TRƯỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ HÀ NỘI PHÂN HIỆU TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TÊN ĐỀ TÀI DẪN ĐỘ TỘI PHẠM THEO QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT QUỐC TẾ VÀ PHÁP LUẬT VIỆT NAM BÀI TẬP LỚN KẾT THÚC HỌC PHẦN Học phần LUẬT QUỐC T.
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ HÀ NỘI
PHÂN HIỆU TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
TÊN ĐỀ TÀI DẪN ĐỘ TỘI PHẠM THEO QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT QUỐC TẾ VÀ PHÁP LUẬT VIỆT NAM
BÀI TẬP LỚN KẾT THÚC HỌC PHẦN
Học phần: LUẬT QUỐC TẾ
Mã phách:
TP HỒ CHÍ MINH – 2022
Trang 2LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành tốt bài tập này ngoài sự cố gắng nỗ lực của bản thân, em xinphép được gửi lời cám ơn chân thành tới các thầy, cô trong Khoa Pháp luật hànhchính, Phân hiệu Trường Đại học nội vụ Hà Nội tại Tp Hồ Chí Minh, đặc biệt làGiảng viên chính, TS Phan Thị Thanh Tâm - Giảng viên bộ môn Luật Quốc tế, đã
hỗ trợ và hướng dẫn em rất nhiệt tình trong quá trình thực hiện đề tài
Tuy nhiên, do khối lượng kiến thức và thời gian làm bài còn hạn chế nênđương nhiên sẽ khó tránh khỏi những sai sót Chính vì vậy, em mong mình sẽ nhậnđược những lời góp ý, phê bình của các thầy, cô để bài làm của em được trở nênhoàn thiện hơn
Em xin chân thành cám ơn !
Trang 4MỤC LỤC
Trang 5PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Dẫn độ tội phạm là một trong những vấn đề từ lâu đã thu hút được sự quantâm, nghiên cứu của các nhà lí luận và thực tiễn Các quốc gia trên thế giới đãnghiên cứu về dẫn độ tội phạm và đã có những quy định về dẫn độ tội phạm từ rấtsớm Khái niệm dẫn độ tội phạm cũng như quy định về dẫn độ tội phạm xuất hiện
từ những năm cuối thế kỉ XIX Ngày nay, trên thế giới, các quy định về dẫn độ tộiphạm không chỉ đơn thuần được đề cập trong các điều ước quốc tế (ĐƯQT) đaphương, ĐƯQT song phương mà còn được các quốc gia thể chế hoá trong quy địnhpháp luật của chính quốc gia mình Ban đầu, các quan điểm thường hiểu dẫn độ tộiphạm là việc các quốc gia trao cho nhau người phạm tội để xét xử hoặc thi hành án.Dẫn độ tội phạm là một hình thức của tương trợ tư pháp, là một trong cácquyền của quốc gia được yêu cầu dẫn độ Trong quá trình xây dựng các nguyên tắc
và quy phạm luật quốc tế liên quan đến dẫn độ tội phạm, một trong những vấn đềphải được quan tâm và luôn nằm trong những vấn đề lý luận cơ bản nhất là việc
hiểu đúng thế nào là dẫn độ tội phạm Việc hiểu đúng khái niệm “dẫn độ tội phạm”
sẽ giúp các chủ thể hiểu rõ hơn về mục đích, đối tượng của hoạt động dẫn độ tộiphạm Từ đó, có thể xây dựng và áp dụng một cách thống nhất các điều ước quốc tế
về dẫn độ tội phạm giữa các quốc gia
Xuất phát từ những lý do cơ bản nêu trên, bản thân tôi đã quyết định lựa chọn
đề tài “Dẫn độ tội phạm theo quy định của pháp luật quốc tế và pháp luật ViệtNam”
2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
- Mục đích nghiên cứu: Việc nghiên cứu đề tài là nhằm làm rõ hơn về việc dẫn
độ tội phạm theo quy định của pháp luật quốc tế và pháp luật Việt Nam
- Nhiệm vụ nghiên cứu:
+ Khái quát về dẫn độ tội phạm
+ Quy định về dẫn độ tội phạm theo pháp luật Việt Nam và pháp luật quốc tế
Trang 6+ Thực tế công tác dẫn độ hiện nay, những mặt đã đạt được và những mặt hạnchế Từ đó, đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật về công tác dẫn độ sao cho phùhợp với tình hình thực tiễn.
