CHÍNH SÁCH KINH tế TRONG HIẾN PHÁP 2013

1.1 Chính sách kinh tế tại văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI năm 2011 Chính sách kinh tế là phát triển theo nền kinh tế thị thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa với nhiều hình

BỘ NỘI VỤ TRƯỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ HÀ NỘI

MỤC LỤC

LỜI NÓI ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Tình hình kinh tế Việt nam đang là chủ đề nóng hiện nay, đặc biệt trongđại dịch Covid, như hiện nay thì điều đó càng làm rõ nét hơn về nền kinh tếViệt Nam đang phát triển mạnh mẽ Chính vì vậy em muốn tìm hiểu về nhữngchính sách về kinh tế trong bản Hiến pháp 2013 để xem cách thức phát triểnnền kinh tế mang lại nhiều thành tựu như ngày hôm nay

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

- Mục đích nghiên cứu: Nhằm tìm hiểu rõ hơn về những chính sách cũngnhư chủ trương của Đảng ta nhằm phát triển nền kinh tế

- Nhiệm vụ nghiên cứu: Phân tích được chính sách kinh tế trong bản Hiếnpháp năm 2013 và đưa ra dẫn chứng cụ thể cho sự phát triển của những chínhsách đó

3 Phương pháp nghiên cứu

- Sử dụng phương pháp thu thập thông tin để sử dụng trong việc phân tíchnhững chính sách kinh tế trong bản Hiến pháp

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn đưa ra các vấn đề có trong cuộc sống

để phân tích vai trò và tầm quan trọng của những chính sách kinh tế

- Phương pháp khảo sát tình tình phát triển kinh tế của Việt Nam hiện nay

4 Ý nghĩa của việc nghiên cứu đề tài

Việc tìm hiểu giúp em hiểu biết hơn về nền kinh tế nước nhà từ đó sẽ tìm

ra được định hướng cho tương lai sau này

3

CHƯƠNG I CHÍNH SÁCH KINH TẾ CỦA VIỆT NAM TRONG THỜI

KỲ PHÁT TRIỂN

1 Khái niệm chính sách kinh tế

Chính sách kinh tế là kế hoạch hành động nhằm sản xuất, lưu thông, phânphối, tiêu thụ hàng hóa, của cải trong xã hội hay hiểu cách đơn giản hơn,chính sách kinh tế là chính sách tạo ra của cải làm giàu cho xã hội

1.1 Chính sách kinh tế tại văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI năm 2011

Chính sách kinh tế là phát triển theo nền kinh tế thị thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa với nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế, hìnhthức tổ chức kinh doanh và hình thức phân phối

Các thành phần kinh tế hoạt động theo pháp luật đều là bộ phận hợp thànhquan trọng của nền kinh tế, bình đẳng trước pháp luật, cùng phát triển lâu dài,hợp tác và cạnh tranh lành mạnh

Kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo Kinh tế tập thể không ngừng đượccủng cố và phát triển Kinh tế nhà nước cùng với kinh tế tập thể ngày càng trởthành nền tảng vững chắc của nền kinh tế quốc dân Kinh tế tư nhân là mộttrong những động lực của nền kinh tế Kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đượckhuyến khích phát triển

1.2 Chính sách kinh tế thông qua các bản Hiến pháp trước năm 2013 1.2.1 Chính sách kinh tế trong Hiến pháp năm 1946

Hoàn cảnh và điều kiện lịch sử lúc bấy giờ khi Đảng ta mới giành đượcchính quyền nên quy định về chế độ kinh tế chưa được quan tâm nhiều trongbản Hiến pháp này Những phương hướng phát triển kinh tế, hình thức sởhữu, các thành phần kinh tế, cũng như nguyên tắc cơ bản trong quản lý nhànước về kinh tế chưa được định hình rõ Nhưng thông qua Hiến pháp năm

4

1946 chúng ta có thể thấy phát triển kinh tế là để đem lại ấm no, hạn phúc chongười dân như đã nhắc đến trong Tuyên ngôn độc lập.

