kl do thi hong mai 710042v

Do đó khi chọn đề tài này, bản thân tôi phải vượt qua được những cái bóng rất lớn của người đi trước và suy nghĩ làm sao để thổ cẩm của dân tộc H’Mông được mặc giữa lòng Sài Gòn, làm sao

THIẾT KẾ TRANG PHỤC DẠO PHỐ DỰA TRÊN NGHIÊN CỨU HOA VĂN- HỌA TIẾT TRANG TRÍ THỔ CẨM CỦA DÂN TỘC

H’MÔNG

Đỗ Thị Hồng Mai

710042v

07mc4n

tác…Trải qua thời gian, những yếu tố đó đã trở thành cái riêng của từng tộc người và mang dấu ấn truyền thống được duy trì rất lâu dài Với các tộc người, không kể các yếu tố văn hóa khác, chỉ riêng trang phục thôi cũng đã tạo ra cho họ ý thức phân biệt giữa “cái của ta” và “cái không phải của ta” Ý thức ấy đã góp phần tạo nên bản sắc văn hóa tộc người

Nước ta là một nước đang phát triển, với công cuộc đổi mới cũng đã xuất hiện không ít những vấn đề thuộc về văn hóa Là một thành tố của văn hóa dân tộc- trang phục của các dân tộc nước ta- cũng đang lâm vào tình trạng nói trên Cho nên đối tượng này cần được quan tâm nghiên cứu tốt hơn để trước khi chưa muộn, chúng ta vẫn giữ được những bộ trang phục cổ truyền của các dân tộc Không nên cho rằng: nghiên cứu cái cổ truyền, cái của quá khứ là đi tìm, là để nói cái lạc hậu mà là để nhìn lại, thấu hiểu những tinh hoa truyền thống, khơi gợi những cảm hứng mới để hướng đến tương lai, để tìm động lực cho

những nét đặc trưng riêng cho từng nhóm Sự thống nhất trong đa dạng ấy đã làm tôi thực

sự đặc biệt quan tâm Một điều khác nữa cũng không kém phần quan trọng, đó là bộ trang phục của dân tộc này đang trong tình trạng thay đổi ngày một nhiều, một nhanh hơn Thổ cẩm của người H’Mông không đơn giản là chỉ dệt bằng khung cửi mà là được thêu nổi bằng những sợi chỉ nhuộm màu cây cỏ, hoa lá của núi rừng; ngoài ra hoa văn và màu sắc của thổ cẩm chứa đựng cái hồn của người dệt ra nó

1.2_MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

XU THẾ XÃ HỘI

Trang phục cũng như bất kì một sản phẩm lịch sử nào khác, khi mà kinh tế- xã hội của một dân tộc thay đổi và phát triển, đặc biệt là trong quá trình giao lưu văn hóa với các dân tộc khác thì nó cũng có những thay đổi nhất định Chỉ khác là ở mỗi dân tộc, sự thay đổi đó có mức độ khác nhau và có giữ được sắc thái văn hóa truyền thống hay không Giờ đây với nền công nghiệp hiện đại, với những phương tiện giao thông siêu tốc làm cho khoảng cách giữa các quốc gia, các vùng miền, các dân tộc được rút ngắn lại, cộng với các hình thức quảng cáo tinh vi trên các làn sóng truyền thông, trên sách báo, tranh ảnh

…làm cho xu thế “quốc tế hóa” về lối sống, đặc biệt là về trang phục đã diễn ra trên toàn cầu ngày một mạnh mẽ và nhanh chóng Điều đáng quan tâm là ở nhiều nước đang phát triển, với sự hướng ngoại tập trung vào kinh tế mà các yếu tố văn hóa truyền thống bị coi nhẹ, lai căng…Trong đó có Việt Nam, là một nước có bề dày về văn hóa và lịch sử, có nhiều những sản phẩm mang giá trị văn hóa quí báu, trong đó có thổ cẩm Thổ cẩm là sản phẩm do các dân tộc ít người tạo ra, mỗi dân tộc lại làm ra cho mình một loại thổ cẩm , không dân tộc nào giống dân tộc nào Thổ cẩm chính là nét đẹp riêng của dân tộc làm ra

nó, trong một mảnh thổ cẩm có cả tinh hoa, sự kiên nhẫn và cả sự kết hợp màu sắc tinh tế của những sợi màu Nhưng con người hiện đại chỉ nhìn nhận thổ cẩm ở dưới dạng hàng thủ công mỹ nghệ để bán cho du khách nước ngoài, chứ chưa thực sự đem thổ cẩm vào cuộc sống hiện đại như một sản phẩm thời trang Vì vậy không có lý do nào để không mang thổ cẩm đến gần mọi người hơn và tôi muốn đem thổ cẩm từ những nơi vùng núi

mờ sương xa xôi kia đến với thế giới thời trang hiện đại, để con người thành thị biết được

những nét tinh hoa của các dân tộc ít người, để mọi người nhìn thấy, trân trọng và giữ gìn những sản phẩm mang đậm tính truyền thống được làm bởi bàn tay khéo léo của những người phụ nữ H’Mông Tuy nhiên đây không phải là một đề tài mới, trước đó đã có

những nhà Thiết kế tên tuổi thể hiện như: Minh Hạnh, Anh Vũ,…và họ cũng đã đạt tới một mức nào đó theo cách nhìn riêng của họ Do đó khi chọn đề tài này, bản thân tôi phải vượt qua được những cái bóng rất lớn của người đi trước và suy nghĩ làm sao để thổ cẩm của dân tộc H’Mông được mặc giữa lòng Sài Gòn, làm sao đem những nét tinh hoa của phố núi vào những bộ trang phục dạo phố hiện đại được những cô gái Sài Gòn mặc lên người tự tin sải bước trên phố, để những du khách nước ngoài không còn nhìn thổ cẩm dưới dạng hàng lưu niệm mà họ phải nhìn nhận thổ cẩm là những sản phẩm thời trang ứng dụng cao cấp Với mong muốn như thế, tôi chọn thể hiện

ý tưởng với thổ cẩm của dân tộc H’Mông, một loại thổ cẩm độc đáo mà tôi cho rằng nó xứng đáng đứng đầu trong các loại thổ cẩm của dân tộc ta Tất cả những cảm nhận trên đều là suy nghĩ chủ quan của bản thân tôi, tôi mong muốn được thể hiện những ý tưởng của mình để thổ cẩm không chỉ xuất hiện ở những cửa hàng lưu niệm nữa mà còn được các cô gái trẻ Sài Gòn mặc đi dạo phố

TRANG PHỤC DẠO PHỐ

Trang phục, theo định nghĩa là bao gồm những phục sức mà con người có thể

khoác, đeo, gắn,…lên cơ thể mình với nhiều mục đích như: che thân, chống nắng, chống rét, làm đẹp, khẳng định nguồn gốc,…Thị hiếu thẩm mỹ về trang phục có thể được hiểu như một năng lực có sẵn của con người thể hiện sự ưa thích, lựa chọn, khả năng cảm thụ, thực hành cái đẹp thông qua trang phục (và một biểu hiện rất đáng được chú ý của nó nữa

là thời trang)

Môi trường mà trang phục, mốt thời trang được đưa ra thực hiện là một yếu tố không kém phần quan trọng, bởi mỗi môi trường phù hợp với một kiểu trang phục Trong thực tế, cần chú trọng tạo ra những môi trường đại diện, đặc trưng, tiêu biểu, tạo không gian xã hội cho trang phục được biểu hiện, sáng tạo và lan truyền Đó có thể là: môi trường các tụ

Thổ cẩm dưới dạng hàng lưu niệm

điểm văn hóa, môi trường nhóm bạn, môi trường giáo dục, công sở, thậm chí cả gia đình

Do đó, trang phục dạo phố là loại trang phục được mặc trong một môi trường không mang tính đặc thù nghề nghiệp, nó chỉ thích hợp với một số môi trường nhất định như họp mặt bạn bè, đi tới các địa điểm văn hóa vui chơi, hay mua sắm, dạo phố Vì thế, về kiểu dáng của loại trang phục này không quá rườm rà, hay quá nhiều chi tiết nhưng không thể đơn điệu về kiểu dáng cũng như những nét trang trí mà lại phải đáp ứng được xu hướng mốt trên thế giới Ngoài ra, chất liệu thể hiện phải là những chất liệu phù hợp với thời tiết, khí hậu nắng nóng của Việt Nam như cotton, tơ tằm, bố, lanh,…

