Ôn tập triết học mác lênin

Sự tác động này làm cho mỗi hình thái ý thức xã hội có những tính chất và những mặt không thể giải thích trực tiếp bằng các quan hệ vật chất.. giới vật chất thế giới khách quan, hoặc là

Link sách giáo trình Triết học Mac Lenin:

https://docs.google.com/document/d/1qtdUHl7aSSe0xQfxau7gok2JU4OL2Ln3/edit

Câu 1: Cái chung có bao giờ tách rời khỏi cái riêng không ? Vì sao? Cho một ví

dụ để minh họa.

Cái chung không bao giờ tách khỏi cái riêng, vì :

- Phép biện chứng duy vật cho rằng cái riêng, cái chung đều tồn tại khách quan, giữachúng có mối liên hệ hữu cơ với nhau Điều đó thể hiện ở chỗ:

+Thứ nhất, cái chung chỉ tồn tại trong cái riêng, thông qua cái riêng mà biểu hiện sự tồn

tại của mình Nghĩa là không có cái chung thuần túy tồn tại bên ngoài cái riêng

Ví dụ: không có cái cây nói chung tồn tại bên cạnh cây cam, cây quýt, cây đào cụ thể Nhưng cây cam, cây quýt, cây đào nào cũng có rễ, có thân, có lá, có quá trình đồng hóa, dị hóa để duy trì sự sống Những đặc tính chung này lặp lại ở những cái cây riêng lẻ, và được phản ánh trong khái niệm “cây” Đó là cái chung của những cái cây cụ thể Rõ ràng cái chung tồn tại thực sự, nhưng không tồn tại ngoài cái riêng mà phải thông qua cái riêng

+Thứ hai, cái riêng chỉ tồn tại trong mối liên hệ với cái chung Nghĩa là không có cái riêng

nào tồn tại tuyệt đối độc lập, không có liên hệ với cái chung

V

í dụ , mỗi con người là một cái riêng, nhưng mỗi người không thể tồn tại ngoài mối liên

hệ với xã hội và tự nhiên Không cá nhân nào không chịu sự tác động của các quy luật sinh học

và quy luật xã hội Đó là những cái chung trong mỗi con người

Một ví dụ khác, nền kinh tế của mỗi quốc gia, dân tộc với tất cả những đặc điểm phong phú của nó là một cái riêng Nhưng nền kinh tế nào cũng bị chi phối bởi quy luật cung - cầu, quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, đó là cái chung.

Như vậy sự vật, hiện tượng riêng nào cũng bao hàm cái chung

+Thứ ba, cái riêng là cái toàn bộ, phong phú hơn cái chung, cái chung là cái bộ phận,

nhưng sâu sắc hơn cái riêng Cái riêng phong phú hơn cái chung vì ngoài những đặc điểm chung,

cái riêng còn có cái đơn nhất

V

í dụ , người nông dân Việt Nam bên cạnh cái chung với nông dân của các nước trên thế giới là có tư hữu nhỏ, sản xuất nông nghiệp, sống ở nông thôn, v.v., còn có đặc điểm riêng là chịu ảnh hưởng của văn hóa làng xã, của các tập quán lâu đời của dân tộc, của điều kiện tự nhiên của đất nước, nên rất cần cù lao động, có khả năng chịu đựng được những khó khăn trong cuộc sống

Cái chung sâu sắc hơn cái riêng và cái chung phản ánh những thuộc tính những mối liên hệ ổn định, tất nhiên, lặp lại ở nhiều cái riêng cùng loại Do vậy cái chung là cái gắn liền với các bản chất, quy định phương hướng tồn tại và phát triển của cái riêng

Câu 2: Nguồn gốc nào của ý thức nói lên :Một hiện tượng mang bản chất xã hội? Vì sao? Cho ví dụ minh họa.(tr87,sách giáo trình Triết học MacLenin)

Nguồn gốc xã hội của ý thức nói lên một hiện tượng mang bản chất xã hội thể hiện ở vai trò của lao động, ngôn ngữ và các quan hệ xã hội

Lao động là quá trình con người tác động vào giới tự nhiên nhằm tạo ra những sản phẩmphục vụ cho các nhu cầu của mình, là một quá trình trong đó bản thân con người đóng góp vaitrò môi giới, điều tiết và giám sát trong sự trao đổi vật chất giữa người và tự nhiên Lao động làđiều kiện đầu tiên và chủ yếu để con người tồn tại Lao động cung cấp cho con người nhữngphương tiện cần thiết để sống, đồng thời lao động sáng tạo ra cả bản thân con người Nhờ có laođộng, con người tách ra khỏi giới động vật Một trong những sự khác nhau căn bản giữa conngười với động vật là ở chỗ động vật sử dụng các sản phẩm có sẵn trong giới tự nhiên, còn conngười thì nhờ lao động mà bắt giới tự nhiên phục vụ mục đích của mình, thay đổi nó, bắt nó phụctùng những nhu cầu của mình Chính thông qua hoạt động lao động nhằm cải tạo thế giới kháchquan mà con người mới có thể phản ánh được thế giới khách quan, mới có ý thức về thế giới đó