1.2.2 Chính sách kinh tế trong Hiến pháp năm 1959

Phát triển kinh tế trong giai đoàn này nhằm gia sức sản xuất nâng cao đờisống vật chất và văn hóa của nhân dân Hiến pháp năm 1959 đã xác địnhphương hướng phát triển kinh tế là tiến dần từ chế độ dân chủ nhân dân lênchủ nghĩa xã hội bằng phát triển và cải tạo nền kinh tế quốc dân theo chủnghĩa xã hội, biến nền kinh tế lạc hậu thành một nền kinh tế xã hội chủ nghĩavới công nghiệp và nông nghiệp hiện đại, khoa học kỹ thuật tiên tiến

Các thành phần chủ yếu trong nền linh tế là: thành phần kinh tế quốcdoanh và thành phần kinh tế hợp tác xã Thành phần kinh tế quốc doanh đượcnhà nước ưu tiên phát triển hơn Thời kỳ nay chúng ta chủ yếu thực hiệnphương pháp kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp

1.2.3 Chính sách kinh tế trong Hiến pháp 1980

Hiến pháp năm 1980 xác định mục tiêu phá triển kinh tế là thỏa mãn ngàycàng tốt hơn nhu cầu vật chất và văn hóa ngày càng tăng của xã hội Hìnhthức sở hữu với tư liệu sản xuất và thành phần kinh tế, Hiến pháp đã xác địnhlàm chủ tập thể đối với tư liệu sản xuất, nhà nước tiến hành cách mạng vềquan hệ sản xuất, cải tạo các thành phần kinh tế phi xã hội chủ nghĩa Ở bảnHiến pháp này vẫn chủ yếu 2 thành phần kinh tế chính như với bản Hiếnpháp năm 1959 Về phương pháp quản lý của Nhà nước đối với nền kinh tế,nhà nước sẽ giữ độc quyền về ngoại thương và mọi quan hệ kinh tế khác đốivới nước ngoài

1.2.4 Chính sách kinh tế trong Hiến pháp năm 1992

Mục đích phát triển kinh tế trong giai đoạn này nhằm làm cho dân giàu,nước mạnh, đáp ứng càng tốt hơn nhu cầu vật chất và tinh thần của nhân dân.Phương hướng phát triển kinh tế là phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều

5

thành phần theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước, định hướng xãhội chủ nghĩa.

Hiến pháp năm 1992 còn xác định chế độ sở hữu toàn dân, sở hữu tập thể,

sở hữu tư nhân Thành phần kinh tế có sự thay đổi so với các bản Hiến pháptrước đó là: thành phần kinh tế quốc doanh, kinh tế tập thể, kinh tế cá thể,kinh tế tư bản tư nhân, kinh tế tư bản nhà nước, kinh tế có vốn đầu tư nướcngoài Trong đó, thành phần kinh tế quốc doanh vẫn là được nahf nước ưutiền giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế quốc dân Phương pháp quản lý nahfnước về kinh tế trong bản Hiến pháp này cũng được thay đổi xác định nhànước quản lý nền kinh tế quốc dân bằng pháp luật, kế hoạch, chính sách

2 Chính sách kinh tế trong Hiến pháp 2013

2.1 Nội dung chính sách

Thể chế hóa đường lối phát triển kinh tế của Đảng thể hiện trong văn

kiện Đại hội đại biểu Đảng toàn quốc lần thứ XI năm 2011, Điều 50 Hiếnpháp năm 2013 quy định: “ Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam xâydựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, phát huy nội lực, hội nhập, hợp tác quốc tế,gắn kết chặt chẽ với phát triển văn hóa, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội,bảo vệ môi trường, thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”

Chính sách phát triển kinh tế được Hiến pháp 2013 chỉ ra như sau:

- Nền kinh tế Việt Nam là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủnghĩa với nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế; kinh tế nhà nướcgiữ vai trò chủ đạo (Khoản 1, Điều 51)

- Các thành phần kinh tế đều là bộ phận cấu thành quan trọng của nềnkinh tế quốc dân Các chủ thể thuộc các thành phần kinh tế bình đẳng, hợp tác

và cạnh tranh theo pháp luật (Khoản 2, Điều 51).6

- Nhà nước khuyến khích, tạo điều kiện để doanh nhân, doanh nghiệp và

cá nhân, tổ chức khác đầu tư, sản xuất, kinh doanh; phát triển bền vững cácngành kinh tế, góp phần xây dựng đất nước Tài sản hợp pháp của cá nhân, tổchức đầu tư, sản xuất, kinh doanh được pháp luật bảo hộ và không bị quốchữu hóa (Khoản 3, Điều 51)

- Nhà nước xây dựng và hoàn thiện thể chế kinh tế, điều tiết nền kinh tếtrên cơ sở tôn trọng các quy luật thị trường; thực hiện phân công, phân cấp,phân quyền trong quản lý nhà nước; thúc đẩy liên kết kinh tế vùng, bảo đảmtính thống nhất của nền kinh tế quốc dân (Điều 52)

- Ngân sách nhà nước, dự trữ quốc gia, quỹ tài chính nhà nước và cácnguồn tài chính công khác do Nhà nước thống nhất quản lý và phải được sửdụng hiệu quả, công bằng, công khai, minh bạch, đúng pháp luật (Khoản 1,Điều 55)

