một số BIỆN PHÁP GIÚP học SINH lớp 5

Để giúp học sinh học tốt môn Toán khôngphải là vấn đề dễ thực hiện vì một số học sinh còn chưa thực sự chăm học, nhậnthức chưa nhanh, khả năng tư duy còn hạn chế… Vì vậy trong giảng dạy

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG TIỂU HỌC …

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

“MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 5

PHẦN I: PHẦN MỞ ĐẦU

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Trong chương trình tiểu học, môn Toán là một môn học có vai trò rất quan

trọng Môn Toán gắn liền với cuộc sống thực tiễn và phát triển tư duy của conngười Môn Toán giúp học sinh nhận biết những mối quan hệ về số lượng, hìnhdạng không gian của thế giới hiện thực và góp phần rèn luyện phương pháp suyluận, suy nghĩ, đặt vấn đề và giải quyết vấn đề Mặt khác, môn Toán còn góp

phần phát triển trí thông minh, suy nghĩ độc lập, sáng tạo cho học sinh Các kiến

thức, kĩ năng môn Toán ở tiểu học còn có nhiều ứng dụng trong đời sống thực tế Môn Toán là môn học có tính trừu tượng và lôgic Ở bậc tiểu học, kiếnthức toán được sắp xếp theo cấu trúc đồng tâm từ dễ đến khó, từ đơn giản đếnphức tạp, nâng cao dần từ lớp 1 đến lớp 5 Trong mỗi tiết học, thông qua các bàitoán học sinh được phát triển tư duy nhạy bén, chính xác Từ đó hình thành chocác em phẩm chất cần cù, cẩn thận, có ý chí vượt khó khăn, làm việc có kếhoạch và khoa học

Đối với học sinh tiểu học, học toán và giải toán là một công việc rất thú vịnhưng cũng là một công việc khó khăn, phức tạp Muốn thực hiện đúng cácphép tính và giải được bài toán thì học sinh phải nắm được phương pháp, kiếnthức đã học trong môn Toán Mỗi bài học, học sinh phải biết làm tính đúng, biếtsuy luận và khắc phục khó khăn, vướng mắc khi giải toán…Trong quá trìnhgiảng dạy tôi thấy số học sinh học tốt môn Toán còn rất ít, số học sinh chưa hoànthành nhiệm vụ môn Toán còn nhiều Để giúp học sinh học tốt môn Toán khôngphải là vấn đề dễ thực hiện vì một số học sinh còn chưa thực sự chăm học, nhậnthức chưa nhanh, khả năng tư duy còn hạn chế… Vì vậy trong giảng dạy giáoviên còn gặp nhiều khó khăn Để giúp học sinh học tốt môn Toán tôi đã nghiêncứu tìm ra những biện pháp dạy học góp phần nâng cao chất lượng dạy học mônToán Mỗi bài học, để học sinh hiểu bài và tiếp thu được kiến thức bài học thìgiáo viên phải hiểu sâu sắc về học sinh của mình, phân loại trình độ nhận thức

của từng đối tượng học sinh để có kế hoạc dạy học cụ thể Trong giảng dạy giáoviên phải sử dụng linh hoạt phương pháp và hình thức dạy học phù hợp vớitừng dạng bài, từng đơn vị kiến thức, từng đối tượng học sinh.

Nhận thức được tầm quan trọng của môn Toán và thực tế trong quá trìnhgiảng dạy, tôi đã rút ra một số kinh nghiệm và áp dụng vào mỗi tiết học để giúp

học sinh học tốt môn Toán Từ đó, tôi đã nghiên cứu và chọn làm đề tài: “Một

số biện pháp giúp học sinh lớp 5 học tốt môn Toán ”.

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Nghiên cứu thực trạng và tìm ra các biện pháp giúp học sinh học tốt mônToán lớp 5 Từ kết quả nghiên cứu đó giáo viên áp dụng những biện pháp nàyvào giảng dạy trong các tiết học Toán để giúp học sinh học tốt môn Toán và giờdạy đạt hiệu quả cao

III NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

- Nghiên cứu cơ sở lý luận của việc nâng cao chất lượng dạy học mônToán lớp 5

- Nghiên cứu thực trạng học tập, đặc biệt là đối tượng học sinh chưa hoànthành nhiệm vụ môn Toán

- Nghiên cứu một số biện pháp để thực hiện giảng dạy có hiệu quả giúp họcsinh học tốt môn Toán lớp 5

IV ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

- Học sinh lớp 5B - Trường Tiểu học.

V PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

- Phương pháp khảo sát thực tế

- Phương pháp phân loại thống kê

- Phương pháp thực hành, luyện tập

- Phương pháp thực nghiệm

VI PHẠM VI VÀ THỜI GIAN THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

- Phạm vi nghiên cứu: 36 học sinh lớp 5B - Trường Tiểu học

- Thời gian nghiên cứu: Năm học 2022 - 2023

PHẦN II: NỘI DUNG CỦA ĐỀ TÀI

I CƠ SỞ LÝ LUẬN

Năm học 2022 - 2023 là năm học mà toàn ngành Giáo dục và Đào tạođang tiếp tục nỗ lực đổi mới phương pháp giảng dạy để đào tạo ra những conngười năng động, sớm thích ứng với đời sống xã hội Trước tình hình đó, đòi hỏimỗi giáo viên phải không ngừng đổi mới, cải tiến nội dung, phương pháp dạyhọc để trong mỗi tiết dạy, học sinh sẽ được hoạt động nhiều hơn, thảo luận nhiềuhơn và chủ động chiếm lĩnh kiến thức Vì vậy, đòi hỏi mỗi giáo viên phải cónhững biện pháp dạy học phù hợp nhằm phát huy tính chủ động, tích cực, tựgiác và sáng tạo của học sinh trong hoạt động học tập

Trong chương trình giáo dục phổ thông, bậc tiểu học là một bậc học rấtquan trọng trong việc đặt nền móng cho việc hình thành nhân cách ở học sinhtrên cơ sở được cung cấp những tri thức khoa học ban đầu về xã hội, tự nhiên

Vì vậy, để học sinh học tốt môn Toán người giáo viên phải đổi mới về phươngpháp dạy học Giáo viên phải tìm tòi, sáng tạo, nghiên cứu về phương pháp vàcác hình thức dạy học, đưa học sinh đến với môn học một cách tự giác, bằngniềm say mê thật sự Mỗi tiết học là dịp để học sinh được học những kiến thứcmới để vận dụng làm bài tập Để giờ dạy đạt hiệu quả cao giáo viên phải tựhọc hỏi, tự bồi dưỡng kiến thức để nâng cao trình độ chuyên môn và năng lực

sư phạm Trong mỗi tiết học giáo viên cần sử dụng linh hoạt các biện pháp dạyhọc phù hợp với từng dạng bài, từng đơn vị kiến thức bài học, từng đối tượnghọc sinh để học sinh để hoạt động dạy học đạt kết quả cao

II CƠ SỞ THỰC TIỄN

Bậc tiểu học tạo ra những cơ sở ban đầu rất cơ bản và bền vững cho trẻ emtiếp tục học lên bậc học trên, hình thành những cơ sở ban đầu , đường nét banđầu của nhân cách Những gì thuộc về tri thức, kĩ năng, về hành vi và tình

người được hình thành và định hình ở học sinh tiểu học sẽ theo suốt cuộc đờimỗi người như chữ viết, kĩ năng thực hiện các phép tính, kĩ năng ứng xử trongcuộc sống hằng ngày Trong đó kĩ năng học toán và giải toán là một nội dungquan trọng trong việc học tập Toán học là một môn học công cụ để học các mônhọc khác, phục vụ trực tiếp cuộc sống của con người.

Dạy học toán ở tiểu học nhằm giúp học sinh biết cách vận dụng nhữngkiến thức về toán vào các tình huống thực tiễn đa dạng, phong phú và nhữngvấn đề thường gặp trong cuộc sống Nhờ học toán học sinh có điều kiện rènluyện và phát triển năng lực tư duy, rèn luyện phương pháp suy luận, tính cẩnthận, tính chính xác, tính khoa học và những phẩm chất cần thiết của người laođộng