ĐỐI TƯỢNG SÁNG TÁC

Đối tượng mà đồ án của tôi hướng đến là những cô gái có độ tuổi từ 20 cho đến 25 tuổi Đây là độ tuổi mà các cô gái đã qua tuổi dậy thì, có những suy nghĩ chín chắn hơn và đang ở lúc căng tràn sức sống nhất Đây cũng là một lứa tuổi chiếm nhiều số lượng dân cư nhất ở nước ta, và vì họ được gọi là “giới trẻ” cho nên họ là bộ phận quan tâm nhiều nhất đến những xu thế thời trang trên thế giới Chính “giới trẻ” sẽ tiếp thu, quan tâm, giữ gìn

và phát triển những gì được coi là thuộc về truyền thống Nhiệm vụ của những người tạo mốt chính là làm cho họ luôn tiếp nhận những gì mới mẻ nhất, hiện đại nhất nhưng vẫn khéo léo đẩy vào đó những gì mà thuộc về dân tộc để họ tiếp cận nó một cách tự nhiên không mang tính gượng ép với khái niệm đó là thứ xưa cũ, lạc hậu Tạm gọi họ là bộ phận tiêu dùng trẻ, tôi nhìn thấy những tiềm năng phát triển cho thời trang từ những người trẻ này Họ là những khách hàng luôn đòi hỏi những thứ mới nhất, đẹp nhất, chỉ riêng mình họ có và cũng phải thể hiện cá tính của họ nữa Màu sắc của trang phục dành cho lứa tuổi này không thể không mang cái sôi nổi, trẻ trung, năng động vào trang phục, do đó tôi đã chọn màu hồng làm màu chủ đạo cho đồ án của mình, một màu được xem là tươi trẻ, năng động nhưng không đánh mất cái nữ tính, và một chút lãng mạn của trào lưu thời trang thế giới

mà tâm hồn của người H’Mông cũng

đẹp, tiếp xúc với họ ta sẽ cảm nhận được

cái chất hồn nhiên trong sáng mà người

thị thành sống trong ồn ã bon chen

không có được, họ sống một cách vô tư

như cây cỏ, ban ngày lên nương trồng

trọt, thả lợn thả dê; tối về uống rượu

nhảy múa ca hát, thổi khèn; cứ như thế

hết ngày này tháng nọ và khi rảnh rỗi

những phụ nữ H’Mông ngồi thêu cho

mình những mảnh thổ cẩm để trang trí trên quần áo, trên váy , khăn đội đầu,…Thổ cẩm của người H’Mông không giống như thổ cẩm của bất kì một dân tộc nào khác, thổ cẩm ở những nơi khác thường được dệt bằng khung cửi còn thổ cẩm của người H’Mông lại được những phụ nữ H’Mông thêu bằng tay.Những mảnh thổ cẩm ấy chính là sự cảm nhận những cảnh vật của thiên nhiên, con người xung quanh được những cô gái H’Mông gửi gắm vào từng đường kim mũi chỉ, mỗi cô gái khi thêu thổ cẩm lại đắm mình trong những giấc mơ riêng do đó thổ cẩm làm ra cũng không ai giống ai Nếu khen một cái váy của cô gái H’Mông mặc là “đẹp” thì không sai nhưng chưa đủ, mà đó chính là một tác phẩm nghệ thuật, những chiếc váy của các cô gái H’Mông có sự rực rỡ của màu núi, màu nắng,

Phố núi mờ sương

màu hoa đào và cả màu bảng lảng của sương khói trên những đỉnh núi cao Một cô gái H’Mông phải mất cả tháng trời thậm chí một năm để thêu một chiếc váy cho mình, cái tôi thán phục ở họ chính là sự kiên nhẫn, khéo léo, óc thẩm mỹ và cả cách cảm nhận tinh tế màu sắc thiên nhiên để đưa vào sản phẩm của mình làm ra, biến chúng thành những tác phẩm đẹp đến lạ thường

DÂN CƯ

Dân tộc H’Mông, có nơi gọi là người Mông, người Miêu hay người Mèo; là một trong 54 dân tộc của Việt Nam Nằm trong một quốc gia đa dân tộc, dân tộc H’Mông được coi là một thành viên quan trọng trong cộng đồng các dân tộc thiểu số ở Việt Nam Với số dân

cư là 558.000 người, dân tộc H’Mông thuộc dân tộc thiểu số có số lượng cư dân đứng hàng thứ 8 trong bảng danh sách các dân tộc ở Việt Nam Dân tộc H’Mông thường cư trú

ở độ cao từ 800 đến 1500m so với mực nước biển gồm hầu hết các tỉnh miền núi phía Bắc trong một địa bàn khá rộng lớn, dọc theo biên giới Việt- Trung và Việt – Lào từ Lạng Sơn đến Nghệ An, trong đó tập trung chủ yếu ở các tỉnh thuộc Đông và Tây Bắc Việt Nam như: Hà Giang, Lai Châu, Lào Cai, Sơn La,…

Căn cứ vào đặc điểm về dân tộc học và ngôn ngữ học, người ta chia dân tộc H’Mông ra thành các nhóm: Mông Trắng (Môngz Đơư), Mông Hoa (Môngz Lênhx), Mông Đỏ

(Môngz Si), Mông Đen ( Môngz Đuz), Mông Xanh ( Môngz Njuôz), Na Miểu ( Mèo nước) Trong đó cũng có ý kiến cho rằng Mông Hoa và Mông Đỏ là một Ngoài Việt Nam

ra, các cư dân H’Mông còn cư trú ở một địa bàn khá rộng lớn thuộc phía Nam của Trung Quốc, Lào, Thái Lan, Miến Điện và đặc biệt sau năm 1975 cộng đồng người H’Mông di

cư sang sinh sống ở các nước như Mỹ, Pháp, Úc con số lên tới hàng trăm nghìn người ( chủ yếu di cư từ Lào) Trong các quốc gia kể trên , Trung Quốc có số lượng người

H’Mông đông đảo hơn cả với hơn 7 triệu người ( số liệu thống kê năm 1990) phân bố ở các tỉnh Quý Châu, Hồ Nam, Vân Nam, Tứ Xuyên, Quảng Tây, Hải Nam và Hồ Bắc Trong 56 dân tộc ở Trung Quốc, dân tộc Mông (Miêu) chỉ đứng sau các dân tộc Hán, Choang, Mãn, Hồi Trên thực tế cho thấy các cư dân Mông ở Việt Nam vẫn có quan hệ với các cư dân đồng tộc ở các nước khác, đặc biệt là những địa bàn sát biên giới giữa Việt

Nam với Trung Quốc và Lào

ĐẶC ĐIỂM KINH TẾ

Nguồn sống chính của đồng bào dân tộc H’Mông là làm nương rẫy du canh, trồng ngô, trồng lúa ở một vài nơi có nương ruộng bậc thang Cây lương thực chính là ngô và lúa nương, lúa mạch Ngoài ra còn trồng lanh để lấy sợi dệt vải và trồng cây dược liệu Chăn nuôi của gia đình người Mông có trâu, bò, ngựa, gà, chó Xưa kia người H’Mông quan niệm: Chăn nuôi là việc của phụ nữ, kiếm thịt trong rừng là việc của đàn ông

TỔ CHỨC CỘNG ĐỒNG

Đồng bào H'Mông cho rằng những người cùng dòng họ là anh em cùng tổ tiên, có thể đẻ

và chết trong nhà nhau, phải luôn luôn giúp đỡ nhau trong cuộc sống, cưu mang nhau lúc nguy nan Mỗi dòng họ cư trú quây quần thành một cụm, có một trưởng họ đảm nhiệm công việc chung

HÔN NHÂN GIA ĐÌNH

Hôn nhân của người H’Mông theo tập quán tự do kén chọn bạn đời, những người cùng dòng họ không lấy nhau Người H’Mông có phong tục “háy pù”, tức là trong trường hợp trai gái yêu nhau, cha mẹ thuận tình nhưng kinh tế khó khăn, thì trai gái hò hẹn nhau tại một địa điểm, từ địa điểm đó bạn trai dắt tay bạn gái về làm vợ Vợ chồng người Mông rất

ít bỏ nhau, họ sống với nhau hòa thuận, cùng làm ăn, cùng lên nương, xuống chợ và đi hội hè,…

VĂN HÓA

Tết cổ truyền của người H’Mông tổ chức vào tháng 12 dương lịch Trong 3 ngày Tết họ không ăn rau xanh Nam nữ thanh niên thường thổi khèn gọi bạn Nhạc cụ của người H’Mông có nhiều loại khèn và đàn môi Sau một ngày lao động mệt mỏi, thanh niên dùng khèn, đàn môi gọi bạn tình, ca ngợi vẻ đẹp của thiên nhiên, cuộc sống

Ruộng bậc thang

Chợ tình và tục “bắt vợ”

Hàng năm cứ đến ngày 27/3 âm lịch, những đôi trai gái H’Mông lại cơm đùm cơm nắm, vượt bao núi cao vực thẳm để về họp chợ tình Khâu Vai Bấy giờ là mùa ngô đã gieo xong, hoa ban , hoa sở nở trắng rừng , những bông tớ giãy cuối mùa sót lại cũng khoe sắc Với người H’Mông đây là mùa của tình yêu vì khi ấy núi rừng thay áo mới, chim rừng đi tránh rét về tụ bầy gọi bạn Không mời chào chèo kéo, chợ tình “chinh phục” du khách bằng những gương mặt thuần phác, bằng màu sắc sống động từ những bộ váy áo dân tộc, bằng sự hồn nhiên của các thiếu nữ mười ba mười lăm, bằng cả những phiên chợ tình vừa

bí ẩn vừa quyến rũ…Con gái H’Mông sắp đến tuổi lấy chồng thì ngoài đi chợ bán mua còn là để tìm bạn đời ưng ý Chợ tình là nơi người H’Mông đến để tìm nhau; có khi là những người ngày trước mến nhau mà không lấy được, họ đến chợ tình để tìm lại bóng hình xưa; có khi là những đôi bạn trẻ bắt đầu hẹn ước yêu đương nhưng cũng có khi, họ đến chợ theo những nhóm bạn trai gái vui chơi hồn nhiên Trai gái tìm bạn tình bằng cách

là cô gái sẽ hát bài hát tìm bạn, nếu chàng trai nghe được tiếng hát của người mình yêu sẽ thổi khèn đáp lại, họ cứ đối đáp như thế cho đến khi tìm được bạn tình, họ nắm tay nhau hát suốt đêm thâu hay tìm một tảng đá ngồi tâm tình Có khi vợ chồng cùng đi đến chợ tình, cùng thấy vợ hoặc chồng mình đi với người bạn tình cũ nhưng không ai nói gì, bởi đây là khoảnh khắc thiêng liêng ngoài chồng ngoài vợ Nhưng cũng có những người buồn

bã ra về vì bạn tình của họ hỏi ra đã không còn nữa Tiếng khèn môi, khèn lá, tiếng sáo tìm bạn cứ vang lên nơi đầu núi, thiết tha dìu dặt và người đến chợ lại hẹn ngày này năm sau…