- Ngân sách nhà nước gồm ngân sách trung ương và ngân sách địaphương, trong đó ngân sách trung ương giữ vai trò chủ đạo, bảo đảm nhiệm

vụ chi của quốc gia Các khoản thu, chi ngân sách nhà nước phải được dựtoán và do luật định ( Khoản 2, Điều 55)

- Cơ quan, tổ chức, cá nhân phải thực hành tiết kiệm, chống lãng phí,phòng, chống tham nhũng trong hoạt động kinh tế - xã hội và quản lý nhànước (Điều 56)

Hiến pháp 2013 đặc biệt quan tâm đến chính sách đất đai:

- Đất đai, tài nguyên nước, tài nguyên khoáng sản, nguồn lợi ở vùng biển,vùng trời, tài nguyên thiên nhiên khác so với các tài sản do nhà nước đầu tư,quản lý là tài sản công thuộc sở hữu toàn dân do nhà nước đại diện chủ sở hữu

và thống nhất quản lý ( Điều 53)

- Đất đai là tài nguyên đặc biệt của quốc gia, nguồn lực quan trọng trongphát triển đất nước, được quản lý theo pháp luật (Khoản 1, Điều 54)

7

- Tổ chức, cá nhân được Nhà nước giao đất, cho thuê đất, công nhậnquyền sử dụng đất Người sử dụng đất được chuyển quyền sử dụng đất, thựchiện các quyền và nghĩa vụ theo quy định của luật Quyền sử dụng đất đượcpháp luật bảo bộ (Khoản 2, Điều 54).

- Nhà nước thu hồi đất do tổ chức, cá nhân đang sử dụng trong trường hợpthật cần thiết do luật định vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế

- xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng Việc thu hồi đất phải công khai, minhbạch và được bồi thường theo quy định của pháp luật (Khoản 3 Điều 54)

- Nhà nước trưng dụng đất trong trường hợp thật cần thiết do luật định đểthực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh hoặc trong tình trạng chiến tranh,tình trạng khẩn cấp, phòng, chống thiên tai (Khoản 4 Điều 54)

2.2 Những điểm mới của chính sách kinh tế trong bản Hiến pháp 2013

Bản Hiến pháp năm 2013 là văn kiện đặc biệt quan trọng thể hiện tậptrung ý chí của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta, tạo cơ sở chính trị - pháp

lý vững chắc cho công cuộc đối mới của đất nước trong thời ký mới, thời kìhộp nhập quốc tế Về lĩnh vực kinh tế, Hiến pháp 2013 kế thừa từ Hiến phápnăm 1992, có sửa đội và bổ sung nhằm phát triển phù hợp với tình hình đấtnước trong thời kỳ mới nhằm mục tiêu quá độ lên chủ nghĩa xã hội, vì vậyHiến pháp 2013 có những điểm mới sau đây:

- Kinh tế được quy định rõ hơn về tính chất lẫn cả quy mô của nền kinhtế: Hiến pháp năm 2013 đã quy định tại Điều 50 như vậy đã thể hiện bao quát

và toàn diện về bản chất của nền kinh tế vừa thể hiện động lực và mục tiêuphát triển lâu dài, bền vững của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủnghĩa, đảm bảo gắn kết chặt chẽ, hài hòa giữa phát triển kinh tế với phát triểnvăn hóa, thực hiện các vấn đề xã hội và bảo vệ môi trường, những yếu tố quantrọng không thể thiếu trong quá trình định hướng xã hội chủ nghĩa và pháttriển một nền kinh tế bền vững ở hiện tại và tương lai

8

- Thành phần kinh tế trong hiến pháp năm 2013 cũng không nêu cụ thểnhư thành phần kinh tế trong Hiến pháp 1992, thể hiện này phù hợp với tínhchất, nội dung quy định của đạo luật gốc Vai trò của từng thành phần kinh tế

sẽ được quy định tại các đạo luật chuyên ngành và các chính sách cụ thể kháccủa nhà nước thì sẽ phù hợp và chính xác hơn