Sự hình thành ý thức không phải là quá trình thu nhận thụ động, mà đó là kết quả hoạtđộng chủ động của con người Nhờ có lao động, con người tác động vào thế giới khách quan, bắtthế giới khách quan bộc lộ những thuộc tính, những kết cấu, những quy luật vận động của mìnhthành những hiện tượng nhất định, và các hiện tượng ấy tác động vào bộ óc người, hình thànhdần những tri thức về tự nhiên và xã hội Như vậy, ý thức được hình thành chủ yếu do hoạt độngcải tạo thế giới khách quan của con người, làm biến đổi thế giới đó ý thức với tư cách là hoạtđộng phản ánh sáng tạo không thể có được ở bên ngoài quá trình con người lao động làm biếnđổi thế giới xung quanh Vì thế có thể nói khái quát rằng lao động tạo ra ý thức tư tưởng, hoặcnguồn gốc cơ bản của ý thức tư tưởng là sự phản ánh thế giới khách quan vào đầu óc con ngườitrong quá trình lao động của con người

Lao động không xuất hiện ở trạng thái đơn nhất, ngay từ đầu nó đã mang tính tập thể xãhội Vì vậy, nhu cầu trao đổi kinh nghiệm và nhu cầu trao đổi tư tưởng cho nhau xuất hiện Chínhnhu cầu đó đòi hỏi xuất hiện ngôn ngữ

Ngôn ngữ do nhu cầu của lao động và nhờ lao động mà hình thành Ngôn ngữ là hệ thốngtín hiệu vật chất mang nội dung ý thức Không có ngôn ngữ thì ý thức không thể tồn tại và thểhiện được

Ngôn ngữ vừa là phương tiện giao tiếp trong xã hội, đồng thời là công cụ của tư duy nhằmkhái quát hóa, trừu tượng hóa hiện thực Nhờ ngôn ngữ mà con người tổng kết được thực tiễn,trao đổi thông tin, trao đổi tri thức từ thế hệ này sang thế hệ khác ý thức không phải thuần túy làhiện tượng cá nhân mà là một hiện tượng xã hội, do đó không có phương tiện trao đổi xã hội vềmặt ngôn ngữ thì ý thức không thể hình thành và phát triển được

Vậy, nguồn gốc trực tiếp quan trọng nhất quyết định sự ra đời và phát triển của ý thức làlao động, là thực tiễn xã hội ý thức phản ánh hiện thực khách quan vào bộ óc con người thôngqua lao động, ngôn ngữ và các quan hệ xã hội ý thức là sản phẩm xã hội, là một hiện tượng xãhội

Câu 3: Trong các bộ phận kiến trúc thượng tầng,bộ phận nào tác động lớn nhất tới cơ sở hạ tầng? Vì sao? Cho ví dụ minh họa?

- Trong các bộ phận của kiến trúc thượng tầng thì nhà là bộ phận có tác động lớn nhất tới cơ sở hạ tầng vì đó trong một xã hội có giai cấp thì nhà nước là bộ máy bạo lực, tập trung quyền lực của giai cấp thống trị về kinh tế.nhà nước sử dụng sức mạnh của bạo lực để tăng cường sức mạnh kinh tế của giai cấp thống trị và củng cố vững chắc địa vị của quan hệ sản xuất thống trị Với ý nghĩa đó Ph.Ăngghen khẳng định "Bạo lực cũng là một sức mạnh kinh tế" Và chỉ rõ, tác động ngược lại của quyền lực nhà nước đối với sự phát triển kinh tế theo hai chiều hướng cơ bản, nếu tác động cùng hướng với sự phát triển kinh tế sẽ thúc đẩy kinh tế phát triển nhanh hơn; nếu tác động ngược lại hướng phát triển kinh tế sẽ kìm hãm sự phát triển của kinh tế; và nó có thể ngăn cản một vài hướng phát triển nào đó của nền kinh tế, thúc đẩy sự phát triển đó theo những hướng khác.

-ví dụ: nhà nước phong kiến triều nhà nguyễn đơi vua Minh Mạng, ông đã thực hiện chính sách đối ngoại là bế quan tỏa cảng, khước từ mọi giao lưu phương tây, cấm người dân buôn bán với ngoại quốc, khiến kinh tế trì trệ, chậm phát triển, nước Đại Nam dần tụt hậu do không tiếp thu được các thành tựu mới về khoa học

kĩ thuật từ đó nhà nước dần suy vong.