NHÀ CỬA

Nhà có những đặc trưng riêng Nhà thường ba gian không có chái, bộ khung bằng gỗ, vì kèo kết cấu đơn giản chủ yếu là ba cột có một xà ngang kép hoặc hai xà ngang, một trên một dưới Về tổ chức mặt bằng sinh hoạt, khá thống nhất giữa mọi nhà Nhà ba gian thì gian chính giữa giáp vách hậu bao giờ cũng là nơi đặt bàn thờ tổ tiên, gian này còn là nơi dành cho ăn uống hằng ngày Một gian đầu hồi dành cho sinh hoạt của các thành viên nam và khách nam, ở đây thường có bếp phụ, còn gian đầu hồi bên kia dành cho sinh hoạt của nữ, đồng thời cũng là nơi đặt bếp chính Bếp của người H’Mông thuộc loại bếp kín-

bếp lò- một sản phẩm của phương Bắc Chuồng gia súc đặt trước mặt nhà Riêng nhà người H’Mông ở Thuận Châu và Mộc Châu, Sơn La lại có đặc trưng riêng; vẫn là nhà đất nhưng làm theo hình thức nóc của người Thái Đen, nóc hình mai rùa nhưng không có khau cút, bộ khung nhà có người cũng làm theo kiểu Thái duy có cách bố trí trong nhà còn giữ lại hình thức cổ truyền của người H’Mông

2.1.2_TRANG PHỤC CỦA NGƯỜI H’MÔNG

Quần áo của người H’Mông chủ yếu may bằng vải lanh tự dệt Đậm đà tính cách tộc người trong tạo hình và trang trí với kỹ thuật đa dạng Trang phục nam H’mông độc đáo khác nhiều tộc người trong khu vực ; trang phục nữ khó lẫn lộn với các dân tộc khác bởi phong cách tạo dáng và trang trí công phu, kết hợp kỹ thuật nhuộm, vẽ sáp ong, thêu,

ghéo, dệt hoa văn với kiểu váy rộng và đẹp

TRANG PHỤC NAM GIỚI

Nam thường mặc áo cánh ngắn ngang hoặc dưới thắt lưng, thân hẹp, ống tay hơi rộng Áo nam có hai loại: năm thân và bốn thân Loại bốn thân xẻ ngực, hai túi trên, hai túi dưới Loại năm thân xẻ nách phải dài quá mông Loại bốn thân thường không trang trí, loại năm thân thì được trang trí những đường vằn ngang trên ống tay Áo trong xẻ nách ngắn, áo khoác ngoài dài

Cổ áo thêu hoa văn móc câu kiểu hoa văn đơn Quần nam giới là loại quần lá tọa màu chàm đen hoặc xanh đen cũng na ná như nhau, đũng rộng, quần kiểu chân què, ống rất rộng so với các dân tộc trong khu vực Đầu thường chít khăn , có nhóm đội mũ bằng vải lanh hình quả dưa gồm 8 miếng Mũ của nam giới có chiếc đen tuyền,có cái xung quanh

có đính những hình tròn bạc chạm khắc hoa văn, có chiếc còn cạp một vòng thêu thổ cẩm;

mũ của đám con trai còn được khâu thêm vào các dải vải màu hoặc các đồng tiền lủng lẳng Có khi họ mang vòng cổ, có khi không mang

TRANG PHỤC NỮ

Người H’Mông có nhiều nhóm khác nhau, trang phục nữ các nhóm cũng có sự khác biệt Tuy nhiên, nhìn chung bộ trang phục nữ gồm có y phục (khăn, áo, thắt lưng, xà cạp, quần hay váy) Áo bốn thân, xẻ ngực, không cài nút, gấu áo không khâu hoặc cho vào trong

váy, chiếc áo này được lăn ép bằng sáp ong vì thế có màu đen ánh bạc ; để giữ gìn, nhiều

khi người ta mặc lộn mặt trái có màu trắng ra ngoài Ống tay áo thường trang trí hoa văn

là những đường vằn ngang từ nách đến cửa tay, đường viền cổ và nẹp hai thân trước được trang trí viền vải khác màu ( thường là đỏ và hoa văn trên

nến chàm)

Phụ nữ H’Mông còn dùng loại áo xẻ nách phải trang trí cổ,

từ hai vai xuống ngực giữa và cửa ống tay áo Phía sau

gáy thường được đính miệng và trang trí hoa văn dày đặc bằng chỉ ngũ sắc.Váy của phụ nữ H’Mông là loại váy kín, có hình nón cụt, phần mông bó chặt, có nhiều nếp gấp, rộng, khi xòe ra có hình tròn Váy là một tiêu chuẩn mà nhiều người đã dựa vào để phân biệt các nhóm H’Mông ( Hoa, Trắng , Đen, Xanh, …) Đó là các loại váy trắng, váy đen, váy in hoa, vẽ sáp ong kết hợp thêu Váy được mang trên người với chiếc thắt lưng vải, có tua ở hai đầu được thêu trang trí ở đoạn giữa.Thắt lưng buông hai dải dài phía sau; người còn sống thắt dải hoa văn về phía sau lưng; khi chết, thắt dải hoa văn về phía trước bụng Khi mặc váy thường mang theo tạp dề, tạp dề hình chữ nhật mang trước bụng phủ xuống chân là “ giao thoa” giữa miếng vải hình tam giác và hình chữ nhật; phần trang trí hoa văn

là miếng vải hình tam giác cân phía trên, miếng hình chữ nhật là màu chàm đen, kích thước tùy từng nhóm người H’Mông qui định Đặc biệt, phụ nữ H’Mông Sapa lại mặc

Trang phục nữ

quần ngắn ngang đầu gối chứ không mặc váy Họ cuốn xà cạp màu chàm quanh bắp chân rất khéo

Xà cạp là một đoạn vải dài từ 100cm đến 120cm ( khoảng bốn vuông vải xé đôi theo chiều dọc) Một đầu xà cạp chừa ra một đoạn vải nhuộm chàm không trang trí, chính giữa khoảng vải này thêu họa tiết Phần còn lại dài suốt

từ đầu này đến đầu kia được thêu kín hoa văn bằng

chỉ màu Xà cạp được quấn bắt đầu từ cổ chân dần

lên tới gần đầu gối Chiều quấn của hai bên chân

ngược chiều nhau để tạo nên sự đăng đối

Phụ nữ thường để tóc dài quấn quanh đầu, có một

số nhóm đội khăn quấn thành khối cao trên đầu

Đồ trang sức của phụ nữ khá phong phú bao gồm

vòng khuyên tai to; vòng cổ ( ngày thường người

phụ nữ đeo loại đơn, ngày hội đeo loại kép có nhiều vòng- biểu hiện của sự giàu có) có hình hai đầu chim hoặc hai đầu rắn- biểu tượng của vật tố;ngoài ra họ còn đeo thêm dây

Khi về thế giới bên kia, người phụ nữ H’Mông phải mặc váy bằng vải lanh Thân váy in hoa sáp ong, gấu váy thêu các họa tiết hoa văn khổ to, phối nhiều gam màu nóng như: đỏ, vàng, da cam để tạo vẻ rực rỡ

Thắt lưng

NHỮNG THAY ĐỔI CỦA TRANG PHỤC CỔ TRUYỀN VÀ TÌNH TRẠNG ĂN MẶC HIỆN NAY CỦA NGƯỜI H’MÔNG

NHỮNG BIỂU HIỆN CỦA SỰ THAY ĐỔI

Hiện nay cách ăn mặc của người H’Mông ở mọi nhóm, mọi địa phương có người

H’Mông cư trú đều có sự thay đổi Đặc biệt, hơn một thập kỷ qua sự biến đổi này ngày càng rộng, càng nhanh và sâu hơn, không chỉ ở giới trẻ mà ở cả lớp người cao tuổi hơn

Sự thay đổi này nhiều hay ít, chậm hay nhanh diễn ra không đồng đều giữa

các nhóm, thậm chí cùng một nhóm ở các địa phương khác nhau cũng có sự khác nhau Song nhìn chung là đang có sự thay đổi và ngày càng gia tăng Mặc dù những biểu hiện của sự thay đổi này rất đa dạng và phức tạp, nhưng cũng có thể quy về một số trường hợp sau:

- Vẫn giữ nguyên bộ trang phục

cổ truyền, nhưng thêm một số đồ

mặc, đồ mang ở chân và đồ trang

sức mới Một hiện tượng rất phổ

biến là bên trong áo cổ truyền là

áo chemise hay áo thun Thường

người ta chỉ để lé cổ áo chemise

ra bên ngoài cổ áo cổ truyền ( nữ

cũng như nam), tay đeo đồng hồ

hay nhẫn vàng, chân đi dép nhựa

hay giầy vải dạng thể thao,….Về mùa lạnh, người ta còn phủ ra ngoài khăn đội đầu theo dạng cổ truyền bằng một khăn len hoặc ni-lon Ngoài áo cổ truyền còn được khoác thêm áo vest, áo Bludong, áo len,…

- Hiện nay hầu như còn rất ít nhóm người H’Mông trồng lanh dệt vải tự túc may mặc Nếu có dệt thì chỉ dệt những thứ không có bán trên thị trường như: khăn đội đầu, dây lưng hay những mảng hoa văn đắp vào váy áo,…Đã có một số nhóm H’Mông ngày nay không còn khung dệt, nhiều em nhỏ không còn biết cái khung dệt của ông cha mình ra sao Bởi vì, trên thị trường bán rất nhiều loại vải, thậm chí

Thêu và bán thổ cẩm

không thiếu cả vải tấm, sợi thô Loại vải này về hình thức và chất lượng còn hơn hẳn vải cổ truyền mà giá cả cũng phải chăng

- Về màu sắc, kỹ thuật chế biến thuốc nhuộm theo phương pháp cổ truyền dần mất hẳn Đến như màu chàm, nhiều nơi người ta đã không trồng chàm và chế biến chàm làm thuốc nhuộm nữa Phổ biến là mua cao chàm bán ở chợ hoặc mua vải nhuộm sẵn màu chàm Còn các màu khác như: xanh lá cây, vàng, đỏ, nâu,…người

ta mua thuốc nhuộm công nghiệp bán trên thị trường Vải in hoa đã xuất hiện trong

bộ đồ cổ truyền nhưng còn chiếm một tỉ lệ nhỏ như: nẹp đáp trong của tà, gấu, cửa tay áo hay dùng trang trí thổ cẩm

- Về cắt may: cách cắt may bộ đồ cổ truyền hầu như ít thay đổi Người ta vẫn cắt quần áo trên cơ sở vải tấm tính theo vuông Nếu vải công nghiệp khổ rộng (80-

120cm), trước khi cắt người ta dọc đôi hoặc dọc

ba khổ vải đó ra

để có khổ vải tương ứng với khổ vải cổ truyền Điều đáng chú ý

là đến nay người

ta chưa biết biết cắt quần áo theo công thức nên cắt

áo quần cho ai người ta lấy vải ướm trực tiếp vào người đó để tính số vải cần thiết Nhiều cô gái H’Mông độ tuổi 18-25 đã không tự cắt được quần áo cho mình mà phải nhờ người cao tuổi hơn cắt hộ Xưa kia phải khâu quần áo, mọi thứ bằng tay, nay nhiều người đã có máy khâu

- Về kỹ thuật thêu cổ truyền nay vẫn còn được duy trì nhưng đang có nguy cơ mai một dần Bởi lẽ công việc này phải có quá trình rèn luyện và làm thường xuyên mới nâng cao được tay nghề Trước đây các cô bé gái 6, 7 tuổi đã tập thêu dưới sự

Các bé gái giờ đây chỉ thích bán hàng cho Tây

hướng dẫn của người lớn( chị gái, mẹ hay bà,…) Còn giờ đây công việc này có phần chểnh mảng nên đường kim mũi chỉ không còn được trau chuốt, mượt mà như xưa Cũng do không biết thêu hoặc thêu quá vụng nên nhiều cái áo, cái khăn cắt theo kiểu cổ truyền nhưng những chỗ có hoa văn đã bị thay bằng vải hoa hay vải màu công nghiệp Điều đáng quan tâm là các mẫu thêu cổ truyền hãy còn giữ được hầu như nguyên vẹn, không thêm bớt những họa tiết lai tạp như nhiều dân tộc khác như Thái và một số dân tộc ở Tây Nguyên,…

NHỮNG TÁC NHÂN DẪN ĐẾN SỰ THAY ĐỔI

Dẫn đến sự thay đổi về trang phục của người H’Mông do nhiều nguyên nhân: có nguyên nhân thuộc về kinh tế- xã hội, có nguyên nhân thuộc về ý thức

Như đã biết, làm ra vải và bộ trang phục cổ truyền là do giới nữ đảm nhiệm Nếu như trước đây ngoài việc nương rẫy và nội trợ, họ còn dành nhiều thời gian cho dệt vải,

nhuộm chàm, thêu thùa, cắt may quần áo,…Thì nay, ngoài công việc trên nương rẫy, bếp núc họ còn phải chăn nuôi thêm, trồng trọt thêm mới mong đủ sống, những công việc ấy

đã chiếm hầu hết thời gian nhàn rỗi của họ Vả lại, làm ra một bộ váy áo cổ truyền tốn rất nhiều sức lực và thời gian, trong khi đó vải và quần áo may sẵn bán thị trường có đủ chủng loại, màu sắc, kiểu dáng,… giá cả lại phải chăng, phù hợp túi tiền của mọi tầng lớp nhân dân Vải và quần áo may sẵn bán trên thị trường có nhiều điểm hơn hẳn đồ cổ

truyền: vừa nhẹ nhàng, gọn gàng, vừa bền đẹp, nhiều chủng loại, màu sắc hợp với thị hiếu

ưa nhiều màu sắc của đồng bào,…Đó cũng là nguyên nhân quan trọng khiến bà con người H’Mông không còn quan tâm đến việc tự túc đồ mặc nữa Tiện lợi thì có, nhưng những bộ

đồ bán sẵn không phải là y phục cổ truyền của họ nữa Bên cạnh đó, cơn lốc du lịch cũng làm cho những giá trị cổ truyền ngày càng biến đổi, giờ đây thổ cẩm được làm ẩu tả hơn, đơn giản hơn; những cô gái không còn chăm chút cho từng mảnh thổ cẩm trên chiếc váy của mình nữa mà chỉ làm nó vì mục đích kinh doanh, bán hàng lưu niệm cho khách du lịch Hậu quả là do “tiện” và “lợi” đã làm cho bộ y phục cổ truyền của người dân tộc ngày càng mai một

Một trong những tác nhân không kém phần quan trọng, đó là thị hiếu thời thượng, chạy theo mốt, nhất là lớp trẻ, họ sợ ăn mặc theo kiểu cổ truyền sẽ bị coi là lạc hậu, không thức thời, không hiện đại,…Tuy nhiên có một điều đáng mừng là những cô gái, chàng trai

H’Mông vẫn diện những bộ trang phục cổ truyền (nhưng không được chính thống lắm) đi tới những phiên chợ hay những buổi hội hè mặc dù khi ở nhà hay trong bản làng vẫn mặc quần jeans, áo thun Điều này thể hiện rõ ở những người H’Mông sống gần những nơi thường xuyên có khách du lịch lui tới, gần thị trấn, …như những người H’Mông Sapa họ

đã biến thổ cẩm thành một hàng hóa, tạo ra những sản phẩm hàng loạt không còn mang

tính độc đáo như trước đây

BẢO TỒN VÀ BIỆN PHÁP

Qua việc nghiên cứu những hoa văn- họa tiết trên thổ cẩm của dân tộc H’Mông , tôi thấy rằng, quá trình thay đổi về ăn mặc ở dân tộc này ngày càng sâu rộng với tốc độ ngày càng gia tăng Đây không phải là một ngoại lệ mà là tình hình chung ở các dân tộc nước ta, nếu

có khác chỉ là ở mức độ Thực trạng này đã làm nảy sinh mâu thuẫn giữa ý thức bảo lưu vốn cổ của đa số người lớn tuổi và sở thích chạy theo cái mới của lớp người trẻ Giải quyết mâu thuẫn này rất khó Bởi lẽ, giữ cái cổ không tiếp thu cái mới thì cái cổ sẽ là lỗi thời, bảo thủ, còn chạy theo cái mới, tiếp nhận cái mới với bất kỳ giá nào – quay lưng lại với di sản văn hóa dân tộc cũng là một sai lầm Đây là một vấn đề thuộc về ý thức tư tưởng và sự tự giác của nhân dân các dân tộc, cho nên không thể giải quyết vấn đề này bằng sự áp đặt, bằng mệnh lệnh mà phải bằng biện pháp tuyên truyền giáo dục là chính Không thể nói chung chung đó là trách nhiệm của toàn Đảng, toàn Dân mà trước hết phải

là trách nhiệm của các cơ quan đoàn thể ở trực tiếp các địa phương có các đồng bào dân tộc sinh sống, mà trực tiếp nhất có lẽ là bộ Văn Hóa Thông Tin, Đoàn Thanh Niên, …bởi

vì, sự thay đổi về cách ăn mặc ở các dân tộc chính là từ lớp người trẻ tuổi

Có thể tuyên truyền, giáo dục bằng những hình thức sau:

- Bộ Văn Hóa và Thông Tin phát động, tổ chức các cuộc giao lưu văn hóa giữa các dân tộc ở các địa phương và trung ương về chủ đề trang phục cổ truyền của các dân tộc để các dân tộc thấy rõ được vốn quí của họ, đồng thời gợi ý cho họ cần phải đổi mới ra sao để khỏi làm mai một những giá trị văn hóa cổ truyền

- Tổ chức triển lãm trang phục cổ truyền của các dân tộc tại tỉnh mình và cũng có thể giao lưu với tỉnh bạn Hình thức tổ chức này không đòi hỏi kinh phí quá lớn và

chưa cần đến sự giúp đỡ của những cán bộ có trình độ khoa học cao- vừa sức với các địa phương

