Lên lớp 4, 5 các em phải hiểu thế nào là văn miêu tả, biết quan sát, tìm ý, lập dàn ý, viết đoạn văn và liên kết đoạn văn thành một bài văn với các loại văn như: miêu tả đồ vật, cây cối,
Trang 1PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG TIỂU HỌC
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 5 HỌC TẬP CÓ
HIỆU QUẢ TẬP LÀM VĂN MIÊU TẢ
Bình Hoà, tháng 2 năm 2022
Trang 2I PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài:
Trong chương trình Tiểu học, môn tiếng Việt là một trong hai môn chính có vai trò rất quan trọng Dạy tiếng Việt ở tiểu học tạo cho học sinh kỹ năng sử dụng tiếng Việt thành thạo để sử dụng trong học tập, giao tiếp; cung cấp cho HS những hiểu biết phong phú về tiếng Việt, mở mang kiến thức về tự nhiên, xã hội, văn hóa của dân tộc Việt Nam và nước ngoài Môn Tiếng Việt 5 gồm có năm phân môn, mỗi phân môn có một vai trò và nhiệm vụ khác nhau nhưng có mối quan hệ chặt chẽ, tích hợp với nhau Phân môn Tập Làm Văn có nhiệm vụ rèn cho HS các kỹ năng quan sát, tìm ý, lập dàn ý Dùng từ, đặt câu, viết đoạn, liên kết đoạn, diễn đạt lưu loát, mạch lạc Rèn kĩ năng viết văn giàu hình ảnh, cảm xúc Bồi dưỡng tình cảm yêu mến, gắn bó, biết trân trọng những gì xung quanh các em Đây là phân môn mang tính chất tổng hợp, sáng tạo, thực hành, thể hiện đậm dấu ấn cá nhân TLV, viết văn, hành văn là cái đích cuối cùng cao nhất của việc học môn Tiếng Việt Đối với HS Tiểu học, biết nói đúng, viết đúng, diễn đạt mạch lạc đã khó Để nói, viết
hay, có cảm xúc, giàu hình ảnh lại khó hơn nhiều Cái khó ấy chính là cái đích của
phân môn TLV đòi hỏi người học cần diễn đạt tới Từ đó, các em được mở rộng vốn sống, rèn luyện tư duy, bồi dưỡng tâm hồn, cảm xúc, thẩm mỹ, hình thành nhân cách Chương trình TLV ở tiểu học chủ yếu là dạy văn miêu tả Ngay từ lớp 2 -3, các em đã được làm quen với loại văn này khi được tập quan sát và trả lời câu hỏi Lên lớp 4, 5 các em phải hiểu thế nào là văn miêu tả, biết quan sát, tìm ý, lập dàn ý, viết đoạn văn và liên kết đoạn văn thành một bài văn với các loại văn như: miêu tả
đồ vật, cây cối, con vật, tả người, tả cảnh - những đối tượng gần gũi và thân thiết của các em Để hoàn thành bài văn miêu tả, đối với HS lớp 5 thường rất khó khăn
Do đặc điểm tâm lý chưa ổn định, hơn nữa các em còn ham chơi, khả năng tập trung chú ý quan sát chưa tinh tế, năng lực sử dụng ngôn ngữ chưa phát triển tốt… Dẫn đến khi viết văn, HS còn thiếu hiểu biết về đối tượng miêu tả hoặc không biết cách diễn đạt điều muốn tả Đối với giáo viên đây cũng là loại bài khó dạy GV còn thiếu linh hoạt trong vận dụng phương pháp và chưa sáng tạo trong việc tổ chức các hoạt động học tập của HS Vì vậy, không phải dạy loại văn nào cũng đạt hiệu quả như mong muốn và không phải GV nào cũng dạy tốt văn miêu tả Việc tìm ra các phương pháp để hướng dẫn HS quan sát, tìm ý, lập dàn ý, tưởng tượng…của GV cũng còn nhiều hạn chế Xuất phát từ những lý do trên, tôi mạnh dạn lựa chọn đề tài “Một số biện pháp rèn kỹ năng làm văn miêu tả cho học sinh lớp 5 Trường Tiểu
học Tượng Lĩnh.Với những lý do trên, tôi chọn và viết đề tài: “ Một số biện pháp
giúp học sinh lớp 5 học tập có hiệu quả Tập làm văn miêu tả”.