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Thực tế công tác dẫn độ tội phạm hiện nay
- Phạm vi nghiên cứu:
+ Không gian: Việt Nam và quốc tế
+ Thời gian: Từ năm 2007 đến nay
4 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp phân tích và tổng hợp số liệu
- Phương pháp thống kê
- Phương pháp so sánh, đánh giá
5 Ý nghĩa của việc nghiên cứu
Về mặt lý luận: Hệ thống hóa các kiến thức liên quan đến các vấn đề pháp lý
cơ bản của pháp luật Việt Nam và quốc tế trong vấn đề dẫn độ tội phạm
Về mặt thực tiễn: Việc nghiên cứu giúp làm sáng tỏ hơn các vấn đề pháp lý
trong quy định của pháp luật Việt Nam về dẫn độ tội phạm Đồng thời, qua đó kiếnnghị, đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện hơn trong vấn đề dẫn độ tội phạm củapháp luật Việt Nam
Trang 7PHẦN NỘI DUNG
1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DẪN ĐỘ TỘI PHẠM 1.1 Dẫn độ tội phạm theo quy định của pháp luật quốc tế
1.1.1 Khái niệm dẫn độ tội phạm
Từ điển Cambridge cho rằng: “Dẫn độ là việc đưa một người nào đó trở lại
quốc gia mà họ bị cáo buộc là đã thực hiện hành vi vi phạm pháp luật quốc gia đó
để xét xử” Với cách nhìn này thì mục đích và ý nghĩa của hoạt động dẫn độ chưa
được làm rõ Hoạt động dẫn độ tội phạm là hoạt động hợp tác giữa các quốc gia, cụthể là quốc gia yêu cầu và quốc gia được yêu cầu
Tuy nhiên, khái niệm này mới chỉ đề cập chủ thể là quốc gia yêu cầu (nơi cánhân bị cáo buộc là đã thực hiện hành vi vi phạm pháp luật quốc gia đó) chứ chưa
đề cập tới chủ thể tiến hành hoạt động dẫn độ tội phạm (cá nhân, tổ chức hay quốcgia khác) Hơn nữa, cơ sở để các chủ thể này thực hiện các yêu cầu dẫn độ cũng
không được đề cập tới “Hành vi vi phạm” khi được nói tới để tiến hành hoạt động
dẫn độ tội phạm phải là hành vi vi phạm hình sự cụ thể chứ không thể tiếp cận hành
vi vi phạm một cách chung chung Bởi lẽ, có rất nhiều hành vi vi phạm trong đờisống xã hội (vi phạm hành chính, vi phạm dân sự) không được coi là đối tượng củahoạt động dẫn độ tội phạm
Từ điển Oxford đã đưa ra khái niệm dẫn độ tội phạm là “Việc dẫn độ một
người bị buộc tội hoặc bị kết án đối với một tội phạm” Việc lặp lại từ “dẫn độ”
trong khái niệm dẫn độ tội phạm đã khiến khái niệm này không được rõ ràng ngay
từ đầu Khái niệm này đã làm rõ được về đối tượng của hoạt động dẫn độ, đó là cánhân bị buộc tội hoặc bị kết án đối với một tội phạm, chúng ta cũng mặc nhiên hiểurằng cá nhân đó sẽ bị dẫn độ để xét xử hoặc thi hành bản án đã có trước đó Tuynhiên, khái niệm này chưa nói đến chủ thể của hoạt động dẫn độ tội phạm cũng như