Câu 4: Phân biệt sự giống nhau và khác nhau giữa vận động và phát triển? Cho

ví dụ phát triển từ đơn giản đến phức tạp

-giống nhau: đều là sự biến đổi của sự vật, hiện tượng

-khác nhau:

+vận động:

- là mọi sự biến đổi nói chung, chưa nói lên khuynh hướng: lên hay xuống, tiến

bộ hay lạc hậu

- theo quan điểm chủ nghĩa duy vật biện chứng thì vận động là phương thức tồn tại của vật chất, bất cứ ở đâu và bất cứ lức nào cũng khong có và không thể

có dạng vật chất nào tồn tại mà không vận động.Vật chất chỉ có thể tồn tại trong vận động, bằng cách vận động và không có vật chất không động.

- các thuộc tính của vật chất chỉ biểu hiện qua vận động.

+từ dùng đồ đá đến dùng đồ sắt, đồng

+ quá trình tiến lên xã hội chủ nghĩa của nước ta

Câu 5: Hiểu thế nào :Bản chất của ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan? Cho ví dụ để minh họa

-ý thức là hình cảnh chủ quan của thế giới khách quan vì ý thức con người mang tính năng động, sáng tạo lại hiện thực theo nhu cầu của thực tiễn.

ý thức là cái vật chất ở bên ngoài"di chuyển" vào trong đầu óc của con người và được cải biến ở trong đó Kết quả phản ánh của ý thức tùy thuộc vào nhiều yếu tố: đối tượng phản ánh, điều kiện lịch sử-xã hội, phẩm chất, năng lực, kinh nghiệm

sống của chủ thể phản ánh cùng một đối tượng phản ánh nhưng với các chủ thể khác nhau, trong những hoàn cảnh lịch sử khác nhau thì kết quả phản ánh đối tượng trong ý thức cũng khác nhau Ph.Ăngghen đã từng chỉ rõ tính chất biện chứng phức tạp của quá trình phản ánh "Trên thực tế, bất kì phản ánh nào của hệ thống thế giới vào trong tư tưởng cũng đều bị hạn chế về mặt khách quan bởi những điều kiện lịch sử, và về mặt chủ quan bởi đặc điểm về thể chất và tinh thần của tác giả" trong ý thức của chủ thể, sự phù hợp giữa tri thức và khách thể chỉ là tương đối, biểu tượng vầ thế giới khách quan có thể đúng đắn hoặc sai lầm, và cho

dù phản ánh chính xác đến đâu thì đó cũng chỉ là sự phán đoán gần đúng, có xu hướng tiến dần đến khách thể.

-ví dụ: trong chuyện "thầy bói xem voi", người sờ vòi thì chỉ nhận thức được về cái vòi, người sờ tai chỉ nhận thức về cái tai, vì họ mù nên không nhìn thấy và không nhận thức được tất cả các bộ phận nên đã hình dung hình dáng con voi lệch lạc theo chủ quan của mỗi người.

Câu 6: Những cơ sở nào để khẳng định tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội? Cho ví dụ minh họa

Tồn tại xã hội là toàn bộ sinh hoạt vật chất và những điều kiện sinh hoạt vật chất của xã hội, là

những mối quan hệ vật chất – xã hội giữa con người với tự nhiên và giữa con người với nhau; trong đó, quan hệ giữa con người với giới tự nhiên và quan hệ vật chất, kinh tế giữa con người với nhau là hai quan hệ cơ bản Những mối quan hệ này xuất hiện trong quá trình hình thành xã hội loài người và tồn tại không phụ thuộc vào ý thức xã hội

Ý thức xã hội là xã hội tự nhận thức về mình, về sự tồn tại xã hội của mình và về hiện thực xung

quanh mình Hya nói cách khác, ý thức xã hội là mặt tinh thần của đời sống xã hội, là bộ phận hợp thành của văn hóa tinh thần của xã hội Văn hóa tinh thần của xã hội mang nặng dấu ấn đặc trưng của hình thái kinh tế- xã hội, của các giai cấp đã tạo ra nó

Tồn tại xã hội quyết định đến sự hình thành và phát triển của ý thức xã hội, tồn tại xã hội có trước rồi ý thức xã hội có sau Tồn tại xã hội phát triển theo chiều hướng như thế nào thì ý thức

xã hội sẽ phát triển theo chiều hướng như thế

Một trong những công lao to lớn của C.Mác và Ph.Ăngghen là đã phát triển chủ nghĩa duy vật đến đỉnh cao, xây dựng quan điểm duy vật về lịch sử, giải quyết một cách khoa học vấn đề sự hình thành và phát triển của ý thức xã hội Các ông đã chứng minh rằng, đời sống tinh thần của

xã hội hình thành và phát triển trên cơ sở của đời sống vật chất: rằng không thể tìm nguồn gốc của tư tưởng, tâm lý xã hội trong bản thân nó, nghĩa là không thể tìm trong đầu óc con nguời mà phải tìm trong hiện thực vật chất Sự biến đổi của một thời đại nào đó sẽ không thể giải thích

được chính xác đến nguyên nhân cuối cùng của nó nếu chỉ căn cứ vào ý thức của thời đại