2 Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài
2.1 Mục tiêu:
Trang 3Giúp học sinh lớp 5:
- Rèn kĩ năng quan sát, tìm ý, lập dàn ý
- Rèn kĩ năng dùng từ, đặt câu, viết đoạn, liên kết đoạn, diễn đạt lưu loát, mạch lạc
- Rèn kĩ năng viết văn giàu hình ảnh, cảm xúc
- Bồi dưỡng tình cảm yêu mến, gắn bó, biết trân trọng những gì xung quanh các em
- Có tiền đề tốt để học viết văn miêu tả lớp 5 và các lớp trên
Giúp giáo viên:
- Nhìn nhận lại sâu sắc hơn việc dạy văn miêu tả cho học sinh lớp 5 để vận dụng phương pháp, biện pháp và hình thức tổ chức dạy học một cách linh hoạt
- Tự tìm tòi, nâng cao tay nghề, đúc rút kinh nghiệm trong giảng dạy TLV nói chung và trong dạy học sinh viết văn miêu tả nói riêng
2.2 Những nhiệm vụ cụ thể:
- Tìm hiểu mục tiêu, nội dung, chương trình và những phương pháp dạy học để giảng dạy văn miêu tả
- Tìm hiểu những kĩ năng cơ bản cần trang bị để phục vụ giảng dạy văn miêu tả cho học sinh lớp Năm
- Khảo sát và hướng dẫn cụ thể một số đoạn văn mẫu, một số bài văn hay ở lớp 5, phân loại học sinh để từ đó có kế hoạch kèm cặp
- Có phương pháp dạy học thích hợp tùy vaò từng đối tượng học sinh, kích thích óc quan sát, sáng tạo, gây hứng thú học tập môn học cho các em
- Đề ra các biện pháp thiết thực giúp học sinh lớp 5 học văn miêu tả có hiệu quả, thi đua học tập, yêu môn học để trở thành những con người toàn diện
3 Đối tượng nghiên cứu:
Đề tài được nghiên cứu trên đối tượng là học sinh lớp 5 Trường tiểu học Tượng Lĩnh với thể loại văn miêu tả
4 Phạm vi nghiên cứu:
Nhằm đi sâu vào một vấn đề và chỉ dừng ở mức độ sáng kiến kinh nghiệm nên tôi chỉ giới hạn đề tài trong phạm vi nghiên cứu việc dạy học kiểu bài miêu tả cho học sinh lớp Năm
5 Phương pháp nghiên cứu
a Phương pháp nghiên cứu lí luận
- Đọc các tài liệu có liên quan đến tâm sinh lí học sinh, tài liệu, sách giáo khoa liên quan đến nội dung nghiên cứu
Trang 4- Đọc và tìm hiểu một số phương pháp dạy tiếng Việt đặc biệt là bài văn miêu tả
b Phương pháp điều tra, quan sát:
- Phỏng vấn học sinh các vấn đề có liên quan
- Đọc và phân tích các bài văn của học sinh
- Trao đổi về phương pháp dạy với các giáo viên trong khối
c Phương pháp tổng kết kinh nghiệm
d Phương pháp thực nghiệm sư phạm
II NỘI DUNG
1 Cơ sở lí luận để thực hiện đề tài:
Dạy Tập làm văn lớp 5 phải đảm bảo mục tiêu yêu cầu cần đạt về kiến thức,
kĩ năng của Chương trình giáo dục phổ thông cấp Tiểu học theo Chuẩn kiến thức,
kĩ năng của từng môn học (ban hành kèm theo quyết định số 16 của Bộ GD-ĐT)
và phù hợp trình độ của từng học sinh trong lớp mà “Hướng dẫn 896” của Bộ GD-ĐT đã đề ra Dựa trên cơ sở nghiên cứu các tài liệu về các phương pháp dạy học Tập làm văn ở Tiểu học Dựa vào các loại sách tham khảo, sách tiếng Việt 5, sách GV tiếng Việt 5 Bản thân tôi dựa sự đúc kết kinh nghiệm qua thời gian giảng dạy và tình hình thực tế của học sinh lớp 5C
2 Thực trạng:
a.Thuận lợi khó khăn:
a.1 Thuận lợi:
- Phong trào giáo dục nói chung của nền giáo dục được quan tâm rộng khắp cũng như xã Bình Hòa và cụ thể trường TH Tượng Lĩnh nói riêng được đầu tư nhiều