cơ sở để thực hiện hoạt động hợp tác này
Với cách tiếp cận thực tế khi đóng góp vào quá trình đấu tranh phòng chống
tội phạm của cộng đồng quốc tế, Tổ chức Cảnh sát hình sự quốc tế (INTERPOL)
đã khái quát: “Dẫn độ tội phạm là việc một quốc gia (quốc gia được yêu cầu) trao
Trang 8trả một cá nhân đang hiện diện trong lãnh thổ quốc gia mình cho quốc gia khác (quốc gia yêu cầu) để xét xử hoặc thi hành một bản án đã có hiệu lực đối với hành
vi phạm tội của cá nhân này trên lãnh thổ của quốc gia yêu cầu” Có thể nói, định
nghĩa này đã mô tả khá đầy đủ về hoạt động dẫn độ tội phạm
Định nghĩa này đã đề cập tới chủ thể của hoạt động dẫn độ (quốc gia yêu cầu
và quốc gia được yêu cầu), đối tượng bị dẫn độ (cá nhân đang hiện diện trên lãnhthổ của quốc gia được yêu cầu) và mục đích của hoạt động này là nhằm xét xử hoặcthi hành một bản án đã có hiệu lực đối với cá nhân đó
1.1.2 Phân tích khái niệm dẫn độ tội phạm
Dẫn độ tội phạm là một trong những chế định cổ điển của luật quốc tế tronghợp tác đấu tranh chống tội phạm, đổng thời thủ tục tố tụng về dẫn độ rất phức tạp
và kéo dài về mặt thời gian Dẫn độ tội phạm luôn đụng chạm tới chù quyền quốcgia và các quyền lợi quan trọng khác của quốc gia.Vì thế, cộng đồng quốc tế hết sứcthận trong khi đề cập tới vấn đề này trong thực tiễn quan hệ quốc tế
Dưới sự bảo trợ của Liên hợp quốc, nhiều ĐƯQT chuyên biệt về chống tộiphạm có tính chất quốc tế như: khủng bố, buôn bán và vận chuyển ma túy, buôn bántrẻ em và phụ nữ, khủng bố hàng không quốc tế v.v đã được thông qua và đa số đã
có hiệu lực thi hành Trong các ĐƯQT loại này có ghi nhận một loạt các quy địnhquan trọng về dẫn độ tội phạm thuộc phạm vi điều chỉnh của các điều ước Nhìnchung các quy định về vấn đề này có nội dung điều chinh tương đối giống nhau vềđiều kiện, cơ sở pháp lý, nguyên tắc dẫn độ Bên cạnh đó, Đại hội đồng Liên hợpquốc còn thông qua điều ước quốc tế mầu về dẫn độ tội phạm vào nãm 1990 tại Hộinghị Liên hợp quốc về ngăn ngừa tội phạm tại La Habana (Cuba)
Dẫn độ tội phạm là một trong các nội dung chủ yếu của hợp tác quốc tế đấutranh phòng chống các hoạt động tội phạm đang ngày càng gia tăng Đây là hìnhthức giúp đỡ pháp lý trong việc thực hiên thẩm quyền xét xử hình sự quốc gia Tất
cả các vấn đề có liên quan đến dẫn độ hoàn toàn thuộc thẩm quyền cùa quốc gia, chỉ
có quốc gia có quyền ký kết cấc điều ước quốc tế, thông qua các đạo luật của mình
Trang 9và tiến hành trong thực tế các hoạt dộng dẫn độ tội phạm Đây là hậu quả tất yếucủa việc thực hiện chủ quyền quốc gia trên phạm vi lãnh thổ xác định.
