.

Tương tự như trát bờ chảy của mái ngói tây

- Lặp lại trình tự như trát cạnh trong

- Cạnh ngoài thường hay đắp thêm phần gờ, chỉ, đấu nóc hoặc hoa văn trang trí cho đầu hồi nhà.

+ Mái lợp không phẳng mặt, mũi ngói không thẳng hàng.

+ Trong khi lợp không có sự điều chỉnh, kê kích ổn định viên ngói.

+ Chọn ngói dúng quy cách kỹ thuật, cùng chủng loại phẩm cấp Loại bỏ những viên cong vênh.

+ Căng dây kiểm soát dọc, ngang mũi ngói

+ Trong khi đặt viên ngói lợp phải điều chỉnh, kê dưới các viên ngói

+ Do sơ ý làm trượt chân ngã từ trên mái xuống chết người hoặc thương tật. + Bác giáo công tác không chắc chắn, sập đổ giáo gây tai nạn

+ Ngói dơi vào người trong quá trình vận chuyển ngói lên mái.

+ Khi xây bờ chảy phải bác giáo ngoài chắc chắn.

Bài tập M27- 03- 01: Thực hành lợp ngói vẩy cá trên sườn mái gỗ

- Lợp mái ngói vẩy cá trên sườn mái dốc ( gỗ )

- Xây bờ nóc bằng gạch chỉ ( sử dụng vữa thường)

- Phân công luyện tập: Mỗi nhóm gồm 03 hs lợp một mái ngói vẩy cá kích thước như hình vẽ ( 2 người lợp 1 người phụ)

- Hiện trường sườn mái để lợp được bố chí tại xưởng thực hành.

Mũi ngói thẳng hàng dọc ±2mm Căng dây 20

Mũi ngói thẳng hàng ngang

Bài tập M27- 03 – 02: Thực hành xây, trát hoàn thiện bờ chảy cho mái lợp ngói vẩy cá

- Xây bờ chảy bằng gạch chỉ ( xây hàng gạch ngang đè mái, xây hàng dọc thẳng cạnh sát mép tường hồi tạo hình).

- Thực hiện trên hiện trường thu nhỏ ( chiều dài bờ chảy 2m)

Xây đúng cấu tạo Đánh giá khách quan 20 Đúng hình dáng kích thước ±2mm Đo(dưỡng mẫu) 20

Lợp ngói vẩy cá trên sườn mái bê tông cốt thép

Tiêu đề	Gíao trình KTXD làm mái
Tác giả	Nhóm tác giả
Trường học	Tổng cục Dạy nghề, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội
Chuyên ngành	Kỹ thuật xây dựng
Thể loại	Giáo trình kỹ thuật
Năm xuất bản	2013
Thành phố	Hà Nội

Định dạng
Số trang	56
Dung lượng	1,92 MB