- Tổ chức những cuộc thi thiết kế thời trang dựa trên sự bảo tồn và phát huy vẻ đẹp của trang phục truyền thống, mang đến cho những trang phục đó nét hiện đại

nhưng không làm biến dạng cái đẹp vốn có của trang phục, nhằm giới thiệu cho những dân cư thành thị và người ngoại quốc vẻ đẹp của những sản phẩm mang tính truyền thống, dân tộc chính thống của những đồng bào thiểu số

- Như đã nói ở trên, giờ đây nhiều thanh thiếu niên các dân tộc ít người không còn biết thêu thùa, cắt may bộ đồ cổ truyền ra sao Vì vậy, phường xã nên tổ chức những lớp học do các người lớn tuổi đúng ra truyền đạt lại cho lớp trẻ những

phương pháp sản xuất thủ công như dệt vải, nhuộm, và cả thêu may những mảnh thổ cẩm truyền thống Đồng thời luôn đề cao tính độc đáo, nét đẹp của loại thổ cẩm của dân tộc mình để lớp trẻ kế thừa luôn có suy nghĩ tự hào về những thứ mà dân tộc mình nói chung, bản thân họ nói riêng sẽ làm ra trong tương lai

- Trung ương Đoàn Thanh Niên Cộng Sản cần có những tài liệu để giúp cho những thanh niên người dân tộc nhận thấy giá trị đích thực của bộ trang phục cổ truyền của các của dân tộc mình, định hướng cho họ ý thức đúng đắn về vấn đề ăn mặc – hiện đại nhưng không thể để mất đi bản sắc văn hóa dân tộc Tiếp nhận cái mới như thế nào, tiếp nhận có chọn lọc sao cho phù hợp với điều kiện , với hoàn cảnh sống và tâm lý của dân tộc mình

Đó là một vài biện pháp cần thiết, nhưng không thể ngày một ngày hai có thể thực hiện được Song cũng không thể chờ đợi mà phải có biện pháp có tính tình thế- cấp cứu những gì có nguy cơ mất sớm

2.1.3_ THỔ CẨM CỦA NGƯỜI H’MÔNG

QUÁ TRÌNH LÀM RA BỘ TRANG PHỤC

DỆT VẢI

Gần 70% thời gian hoạt động của phụ nữ H’Mông gắn liền với cây lanh và vải sợi lanh

Từ hàng trăm năm nay, người Pháp và nhiều người nước ngoài khác đã bị hấp dẫn bởi nền văn hóa lanh này

Việc trồng lanh và sử dụng vải làm từ sợi

cây lanh ( cannabis sativa) là một trong

- Se lanh “ sanh tua” có hai cách : Một là se bằng tay” sua tua”, hai là se bằng khung

“sun tùa” Người H’Mông thường tranh thủ vào lúc đi chơi, đi chợ,… họ đem theo

và se bằng tay Se sợi bằng khung sẽ nhanh và được nhiều

- Kiểm tra sợi cho đều và nối sợi bằng cách dùng khung quay để cuốn vào vòng tính

độ dài của sợi, sau đó đưa vào dệt Khung cuốn dây này gọi là “ Sanh tra đang” hoặc là “ khô lì cái sú”

- Sau công đoạn cuốn vòng là kiểm tra sợi, đo độ dài

và dệt

Người H’Mông thường dệt hai loại kích thước rộng cả khổ vải 30cm hoặc 45cm Khung dệt này có tên gọi là “ Tù tau” Khi dệt vải xong họ dùng đòn bằng gỗ được mài bóng nhẵn đập vải cho đều để sợi vải mềm ra, sau đó cho vào nước đun sôi cho sợi nở ra làm kín các kẽ hở rồi đem phơi khô.Khi được phơi khô, vải được đem nhuộm chàm

Se sợi bằng tay

Quay sợi lanh

NHUỘM CHÀM

Bộ y phục cổ truyền của người H’Mông nam cũng như nữ đều nhuộm chàm Để có màu

chàm, người ta trồng cây chàm trên nương rẫy hoặc trong vườn nhà Cây chàm có hai loại

khác nhau: loại lá to và loại lá nhỏ Loại lá nhỏ chất lượng màu tốt hơn

Tháng tư hoặc tháng năm âm lịch, người ta cắt cây chàm về cho vào vại ngâm trong nước,

đến khi lá chàm nhuyễn hết thì vớt bỏ bã, còn lại nước chàm được loạc qua một chiếc giỏ

bên trong đựng cát sỏi hay trấu Sau đó cho vôi bột vào nước chàm đã lọc rồi khuấy đều

Ngoài vôi bột người ta còn cho thêm nước tro bếp Tro được đựng trong một cái giỏ hình

phễu đan theo kiểu mắt cáo, bên trong lót lá chuối khô hoặc rơm rồi đổ nước vào để lọc

lấy nước trong

Mỗi một tạ cây chàm họ ngâm với 2kg vôi hoà tan trong nước Vôi sẽ có tác dụng làm

chất xúc tác cho chàm rữa ra và phai màu Ngâm chàm trong nước vôi trong vòng 1 tuần

liên tục Sau đó, vớt cặn bã ra chỉ để lại nước màu chàm Sau vài giờ đồng hồ phần màu

chàm sẽ lắng xuống, đổ nước trong và phần chàm lắng ở dưới vào bao treo lên cho róc hết

nước Khi chàm đã khô (thành cao chàm) họ đem cất đi Khi cần sẽ đem ra hoà với nước

để nhuộm vải Cao chàm này người H’Mông gọi là “Thzớ gang”

Chế biến chàm phải làm trong một cái lều bên cạnh nhà ở Ngoài ra còn những kiêng cữ

khác như: trong khi chế biến chàm nếu nhà có lợn đẻ hoặc người có thai đi qua, người lạ

mặt tới xem thì coi như mẻ chàm đó bị hỏng Vì người ta tin rằng: nước chàm sẽ bị đông

lại không ra màu nữa Muốn làm lại mẻ chàm khác phải chờ đến năm sau

Khi nhuộm vải, người ta lấy cao chàm cho vào chảo đun với nước nấu lá ngải cho chàm

tan ra, để nguội rồi pha thêm một ít nuớc tro và rượu khuấy đều, khi nào nhúng tay vào

nước chàm thấy bắt màu xanh là được

Vải trước khi đem đi nhuộm phải ngâm hoặc giặt bằng nước lã cho hết hồ, vải mới bắt

màu và không bị loang lổ Khi nhuộm, vải được nhấn vào nước chàm , sau khoảng hơn một giờ lại tiếp tục bóp cho vải thấm chàm rồi mới vớt ra vắt ráo nước đem phơi khô Sau

khi vải đã khô lại nhấn vào nước chàm và phơi khô.Việc nhuộm chàm rồi phơi khô được

làm đi làm lại ít nhất 3 lần cho đến khi vải có màu vừa ý người dùng thì thôi không

nhuộm nữa Sau lần nhuộm cuối, phơi khô, vải được đem ngâm vào thùng lá me chua ( nay dùng phèn chua) để giữ cho độ bền của mầu chàm Ngâm vải vào nước lá me chua trong vòng 2 ngày rồi phơi khô, đem giặt qua nước lã Muốn nhuộm vải có màu đẹp và bền lâu, người ta phải nhuộm vải vào tháng bảy hoặc tháng tám âm lịch vì khi đó thời tiết khô ráo, vải mau khô và bắt màu Thời gian để nhuộm được một tấm vải thường không dưới một tháng

Công việc chế biến chàm và nhuộm chàm đều do phụ nữ làm Người này phải là người không có thai và không có tang

Vải được nhuộm chàm rồi mới cắt may quần áo, sau khi vải được cắt ghép thành quần, áo, khăn người H’Mông mới bắt đầu trang trí bằng cách thêu hay đắp vải màu trên đó

Người H’Mông dệt vải bán cho các dân tộc xung quanh và bản thân họ trước đây cũng sử dụng vải lanh tự tạo cho trang phục của mình Hầu như không mấy khi thấy người

H’Mông dùng vải mộc cho trang phục, tất cả đều được nhuộm chàm trước khi may Trên nền chàm đó, màu đỏ cờ được sử dụng làm các họa tiết trang trí, còn chỉ tơ xanh lá cây làm nền cho cổ áo, tay áo và thắt lưng

THÊU

Trước kia, họ dùng sợi thêu bằng lanh, nhuộm mầu lá cây “hình giề”, còn hiện nay họ mua sợi mầu ở chợ về để sử dụng Việc thêu có hai cách: Thêu luồn “Sờ thợ háu cang” và thêu đột “sờ sú cang” Việc thêu các hoa văn như cổ áo, cánh tay áo, váy chủ yếu là thêu đột Còn thêu các hoa văn đường bo quanh các mép chủ yếu là thêu luồn Thêu luồn là cách thêu không thêu đè lên các sợi vải mà là luồn chỉ theo mắt sợi giống như cách đan cải hoa trên đồ nan Thêu ở mặt trái các họa tiết sẽ nổi lên mặt phải của vải Các họa tiết không được vẽ sẵn trên mặt vải mà người ta chỉ nhìn vào mẫu hoặc đã thuộc lòng Đây là việc làm hết sức công phu, đòi hỏi sự kiên nhẫn và những bàn tay vàng của người phụ nữ H’Mông Những đặc điểm này đã trở thành phong cách, đặc thù trong cách thêu truyền thống của họ

