THTV2 nghĩa của từ, biện pháp tu từ

Củng cố kiến thứcNhân hoá So sánh Điệp ngữ Nhân hóa là gọi vật hoặc tả con vật, cây cối, đồ vật bằng những từ ngữ vốn được dùng để gọi hoặc tả con người làm cho thế giới loài vật, đồ vật

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT NGHĨA CỦA TỪ - BIỆN PHÁP TU TỪ

Đặt câu có hình ảnh so sánh, nhân hóa, điệp ngữ phù hợp với bức tranh.

Cây phượng vĩ ngoài cổng trường đã nở hoa

như một bó đuốc khổng lồ.

Con đường nay vắng lặng không một ai qua lại như là đang chờ ai đó.

Mặc cho mình bị ướt, gà mẹ vẫn kiên trì bảo vệ con, truyền hơi ấm của mình sang để trấn an các con mình.

I Củng cố kiến thức

Nhân hoá

So sánh

Điệp ngữ

Nhân hóa là gọi vật hoặc tả con vật, cây cối, đồ vật bằng những từ ngữ vốn được dùng để gọi hoặc tả con người làm cho thế giới loài vật, đồ vật, cây cối, … trở nên gần gũi với con người, đồng thời biểu thị được những suy nghĩ, tình cảm của con người

Phép so sánh là đối chiếu sự vật, sự việc, hiện tượng này với sự vật, sự việc, hiện tượng khác có nét tương đồng để tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt

Điệp ngữ là một biện pháp tu từ chỉ việc lặp đi, lặp lại một từ hoặc một cụm từ nhiều lần trong một câu nói, đoạn văn, đoạn thơ, rộng hơn là trong một bài thơ hay một bài văn Mục đích là để gây sự chú ý, liệt kê, nhấn mạnh tính chất của sự vật – hiện tượng

II Luyện tập, vận dụng

1 Em có nhận xét gì về cách dùng từ gặp trong nhan đề bài thơ “Gặp lá cơm

nếp”?

Gặp (Gặp lá cơm

nếp)

giáp mặt, tiếp xúc với nhau

Tác giả dùng từ gặp để thể hiện tình cảm, thái độ của người lính với lá cây cơm nếp Gặp lá cây cơm nếp như được tiếp xúc với một con người – một người bạn cũ Từ “gặp” mà tác giả sử dụng chứa đựng cả sự vui mừng, trìu mến

II Luyện tập, vận dụng

2 Nêu cách hiểu của em về cụm từ thơm suốt đường con trong khổ thơ sau:

“Mẹ ở đâu, chiều nay Nhặt lá về đun bếp Phải mẹ thổi cơm nếp

Mà thơm suốt đường con.”

Biểu tượng của hương vị quê nhà, tình cảm gia đình trìu mến, thân thương theo mỗi bước chân của người lính

3 Ta thường hặp những cụm từ như mùi vị thức ăn, mùi vị trái cây chín, mùi vị của nước giải khát,… Nghĩa của mùi vị trong những trường hợp đó có giống với nghĩa của mùi vị trong cụm từ mùi vị quê hương hay không? Vì sao?

Mùi vị (mùi vị thức ăn, mùi vị trái chín, mùi vị nước giải khát): hơi tỏa ra từ vật, có thể nhận biết được bằng mũi, lưỡi

Mùi vị (mùi vị quê hương): vừa chỉ hương vị cụ thể, riêng có của quê nhà, vừa chỉ một sắc thái đặc trưng của quê hương

Nghĩa của mùi vị trong những trường hợp mùi vị thức ăn, mùi vị trái chín, mùi vị của nước giải khát,… không giống với nghĩa

của mùi vị trong cụm từ mùi vị quê hương Vì:

4 Nêu nhận xét về cách kết hợp giữa các từ trong hai dòng thơ:

Theo em, hiệu quả của cách kết hợp đó là gì?

“Mẹ già và đất nước Chia đều nỗi nhớ thương”

Cách kết hợp từ ngữ đặc biệt giúp nhà thơ diễn tả được chiều sâu tâm tư, tình cảm của người lính trên đường ra mặt trận Họ ra đi vì mục đích lớn lao nhưng trong lòng vẫn đau đáu một nỗi nhớ thương về nơi “giếng nước”, “gốc đa” quê nhà

Biện pháp

tu từ

Tác dụng

a Mỗi lần gió về lại cảm giác mình mất một cái gì đó

không rõ ràng, không giải thích được, như ai đó đuổi

theo đằng sau, tôi gấp rãi ăn, gấp rãi nói, gấp rãi cười,

gấp rãi khi ngày bắt đầu rụng xuống.

Điệp ngữ (không, gấp rãi)

- Điệp ngữ không: nhân mạnh cảm xúc buồn, hơi tiếc

vì mất một cái gì đó – một thứ rất mơ hồ, khó gọi thành tên

- Điệp ngữ gấp rãi: nhấn mạnh hành động khẩn

trương, gấp gáp của nhân vật “tôi” khi phải chứng kiến bước đi vội vã của thời gian

5 Chỉ ra các biện pháp tu từ trong những câu sau và nêu tác dụng:

Biện pháp

tu từ

Tác dụng

b Thoạt đầu, âm thanh ấy sẽ sàng từng giọt tinh tang,

thoảng và e dè, như ai đó đang đứng đằng xa ngoắc tay

nhẹ một cái, như đang ngại ngần không biết người xưa

có còn nhớ ta không.

So sánh: cảm giác của nhân

vật “tôi” khi gió về như ai

đó đuổi theo đằng sau

- BPTT so sánh giúp cho sự vật hiện lên sinh động, cụ thể, gợi hình, gợi cảm, làm nổi bật tính chất nhẹ nhàng, dịu êm, trong trẻo của thanh âm

6 Trong những câu sau, biện pháp nhân hoá mang lại hiệu quả gì?

a. Trời lúc nào cũng mát liu riu, nắng thức rất trễ, tầm tám giờ sáng mới thấy nặt trời ngai ngái lơi lơi,

nắng không ra vàng không ra nắng, mấy cụm lại rồi rã từ chùm trên đầu.

b. Để rồi một sớm mai, bỗng nghe hơi thở gió rất gần.

- Biện pháp tu từ: nhân hóa (nắng thức, mặt trời ngai ngái lơi lơi; hơi thở của gió)

- Tác dụng: làm cho sự vật hiện lên sống động, cũng có hành động, tâm trạng như con người Qua đó, ta cũng cảm nhận được tình yêu quê hương, sự gắn bó của tác giả với những cảnh sắc thiên nhiên của quê hương

1 2.

4.

3.

Ôn lại nội dung bài học Hoàn thành bài tập

Thực hành sử dụng các biện pháp tu từ

trong bài văn

Chuẩn bị bài Viết

HƯỚNG DẪN TỰ HỌC