1.1.3 Cơ quan có thẩm quyền dẫn độ tội phạm
Hoạt động dẫn độ tội phạm còn được thực hiện bởi các cơ quan cảnh sát quốc
tế như: Tổ chức cảnh sát hình sự quốc tế (INTERPOL), Tổ chức cảnh sát hình sựĐông Nam Á (ASEANPOL),… Việc hợp tác với các lực lượng cảnh sát quốc tế đểnhằm dẫn độ tội phạm cũng là hữu hiệu Tiêu biểu là với phạm vi hoạt động rộng và
có sự tham gia của hơn 80 quốc gia thành viên, Tổ chức cảnh sát hình sự quốc tếInterpol đóng một vai trò hết sức quan trọng trong công tác dẫn độ tội phạm quốctế
1.1.4 Nguyên tắc dẫn độ tội phạm
- Nguyên tắc có đi có lại
Đây là một trong những nguyên tắc rất phổ biến trong nhiều lĩnh vực của đờisống quốc tế Nội dung của nguyên tắc có đi có lại đối với hoạt động dẫn độ tộiphạm quy định rằng các quốc gia được yêu cầu dẫn độ chỉ tiến hành các hoạt độngdẫn độ tội phạm, nếu nhận được sự bảo đảm chắc chắn từ phía quốc gia yêu cầurằng trong trường hợp dẫn độ tương tự phát sinh thì quốc gia này cũng sẽ đảm bảochắc chắn trong thực tế sẽ thực hiện dẫn độ tội phạm cho quốc gia đối tác hữu quantheo yêu cầu của quốc gia này
- Nguyên tắc không dẫn độ công dân nước mình
Xuất phát từ chủ quyền quốc gia đối với dân cư và xuất phát từ việc nhà nước
có nghĩa vụ đảm bảo các quyền và lợi ích của công dân (cá nhân mang quốc tịchcủa quốc gia đó), thì nội dung nguyên tắc không dẫn độ công dân nước mình làquốc gia được yêu cầu dẫn độ có quyền từ chối không thực hiện yêu cầu dẫn độ củaquốc gia khác, nếu cá nhân bị yêu cầu dẫn độ là công dân nước mình (ngườimang quốc tịch của quốc gia được yêu cầu)
- Nguyên tắc không dẫn độ tội phạm chính trị
Đây là một trong những nguyên tắc gây ra khá nhiều tranh cãi về việc áp dụngnguyên tắc này trong thực tế quan hệ giữa các quốc gia Nội dung của nguyên tắc
Trang 10này là quốc gia được yêu cầu có thể từ chối yêu cầu dẫn độ của quốc gia khác đốivới các cá nhân mà quốc gia này cho rằng đã phạm các tội về chính trị (có lý dohoạt động và tư tưởng chính trị đối lập tại quốc gia yêu cầu) Việc lý giải được
“tính chính trị” của các loại tội phạm này phụ thuộc vào quan điểm chính trị của
chính quốc gia được yêu cầu
- Nguyên tắc định danh kép
Nguyên tắc này được coi là nguyên tắc quan trọng và không thể thiếu đượccủa hoạt động dẫn độ tội phạm Nội dung của nguyên tắc này hoạt động dẫn độ chỉđược tiến hành khi hành vi do cá nhân bị dẫn độ thực hiện được định danh là hành
vi phạm tội theo quy định hiện hành của pháp luật cả hai quốc gia (quốc gia yêu cầu
và quốc gia được yêu cầu dẫn độ), đồng thời hành vi phạm tội phải được định án ởmức trừng phạt cụ thể theo ý chí của các quốc gia hữu quan và được ghi nhận trongpháp luật nước mình, hoặc được các nước này thoả thuận nhất trí và được quy địnhtrong các điều ước quốc tế giữa các quốc gia hữu quan
1.2 Dẫn độ tội phạm theo quy định của pháp luật Việt Nam
1.2.1 Khái niệm dẫn độ tội phạm
Tuy Việt Nam chưa có một luật riêng để quy định về dẫn độ tội phạm Nhưng