về CSVC, thiết bị giảng dạy,…
- Bản thân tôi là GV đã trực tếp giảng dạy lớp 5 nhiều năm, có lòng yêu nghề, mến trẻ, nhiệt huyết cao
- Một số phụ huynh học sinh đã quan tâm đến việc học của con em mình - Một
số em ham học, yêu thích môn học, viết bài văn có bố cục, hình ảnh a.2 Khó khăn:
Năm nay (2014 – 2022), tôi được phân công phụ trách lớp 5C với 12 học sinh Hầu hết 12 học sinh của lớp 5C tôi chủ nhiệm còn rất hạn chế khi làm bài Tập làm văn Sau khi nghiên cứu sách giáo khoa Tiếng Việt 4, tôi nhận thấy học sinh lớp
4 đã được học văn miêu tả về đồ vật, cây cối, con vật Nhưng qua khảo sát chất lượng đầu năm học này, đã có 5 học sinh bị điểm yếu về Tập làm văn
- Phần lớn học sinh không thích học phân môn Tập làm văn vì môn này khó nó đòi hỏi sự sáng tạo và năng khiếu của các em
Trang 5- Vốn từ ngữ của các em còn hạn chế nên khi viết văn thường bị lặp lại từ, câu văn lủng củng, thiếu hình ảnh, cảm xúc
- Nhiều em không nắm được cấu trúc ngữ pháp nên sử dụng dấu câu tùy tiện
- Một số học sinh làm theo văn mẫu hoặc chỉ viết theo dàn bài mà giáo viên
đã hướng dẫn lập Chưa biết tích hợp các phân môn khác như : Tập đọc, Luyện từ
và câu, chính tả, …vào Tập làm văn Chưa sáng tạo trong khi dùng từ đặt câu
b Thành công và hạn chế:
b.1 Thành công
Quá trình nghiên cứu, đúc rút kinh nghiệm được tiến hành trong thời gian từ đầu năm học 2014- 2022 tới thời điểm hiện tại với lớp dạy kết quả cho thấy kết quả làm văn của học sinh có phần tiến bộ, đặc biệt là văn miêu tả Học sinh nắm được yêu cầu đề bài, xác định rõ bố cục, làm bài có nội dung, súc tích, câu văn có hình ảnh, Qua đó thể hiện việc áp dụng biện pháp nâng cao chất lượng dạy văn miêu tả
có hiệu quả đáng kể
b.2 Hạn chế:
Bài viết của học sinh chưa đầy đủ bố cục, còn mắc nhiều lỗi chính tả
Học sinh chưa xác định được trọng tâm đề bài cần miêu tả
Nhiều em thường liệt kê, kể lể dài dòng, diễn đạt vụng về, lủng củng Nhiều
em chưa biết dừng lại để nói kĩ một vài chi tiết cụ thể nổi bật
Vốn từ ngữ của các em còn nghèo nàn, khuôn sáo, quan sát sự vật còn hời hợt
Các em chưa biết cách dùng các biện pháp nghệ thuật khi miêu tả
Thực trạng học sinh còn nhiều hạn chế như vậy đã làm cho tiết Tập làm văn trở thành một gánh nặng, một thách thức đối với giáo viên Tiểu học Ý nghĩ cho rằng Tập làm văn là một phân môn khó dạy, khó học và khó đạt hiệu quả cao đã là nhận thức chung của nhiều thầy cô giáo dạy lớp 4, lớp 5
c Mặt mạnh, mặt yếu
c.1 Mặt mạnh:
- Tạo sự say mê, hứng thú, yêu quê hương, yêu cuộc sống cho học sinh khi học văn miêu tả, các em càng ngày càng yêu thích học môn văn hơn Đặc biệt là dạng văn miêu tả, biết xác định yêu cầu bài, nắm dạng bài, xác định đúng bố cục bài văn, nội dung rõ ràng,…
- Góp phần nâng cao chất lượng của môn Tập làm văn nói chung và chất lượng về văn miêu tả nói riêng
c.2 Mặt yếu:
- Một số em chưa hiểu yêu cầu đề văn, chưa nắm được dạng bài, lạc đề, đặt câu cụt, câu què, nội dung sơ sài, lủng củng, rập khuôn, liệt kê,…dẫn đến tiết học chưa đồng đều, lớp học chưa sôi nổi, thời gian học văn còn chiếm rất nhiều thời gian trong buổi học