ấy Theo C.Mác: " không thể nhận định về một thời đại đảo lộn như thế căn cứ vào ý thức của thời đại đó Trái lại, phải giải thích ý thức ấy bằng những mâu thuẫn của đời sống vật chất, bằng

sự xung đột hiện có giữa các lực lượng sản xuất xã hội và những quan hệ sản xuất xã hội"

Sự biến đổi của một thời đại nào đó cũng sẽ không thể giải thích được nếu chỉ căn cứ vào ý thức của cả thời đại đó Ví dụ, trong xã hội cộng sản nguyên thủy, do trình độ của lực lượng sản xuất còn yếu kém, hoạt động lao động được diễn ra đồng nhất và của cải đều được chia đều cho mọi người Tuy nhiên khi chế độ công xã nguyên thủy tan rã, quan hệ sản xuất chiếm hữu nô lệ dần xuất hiện, xã hội đã bắt đầu có sự phân chia giàu nghèo

Từ đây mà mầm mống của sự bóc lột bắt đầu hình thành, kéo theo sự ra đời của chủ nghĩa cá nhân, tư tưởng chủ nô Khi quan hệ sản xuất phong kiến bị quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa dần thay thế thì vị trí đặc trưng trong đời sống tinh thần xã hội của hệ tư tưởng phong kiến bị xóa

bỏ, được thay thế hoàn toàn bởi hệ tư tưởng tư sản

Những luận điểm của C.Mác đã bác bỏ hoàn toàn những quan điểm sai lầm của chủ nghĩa duy tâm trước đó là muốn đi tìm ý thức tư tưởng trong bản thân ý thức tư tưởng, xác định tinh thần,

tư tưởng là nguồn gốc của xã hội, quyết định ý thức xã hội, chính là sự phản ánh của tồn tại xã hội, phụ thuộc vào tồn tại xã hội, ý thức xã hội

Ngoài ra, giữa hình thái ý thức xã hội và tồn tại xã hội vẫn luôn có sự tác động quan lại lẫn nhau

Cụ thể trong mỗi thời đại tùy vào từng hoàn cảnh lịch sử, có những hình thái ý thức xã hội nào

đó nổi lên hàng đầu tác động và chi phối các hình thái ý thức xã hội khác Điều này nói lên rằng, các hình thái ý thức xã hội không chỉ chịu sự tác động quyết định của tồn tại xã hội, ngoài ra còn chịu sự tác động qua lại lẫn nhau Sự tác động này làm cho mỗi hình thái ý thức xã hội có những tính chất và những mặt không thể giải thích trực tiếp bằng các quan hệ vật chất

Câu 7: Trong đời sống xã hội, vai trò quyết định của vật chất đối với ý thức được biểu hiện như thế nào? Vì sao ? cho ví dụ minh họa

Vai trò của vật chất đối với ý thức

Chủ nghĩa duy vật biện chứng khẳng định: Vật chất có trước, ý thức có sau, vật chất là nguồn gốc của ý thức, quyết định ý thức vì:

Ý thức là sản phẩm của một dạng vật chất có tổ chức cao là bộ óc người nên chỉ khi có con người mới

có ý thức Trong mối quan hệ giữa con người với thế giới vật chất thì con người là kết quả quá trình phát triển lâu dài của thế giới vật chất, là sản phẩm của thế giới vật chất Kết luận này đã được chứng minh bởi sự phát triển hết sức lâu dài của khoa học về giới tự nhiên; nó là một bằng chứng khoa học chứng minh quan điểm: vật chất có trước, ý thức có sau.

Các yếu tố tạo thành nguồn gốc tự nhiên, nguồn gốc xã hội của ý thức (bộ óc người, thế giới khách quan tác động đến bộ óc gây ra các hiện tượng phản ánh, lao động, ngôn ngữ), hoặc là chính bản thân thế

giới vật chất (thế giới khách quan), hoặc là những dạng tồn tại của vật chất (bộ óc người, hiện tượng phản ảnh, lao động, ngôn ngữ) đã khẳng định vật chất là nguồn gốc của ý thức.

Ý thức là sự phản ánh thế giới vật chất, là hình ảnh chủ quan về thế giới vật chất nên nội dung của ý thức được quyết định bởi vật chất Sự vận động và phát triển của ý thức, hình thức biểu hiện của ý thức

bị các quy luật sinh học, các quy luật xã hội và sự tác động của môi trường sống quyết định Những yếu

tố này thuộc lĩnh vực vật chất nên vật chất không chỉ quyết định nội dung mà còn quyết định cả hình thức biểu hiện cũng như mọi sự biến đổi của ý thức.

VÍ DỤ :Trong ĐỜI SỐNG XÃ HỘI có câu: thực túc, binh cường, có thực mới vực được đạo.

+ Vật chất Quết định nguồn gốc ý thức: Nghĩa là não người là dạng vật chất cao có tính chất của vật chất

là cơ quan phản ánh để hoàn thành ý thức.