Qua nhiều năm giảng dạy, bản thân tôi nhận thấy để dạy học môn Toán đạthiệu quả cao thì giáo viên phải tìm hiểu, nghiên cứu và nắm chắc nội dungchương trình, kiến thức Toán lớp 5 Giáo viên phải đổi mới phương pháp dạyhọc, lấy học sinh làm trung tâm, dạy học theo hướng tích cực, chủ động, sángtạo Biết sử dụng hệ thống câu hỏi gợi mở để hướng dẫn học sinh phân tích tìm

hiểu đề bài Đối với mỗi bài học giáo viên phải có những biện pháp cụ thể giúp học sinh vượt qua khó khăn để hoàn thành nhiệm vụ học tập Giáo viên phảiluôn quan tâm, động viên, giúp đỡ kịp thời khi học sinh gặp khó khăn trong họctập Giáo viên phải biết lắng nghe ý kiến bày tỏ và trân trọng từng tiến bộ nhỏcủa mỗi học sinh

Đối với học sinh tiểu học, việc học toán và giải toán là rất quan trọng vàcần thiết Nhưng trong thực tế, trình độ nhận thức của học sinh không đồng đều,một số học sinh khả năng nhận thức chưa nhanh, chưa tập trung và chưa tíchcực trong các hoạt động học tập Mặt khác, yêu cầu đặt ra khi giải các bài toán ởlớp 5 có cao hơn so với các lớp trước Vì vậy các em còn lúng túng và chưa biếtcách làm bài Một số em chưa tập chung học tập nên thường nóng vội, đọc đềqua loa, chưa hiểu thấu đáo đó bắt tay vào làm dẫn đến làm bài chưa đúng Một

số em không chú ý phân tích theo các điều kiện của bài toán nên đã lựa chọnchưa đúng phép tính Một số em còn vướng mắc về cách làm tính, trình bày bàigiải Vì vậy mà số học sinh học tốt môn Toán còn ít, số học sinh chưa hoànthành nhiệm vụ môn Toán còn nhiều Để khắc phục tình trạng trên giáo viênphải nghiên cứu, tìm ra những biện pháp giảng dạy thích hợp và vận dụng linhhoạt vào mỗi đơn vị kiến thức, mỗi bài học để học sinh tiếp thu được kiến thứcbài học và hứng thú với môn học.

III THỰC TRẠNG BAN ĐẦU CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH

1.Tình trạng khi chưa thực hiện

Là một giáo viên giảng dạy ở trường đã lâu tôi nhận thấy Trường Tiểu họcnơi tôi đang dạy dân cư chủ yếu là thuần nông Đời sống của nhiều gia đình còngặp nhiều khó khăn, một số gia đình chưa thực sự quan tâm đến việc học tập củacon cái Mặt khác, trình độ nhận thức của các em không đồng đều, một số emcòn chưa chăm học, nhận thức chưa nhanh, chưa mạnh dạn, tự tin trong các hoạtđộng học tập, khả năng tư duy còn hạn chế Từ đó dẫn đến tình trạng học sinhhọc hổng kiến thức, thiếu tự tin, càng thu mình và không hứng thú với môn học Đối với các em học sinh tiểu học do các em còn nhỏ nhiều em còn chưa đọcthông, viết thạo, vốn Tiếng Việt của các em còn chưa vững nên trí tưởng tượngchưa cao, chưa có sự linh hoạt, sáng tạo Khả năng tính toán và tư duy của các

em còn hạn chế Với những bài toán đơn giản nhiều khi các em còn thấy lúngtúng khi làm bài Khi gặp phải những bài toán khó là không biết cách làm bài vàphải nhờ thầy cô giải đáp Trong quá trình học tập các em còn rụt rè, nhút nhát

và thiếu tự tin nên không hứng thú với các hoạt động học tập.Vì vậy, số học sinhhọc tốt môn Toán còn ít, số học sinh chưa hoàn thành nhiệm vụ môn Toán cònnhiều Trong quá trình giảng dạy giáo viên còn gặp nhiều khó khăn

2 Thực trạng khảo sát

Năm học 2022 - 2023 tôi được nhà trường phân công chủ nhiệm và giảngdạy lớp 5B Khi được phân công giảng dạy lớp 5B, tôi đã thực hiện khảo sát

chất lượng đầu năm 36 học sinh lớp tôi chủ nhiệm Sau khi khảo sát tôi thuđược kết quả như sau:

3 Kế hoạch thực hiện

- Chuẩn bị nội dung, phương pháp giảng dạy

- Xây dựng kế hoạch, tổ chức chuyên đề trong tổ khối

- Lên lịch dạy học cụ thể trong tuần, tháng

IV NHỮNG BIỆN PHÁP THỰC HIỆN

1 Phân loại trình độ nhận thức của từng đối tượng học sinh

Để tiến hành dạy toán giáo viên phải hiểu rõ được đặc điểm về trình độ

nhận thức của từng học sinh trong lớp mình Cụ thể là các em đã có kĩ năng tínhtoán đạt được ở mức độ nào? Các em có hệ thống kiến thức tốt ở nhóm kiếnthức nào? Dạng toán có lời văn nào các em còn có nhiều khó khăn, vướng mắc

Từ đó giúp giáo viên xác định được tính vừa sức với từng đối tượng học sinh

a Đối tượng học sinh nhận thức chưa nhanh

Những học sinh nhận thức chưa nhanh là những học sinh có khả năng tưduy và trí tưởng còn nhiều hạn chế Vì vậy các em không tự tin vào bản thânmình, khi nhìn vào bài tập là thấy sợ, thấy rối và tỏ ra bất lực Với những họcsinh này, giáo viên chỉ nên yêu cầu học sinh làm bài tập luyện tập ở mức độ đơngiản nhất, vận dụng trực tiếp công thức tính hoặc thực hành tính toán với con sốnhỏ Các em sẽ không cảm thấy lo sợ và mạnh dạn, tự tin, hứng thú hơn khi làmbài.

Ví dụ 1:

Khi hướng dẫn học sinh giải bài toán về quan hệ tỉ lệ giáo viên chỉ nêngiao cho các em những bài tập đơn giản và thực hiện tính toán với những con sốnhỏ

Bài tập 1: Mua 5 quyển vở hết 30000 đồng Hỏi mua 8 quyển vở hết bao nhiêutiền?

Đối với bài tập này khi các em đã nắm chắc được cách giải bài toán vềquan hệ tỉ lệ các em sẽ biết thực hiện giải bài toán Khi đó các em sẽ tự tin hơn

để làm bài

Bài giảiMua một quyển vở hết số tiền là:

30000 : 5 = 6000 (đồng)Mua tám quyển vở hết số tiền là:

6000 x 8 = 48000 ( đồng) Đáp số : 48000 đồng Sau khi các em nắm vững vàng cách tính, cách giải thì giáo viên mới đưa

ra bài tập ở mức độ cao dần

Bài tập 2: Tiền công quét sơn 5m tường rào là 180000 đồng Hỏi tiền công quétsơn 20 mét tường rào như thế hết bao nhiêu đồng?

Ở bài tập trước đó các em thực hiện giải bài toán về quan hệ tỉ lệ ở mức độđơn giản hơn Nhưng sang bài tập 2 yêu cầu của bài tập có cao hơn Trong bài tập này các em phải giải bài toán với các phép tính với con số tính toán lớn hơn,yêu cầu của bài tập cao hơn Khi các em đã biết cách làm ở bài tập 1 thì các em

sẽ biết phân tích kĩ đề bài toán để làm bài tập

Bài giải

20 mét tường gấp 5 mét tường số lần là:

20 : 5 = 4 (lần) Quét sơn 20 m tường rào hết số tiền công là:

180000 x 4 = 720000( đồng) Đáp số : 720000 đồng Như vậy khi đã nắm vững cách giải một số bài toán ở dạng đơn giản thì các em sẽ biết cách giải bài toán ở mức độ cao hơn Kết quả thu được là các em hiểu bài và làm đúng bài tập

Ví dụ 2

Khi yêu cầu học sinh làm bài tập ở dạng viết các số đo độ dưới dạng số thậpphân Lúc đầu giáo viên chỉ nên đưa ra những bài tập đơn giản để học sinh vậndụng những kiến thức cơ bản vào làm bài

Bài tập 1: Viết các số thập phân thích hợp vào chỗ chấm

Với những bài tập này khi nhìn vào học sinh sẽ không cảm thấy sợ và tỏ rabối dối Khi đó các em tự tin là mình sẽ làm được và tham gia học tập tích cựchơn Kết quả là các em hiểu bài và làm đúng bài tập.

Ví dụ 3: Thùng thứ nhất có 30l dầu, thùng thứ hai có 42 lít dầu Toàn bộ số dầucủa hai thùng được đổ vào các chai, mỗi chai chứa 0,45lít dầu Hỏi có tất cả baonhiêu chai dầu.