có thể thấy rằng định nghĩa về dẫn độ trong Luật tương trợ tư pháp 2007 là tươngđồng với định nghĩa của pháp luật quốc tế Khi mà hầu hết các quốc gia đều thốngnhất rằng, dẫn độ là việc đưa một cá nhân trở về quốc gia nơi mà họ có hành vi viphạm pháp luật để chịu truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc thi hành bản án theopháp luật nước đó
Dẫn độ là một hoạt động tư pháp đặc thù, giữa hai bên chủ thể là hai quốc giađược quốc tế công nhận về chủ quyền Quốc gia yêu cầu việc dẫn độ thường là quốcgia bị cá nhân là đối tượng của việc dẫn độ gây ra hành vi vi phạm pháp luật và gây
ra những hậu quả nghiêm trọng Bên cạnh đó, quốc gia được yêu cầu sẽ xem xéttính chất của sự việc và các quy định pháp luật của quốc gia mình để đưa ra quyếtđịnh có dẫn độ đối với tội phạm đó hay không
Trang 11“Dẫn độ là một hình thức hợp tác tương trợ tư pháp giữa các nước Theo đó nước được yêu cầu sẽ bắt giữ và chuyển giao người đã thực hiện hành vi phạm tội hoặc người đã bị Tòa án của nước yêu cầu kết án bằng bản án đã có hiệu lực pháp luật cho nước yêu cầu để nước này truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc thi hành hình phạt” (Theo khoản 1 Điều 32 Luật tương trợ tư pháp 2007 quy định)
1.2.2 Phân tích khái niệm dẫn độ tội phạm
Trên cơ sở tham khảo các quan niệm về dẫn độ tội phạm nêu trên, cũng nhưdựa trên cách giải thích dưới nghĩa chiết tự (cụm từ “dẫn độ” gồm hai từ “dẫn” cónghĩa là dẫn dắt và từ “độ” có nghĩa là khoảng cách nhưng có dấu hiệu qua biêngiới) đồng thời dựa trên các quy định về dẫn độ của Luật Quốc tịch năm 2008, Bộluật Tố tụng hình sự (BLTTHS) năm 2015, Luật Tương trợ tư pháp năm 2007, cácĐƯQT đa phương, các hiệp định TTTP mà Việt Nam tham gia kí kết với một sốquốc gia trên thế giới, chúng ta có thể hiểu thống nhất về dẫn độ tội phạm như sau:Dẫn độ tội phạm là việc một quốc gia chuyển giao cho quốc gia khác công dâncủa quốc gia được chuyển giao đang có mặt trên lãnh thổ của quốc gia mình, màngười đó đã có hành vi phạm tội thuộc thẩm quyền truy cứu TNHS của quốc giađược chuyển giao hoặc đã bị toà án của quốc gia được chuyển giao kết án và bản án
đã có hiệu lực pháp luật để quốc gia được chuyển giao tiếp tục truy cứu TNHS hoặcthi hành hình phạt đối với người đó trên cơ sở các ĐƯQT và pháp luật của mỗi quốcgia
1.2.3 Cơ quan có thẩm quyền dẫn độ tội phạm
Các cơ quan có thẩm quyền ra quyết định dẫn độ ở Việt Nam đó là các cơquan có thẩm quyền tiến hành tố tụng Căn cứ theo Bộ luật tố tụng hình sự 2015 thìcác cơ quan đó là Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án,… Đối với trường hợpyêu cầu dẫn độ tội phạm về Việt Nam, tùy vào các giai đoạn tố tụng cụ thể thì các
cơ quan tiến hành tố tụng sẽ đưa ra những yêu cầu dẫn độ và gửi tới nhà chức tráchnước ngoài nơi mà tội phạm đang lưu trú
Trang 122 Trường hợp giữa Việt Nam và nước ngoài chưa có điều ước quốc tế về tương trợ tư pháp thì hoạt động tương trợ tư pháp được thực hiện trên nguyên tắc
có đi có lại nhưng không trái pháp luật Việt Nam, phù hợp với pháp luật và tập quán quốc tế.