- Tại khoản 1 Điều 51 trong Hiến pháp 2013 đã thể hiện rõ quan điểm củaĐảng và nhà nước về thành phần kinh tế đều bình đẳng trước pháp luật banhành, tự do kinh doanh nhưng không trái pháp luật và cạnh tranh lành mạnhtheo đúng quy định của pháp luật, không phân biệt đối xử giữa các thành phầnkinh tế, chủ thể kinh tế khác nhau, nhằm phát huy động lực và huy động toàndiện tất cả các nguồn lực để xây dựng và phá triển đất nước trong thời kỳmới Có một điểm mới của Hiến pháp năm 2013 được thể hiện tại khoản 3điều 51 là lần đầu tiên hiến pháp ghi nhận vai trò của doanh, doanh nhântrong góp phần giúp phát triển nền kinh tế, đồng thời khẳng định rõ ràng vànhất quán về tài sản hợp pháp để đầu tư, sản xuất được nhà nước bảo vệ vàkhông bị quốc hóa, đó làm một điểm mới trong Hiến pháp giúp cho các doanhnghiệp có cơ sở để phát triển, doanh nghiệp phát triển sẽ giúp đất nước bớt đinhiều gánh nặng

- Hiến pháp năm 2013 còn thể hiện ghi nhận, tôn trọng sự đa dạng hìnhthức sở hữu, bảo vệ quyền sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất, các quyền về tàisản và sở hữu tri tuệ Kế thừa hiến pháp năm 1992, hiến pháp năm 2013 tiếptục khẳng định về đất đai, tài nguyên, lãnh thổ, quản lý tài sản trong điều 53của Hiến pháp Hiến pháp năm 2013 còn quy định về quản lý và sử dụng đấtđai sao cho hợp lý được thể hiện thông qua khoản 1, 2 Điều 54 thể hiện rõquan điểm nhất quán của Nhà nước về bảo vệ quyền sử dụng đất của côngdân vừa tạo cơ sở pháp lý vững chắc để phòng chống và xử lý nghiêm minhcác trường hợp sai phạm trong việc thực hiện pháp luật về đất đai Khoản 3Điều 54 có mục đích ngăn ngừa tình trạng thu hồi đất một cách tràn lan và tùy

9

tiện qua các dự án phát triển kinh tế, gây bức xúc cho người dân và phức tạpbất ổn trong xã hội tại các địa phương.

Những điểm mới về chính sách kinh tế trong bản Hiến pháp năm 2013 làđịnh hướng rất quan trọng cho sự phát triển sắp tới nhằm tiến tới xây dựngmột nền kinh tế độc lập, tự chủ, phát huy nội lực, hội nhập, hợp tác quốc tế,gắn chặt với phát triển văn hóa, thực hiện công bằng xã hội, bảo vệ môitrường và công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước theo đúng định hướng làxây dựng được nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là conđường mà Đảng và nhân dân ta đang hướng tới

CHƯƠNG II THÀNH TỰU KINH TẾ VIỆT NAM SAU KHI HIẾN PHÁP 2013 BAN HÀNH

1 Tình hình kinh tế trước khi ban hành Hiến pháp 2013

Trước khi ban hành hiến pháp năm 2013, nhà nước Việt Nam cũng đã đề

ra rất nhiều chính sách về kinh tế và rất nhiều kế hoạch phát triển kinh tế,điển hình là các kế hoạch 5 năm (2006 - 2010) và chiến lược 10 năm ( 2001 -2010) Ở đây chúng ta sẽ làm rõ những thành tựu nổi bật trong giai đoạn từ

2006 -2010

Trong hai năm đầu của kế hoạch 5 năm này, Việt nam tiến thêm được mộtbước nhiều thành tựu đáng nể, trong 2 năm đầu của kế hoạch Việt Nam đãtiến hành một bước trên chặng đường phát triển mới, đạt được nhiều thànhtựu dáng được khích lệ Mặc dù năm 2007 tỷ lệ lạm phát trong nước tăng cao,tiếp đến là cuộc khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế toàn cầu đã tắcđộng không thuận lợi đến nền kinh tế Việt Nam Nhưng Việt Nam đã vượt qua

và vẫn giữ vững được ổn định kinh tế vĩ mô, duy trì tốc độ tăng trưởng, bìnhquân trong thời kì 2006 - 2010 khoảng 7% mặt bằng kinh tế - xã hội đượcnâng lên đáng kể

10

Quy mô và năng lực sản xuất các ngành đều tăng GDP năm 2010 có xuhướng tăng ước tính đạt trên 101 tỷ USD và bình quân đầu người khoảng

1160 USD/năm, vượt qua ngưỡng nước đang phát triển có thu nhập thấp vàtrở thành nước có thu nhập trung bình Hầu hết các ngành, lĩnh vực của nềnkinh tế đều có bước phá triển khá