IN HOA VĂN

Ngoài việc trang trí hoa văn bằng cách thêu, người H’Mông còn sử dụng cách tạo hoa văn bằng cách in sáp ong Bộ đồ nghề dùng để in rất đơn giản, nhưng đã tạo được những họa tiết hoa văn rất phức tạp và tinh tế, khiến chúng ta khó tin được rằng với những dụng cụ

thô sơ như thế mà có thể làm nên những tác phẩm đẹp nhường ấy Bộ đồ nghề chỉ vẻn vẹn mấy thứ: vài mảnh nhôm hoặc đồng được cắt thành hình chữ T, chân của nó được cắm vào một cái cán nhỏ để cầm in các đoạn thẳng ngắn Vài cái khung bằng tre bẻ thành hình tam giác cân với kích cỡ khác nhau cũng dùng để in các đoạn thẳng khác nhau Để in các đoạn thẳng ngắn hơn, người ta còn dùng một loại công cụ khác thay cho các tam giác bằng tre Đó là những mảnh đồng hay nhôm cắt thành hình tam giác vuông , một cạnh của góc vuông kéo dài ra để cắm vào cán Để in các vòng tròn, người ta lợi dụng tiết diện của các ống tre có đường kính khác nhau: từ 1,5 cm đến 2cm Ngoài ra còn mấy de lá cọ hay

lá chít được ép phẳng dùng làm cữ khi in Một chiếc nanh lợn rừng, một phiến đá mỏng mặt mài nhẵn và phẳng để vải lên tấm đá rồi lấy nanh lợn miết cho vải thật phẳng trước khi in

Nguyên liệu để in là sáp ong Họ cho sáp ong vào một cái bát nhỏ đun chảy sao cho

thành nước có độ loãng cần thiết (hoặc

trộn sáp ong với nến đun chảy thành nước

loãng) mới in được Nếu loãng quá sáp in

lên vải đường nét sẽ bị nhòe, còn nếu đặc

quá sáp ong không ăn vào vải

Hoa văn in bằng sáp ong chỉ có trên váy

của các cô gái H’Mông, ngoài ra còn dùng

sáp ong để lăn ép vào áo cánh mặc khoác

ngoài Muốn vẽ hình gì thì dùng bút vẽ

“Tổ che” chấm vào sáp ong đã đun rồi vẽ các đường hoa văn như ý vào tấm vải trắng Muốn in hình “ bánh xe”, người ta nhúng một đầu ống tre vào sáp ong rồi in lên vải Sau

đó dùng một ống tre có đường kính nhỏ hơn in vào trong vòng tròn đã được in trước Để

in các “nan hoa” trong vòng tròn nhỏ thì dùng đến dụng cụ in các đoạn thẳng ngắn In các họa tiết có những đoạn thẳng ngắn song song phải dùng đến dụng cụ hình tam giác

Người ta nhúng cạnh đáy của tam giác vào sáp rồi lấy de lá làm cữ in trên vải In họa tiết hình “sóng nước” thì trước khi in, người ta gấp khổ vải (40cm) thành 10 cột Nhờ có các cột này mà in được những đoạn thẳng song song với nhau và đối nhau giữa các cột Quá trình in được diễn ra ở từng cột Để in hết một khổ vải ( 10 cột) cần đến ba hoặc bốn tiếng,

Váy được in bằng sáp ong

tùy người in nhanh hay chậm Mỗi váy gồm sáu khổ vải nên in xong ít nhất cũng phải mất

từ 20 đến 24 tiếng đồng hồ Đây là một công việc hết sức khó khăn, không cho phép in sai

vì sai không sửa được, chỉ cần sai một nét cũng đủ phải in lại cả khổ vải Sau khi in xong,

họ đem vải đi nhuộm chàm Vải nhuộm được được rồi cho vào nước nóng để sáp tan ra, sau cùng họ bóc lớp sáp ong ra Phần vẽ hoa văn bằng sáp ong sẽ có màu trắng hay xanh

lơ như màu của vải vì

chàm sẽ không ngấm qua được lớp sáp ong đó nên những chỗ trước đây có sáp sẽ không thấm chàm nên chỉ để lại một màu trắng hay xanh lơ trông hài hòa đẹp mắt

HOA VĂN – HỌA TIẾT TRÊN THỔ CẨM

Tất cả các chi trong dân tộc H’Mông đều có kỹ thuật thêu khá tinh vi và có truyền thống giỏi trong trang trí bằng hình chắp vải màu, vẽ sáp ong trên vải để lấy họa tiết màu trắng trên nền màu chàm Hầu hết các họa tiết được thêu, vẽ, chắp vải trên nền vải lanh trắng hoặc vải đỏ, có định hình sẵn là các bộ phận của áo, váy Sau khi hoàn thiện phần trang trí từng bộ phận riêng lẻ, người ta mới may ráp, hoàn chỉnh váy, áo…Đó là cách là riêng của người H’Mông , khác các dân tộc anh em đã thể hiện trang trí ngay trên thành phẩm của mình

Những ô trang trí những đường diềm hình chữ thập, chữ đinh, chữ công được chuyển biến một cách hết sức phong phú, đa dạng, tài tình, kết hợp với các ô hình quả trám hoặc tam giác

có các đường viền hình gẫy khúc trong các thế bố cục khác nhau, lúc thẳng đứng, lúac nằm ngang tạo cho phần trang trí hoa văn của người H’Mông có vẻ linh hoạt, không những thể hiện trên thân váy vẽ bằng sáp ong, mà cả trên thể loại khác, cho thấy trang trí hoa văn của dân tộc H’Mông có một phong cách riêng biệt đặc sắc, không hề lẫn lộn với các trang trí của dân tộc khác

Ngoài các họa tiết có cấu tạo bằng đường thẳng, đoạn thẳng

Dân tộc H’Mông còn thành thục trong việc bố cục, hoa văn

hình tròn, đường cong, hình xoáy trôn ốc hay các biến thể của

nó là hai hình xoáy trôn ốc được bố trí đối xứng qua gương

tạo thành hình móc hoặc đối xứng trục quay thành hình chữ S là những loại họa tiết có đường cong, đường xoáy dứt khoát, thanh thoát, nhịp nhàng, uyển chuyển tạo bố cục hài hòa, không đơn điệu- cách bố cục như thế ta chỉ có thể nhìn thấy được trong trang trí y phục của dân tộc H’Mông Những họa tiết này biểu hiện cho mặt trời, thời tiết, không gian và thời gian trong vũ trụ quan cổ đại của nhiều cư dân, là

vốn văn hóa chung của nhiều dân tộc nhưng lại được thể hiện một cách xuất sắc nhất, đậm đà, tinh tế nhất trong thổ cẩm dùng trang trí của người H’Mông

Trên thổ cẩm của người H’Mông còn có những phần được

chắp vải màu, chắp vải màu của người H’Mông rất dày,

nhiều lớp đè lên nhau, tạo thành các đường viền lé màu bao

quanh các hình trang trí; các đường nét, cách phối màu

chứng tỏ một kỹ thuật thành thạo, có truyền thống riêng

khác hẳn các dân tộc anh em khác Màu sắc ưa dùng trong

thêu và chắp vải là màu đỏ tươi, đỏ thắm, nâu, vàng, trắng, xanh lá cây, cam Ngay trên các phần trang trí hoa văn vẽ sáp ong nhuộm màu chàm, người ta cũng ưa ghép thêm hình vải màu đỏ- trắng, xanh- trắng rực sáng tươi vui Đó cũng là nét khác biệt

Kỹ thuật thêu của người H’Mông có hai cách thêu lát và thêu chéo mũi Hai cách thêu này làm cho việc tạo nét mềm mại và chủ động, phóng khoáng, không bị gò bó trong kỹ thuật thêu luồn sợi màu dựa theo thớ vải ngang , dọc mà các dân tộc khác thường làm Ngoài họa tiết hình hoa tám cạnh, biểu thị sự chuyển động của mặt trời, trang trí trên thổ cẩm của người H’Mông không nhằm diễn đạt một nội dung nào nhưng nó chứa đựng một sắc thái riêng biệt, có bản sắc thẩm mỹ của riêng một dân tộc rất rõ nét

Thổ cẩm của người H’Mông phải được gọi là một vật phẩm tuyệt diệu thì mới xứng! Bởi người phụ nữ H’Mông suốt một hay hai năm trời mới thêu xong cho mình một chiếc váy Ban ngày tất tả đi núi làm rẫy, chịu đựng mọi nỗi nhọc nhằn, để đêm về ngồi bên bếp lửa nhà sàn, người con gái H’Mông đắm mình vào những giấc mơ riêng khi thêu cho mình chiếc váy, đó chính là cái hồn trong thổ cẩm H’Mông, bởi trong từng đường kim là một khát khao sẽ khoe nó ở những phiên chợ Và chiếc váy với màu sắc tươi đẹp, hoa văn tích hợp, với vẻ thùy mị và kiên nhẫn khôn cùng Chỉ cần ngắm nhìn cô gái H’Mông trong chiếc váy kỳ diệu mà tự cô đã thêu dệt, tôi đã thấu hiểu dân tộc này kiên nhẫn đến nhường nào và họ yêu cái đẹp ở mức tinh tế biết bao!