Tóm lại:Quan hệ VẬT CHẤT và ý thức là quan hệ hai chiều tác động biện chứng qua lại, trong đó VẬT

CHẤT quyết định ý thức còn ý thức tác động trở lại thực tiễn thông qua hoạt động nhận thức của con người.

Câu 8: Nguồn gốc của sự vận động,phát triển là gì? Vì sao? Cho ví dụ minh họa.(nguyệt)

Nguồn gốc cảu vân động và phát triển là mâu thuẫn

*Vì:

- Mỗi mâu thuẫn đều bao hàm sự thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập

- Sự đấu tranh giữa các mặt đối lập làm cho sự vật hiện tượng không thể giữ nguyên trạng tháicũ

- Khi mâu thuẫn được giải quyết, kết quả là sự vật cũ mất đi, sự vật mới ra đời, lại xuất hiện cácMâu thuẫn mới…

→ Như vậy, sự đấu tranh giữa các mặt đối lập là nguồn gốc vận động, phát triển của sự vật hiệntượng

- Mâu thuẫn chỉ được giải quyết bằng sự đấu tranh giữa các mặt đối lập không phải bằng conđường điều hoà mâu thuẫn

* Ý nghĩa:

- Giải quyết mâu thuẫn là nguồn gôc, động lực của vận động, phát triển của sự vật hiện tượng,nên cần phải biết phát hiện ra mâu thuẫn, tìm cách tác động, có như vậy mâu thuẫn mới đượcgiải quyết, sự vật cũ mới mất đi, sự vật mới mới ra đời

* Ví dụ:

Đồng hoá >< Dị hoá → sinh vật phát triển.

- Vô sản >< Tư sản → CMXHCN

- Ý thức tốt >< ý thức chưa tốt → tiến bộ

- Chăm học >< lười học → học tốt

Câu 9: Giữa lượng và chất yếu tố nào thường xuyên biến đổi ? Vì sao?

Chất tương đối ổn định, còn lượng thường xuyên thay đổi vì:

- Lượng biến đổi, mâu thuẫn với chất cũ, phá vỡ độ cũ, chất mới hình thành với lượng mới; lượng mới lại tiếp tục biến đổi, đến độ nào đó lại phá vỡ chất

cũ đang kìm hãm nó Quá trình tác động qua lại lẫn nhau giữa lượng và chất tạo nên sự vận động liên tục Tùy vào sự vật, hiện tượng, tùy vào mâu thuẫn vốn có của chúng và vào điều kiện, trong đó diễn ra sự thay đổi về chất của

sự vật, hiện tượng mà có nhiều hình thức bước nhảy.

- Căn cứ vào quy mô và nhịp độ của bước nhảy, có bước nhảy toàn bộ và bước nhảy cục bộ Bước nhảy toàn bộ làm cho tất cả các mặt, các bộ phận, các yếu tố của sự vật, hiện tượng thay đổi Bước nhảy cục bộ chỉ làm thay đổi một số mặt, một số yếu tố, một số bộ phận của chúng Sự phân biệt bước nhảy toàn bộ hay cục bộ chỉ có ý nghĩa tương đối, bởi chúng đều là kết quả của quá trình thay đổi về lượng.

- Căn cứ vào thời gian của sự thay đổi về chất và dựa trên cơ chế của sự thay đổi đó, có bước nhảy tức thời và bước nhảy dần dần Bước nhảy tức thời làm chất của sự vật, hiện tượng biến đổi mau chóng ở tất cả các bộ phận của nó Bước nhảy dần dần là quá trình thay đổi về chất diễn ra bằng cách tích luỹ dần những yếu tố của chất mới và loại bỏ dần các yếu tố của chất cũ, trong trường hợp này sự vật, hiện tượng biến đổi chậm hơn.

Ví dụ: Trong năm học bạn không ngừng tích lũy kiến thức, đó gọi là lượng Trong khi đó bạn vẫn là học sinh lớp 10, tức là chất chưa đổi chỉ có lượng đổi Lượng tích lũy đến khi thi cuối năm (điểm nút) bạn lên lớp 11 thì chất đã thay đổi.

Câu 10: Bộ phận nào quan trọng trong lực lượng sản xuất? Vì sao?

Con người vì:

- Trong quá trình sản xuất cần có công cụ lao động tác động vào đối tượng lao động để tạo ra của cải vật chất thì tư liệu lao động được hoàn thiện nhằm đạt được năng suất lao động cao.

- Còn trong tư liệu lao động tức là tất cả các yếu tố vật chất mà con người sử dụng để tác động vào đối tượng lao động thì công cụ lao động là một yếu tố quan trọng nhất linh hoạt nhất.

- Khi công cụ lao động đã đạt đến trình độ tin học hoá được tự động hoá thì vai trò của nó lại càng quan trọng Trong mọi thời đại công cụ sản xuất luôn là yếu tố đông nhất của lực lượng sản xuất Chính sự chuyển đổi cải tiến và hoàn thiện không ngừng của nó đã gây lên những biến đổi sâu sắc trong toàn bộ tư liệu sản xuất.

