7 CÂU HỎI ÔN TẬP TH M LN CÓ LIÊN HỆ BẢN THÂN 1332021 Câu 1 Đồng chí hãy chỉ ra nguồn gốc, động lực của sự phát triển của sự vật? Ý nghĩa của vấn đề đối với sự phát triển của cơ quan, đơn vị 2 Câu 2 Quan điểm duy vật macxit về mối quan hệ giữa vật chất và ý thức 5 Câu 3 Đồng chí hãy chỉ ra cách thức vận động của sự vật, ý nghĩa của sự hiểu biết vấn đề đối với sự phát triển kinh tế xã hội của địa phương 7 Câu 4 Sinh thời Chủ tịch HCM đưa ra thực tiễn mà không có lý luận, lý luận mà không có thực.
Trang 17 CÂU HỎI ÔN TẬP TH M-LN
CÓ LIÊN HỆ BẢN THÂN
13/3/2021
Câu 1: Đồng chí hãy chỉ ra nguồn gốc, động lực của sự phát triển của sự vật? Ý nghĩa của vấn đề đối với sự phát triển của cơ quan, đơn vị 2 Câu 2: Quan điểm duy vật macxit về mối quan hệ giữa vật chất và ý thức 5 Câu 3 Đồng chí hãy chỉ ra cách thức vận động của sự vật, ý nghĩa của sự hiểu biết vấn đề đối với sự phát triển kinh tế xã hội của địa phương 7 Câu 4 Sinh thời Chủ tịch HCM đưa ra thực tiễn mà không
có lý luận, lý luận mà không có thực tiễn Bằng lý luận và thực tiễn đã được học Đ/c Hãy chứng minh luận điểm trên.
11
Câu 5 Sự tác động trở lại của kiến trúc thượng tầng đối với
cơ sở hạ tầng 13 Câu 6: Theo đồng chí, Ý thức xã hội tác động trở lại tồn tại
xã hội như thế nào? Liên hệ thực tiễn ở địa phương? 16 Câu 7 Tại sao nói phương thức sản xuất vật chất là yếu tố
cơ bản nhất có tác động to lớn đến sự tồn tại và phát triển
xã hội Liên hệ thực tiễn địa phương 20
Trang 2Câu 1: Đồng chí hãy chỉ ra nguồn gốc, động lực của sự phát triển của sự vật? Ý nghĩa của vấn đề đối với sự phát triển của cơ quan, đơn vị.
Trả lời:
Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập haycòn gọi là quy luật mâu thuẫn là một trong ba quy luật cơ bảncủa phép biện chứng duy vật Quy luật vạch ra nguồn gốc, độnglực của sự vận động, phát triển, theo đó nguồn gốc của sự pháttriển chính là mâu thuẩn và việc giải quyết mâu thuẫn nội tạngtrong bản thân mỗi sự vật hiện tượng
Nguyên lý về sự phát triển: Chủ nghĩa duy vật siêu hình coi
phát triển chỉ là sự tăng lên về lượng đơn thuần Chủ nghĩa duytâm công nhận sự phát triển nhưng cho rằng ý thức, tinh thần làđộng lực, nguyên nhân của sự phát triển Chủ nghĩa duy vậtMacxit coi phát triển là quá trình vận động theo hướng đi lên từthấp đến cao, từ chưa hoàn thiện đến hoàn thiện hơn Phát triểnkhông chỉ là sự tăng lên, giảm đi về lượng mà còn là sự nhảy vọt
về chất Nguồn gốc của sự phát triển chính là sự thống nhất vàđấu tranh của những mặt đối lập bên trong sự vật quy định Pháttriển là khách quan, phổ biến và có nhiều hình thức cụ thể khácnhau Chẳng hạn ở thế giới hữu cơ, phát triển thể hiện ở sự tăngcường khả năng thích nghi của cơ thể trước môi trường; ở khảnăng tự sản sinh ra chính mình với trình độ ngày càng hoànthiện hơn Trong xã hội, phát triển thể hiện ở khả năng chinhphục tự nhiên, cải tạo xã hội phục vụ con người Trong tư duy,phát triển thể hiện ở việc nhận thức ngày càng đầy đủ, đúng đắnhơn
* Quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập (quy luật mâu thuẫn):
mâu thuẫn biện chứng là sự tác động lẫn nhau của các mặtđối lập Những mặt đối lập là những mặt có khuynh hướng,thuộc tính biến đổi, phát triển trái ngược nhau trong cùng sự vật,hiện tượng hay hệ thống sự vật, hiện tượng Thống nhất của cácmặt đối lập được hiểu theo ba nghĩa: Các mặt đối lập làm điều
Trang 3mặt kia và ngược lại; các mặt đối lập tác động ngang nhau, cânbằng nhau; giữa hai mặt đối lập có điểm chung nhau, tươngđồng nhau Đấu tranh của các mặt đối lập là sự phủ định nhau,bài trừ nhau hay sự triển khai của các mặt đối lập.
Nội dung quy luật:
Thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập có vai trò lànguồn gốc của quá trình vận động, phát triển của sự vật Khi haimặt đối lập thống nhất với nhau thì sự vật vận động từ từ, chậmchạp, mâu thuẫn chưa gay gắt Nhưng xu hướng của hai mặt đốilập là đấu tranh với nhau, đi ngược nhau Do vậy, đến một thờiđiểm nhất định thì cả hai mặt đối lập đều biến đổi, mâu thuẫnbiến đổi Nếu mâu thuẫn được giải quyết thì mâu thuẫn cũ mất
đi làm sự vật không còn là nó Từ sự vật cũ ra đời sự vật mới,mâu thuẫn mới lại xuất hiện Mâu thuẫn mới này rồi lại đượcgiải quyết Cứ như vậy, sự vật vận động, phát triển Như vậy,chính sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập là nguồngốc của sự vận động, phát triển của sự vật
để chủ động nhận thức, giải quyết
Ví dụ: Khi ban hành các văn bản quy phạm pháp luật thì vănbản phải có tính dự báo và có tính ổn định tương đối Tính dựbáo thể hiện văn bản không chỉ có khả năng giải quyết đượcnhững vấn đề đặt ra cho xã hội mà còn có khả năng giải quyếtđược những vấn đề đó trong tương lai Vì xã hội luôn biến động
và phát triển, nội dung VBQPPL không có tính dự báo thì sẽ lạchậu ngay sau khi ban hành và điều đó làm cho văn bản không cókhả năng thực hiện được
Trang 4Trong công cuộc đổi mới ở nước ta hiện nay có rất nhiều mâuthuẫn trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội Đây là một vấn đềquan tâm của Đảng, Nhà nước Xác định rõ mâu thuẫn cơ bản là
cơ sở để định ra đường lối chiến lược cho cách mạng
Đối với mỗi cơ quan đơn vị, việc hiểu và tìm ra mâu thuẫn
cơ bản là cơ sở định ra nhiệm vụ lâu dài Từ đó có kế hoạch giảiquyết những mâu thuẫn chủ yếu trước mắt để từng bước tiến tớigiải quyết mâu thuẫn cơ bản
Chúng ta phải nhận thức được rằng, mâu thuẫn là hiện tượngkhách quan và phổ biến, nên trong nhận thức và thực tiễn phảitôn trọng mâu thuẫn, tức là không được né tránh mâu thuẫn cũngnhư không được tạo ra mâu thuẫn Vì mâu thuẫn là động lực của
sự phát triển nên muốn thúc đẩy sự phát triển phải nhận thứcđược mâu thuẫn và tìm cách giải quyết mâu thuẫn, phải tạo rađiều kiện thúc đẩy sự đấu tranh của các mặt đối lập theo chiềuhướng phát triển
Mỗi người trong cuộc sống phải xác định được rằng, mâuthuẫn chỉ được giải quyết khi có đủ điều kiện chín muồi, do đókhông được nóng vội, chủ quan, duy ý trí trong giải quyết mâuthuẫn, cũng không được để cho việc giải quyết mâu thuẫn diễn
ra một cách tự phát, mà phải tích cực chủ động theo dõi quátrình phát triển của mâu thuẫn để tạo ra điều kiện chín muồi đểgiải quyết
Trang 5Câu 2: Quan điểm duy vật macxit về mối quan hệ giữa vật chất và ý thức
- Khái niệm vật chất: Vật chất là 1 phạm trù triết học dùng
để chỉ thực tại khách quan được đem lại cho con người trongcảm giác, được cảm giác của chúng ta chép lại, chụp lại, phảnánh, và tồn tại không phụ thuộc vào cảm giác
- Khái niệm ý thức: ý thức là sự phản ánh hiện thực kháchquan vào bộ óc con người
- Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức:
Chủ nghĩa duy vật Mác xit khẳng định vật chất có trước ýthức, quyết định ý thức, ý thức là cái phản ánh cho nên là cái cósau, là cái bị quyết định Như trên chúng ta đã rõ, ý thức là mộtthuộc tính của một dạng vật chất sống có tổ chức cao, tổ chứcđặc biệt Đó là bộ óc con người Do vậy, không có bộ óc ngườithì không thể có ý thức Hơn nữa, ý thức tồn tại phụ thuộc vàohoạt động thần kinh của bộ não trong quá trình phản ánh thế giớikhách quan
Vật chất còn là cơ sở, nguồn gốc của những nội dung mà ýthức phản ảnh Nghĩa là vật chất quyết định nội dung phản ánhcủa ý thức
Chủ nghĩa duy vật Macxit cũng cho rằng, mặc dù vật chấtquyết định ý thức, nhưng ý thức có tính năng động, sáng tạo,cho nên thông qua hoạt động thực tiến của con người có thể tácđộng trở lại vật chất bằng cách thúc đảy hoặc kìm hãm ở mộtmức độ nào đó các điều kiện vật chất, góp phần cải biến thế giớikhách quan Tuy nhiên sự tác động trở lại của ý thức đối với vậtchất dù đến đâu chăng nữa vẫn phụ thuộc vào các điều kiện vậtchất Cho nên, xét đến cùng, vật chất luôn quyết định ý thức
- Liên hệ.
Trong nhận thức phải nhận thức sự vật vốn như nó có,không “tô hồng, bôi đen”, phản ánh không đúng sự vật, , từ phảnánh không đúng này sẽ dẫn tới sai lầm trong hành động
Trong hoạt động thực tiễn luôn phải xuất phát từ thực tếkhách quan, tôn trọng quy luật khách quan và hành động theoquy luật khách quan Chúng ta không thể lấy mong muốn chủ
Trang 6quan thay cho thực tế khách quan, không thể hành động trướckhông đúng quy luật Vì như vậy sẽ phải trả giá.
Quan điểm khách quan cũng yêu cầu trong hoạt động thựctiễn phải biết phát huy tính năng động, sáng tạo của ý thức, tinhthần trong cải tạo thế giới Nghĩa là phải cố gắng, tích cực vươnlên, biết phát huy tối đa lực lượng vật chất hiện có Đồng thờicũng phải tránh không rơi vào chủ nghĩa khách quan, tức làtrông chờ, thụ động, ỷ lại điều kiện khách quan, không cố gắng,tích cực vượt khó vươn lên
Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta cùng với việccoi trọng phát triển kinh tế, nâng cao đời sống vật chất của nhândân đã rất chú trọng phát triển văn hóa với tư cách nền tảng tinhthần của xã hội
Quan điểm khách quan cũng yêu cầu phải chống bệnh chủquan, duy ý chí, tuyệt đối hóa ý thức, tinh thần trong hoạt độngthực tiễn Thực tiễn xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta trướcđổi mới 1986 cho thấy, chúng ta đã mắc phải bệnh chủ quan,duy ý chí trong xây dựng mục tiêu, bước đi xây dựng chủ nghĩa
xã hội và cải tạo xã hội chủ nghĩa Khắc phục những sai lầm chủquan này, trong quá trình đổi mới, Đảng và Nhà nước ta đã xuấtphát từ thực tiễn nước ta vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mac –Leenin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đề ra đường lối phát triển kinh tế
xã hội phù hợp Do vậy mọi mặt đời sống của nhân dân đượcnâng lên, vị thế của đất nước được nâng cao
Trang 7Câu 3 Đồng chí hãy chỉ ra cách thức vận động của sự vật, ý nghĩa của sự hiểu biết vấn đề đối với sự phát triển kinh tế xã hội của địa phương.
- Nguyên lý về sự phát triển: Chủ nghĩa duy vật siêu hìnhcoi phát triển chỉ là sự tăng lên về lượng đơn thuần Chủ nghĩaduy tâm công nhận sự phát triển nhưng cho rằng ý thức, tinhthần là động lực, nguyên nhân của sự phát triển Chủ nghĩa duyvật Macxit coi phát triển là quá trình vận động theo hướng đi lên
từ thấp đến cao, từ chưa hoàn thiện đến hoàn thiện hơn Pháttriển không chỉ là sự tăng lên, giảm đi về lượng mà còn là sựnhảy vọt về chất Nguồn gốc của sự phát triển chính là sự thốngnhất và đấu tranh của những mặt đối lập bên trong sự vật quyđịnh Phát triển là khách quan, phổ biến và có nhiều hình thức
cụ thể khác nhau Chẳng hạn ở thế giới hữu cơ, phát triển thểhiện ở sự tăng cường khả năng thích nghi của cơ thể trước môitrường; ở khả năng tự sản sinh ra chính mình với trình độ ngàycàng hoàn thiện hơn Trong xã hội, phát triển thể hiện ở khảnăng chinh phục tự nhiên, cải tạo xã hội phục vụ con người.Trong tư duy, phát triển thể hiện ở việc nhận thức ngày càng đầy
sự vận động và phát triển của sự vật
+ Nội dung quy luật chuyển hóa từ những thay đổi về lượngthành những thay đổi về chất và ngược lại
Trang 8Theo triết học duy vật biện chứng, mỗi sự vật đều có sựthống nhất giữa chất và lượng Sự thay đổi của sự vật bao giờcũng bắt đầu từ sự thay đổi về lượng, nhưng không phải mọithay đổi về lượng đều dẫn đến thay đổi về chất Khoảng giới hạn
mà sự thay đổi về lượng (tăng lên hoặc giảm đi) chưa làm chochất của sự vật thay đổi được gọi là độ Nói khác đi, độ là phạmtrù triết học chỉ sự thống nhất giữa lượng và chất; là khoảng giớihạn mà trong đó, sự thay đổi về lượng (tăng lên hoặc giảm đi)chưa làm cho sự thay đổi căn bản về chất của sự vật diễn ra
Sự thay đổi về lượng của sự vật (tăng lên hoặc giảm đi) đếngiới hạn nhất định sẽ làm cho chất của sự vật thay đổi Điểm tớihạn đó được gọi là điểm nút
Khi có sự thay đổi về chất diễn ra do sự thay đổi về lượngtrước đó gây ra được gọi là bước nhảy Có nhiều loại bước nhảykhác nhau Chẳng hạn, bước nhảy đột biến (chất của sự vật biếnđổi một cách nhanh chóng ở tất cả các bộ phận cơ bản, cấuthành sự vật) và bước nhảy dần dần (là quá trình thay đổi vềchất dienx ra bằng con đường tích lũy dần dần những nhân tốcủa chất mới và mất đi dần dần những nhân tố của chất cũ);bước nhảy toàn bộ (là bước nhảy làm thay đổi về chất tất cả cácmặt, các bộ phận, các yếu tố cấu thanhf sự vật) và bước nhảycục bộ (là bước nhảy làm thay đổi một số mặt, một số yếu tố, bộphận của sự vật đó) Trong lĩnh vực xã hội thay đổi về lượngđược gọi là “, tiến hóa” thay đổi về chất được gọi là “cáchmạng”
Sau khi ra đời, chất mới lại tác động trở lại tới lượng mới
Sự tác động của chất mới đến lượng mới thể hiện ở chỗ nó tácđộng tới quy mô, nhịp điệu, tốc độvvv của lượng mới Tóm lại
sự thống nhất giữa lượng và chất trong sự vật tạo thành độ.Những thay đổi về lượng dần dần đến giới hạn nhất định thì xảy
ra bước nhảy, chất cũ bị phá vỡ, chất mới ra đời cùng với độmới Như vậy, sự vật phát triển theo cách thức: đứt đoạn trongliên tục
* Liên hệ
Trang 9Trong nhận thức, khi nhận thức sự vật không chỉ nhận thức
nó trong hiện tại như nó có mà còn phải thấy được khuynhhướng vận động, phát triển của nó trong tương lai Trên cơ sở đó
dự báo những tình huống có thể xảy ra để chủ động nhận thức,giải quyết
Trong hoạt động thực tiễn cần chống bảo thủ, trì trệ, ngại đổimới, bởi lẽ mọi sự vật, hiện tượng trong thế giới luôn vận động,biến đổi và phát triển Phát triển là khó khăn, bao gồm cả sự thụtlùi tạm thời, do vậy trong hoạt động thực tiễn khi gặp khó khăn,thất bại tạm thời phải biết tin tưởng vào tương lai
Nhận thức sự vật phải nhận thức cả chất và lượng của nó.Muốn thay đổi chất của sự vật phải có sự thay đổi về lượng, chonên không được chủ quan, nóng vội Khi tích lũy về lượng đã đủcần thực hiện bước nhảy, tránh bảo thủ, trì trệ, ngại khó Tronghoạt động thực tiễn cần chống “tả khuynh” tức là tuyệt đối hóabước nhảy về chất khi chưa tích lũy đủ về lượng Đồng thờicũng cần tránh xu hướng “hữu khuynh”, tức là tuyệt đối hóa sựtích lũy về lượng, không dám thực hiện bước nhảy về chất khitích lũy về lượng đã đủ Muốn giữ cho sự vật còn là nó thì phảinhận thức được giới hạn độ của nó và giữ cho sự thay đổi vềlượng không vượt quá giới hạn độ cho phép
* Liên hệ 2: Cách thức vận động phát triển của sự vật hiệntượng có ý nghĩa:
Nghiên cứu nguyên lý về sự phát triển, giúp cho chúng ta:Tránh tư tưởng nôn nóng, đốt cháy giai đoạn (chưa đủ về lượng).Khi đã chín muồi phải thực hiện bước nhảy
Nguyên lý về sự phát triển giúp chúng ta nhận thức được bảnchất của sự vật hiện tượng, được quy luật và những xu hướngcủa nó Quan điểm phát triển, khắc phục tư tưởng bảo thủ trì trệ.Quan điểm này yêu cầu khi phân tích sự vật phải xét nó nhưmột quá trình; đặt nó trong sự vận động, sự phát triển mới nắmđược quy luật và những xu hướng của nó Quan điểm phát triểncòn bao hàm yêu cầu khi xét sự vật trong từng giai đoạn cụ thểcủa nó nhưng không được tách rời với các giai đoạn khác màphải liên hệ chúng với nhau mới có thể nắm được logic của toàn
Trang 10bộ tiến trình vận động sự vật Quan điểm phát triển cũng đòi hỏitinh thần lạc quan tích cực trong thực tiễn, khắc phục mọi sự trìtrệ bảo thủ.
Đối với bản thân không ngừng học tập nâng cao trình độ,trau dồi thêm kiến thức, học tập kinh nghiệm của đồng ghiệp đểđat được mục tiêu ,Xuất phát từ chức năng, nhiệm vụ,
……… liên quan trực tiếp đến ………… uy tín củaĐảng và nhà nước cho nên hoạt động của ……… có tácdụng ………
Đòi hỏi có sự phối hợp cả trong lực lượng và ngoài xã hội.Không dừng lại ở hiện tượng mà phải hiểu rõ bản chất
………
Phải tăng cường công tác tuyên truyền vân động nghiên cứunắm tình hình, từ đó tổng kết nâng cao thành lý luận quan diểmchỉ đạo thực tiễn
Không ngừng học tập nâng cao trình độ mọi mặt Vì thựctrạng đội ngũ cán bộ công chức viên chức thực sự trong sạch,vững mạnh và luôn tự kiểm điểm nhìn nhận kiểm điểm bản thân
………
Trang 11Câu 4 Sinh thời Chủ tịch HCM đưa ra thực tiễn mà không
có lý luận, lý luận mà không có thực tiễn Bằng lý luận và thực tiễn đã được học Đ/c Hãy chứng minh luận điểm trên.
Trả lời
- KN thực tiễn: Theo chủ nghĩa duy vật biện chứng: thựctiễn là hoạt động vật chất – cảm tính, mang tính lịch sử, có mụcđích của con người nhằm cải tạo tự nhiên và xã hội
- KN lý luận: lý luận là hệ thống những tri thức được kháiquát từ kinh nghiệm thực tiễn, phản ánh những mối liên hệ bảnchất, tất nhiên, mang tính quy luật của các sự vật hiện tượngtrong thế giới và được biểu đạt bằng hệ thống nguyên lý, quyluật, phạm trù
- Vai trò của thực tiễn đối với lý luận
Thực tiễn là cơ sở, động lực của nhận thức, lý luận Thôngqua và bằng hoạt động thực tiễn con người tác động vào sự vậtlàm cho sự vật bộc lộ thuộc tính, tính chất, quy luật Trên cơ sở
đó con người có hiểu biết về chúng Nghĩa là thực tiễn cung cấp
“vật liệu” cho nhận thức Không có thực tiễn thì không thể cónhận thức
Thực tiễn luôn đặt ra nhu cầu, nhiệm vụ đòi hỏi nhận thứcphải trả lời Trên cơ sở đó thúc đẩy nhận thức phát triển
Thực tiễn còn là nơi rèn luyện giác quan của con người Các
cơ quan cảm giác được rèn luyện sẽ tạo ra cơ sở cho chủ thểnhận thức hiệu quả hơn, đúng đắn hơn
Thực tiễn còn là cơ sở chế tạo công cụ, máy móc hỗ trợ conngười nhận thức hiệu quả hơn Nhờ những công cụ, máy mócnày mà con người nhận thức sự vật chính xác hơn, đúng đắnhơn Trên cơ sở đó thúc đẩy nhận thức phát triển
Thực tiễn là mục đích của nhận thức, lý luận
Thực tiễn là tiêu chuẩn kiểm tra sự đúng sai của nhận thức,
lý luận
- Vai trò của lý luận đối với thực tiễn