2.1.4_ PHẠM VI SỬ DỤNG DỮ LIỆU

HỌA TIẾT SỬ DỤNG CHO BỘ SƯU TẬP

Sản phẩm thổ cẩm của dân tộc H’Mông có rất nhiều hình thức thể hiện và hoa văn – họa tiết với nhiều hình ảnh, bố cục phong phú trên nó nhưng với đồ án này tôi chỉ có thể chọn lọc ra một vài cách xử lý thêu mà mình có thể thực hiện được trên trang phục dạo phố Bởi vì nếu tôi cố chuyển tải hết những gì mình thích thì sẽ bị cho là quá tham lam đồng thời có thể một vài họa tiết không thích hợp để mang vào trang phục dạo phố Cũng có thể bởi vì tôi chỉ muốn thể hiện một chút hình bóng của dân tộc H’Mông giữa lòng Sài Gòn chứ không mang tất cả những gì thuộc về dân tộc này vì không thể bóp méo hay áp đặt những gì quá nguyên bản vào một cái mới, do đó vừa phải giữ được nét hoa văn gốc trên thổ cẩm vừa tạo cho nó một sức sống mới mang nét hiện đại phù hợp với trang phục dạo phố cho những cô gái trẻ Sài Gòn

2.2_ NGHIÊN CỨU XU HƯỚNG THỜI TRANG

2.2.1_ XU HƯỚNG THỜI TRANG THẾ GIỚI

Thời trang hè 2007 đang cuồn cuộn quay về các thập niên của thế kỉ trước Thời trang thường là sự lặp lại Tuy nhiên từ cái nền sẵn có, các nhà thiết kế đã thổi vào đó những ý tưởng mới lạ

Vẫn là cái khung ấy nhưng các nhà thiết kế thời trang đã tạo được ra những vẻ đẹp đầy sự khác biệt Trên nền chất liệu ren, voan, satin, những chi tiết cổ điển thỏa sức sáng tạo Độ cao của chiếc dây lưng lên xuống một cách tinh nghịch, rồi chemise trắng cách điệu hay những chiếc quần cạp cao…Tất cả đều là những công dân của xu hướng thời trang hè

2007 này

Chưa đến cuối năm nhưng giới thời trang trên thế giới đã tất bật cho ra mắt những bộ thiết

kế cho mùa hè năm sau tại 4 kinh đô thời trang trên thế giới, kéo dài 4 tuần với gần 500

lượt trình diễn với những phong cách và ý tưởng khác nhau Với Paris, London, Milan, NewYork chúng ta sẽ xem những nhà tạo mốt hàng đầu thế giới dự báo điều gì cho xu hướng thời trang sắp tới

Paris: Một mùa hè nóng bỏng

Vẫn nhẹ nhàng với đầm ngắn, short Các nhà thiết kế

dự đoán một mùa hè nóng bỏng: những chiếc đầm ôm

sát eo hay những chiếc quần ấn tượng dựa trên nền chủ

đạo là đen và trắng là nhận xét đầu tiên về các bộ thiết

kế được trình diễn Nhưng chỉ có khoảng 160 mẫu là

được đánh giá cao, có thể được tung ra thị trường, mà

dẫn đầu là nhãn hiệu Channel, Karl Lagerfield thì kết

hợp nét cổ điển với chất liệu Tweed, trang trí ngọc trai

và nhiều phụ trang dây tòng teng khác nhau Isabelle

Marant thì trang trí áo với những chiếc nơ trắng thật to

đầy chất ngây thơ hay là Loewe với những đường viền

thêu hay móc xích Jean Paul Gautier thì chen chân với phong cách thể thao trong một chất liệu nhẹ nhàng là

silk và satin…Chắc chắn mùa hè năm sau sẽ tràn ngập những đôi chân dài trên phố vì các

mẫu này có thể mặc cho ban ngày lẫn ban đêm

London: Kết hợp xưa và nay

Sáng tạo và quay lại là đề tài của các nhà thiết kế Thành phố sương mù đã tổ chức 9 buổi trình diễn và đón tiếp 229 nhà thiết kế Tại đây, người ta đã thiết kế theo chủ đề kết hợp xưa và nay

Ở các nước phương Tây hiện nay, xu hướng mặc quần

áo của các thập kỉ trước đang trở thành mốt Các cô gái đầu tư thời gian đi lùng sục trong các cửa hiệu đồ cũ hoặc bới trong đống đồ bỏ đi của mẹ, của bà để mong tìm cho mình một tấm quần áo hợp mốt

Thuật ngữ được sử dụng cho xu hướng này được gọi là Vintage Bởi thời trang là một vòng xoay, nó sẽ quay lại những thứ nó đã đi qua nhưng sẽ ở một cách nhìn khác một biến tấu khác và được kết hợp với những thứ hiện đại

Trong số đó, Giorgio Armani được quan tâm nhất với nền chủ đạo là sọc và chấm bi trên chất liệu satin cho những kiểu đầm ngắn, mini- short, áo chẽn Cạnh đó là những bộ

smoking ôm sát, quần tây nam và short cho ban đêm của Todd-Lynn hay Paul Smith Women Còn nhà thiết kế Zandra Rhodes của những năm 1980 thì quay lại với nền hoa rực rỡ và màu sắc mùa hè đi kèm với khăn quàng kết hợp thêm những kiểu đã từng là

phong cách của Lady Di

Milan: Mang dáng dấp nữ sinh

Các nhà thiết kế đã lùng sục ý tưởng trong các bài

địa lý, toán học, lịch sử…để đưa lên sàn diễn những

bộ thiết kế vừa tỉ mỉ vừa sang trọng Với gần 123 bộ

thiết kế nhưng có cùng một điểm chung: sự trở lại

với ý tưởng cơ bản để phác họa một phụ nữ kiêu sa,

đĩnh đạc Sự quay ngược về những năm 1940- 1950

xuất hiện trong thiết kế của Pollini, Versace,

Salvatore Ferragamo Những chiếc váy tuyn như

nhảy múa trên vùng biển Địa Trung Hải bên cạnh

những kiểu quần silk nam tính và áo vest ôm sát

những đường cong cơ thể đến từng centimetre Còn

nhà Carla thì quay lại với mini jupe bằng ren trắng

và nơ kiểu Catherine Deneuve trong phim Belle de

Jour

New York: Mềm mại và sang trọng

New York luôn nổi tiếng với những thiết kế độc đáo và sang trọng Lần này, với 150 buổi trình diễn- trong đó có 80 buổi là chính thức, đã khơi dậy sự háo hức của dân cư nơi đây

Sự nổi tiếng của “Big Apple” quả không ngoa khi cho ra mắt bộ thiế kế với tông màu

đồng nhất và chất liệu mềm mại Nhưng khuynh hướng hè 2007 có vẻ như đang xác định qua hiện tượng sáng tạo đã có từ trước đến nay: ít dáng dấp thể thao hơn, thời trang New York sẽ sang trọng , được chăm chút, sáng tạo hơn Ralph Lauren luôn là nhà tạo mẫu theo dáng dấp quần áo nam tính theo kiểu Casablanca hoặc áo kimono như một ý tưởng Đông phương hóa Temberley thì mang đến Fashion Week ánh nắng sa mạc với chất liệu

da vàng óng cho váy ngắn

Khuynh hướng thời trang 2007

Thắt lưng to bản

Nối tiếp năm ngoái, năm nay độ “hot” của

những của chiếc thắt lưng to bản vẫn đủ sức

nóng làm nổ tung nhiệt kế thời trang chi

phối trang phục của phái nữ Trước đây, phổ

biến kiểu đeo eo, rồi sau đó trễ xuống hông

Năm nay, thắt lưng được đeo cao như một

bước quay lại thập niên 50, 60 của thế kỷ

trước, điểm này sẽ tạo cho người phụ nữ cái

nhìn khá gợi cảm Được làm từ nhiều chất

liệu khác nhau như: gỗ, da, đá, nhựa vói

những kiểu dáng phong phú, sẽ tạo nên sợi

dây lưng thật bắt mắt và thời trang Chọn dây lưng cùng với tông màu váy, áo chính là lời khuyên dành cho các bạn gái ưa sự dịu dàng.Còn đối với những bạn gái ưa sự phá cách thì chọn dây lưng có màu trái ngược với màu váy, áo để tạo sự khác biệt và thu hút Với một chiếc thắt lưng lạ mắt, màu sắc phù hợp với phong cách, cá tính sẽ làm cho các cô gái thêm năng động và sành điệu

Quần cạp cao

Nếu như trước đây, các cô gái đua nhau mặc những chiếc quần dáng bó cạp trễ thật gợi cảm thì giờ đây nó đã lỗi thời trong năm nay, thay vào đó là khuynh hướng những chiếc quần cạp cao Quần cạp cao rất phù hợp với những người có dáng chiếc đồng hồ cát và đặc biệt kết hợp rất tốt với những đôi dép sandan thanh mảnh Quần cạp cao đã được Kate Moss lăng- xê từ năm ngoái khi những cô gái đang mải mê với chiếc quần cạp trễ của mình Xu hướng này cũng nằm trong xu hướng quay về quá khứ của thời trang năm nay

Quần lửng ôm

Hồi năm ngoái, kiểu quần jeans dáng dài, ôm tràn ngập các cửa hiệu thời trang thì nay quần lửng ôm hiện đang là mode Tuy nhiên, hãy chú ý chọn giày phù hợp khi mặc quần lửng ôm Nên chọn dép kẹp hoặc giày đế thấp vì quần lửng ôm đi cùng với giày cao gót chỉ khiến người ta nghĩ đến một người có óc thẩm mỹ kém