Ngoài ra, dẫn độ người phạm tội còn phải tuân thủ các nguyên tắc của phápluật quốc tế bao gồm:
- Nguyên tắc có đi có lại;
- Nguyên tắc không dẫn độ công dân nước mình;
- Nguyên tắc không dẫn độ tội phạm chính trị;
- Nguyên tắc định danh kép.
1.2.5 Trường hợp bị dẫn độ theo pháp luật Việt Nam
Trường hợp bị dẫn độ tội phạm được quy định tại Điều 33 Luật Tương trợ tưpháp 2007 như sau:
1 Người có thể bị dẫn độ theo quy định của Luật này là người có hành vi phạm tội mà Bộ luật hình sự Việt Nam và pháp luật hình sự của nước yêu cầu quy định hình phạt tù có thời hạn từ một năm trở lên, tù chung thân hoặc tử hình hoặc
đã bị Tòa án của nước yêu cầu xử phạt tù mà thời hạn chấp hành hình phạt tù còn lại ít nhất sáu tháng.
2 Hành vi phạm tội của người quy định tại khoản 1 Điều này không nhất thiết phải thuộc cùng một nhóm tội hoặc cùng một tội danh, các yếu tố cấu thành tội
Trang 13phạm không nhất thiết phải giống nhau theo quy định của pháp luật Việt Nam và pháp luật của nước yêu cầu.
3 Trường hợp hành vi phạm tội của người quy định tại khoản 1 Điều này xảy
ra ngoài lãnh thổ của nước yêu cầu thì việc dẫn độ người phạm tội có thể được thực hiện nếu theo quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam hành vi đó là hành vi phạm tội.
Như vậy, theo quy định này thì không phải mọi trường hợp Việt Nam đều dẫn
độ tội phạm khi có yêu cầu của Quốc gia có tội phạm bỏ trốn Đối chiếu với câu hỏicủa bạn, nếu như hành vi đó thuộc vào các trường hợp liệt kê tại Điều 33 thì ViệtNam sẽ dẫn độ tội phạm Trong trường hợp hành vi đó không bị coi là tội phạm theo(Bộ luật hình sự) BLHS Việt Nam thì Việt Nam có quyền từ chối yêu cầu này
1.3 Những trường hợp không được dẫn độ
1.3.1 Không dẫn độ nếu cá nhân bị dẫn độ sẽ bị kết án đối với tội phạm khác
Theo đó, cá nhân được yêu cầu dẫn độ sẽ chỉ bị truy tố và xét xử đối với hành
vi phạm tội trên cơ sở định danh tội phạm được áp dụng tại thời điểm xảy ra hành viphạm tội đó, hành vi này đã được cung cấp như là cam kết để được dẫn độ của quốcgia yêu cầu Quốc gia được yêu cầu hoàn toàn có thể từ chối dẫn độ tội phạm nếuquốc gia yêu cầu tiến hành xét xử đối với tội phạm khác mà cá nhân đó đã thực hiệntrong quá khứ (không nằm trong yêu cầu dẫn độ)
1.3.2 Không dẫn độ trong trường hợp cá nhân sẽ bị kết án tử hình
Trong quan hệ hợp tác dẫn độ tội phạm, các quốc gia có thể đưa ra thoả thuận
về trường hợp quốc gia được yêu cầu sẽ từ chối dẫn độ nếu như cá nhân được dẫn
độ sẽ bị kết án tử hình đối với hành vi vi phạm của mình tại quốc gia yêu cầu hoặcquốc gia đó sẽ chấp nhận dẫn độ nếu nhận được sự cam kết của quốc gia yêu cầurằng cá nhân đó sẽ không bị lĩnh án tử hình
1.3.3 Một số trường hợp khác
Một số trường hợp không dẫn độ tội phạm khác bao gồm: Không dẫn độ trongtrường hợp cá nhân bị xét xử về cùng một tội; Không dẫn độ nếu hành vi phạm tộicủa cá nhân được thực hiện ở quốc gia này mà quốc gia khác lại đưa ra yêu cầu dẫn