Trang 6- Một số em còn dựa vào văn mẫu, chưa có sự sáng tạo, tự giác d Các nguyên nhân, các yếu tố tác động Về phía học sinh:
Theo tôi có sáu nguyên nhân như sau:
- Khi làm văn, học sinh chưa xác định được yêu cầu trọng tâm của đề bài
- Học sinh không được quan sát trực tiếp đối tượng miêu tả
- Khi quan sát thì các em không được hướng dẫn về kĩ năng quan sát: quan sát những gì, quan sát từ đâu ? Làm thế nào phát hiện được nét tiêu biểu của đối tượng cần miêu tả
- Không biết hình dung bằng hình ảnh, âm thanh, cảm giác về sự vật miêu tả khi quan sát
- Vốn từ đã nghèo nàn lại không biết sắp xếp như thế nào để bài viết mạch lạc, chưa diễn đạt được bằng vốn từ ngữ, ngôn ngữ của mình về một sự vật, cảnh vật, về một con người cụ thể nào đó
Về phía giáo viên: Giáo viên còn thiếu linh hoạt trong vận dụng phương pháp
và chưa sáng tạo trong việc tổ chức các hoạt động học tập của học sinh Phân môn Tập làm văn là một môn học mang tính tổng hợp và sáng tạo, nhưng lâu nay người giáo viên (nhất là giáo viên lớp 4, lớp 5) chưa có cách phát huy tối đa năng lực học tập và cảm thụ văn học của học sinh; chưa bồi dưỡng được cho các em lòng yêu quý Tiếng Việt, ham thích học Tiếng Việt để từ đó các em nhận ra rằng đã là người Việt Nam thì phải đọc thông viết thạo Tiếng Việt và phát huy hết ưu điểm của tiếng mẹ đẻ
g Phân tích, đánh giá các vấn đề về thực trạng mà đề tài đã đặt ra
- Qua việc điều tra, phân tích, tìm hiểu, nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên là do: Giáo viên chưa khơi gợi được sự ham học, yêu thích miêu tả đồ vật, con vật, cây cối, xung quanh, chưa tạo được động cơ học văn miêu tả ở các em
- Các em chưa hiểu rõ đặc điểm cơ bản của văn miêu tả, chưa phân biệt được sự khác biệt giữa văn bản miêu tả với các kiểu bài văn khác
- Khả năng quan sát và lựa chọn hình ảnh để quan sát và miêu tả chưa tinh tế - Vốn từ miêu tả còn nghèo nàn Chưa có thói quen tích luỹ các từ ngữ gợi tả
- Kĩ năng lựa chọn từ ngữ, dùng từ, đặt câu, viết đoạn văn, kĩ năng diễn đạt,…còn hạn chế Các em chưa biết cách sắp xếp ý khi viết bài, bố cục thiếu rõ ràng, chưa khoa học
- Không có thói quen sử dụng các biện pháp so sánh, nhân hoá khi viết văn
- Khả năng giao cảm với đối tượng miêu tả còn hạn chế; cảm xúc, tình cảm không tự nhiên, có sự gượng ép
Trang 7- Trong tiết trả bài, học sinh chưa được sửa lỗi và tự sửa lỗi kĩ càng, đầy đủ; các em cảm thấy nặng nề, thất vọng về bài viết của mình
- Các em chưa thực sự cảm thấy yêu môn học
3 Giải pháp, biện pháp
a Mục tiêu của giải pháp, biện pháp:
Để các em nâng dần chất lượng học tập và hứng thú khi học phân môn Tập làm văn đặc biệt là văn miêu tả, thực hiện tốt chỉ tiêu được giao Để rèn kĩ năng quan sát, tìm ý, lập dàn ý, rèn kĩ năng dùng từ, đặt câu, viết đoạn, liên kết đoạn, diễn đạt lưu loát, mạch lạc, rèn kĩ năng viết văn giàu hình ảnh, cảm xúc Bồi dưỡng tình cảm yêu mến, gắn bó, biết trân trọng những gì xung quanh các em Có tiền đề tốt để học viết văn miêu tả lớp 5 và các lớp trên
b Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp, biện pháp
Xuất phát từ thực trạng và nguyên nhân trên, đồng thời thấy rõ vai trò, nhiệm
vụ của một giáo viên đang đứng trên bục giảng, tôi mạnh dạn đưa ra bảy giải pháp sau đây, hy vọng sẽ nâng cao được chất lượng phân môn Tập làm văn cho lớp tôi
1 Giáo viên phải nắm vững nội dung, chương trình và phương pháp dạy Tập làm văn:
Dạy như thế nào để học sinh học giỏi Tập làm văn, viết được những bài văn miêu tả sinh động? Điều cơ bản là người dạy phải nắm vững nội dung chương trình, đồng thời biết chọn và vận dụng phương pháp phù hợp để truyền thụ kiến thức cho học sinh Biết được học sinh cần gì, chưa biết những gì để xác định đúng mục tiêu bài dạy, xác lập được mối quan hệ giữa kiến thức bài dạy với kiến thức cũ và kiến thức sẽ cung cấp tiếp theo Cụ thể, giáo viên cần nắm vững những vấn đề sau :
a Nội dung chương trình Tập làm văn lớp 5: Cả năm có 62 tiết trong đó Tập làm văn miêu tả 33 tiết (chiếm hơn 50% số tiết) với mục tiêu là trang bị kiến thức và rèn luyện kĩ năng làm văn, góp phần cùng với các môn học khác làm giàu vốn sống, rèn luyện tư duy, bồi dưỡng tâm hồn, cảm xúc thẩm mĩ, hình thành nhân cách cho học sinh
b Biện pháp dạy học từng kiểu bài: Hướng dẫn học sinh phân tích ngữ liệu và
làm bài tập thực hành theo các biện pháp sau:
Giúp học sinh nắm vững yêu cầu bài tập
Tổ chức cho học sinh thực hiện bài tập c
Trình tự dạy Tập làm văn:
Trong phần dạy bài mới, giáo viên phải nắm vững trình tự dạy đối với hai loại
bài Tập làm văn: loại bài dạy lý thuyết và loại bài dạy thực hành Khi dạy từng loại
bài, giáo viên cần chú ý đến các đối tượng học sinh của lớp: có nội dung cho học
sinh khá, giỏi; có nội dung cho học sinh trung bình, yếu, Ví dụ:
Trang 8Muốn dạy học sinh làm văn miêu tả đạt yêu cầu thì giáo viên cần biết thế nào là văn miêu tả, đặc điểm thể loại văn miêu tả, biết yếu tố nào là quan trọng và cần thiết
để giúp học sinh làm được bài văn miêu tả sinh động thông qua quan sát đối tượng miêu tả (Nội dung này nằm trong bước chuẩn bị bài mới của giáo viên)
2 Rèn luyện kĩ năng quan sát cho học sinh
Quan sát là vẽ lại bằng lời những đặc điểm nổi bật của cảnh, của người để giúp
người nghe, người đọc hình dung được các đối tượng ấy, tức là lấy câu văn để biểu
hiện các đặc tính, chân tướng sự vật, giúp người đọc như được nhìn tận mắt, sờ tận tay vào sự vật miêu tả Vì vậy, khi dạy văn miêu tả, giáo viên cần chú ý hướng dẫn học sinh quan sát và miêu tả theo các trình tự hợp lý :
a Tả theo trình tự không gian:
Quan sát toàn bộ trước rồi đến quan sát từng bộ phận, tả từ xa đến gần, từ ngoài vào trong, từ trái qua phải, (hoặc ngược lại) Ở lớp 4, lớp 5 trình tự này được vận dụng khi miêu tả loài vật, đồ vật, cảnh vật,
Ví dụ 1:
Tả từ ngoài vào trong: “ Đền Thượng nằm chót vót trên đỉnh núi Nghĩa Lĩnh Trước đền, những khóm hải đường đâm bông rực đỏ, những cánh bướm nhiều màu sắc bay dập dờn như đang múa quạt xoè hoa Trong đền dòng chữ vàng Nam Quốc Sơn Hà uy nghiêm đề ở bức hoành phi treo chính giữa.”