Đối với bài toán này khi các em đã biết thực hiện thành thạo các phép tínhcộng, trừ, nhân chia số thập phân thì sẽ biết vận dụng các phép tính với số thậpphân để giải toán có lời văn Từ đó các em sẽ biết phân tích đề bài để làm đúngbài tập

tự tin hơn trong các hoạt động học tập và yêu thích môn học

b Đối tượng học sinh nhận thức nhanh

Những học sinh có trình độ nhận thức nhanh là những học sinh có khảnăng tư duy và trí tưởng tượng cao Với những học sinh này, giáo viên sẽ đưa racác bài tập yêu cầu ở mức độ cao hơn Những bài tập mang tính trừu tượng, kháiquát, phải lý luận để tìm cách giải và liên quan đến những kiến thức xa rộng…

sẽ kích thích khả năng tư duy, trí tưởng tượng, khả năng tìm tòi, khám phá kiếnthức của các em Khi đó, kiến thức của các em được khắc sâu, mở rộng hơn vàcác em sẽ tích cực hơn trong các hoạt động học tập

Đối với các bài toán giải toán về quan hệ tỉ lệ, khi giải các bài tập này,giáo viên yêu cầu học sinh ở mức độ cao hơn

Ví dụ 1:

Bài tập 1: Một xưởng may trong 4 ngày may được 260 cái áo Hỏi với mức làm như thế , muốn may được 585 cái áo thì xưởng đó phải làm trong bao nhiêu ngày?

Với bài tập này, những học sinh có khả năng nhận thức nhanh sẽ biết phântích kĩ đề bài toán để xác định bài toán giải toán về quan hệ tỉ lệ giải theo cách

“rút về đơn vị” Khi đã xác định đúng dạng toán thì học sinh sẽ làm đúng bàitập

Với dạng bài tập này, yêu cầu của bài tập cao hơn Khi đó học sinh phải xácđịnh kĩ đề bài, phân tích kĩ đề bài toán để thực hiện giải bài toán

Bài giảiMột công nhân trong 1 giờ làm được số sản phẩm là:

144 : 8 : 6 = 3 ( sản phẩm)

12 công nhân trong 1 giờ làm được số sản phẩm là:

3 x 12 = 36 ( sản phẩm) Thời gian để 12 công nhân làm được 180 sảm phẩm là:

180 : 36 = 5 ( giờ) Đáp số: 5 giờ

Ví dụ 2: Khi yêu cầu học sinh làm bài tập tính bằng cách thuận tiện nhất giáoviên yêu cầu học sinh ở mức độ cao hơn

Bài tập 1: Tính bằng cách thuận tiện nhất

a) x : 7,6 : 0,1 = 4,8

x : 7,6 = 0,48

đề bài, biết phân tích đề bài từ đó xác định được bài tập yêu cầu các em làm gì.

Để thực hiện làm bài các em phải biết bắt đầu từ đâu? phải làm gì ? phân tích đềbài … Khi các em đã xác định rõ nhiệm vụ bài tập thì sẽ biết cách thực hiện làmđúng bài tập Từ đó các em sẽ cảm thấy tự tin, mạnh dạn hơn trong các hoạtđộng học tập

Ví dụ 1:

Bài tập 1: Tính ( theo mẫu)

a b c a - b - c a - ( b + c)

28,4 10,3 2,5 28,4 - 10,3 - 2,5 = 15,6 28,4 - ( 10,3 + 2,5) = 15,670,2 30,6 12,4

100 64,8 5,2

Giáo viên phải giúp học sinh hiểu rõ yêu cầu của đề bài cần phải làmnhững việc sau:

- Quan sát mẫu, tìm hiểu cách làm của mẫu

- Quan sát và ghi nhớ cách viết theo mẫu

- Thực hiện các phép tính còn lại theo cách làm của mẫu

Bài giải

Cả hai lần bán số mét vải là:

12,5 + 17,6 = 30,1 (m) Sau hai lần bán tấm vải còn lại dài số mét là:

49 – 30,1 = 18,9 (m) Đáp số: 18,9 m

Ví dụ 3:

Bài tập 3: Số thứ nhất là 72,4 Số thứ hai gấp 3 lần số thứ nhất, số thứ ba kém sốthứ nhất 12,4 đơn vị Tìm tổng ba số đó