Cấu trúc kinh tế thay đổi khá tích cực Giao lưu với kinh tế quốc tế pháttriển Kim ngạch xuất khẩu hàng hòa giai đoạn 2006 - 2010 đạt 56 tỷUSD/năm các mặt hàng ngày càng tăng, từ 4 mặt hàng có kim ngạch trên 3 tỷUSD năm 2006 đã tăng lên 8 mặt hàng năm 2010 Vốn đầu tư trực của nướcngoài và nguồn vốn ODA ngày càng tăng Vốn FDI thực hiện năm 2006 đạt4,1 tỷ USD, năm 2007 đạt 8,0 tỷ, năm 2008 đạt 11,5 tỷ USD, chiếm tới 30,9%tổng vốn đầu tư toàn xã hội, cao hơn rất nhiều so với năm trước Năm 2009 và

2010, mặc dù vốn đăng ký giảm nhưng vốn FDI thực hiện vẫn đạt 10 tỷ USDvào năm 2009 và khoảng 11 tỷ vào năm 2010 (tăng 157,5% so với năm 2006).Thời kỳ 2006-2010, FDI thực hiện tăng bình quân 25,7%/năm

Tổng sản phẩm trong nước (GDP) năm 2010 tăng 6,78% so với năm

2009 Một mức tăng khá cao sơ với mức tằn 5,32% của năm 2009 và vượtmục tiêu kế hoạch đề ra từ đầu năm (6,5%) Trong mức tăng trưởng chungcủa toàn nền kinh tế năm 2010, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng2,78%, khu vực công nghiệp và xây dựng tăng 7,7%, khu vực dịch vụ tăng7,52%

Nhưng giai đoạn này cũng có rất nhiều hạn chế, kinh tế tăng trưởng vẫnchưa vững chắc, chưa đều, hiệu quả đầu tư thấp và tính ổn định không cao.Chất lượng sản phẩm hàng hóa và dịch vụ còn kém sức cạnh tranh, cơ cấukinh tế chuyển dịch khá chậm:

- Tăng trưởng chủ yếu dựa vào khai thác nguồn tài nguyên và các yếu tốtác động vào của nền kinh tế, còn có tác động của các nhân tố tổng hợp, chủyếu là nhân tố khoa học và công nghệ thì rất thấp Chất lượng các yếu tố tác

11

động vào mô hình tăng trưởng trong thời 2006 - 2010 vẫn chưa có đột biếntích cực, sử dụng nguồn vốn chưa hiệu quả, lãng phí, thất thoát nhiều, chấtlượng nhân lực còn hạn chế chưa tạ được động lực cho phá triển kinh tế.

- Chuyển dịch cơ cấu chậm hơn so với dự kiến Tỷ trọng cơ cấu trong giaiđoạn chỉ giảm được 0,7 điểm so với năm 2005 trình đô phát triển giữa cácvùng kinh tế cũng còn khoảng cách quá xa Các vùng kinh tế trọng điểm chưatạo được sức lan tỏa thúc đẩy những vùng khác cùng phát triển Các thànhphần kinh tế chưa được khuyến khích phát triển trên cùng một mặt bằng về cơchế chính sách

- Kết cấu hạ tầng kinh tế còn kém phá triển, thiếu đồng bộ gây ra nhiềuhạn chế trong hoạt động sản xuất kinh doanh trong nước và khả năng hợp táckinh tế với nước ngoài Chất lượng còn rát tấp và lạc hậu Hạ tầng đô thị, đặcbiệt là giao thông, cấp thoát nước, thu gom và xử lý nước thải, chất thải rắnvẫn còn kém chất lượng gây ách tắc cho sự phát triển

2 Tình hình kinh tế sau khi ban hành Hiến pháp năm 2013

Sau khi Hiến pháp được thông qua, công tác tuyên truyền, phổ biến vềHiến pháp đã được triển khai trên diện rộng, tạo ra nhiều đợt sinh hoạt chínhtrị rộng lớn trên cả nước, nhận thức người dân về vai trò ý nghĩa của Hiếnpháp, ý thức trách nhiệm trong việc chấp hành và bảo vệ Hiến pháp, pháp luậtđược nâng lên rất nhiều Qua đó người dân biết được những chính sách sắp tớicủa Đảng và nhà nước ta đặc biệt là chính sách kinh tế trong thời kỳ hộp nhậpquốc tế được nhiều người quan tâm

2.1 Những năm đầu của thực hiện chính sách kinh tế

Trong năm 2014 là năm thực hiện chính sách kinh tế mới đã đạt đượcthành tự GDP trong nước ước tính tăng 5,98% so với năm 2013 Mức tăngtrưởng năm 2014 cao hơn mức tăng 5,25% so với năm 2012 cho thấy dấuhiệu tích cực của nền kinh tế Toàn nền kinh tế trong các khu vực nông, lâm

12