b Tả theo trình tự thời gian:
Cái gì xảy ra trước (có trước) thì miêu tả trước Cái gì xảy ra sau (có sau) thì miêu tả sau Trình tự này thường được vận dụng khi làm Tập làm văn miêu tả cảnh vật hay tả cảnh sinh hoạt của người
Ví dụ 2:
“Thảo quả trên rừng Đản Khao đã chín nục Chẳng có thứ quả nào hương thơm lại ngây ngất kì lạ đến như thế Mới đầu xuân năm kia, những hạt thảo quả gieo trên đất rừng qua một năm, đã lớn cao đến bụng người Một năm sau nữa, từ một thân lẻ, thảo quả đâm thêm hai nhánh mới Sự sinh sôi sao mà mạnh mẽ vậy.”
c Tả theo trình tự tâm lí:
Khi quan sát cần thấy những đặc điểm riêng, nổi bật nhất, thu hút và gây cảm xúc mạnh nhất đến bản thân thì quan sát trước, tả trước, các bộ phận khác tả sau Khi miêu tả đồ vật, loài vật, tả người nên vận dụng trình tự này nhưng chỉ nên tả những điểm đặc trưng nhất, không cần phải tả đầy đủ chi tiết như nhau của đối tượng
Ví dụ 1:
“ Bà tôi ngồi cạnh tôi chải đầu Tóc bà đen và dày kì lạ, phủ kín cả hai vai, xoã xuống ngực, xuống đầu gối Một tay khẽ nâng mớ tóc lên và ướm trên tay, bà đưa một cách khó khăn chiếc lược thưa bằng gỗ vào mớ tóc dày
Trang 9Giọng bà trầm bỗng, ngân nga như tiếng chuông Nó khắc sâu vào trí nhớ tôi
dễ dàng, và như những đoá hoa, cũng dịu dàng, rực rỡ, đầy nhựa sống Khi bà mỉm cười, hai con ngươi đen sẫm nở ra long lanh, dịu hiền khó tả, ” (Bà Tôi - Tiếng Việt 5- Tập 1)
Tác giả đã quan sát và tập trung tả mái tóc, giọng nói rồi đến ánh mắt Mái tóc
“dày kì lạ”
Ví dụ 2:
“Sầu riêng là loại trái quý ở miền Nam Hương vị của nó hết sức đặc biệt, mùi thơm đậm, bay rất xa Hoa sầu riêng trổ vào cuối năm Hoa đậu từng chùm màu trắng ngà Đứng ngắm cây sầu riêng, tôi cứ nghĩ mãi về dáng cây kì lạ này Thân nó khẳng khiu, cao vút, cành ngay thẳng đuột ”
Tác giả đã tả nét đặc sắc nhất của quả, hoa và dáng cây sầu riêng
Ngoài các trình tự miêu tả trên, giáo viên cần hướng dẫn và rèn luyện cho học sinh kĩ năng sử dụng các giác quan (thính giác, thị giác, xúc giác, vị giác, ) để quan sát, cảm nhận sự vật, hiện tượng miêu tả
Ví dụ 3:
Phân tích bài “Mưa rào” (Tiếng Việt 5- Tập 1- Trang 33) ta thấy tác giả đã quan sát bằng các giác quan như sau:
Thị giác: Thấy những đám mây biến đổi trước cơn mưa, thấy mưa rơi
Xúc giác: Gió bỗng thấy mát lạnh, nhuốm hơi nước
Khứu giác: Biết được mùi nồng ngai ngái, xa lạ man mác của những trận mưa đầu mùa
Thính giác: Nghe thấy tiếng gió thổi, tiếng mưa rơi, tiếng sấm, tiếng hót của chào mào
3 Xác định yêu cầu trọng tâm đề bài:
Bài văn của học sinh được viết theo một đề bài cụ thể, cho nên yêu cầu hàng đầu là các em phải viết đúng đề bài Một đề bài đưa ra cho học sinh viết thường ẩn chứa đến 3 yêu cầu: yêu cầu về thể loại (kiểu bài), yêu cầu về nội dung, yêu cầu về trọng tâm
Ví dụ: Đề bài ở tuần 4 lớp 5:
“ Tả cảnh một buổi sáng (hoặc trưa, chiều) trong một vườn cây (hay trong công viên, trên đường phố, trên cánh đồng, nương rẫy).