Legging

Xu hướng mặc legging đang trở lại từ những năm 90 của

thế kỷ trước, hiện nay chúng đang làm nóng thị trường

thời trang với một sự đa dạng về màu sắc, phong phú về

kiểu dáng

Quần legging là những chiếc quần dài quá đầu gối, bó

sát vào chân Chúng quá mỏng để có thể mặc riêng một

mình song lại vô cùng thích hợp để mặc kèm với váy

Kín đáo mà lại phong cách, các cô gái trẻ có thể tha hồ

chạy nhảy, vui đùa mà không phải quá khép nép trong

những chiếc váy ngắn hay quần short cực ngắn

Quần short lật gấu

Đây chính là kiểu thời trang thịnh hành trong những năm cuối của thập niên 90 của thế

kỷ trước Chỉ có điểm khác là sẽ kèm theo nút phía bên hông, độ ngắn của chiếc quần

cũng sẽ ngắn hơn theo xu hướng mốt “extra short”

kết hợp với quần tây, quần kaki hoặc quần jeans đều trông rất lịch sự và khỏe khoắn

Áo kiểu Kimono

Là kiểu áo có ống tay dài và rộng, cổ rộng, ôm ngang eo và

hơi dài, được lấy ý tưởng từ những chiếc áo kimono truyền

thống của Nhật Bản Kiểu áo này rất phù hợp với những ai

có hông và đùi hơi to vì nó giúp che bớt những khuyết điểm

này một cách hoàn hảo Tuy nhiên, nếu vòng 1 hơi lớn thì

không nên mặc kiểu áo này

Váy, áo dạng babydoll

Phong cách babydoll là những chiếc áo hoặc váy thắt ngang dưới chân ngực và suôn dài xuống qua mông và có khi ngang đùi Kiểu váy này hiện đang được giới trẻ Mỹ ưa thích Những chiếc váy, áo dạng này giúp các bạn gái trẻ trông cực kỳ nữ tính, xinh xắn và đáng yêu Váy dạng này thường dài trên hoặc ngang đầu gối, còn áo thì ngang đùi Nên mặc áo babydoll với quần bó sát hoặc jeans ống thẳng, tuyệt đối không mặc loại này với quần ống rộng hoặc ống loe

Váy suôn

Tuy dáng váy không có những đường ôm sát tạo nên những

đường cong gợi cảm, nhưng lại đem đến cho người mặc

cảm giác mỏng manh, dịu dàng Đây là một trong những

kiểu váy dễ mặc nhất cho người không có số đo 3 vòng lý

tưởng, giúp người mặc trở nên duyên dáng nữ tính mà vẫn

có nét phóng khoáng vì kiểu váy này khá rộng rãi và thoáng

mát

Màu hồng

Sàn diễn thời trang năm nay tràn ngập sắc hồng, những nhà thiết kế sử dụng màu hồng cho các trang phục hiện đại nhưng mang đậm nét nữ tính Màu hồng cũng ảnh hưởng đến phong cách trang điểm của những cô gái trẻ, các nhà trang điểm cho rằng gam màu hồng nhẹ sẽ giúp các cô gái khoe làn da rám nắng trong mùa hè Bên cạnh đó các phụ kiện đi kèm như điện thoại di động, vòng cổ,… Cũng được khoác áo màu hồng cho hợp với chủ nhân

Tuy nhiên màu hồng sẽ không đi một mình mà sẽ được kết hợp với các màu sắc khác như xanh cobal, đen, …

Họa tiết lớn và táo bạo

Những trang phục được trang trí những hoa văn, họa tiết lớn, theo dạng cổ điển, là một

xu hướng của năm nay Thời trang đang quay về với những thứ thuộc quá khứ nhưng tất

cả sẽ được hiện đại hóa dưới bàn tay của những nhà thiết kế

Những họa tiết được trang trí bằng cách thêu tay hay làm bằng tay sẽ được ưa chuộng hơn những họa tiết được in Nhưng những họa tiết này không nằm một cách nghiêm túc nữa

mà sẽ được thể hiện dưới sự phá cách,bố cục táo bạo

Phụ trang cồng kềnh

Mốt năm nay được bắt đầu với các loại kính

to ngoại khổ so với gương mặt, đây cũng

là mốt của những năm

60, cùng với kính là hàng loạt các phụ kiện cũng với một kích cỡ

to khác thường, như giỏ xách, dây đeo cổ, vòng tay,…

Áo váy điệu đàng

Vẻ đẹp thể thao không còn được chuộng trong năm nay,

mà thay vào đó là vẻ đẹp nữ tính dịu dàng, lãng mạn

Điều này đã đẩy ren, satin,… và các loại vải có độ rũ,

mềm nhẹ lên ngôi Đây là chút gì còn sót lại của khuynh

hướng hoàng tộc của năm trước nhưng năm nay kiểu

dáng của các cô công chúa không còn thịnh hành mà

thay vào đó những chiếc đầm ôm eo và xòe ra phía dưới

dạng búp bê mới là mốt

Áo cánh

Áo cánh là những chiếc áo lòe xòe, kiểu rộng và nó cũng có nét đẹp riêng của nó chứ không như mọi người hay nghĩ về áo cánh Áo cánh có nhiều loại ngắn tay, dài tay, có bo gấu, cắt xéo một bên vai, thêm chiếc thắt lưng to bản đúng mốt hiện nay

Giày đế xuồng và đế chữ V

Đây là kiểu giày dành cho mùa này, có thể là một sự đánh bóng một kiểu giày gây nhàm chán hoặc giảm bớt sự hoang dại của một đôi giày hầm hố Mốt được ưa chuộng là giày đế chữ V Nếu cần có thêm kiểu khác để thay đổi cho đỡ nhàm chân, bạn

có thể chọn giày đế xuồng Tuy nhiên, nói là quay lại mốt giày

đế xuống nhưng giày đế xuồng hiện đại chỉ cao khoảng 2,5cm ở phần mũi và cao chót vót ở phần gót chứ không phải như giày đế xuồng của thập niên 70 của thế kỷ 20 vốn cao đến gần 1 tấc đế

BẢNG MÀU DÀNH CHO THỜI TRANG HÈ 2007

KẾT CẤU CHUNG CỦA XU HƯỚNG MỐT THẾ GIỚI

2.2.2_ XU HƯỚNG THỜI TRANG VIỆT NAM

TOÀN CẢNH THỜI TRANG VIỆT NAM

Trong xu thế hội nhập toàn cầu hiện nay, thời trang Việt Nam vẫn đang đi tìm cho mình những con đường riêng để hòa vào biển lớn thời trang quốc tế và dường như cái đích ấy vẫn còn xa Ở những năm trước, thời trang Việt Nam chỉ dậm chân tại chỗ với những cuộc thi mang tính biểu diễn là chính, hay bằng những chương trình giao lưu văn hóa qua thời trang; những công ty may mặc không mấy thiết tha đến thị trường trong nước chỉ chú ý đến việc gia công xuất khẩu hàng may mặc Lúc bấy giờ, giới trẻ chỉ có vài lựa chọn là những cửa hàng liên doanh, và chỉ có vài nhà Thiết kế thời trang tên tuổi thiết kế ra những bộ trang phục được coi là hợp mốt nhưng lại thiếu tính ứng dụng và giá thành quá cao so với đại bộ phận người tiêu dùng trong đó có 90% là giới trẻ

Tuy nhiên, trong gần 7 năm trở lại đây thì có thể nói thời trang Việt Nam đã tiến những bước dài Đội ngũ thiết kế trong cả nước tính tới con số hàng trăm Họ liên tục cho ra đời hàng loạt mẫu mã mới thỏa mãn nhu cầu của thị trường

Khả năng sáng tạo của các nhà thiết kế Việt đã được chứng minh qua nhiều giải thưởng

họ đoạt được ở các cuộc thi về thời trang trong khu vực và cả quốc tế

Không còn quá bay bổng sáng tạo với tác phẩm của mình, giờ đây những nhà thiết kế đã biết định hướng sản phẩm để thỏa mãn nhu cầu của người tiêu dùng trong nước Nhiều bộ trang phục đã được thiết kế luôn gắn chặt với nhu cầu tiện dụng, bớt đi tính biểu diễn và màu sắc, chi tiết rườm rà Một vài nhà thiết kế trẻ cũng đã giới thiệu đến khách hàng nhiều mẫu mã mới với kiểu dáng đơn giản nhưng hiện đại và tiện dụng mà vẫn đầy cá tính được khách hàng ưa chuộng

Với đà tăng trưởng của kinh tế, thời trang cũng có những bước phát triển song hành Hàng loạt cửa hiệu kinh doanh trang phục với đủ kiểu dáng, kích cỡ, màu sắc, phục vụ cho nhiều đối tượng tùy vào độ tuổi, thu nhập lẫn gu thẩm mỹ ăn mặc Bằng nỗ lực của mình trong nghề nghiệp, những nhà thiết kế đã tự khẳng định mình qua thương hiệu trên thị trường

Đa số nhà thiết kế đã không sản xuất thời trang cao cấp với giá cao ngất ngưởng mà

chuyển sang tập trung vào thời trang ứng dụng( casual wear) để phục vụ nhu cầu số đông