- Trình độ phát triển công cụ lao động là thước đo trình độ chinh phục tự nhiên của con người.

Câu 11: Vật chất tồn tại khách quan hay chủ quan?vì sao?

Vật chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan đem lại cho con người trong cảm giác, được cảm giác chúng ta chép lại, chụp lại, phản ánh và tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác

Vật chất theo định nghĩa của Vladimir Ilyich Lenin là cái có trước, vật chất là cái tồn tại khách quan bên ngoài ý thức và không phụ thuộc vào ý thức và là cái quyết định ý thức

Vật chất tồn tại khách quan vì:

Trước hết là phân biệt vật chất với phạm trù triết học với các quan niệm của khoa học tự nhiên vềcấu tạo và những thuộc tính cụ thể của các đối tượng cũng như các dạng vật chất khác nha Vật chất là tư cách phạm trù triết học dùng để chỉ sự vật nói chung, vô hạn, vô tận, không sinh ra và không mất đi; còn các đối tượng, các dạng vật chất khao học cụ thể nghiên cứu đều có giới hạn,

có sinh ra và mất đi chuyển hóa thành cái khác Vì vậy không thể quy vật chất chung về vật thể, không thể đồng nhất vật chất nói chung với dạng cụ thể của vật chất duy vật như các nhà duy vậtlịch sử cổ đại, cận đại đã làm

Thứ hai, trong nhận thức luận, đặc trưng quan trọng nhất để nhận biết vật chất chính là thuộc tínhkhách quan Khách quan theo Lênin là cái tồn tại độc lập với loài người và cảm giác với con

người Trong đời sống xã hội vật chất theo ý nghĩa là tồn tại xã hội không phụ thuộc vào ý thức

xã hội của con người Về mặt nhận thức kuận thì khái niệm vật chất không có nghĩa gì khác hơn

“ thực tại khách quan tồn tại độc lập với ý thức con người và được ý thức con người phản ánh”.

Như vậy định nghĩa vật chất của Lênin bao gồm những nội dung cơ bản sau:

- Vật chất là cái tồn tại khách quan bên ngoài ý thức và không phụ thuộc vào ý thức bất kể sự tồn tại ấy con người đã nhận thức được hay chưa.

- Vật chất là cái gây nên cảm giác ở con người khi trực tiếp hoặc gián tiếp tác động lên giác quan của con người.

- Cảm giác, tue duy, ý thức là sự phản snh của vật chất

Nên vật chất hoàn toàn tồn tại khách quan

Khi xét một hiện tượng nào đó xem có phải vật chất hay không, cần phải xem xét nó có tồn tại vàđộc lập bên ngoài hay không, chứ không thể xét riêng nó với ý thức cá nhân nào đó

Phương thức tồn tại của vật chất là vận động

Hình thức tồn tại của vật chất là: không gian và thời gian

Ý nghĩa:

Sự ra đời khái niệm về vật chất đặt nền tảng về nhận thức và phương pháp cho một thế giới quan khoa học, hiện đại; giúp lý giải mọi vận động và biến đổi của dạng vật chất trong xã hội và những hoạt động thực tiễn của con người của con người

Câu 12: những cơ sở nào để khẳng định ý thức xã hội có khả năng vượt trước tồn tại xã hội? Cho ví dụ minh họa

Khi khẳng định tính lạc hậu hơn của ý thức xã hội so với tồn tại xã hội, triết học Mác - Lênin đồng thời thừa nhận rằng, trong những điều kiện nhất định tư tưởng của con người, đặc biệt những tư tưởng khoa học tiên tiến có thể vượt trước sự phát triển của tồn tại xã hội, dự báo được tương lai và có tác dụng tổ chức, chỉ đạo hoạt động thực tiễn của con người Sở dĩ có thể vượt trước được là do đặc điểm của tư tưởng khoa học quy định Tư tưởng khoa học thường khái quát tồn tại xã hội đã có và hiện có để rút ra những quy luật phát triển chung của xã hội, quy luật đó không những phản ánh đúng quá khứ, hiện tại mà còn dự bảo đúng tồn tại xã hội mai sau

_ Chẳng hạn, ngay từ khi quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa đang ở trong thời kỳ phát triển tự do cạnh tranh Các Mác đã dự báo quan hệ sản xuất đó nhất định sẽ bị quan hệ sản xuất tiến bộ hơn thay thế._ Khi nói, tư tưởng tiên tiến có thể vượt trước tồn tại xã hội thì không có nghĩa ý thức xã hội không còn bịtồn tại xã hội quyết định Mà là, cho đến cùng nó luôn bị tồn tại xã hội quy định

Câu 13: Vì sao phải tạo điều kiện để cái đơn chất chuyển về cái chung và từ cái chung chuyển về cái đơn chất ? Cho ví dụ đề minh họa quá trình đó

 cái chung và cái đơn nhất có thể chuyển hoá cho nhau trong những đk xác định Sở dĩ nhưvậy là vì trong hiện thực cái mới bao giờ cũng xuất hiện dưới dạng cái đơn nhất Về sautheo quy luật, cái mới hoàn thiện dần và thay thế cái cũ, trở thành cái chung, cái phổ biến,nhưng về sau nữa, khi không phù hợp với điều kiện mới mà bị mất dần đi và trở thành cáiđơn nhất Như vậy sự chuyển hóa từ cái đơn nhất thành cái chung là biểu hiện của quátrình cái mới ra đời thay thế cái cũ Ngược lại sự chuyển hoá từ cái chung thành cái đơnnhất là biểu hiện của quá trình cái cũ, cái lỗi thời bị phủ định

 Ví dụ, một sáng kiến khi mới ra đời - nó là cái đơn nhất Với mục đích nhân rộng sángkiến đó áp dụng trong thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội, có thể thông qua các tổ chứctrao đổi, học tập để phổ biến sáng kiến đó thành cái chung, cái phổ biến - khi đó cái đơnnhất đã trở thành cái chung

Câu 14: Mâu thuẫn biểu hiện trong xã hôi như thế nào? Cách giải quyết?

Các mặt đối lập nằm trong sự liên hệ, tác động qua lại lẫn nhau theo hướng trái ngược nhau, xung đột lẫn nhau tạo thành mâu thuẫn biện chứng Theo triết học duy vật biện chứng của Engelsthì mâu thuẫn biện chứng tồn tại một cách khách quan và phổ biến trong tự nhiên, xã hội và tư duy Mâu thuẫn biện chứng trong tư duy là phản ánh mâu thuẫn trong hiện thực và là nguồn gốc phát triển của nhận thức Mâu thuẫn biện chứng không phải là ngẫu nhiên, chủ quan, cũng khôngphải là mâu thuẫn trong lôgic hình thức Mâu thuẫn trong lôgic hình thức là sai lầm trong tư duy.Nếu bản thân sự di động một cách máy móc đơn giản đã chứa đựng sự mâu thuẫn, thì tất nhiên những hình thức vận động cao hơn của vật chất và đặc biệt cựu sự sống hữu cơ và sự phát triển của sự sống hữu cơ đó lại càng phải chứa đựng sự mâu thuẫn sự sống trước hết chính là ở chỗ một sinh vật trong mỗi lúc vừa là nó nhưng lại vừa là cái khác Như vậy sự sống cũng là một mâu thuẫn tồn tại trong bản thân các sự vật và các quá trình, mâu thuẫn thường xuyên nảy sinh

và tự giải quyết, và khi mâu thuẫn chấm dứt thì sự sống cũng không còn nữa và cái chết xảy đến.Cũng như chúng ta đã nhận thấy rằng trong lĩnh vực tư duy, chúng ta không thể thoát khỏi mâu thuẫn, chăng hạn như mâu thuẫn giữa năng lực nhận thức vô tận ở bên trong của con người và sựtồn tại thực tế của năng lực ấy trong những người bị hạn chế bởi hoàn cảnh bên ngoài, và bị hạn chế trong những năng lực nhận thức, - mâu thuẫn này được giải quyết trong sự nối tiếp của các thế hệ, sự nối tiếp đó ít ra đối với chúng ta trên thực tiễn cũng là vô tận- và được giải quyết trong

sự vận động đi lên vô tận

Ví dụ: Trong hoạt động bài tiết thì con người có hai hoạt động đối lập nhau: hoạt động ăn, hoạt động bài tiết Mặc dù chúng đối lập nhau nhưng lại không thể tách rời nhau và phụ thuộc vào nhau, từ đó cho thất hai hoạt động này có sự thống nhất với nhau

- Cách giải quyết:

Các mâu thuẫn và xung đột xã hội đều có nguyên nhân gốc rễ, do đó các mâu thuẫn và xung đột xã hội chỉ có thể được giải quyết triệt để khi xử lý được vấn đề gốc rễ của nó Điều này đòi hỏi phải có cách tiếp cận, phương pháp và bộ công cụ giải quyết phù hợp với từng loại mâu thuẫn và xung đột xã hội cụ thể;

- Cần xây dựng một hệ thống chuẩn mực đạo đức được thực hành rộng rãi và quy phạm pháp lý chặt chẽ được tôn trọng, đồng thời nâng cao năng lực và hiệu quả của bộ máy nhànước trong xây dựng và thực thi những nguyên tắc đạo đức và pháp luật

- Yếu tố con người Cần thực thi đạo đức công vụ, văn hóa trong chính trị, văn hóa trong kinh tế và đảm bảo thượng tôn luật pháp Xây dựng đạo đức và pháp luật trong sự thấm nhuần bản sắc văn hóa dân tộc

- Thực hiện đúng nguyên tắc tiến bộ và công bằng xã hội trong giải quyết, hạn chế, giảm nhẹ mâu thuẫn, xung đột xã hội

- Cần xây dựng hệ thống kiểm soát quyền lực và phát hiện xung đột lợi ích hiệu quả, tránh chủ nghĩa hình thức, chủ nghĩa tập thể Quy định trách nhiệm cá nhân khi xử lý các mâu thẫn và xung đột xã hội

- Không hình sự hoá quan hệ kinh tế, hành chính, dân sự

- Cần làm tốt công tác dự báo nguy cơ xuất hiện xung đột xã hội để sớm hóa giải những mầm mống gây xung đột xã hội

Câu 15: Thế nào là nội dung và hình thức phù hợp với nhau? Cho ví dụ trong tục ngữ ca dao để minh họa.

Nội dung là phạm trù chỉ tổng thể tất cả các mặt, yếu tố tạo nên sự vật, hiện tượng

Hình thức là phạm trù chỉ phương thức tồn tại, biểu hiện và phát triển của sự vật và hiện tượng ấy; là hệ thống các mối liên hệ tương đối bền vững giữa các yếu tố cấu thành nội dung của sự vật, hiện tượng và không chỉ là cái biểu hiện ra bên ngoài, mà còn là cái thể hiện cấu trúc bên trong của sự vật, hiện tượng

Nội dung và hình thức của sự vật, hiện tượng tồn tại thống nhất chặt chẽ trong mối liên hệ phụ thuộc lẫn nhau, nhưng nội dung giữ vai trò quyết định Hình thức xuất hiện trong sự quy định của nội dung và sau khi xuất hiện, hình thức tồn tại tương đối độc lập và có ảnh hưởng tới nội dung, gây ra các hệ quả nhất định -Khi hình thức phù hợp với nội dung, nó là động cơ thúc đẩy nội dung phát triển, còn khi không phù hợp, hình thức cản trở sự phát triển của nội dung Cùng một nội dung, trong quá trình phát triển, có thể thể hiện dưới nhiều hình thức và ngược lại, cùng một hình thức có thể biểu hiện cho một số nội dung khác nhau Sự vật, hiện tượng phát triển thông qua sự đổi mới ko ngừng của nội dung và sự thay đổi theo chu kỳ của hình thức Lúc đầu, sự biến đổi diễn ra trong nội dung chưa ảnh hưởng đến hình thức, nhưng khi sự biến đổi

đó tiếp tục diễn ra tới giới hạn nhất định, nội dung mới xuất hiện thì hình thức ban đầu trở nên

chật hẹp, kìm hãm sự phát triển của nội dung Nôi dung mới phá bỏ hình thức cũ và trong vỏ baobọc của hình thức mới đó, thì nội dung mới sẽ tiếp tục phát triển.

Phương pháp giải quyết mâu thuẫn: Giải quyết mâu thuẫn đối kháng phải bằng phương pháp đối kháng

Vì xu hướng phát triển cơ bản của mâu thuẫn đối kháng là ngày càng trở nên gay gắt, trở nên xung đột kịch liệt và cuộc đấu tranh giữa các mặt đối lập ấy làm một mất một còn; cơ sở của những mâu thuẫn đối kháng trong xã hội là lợi ích không thể điều hòa được của các lực lượng, của các giai cấp hay tập đoàn thù địch của nhau Thường thường chỉ có thể thanh toán mâu thuẫnnhư thế bằng bạo lực, nghĩa là bằng một cuộc đấu tranh giai cấp có tính chất cách mạng và bằng

sự thắng lợi của giai cấp này với giai cấp khác hay bằng cuộc chiến tranh,vv… Cho nên theo quyluật chung là phải dùng bạo lực cách mạng bằng những cuộc cách mạng xã hội để lật đổ giai cấp thống trị bóc lột

Ví như mâu thuẫn của giai cấp tư sản và giai cấp vô sản, nghĩa là giữa những giai cấp có lợi ích đối lập nhau về căn bản, chỉ có cách mạng xã hội chủ nghĩa mới giải quyết được Chừng nào chủ nghĩa tư bản còn tồn tại thì thì “tình trạng đối kháng giữa giai cấp tư sản và giai cấp vô sản vẫn còn là một cuộc đấu tranh giữa giai cấp và giai cấp, cuộc đấu tranh ấy, đến giai đoạn cao nhất của

nó, sẽ trở thành một cuộc cách mạng toàn diện” ( Mác: Sự thống cùng của triết học, bản tiếng Pháp, Pa-ri, 1947, trang 135)

Câu 17: Tại sao kiến trúc thượng tầng lại ra sức bảo vệ lấy cơ sở hạ tầng đã sản sinh ra nó? Cho ví dụ minh họa

-Vì cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thượng tầng, đó là quy luật phổ biến của mỗi hìnhthái kinh tế – xã hội