Khi xác định yêu cầu trọng tâm của đề bài, giáo viên phải làm sao giúp học sinh hiểu được rằng việc viết đúng yêu cầu của đề bài là yếu tố quyết định nội dung bài viết:
Với đề bài trên, ẩn chứa 3 yêu cầu sau:
a Yêu cầu về thể loại của đề là: Miêu tả (thể hiện ở từ “Tả”)
b Yêu cầu về nội dung là: Buổi sáng (hoặc trưa, chiều) thể hiện ở cụm từ
“cảnh một buổi sáng (hoặc trưa, chiều)”
Trang 10c Yêu cầu về trọng tâm là: Ở trong một vườn cây (hay trong công viên….) Trong thực tế, không phải đề bài nào cũng xác định đủ 3 yêu cầu Như đề bài “Tả một cơn mưa” chỉ có yêu cầu về thể loại và nội dung Với đề bài này, giáo viên cần giúp học sinh tự xác định thêm yêu cầu về trọng tâm của bài viết Việc xác định đúng trọng tâm của đề sẽ giúp cho bài viết được thu hẹp nên các em có được ý
cụ thể, chính xác, tránh việc viết tràn lan, chung chung,
4.Giúp học sinh nắm đặc điểm của từng kiểu bài miêu tả:
Giáo viên giúp học sinh biết dùng lời văn phù hợp với yêu cầu về nội dung và thể loại cho trước, khi luyện tập Giáo viên cũng cần lưu ý nhắc nhở các em nắm vững các đặc điểm của mỗi thể loại, mỗi dạng bài và xác định đối tượng miêu tả Trong mỗi bài văn phải thể hiện cái mới cái hay, cái riêng và cảm xúc của mình
KIỂU BÀI TẢ CẢNH: Cần xác định các yêu cầu sau:
a Xác định không gian, thời gian nhất định:
Sau khi xác định thời gian, không gian nhất định học sinh cần biết lựa chọn trình tự quan sát Việc quan sát có thể tiến hành ở những vị trí khác nhau nhưng vẫn phải có một vị trí chủ yếu làm cho cảnh được quan sát bộc lộ ra những điều cơ bản nhất của nó Khi đã xác định được vị trí quan sát rồi, ta nên có cái nhìn bao quát toàn cảnh đồng thời phải biết phân chia cảnh ra thành từng mảng, từng phần để quan sát
b Xác định trình tự miêu tả:
Khi tả phải xác định một trình tự miêu tả phù hợp với cảnh được tả Tả từ trên xuống hay từ dưới lên, từ phải sang trái hay từ ngoài vào trong là tuỳ thuộc đặc điểm của cảnh
c Chọn nét tiêu biểu:
Chỉ nên chọn nét tiêu biểu nhất của cảnh để tả, tập trung làm nổi bật đặc điểm
đó lên, có thể tả xen hoạt động của người, của vật, trong cảnh để góp phần làm cho cảnh sinh động hơn, đẹp hơn
d Tả cảnh gắn với cảm xúc riêng bằng nhiều giác quan:
Tả cảnh luôn luôn gắn với cảm xúc của người viết Cảnh vật mang theo trong
nó cuộc sống riêng với những đặc điểm riêng Con người cảm nhận cảnh như thế nào sẽ đem đến cho cảnh những tình cảm như thế Nhà thơ Lê Anh Xuân, trong niềm vui của ngày Tổ quốc hoàn toàn thống nhất, đất nước thoát khỏi ách ngoại xâm, bằng tâm trạng hạnh phúc nhất, ông đã thốt lên: “Bỗng thấy nội tôi trẻ lại
Như thời con gái tuổi đôi mươi.”
Đây chính là phần hồn của cảnh Cảnh không có hồn sẽ trơ trọi, thiếu sức sống
e Chọn từ ngữ thích hợp khi tả cảnh: