Tác động của kinh tế thị trường đến công tác giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên hiện nay

Giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên góp phần phát triển con người toàn diện, đồng thời góp phần tích cực vào cuộc đấu tranh trên lĩnh vực tư tưởng – văn hóa. Công tác giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên ở nước ta trong những năm qua chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố, trong đó có một sự tác động rất lớn của kinh tế thị trường.

TÁC ĐỘNG CỦA KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐẾN CÔNG TÁC GIÁO DỤC LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ CHO SINH VIÊN HIỆN NAY

ThS Nguyễn Thị Tiến

Khoa Lý luận Chính trị, Trường Đại học Xây dựng Miền Trung

Tóm tắt: Giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên góp phần phát triển con người

toàn diện, đồng thời góp phần tích cực vào cuộc đấu tranh trên lĩnh vực tư

tưởng – văn hóa Công tác giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên ở nước ta

trong những năm qua chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố, trong đó có một sự tác

động rất lớn của kinh tế thị trường Kinh tế thị trường vừa tác động một cách

tích cực lại vừa tác động một cách tiêu cực đến công tác giáo dục lý luận chính

trị cho sinh viên ở các trường đại học Điều này đặt ra cho công tác này bên

cạnh việc phòng ngừa, khắc phục những yếu tố tiêu cực thì cần tận dụng và

phát huy tối đa các yếu tố tích cực thuận lợi để từ đó có thể phát huy hơn nữa

vai trò của công tác giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên trong các giai đoạn

sau

Từ khóa: Công tác giáo dục lý luận chính trị, kinh tế thị trường, sinh viên

1 Những tác động tích cực

Công tác giáo dục lý luận chính trị

là một bộ phận của công tác tư tưởng,

có vai trò quan trọng trong việc hình

thành, phát triển và hoàn thiện đường

lối chính trị, đảm bảo cho sự lãnh đạo

của Đảng đối với toàn xă hội; đồng thời,

thông qua công tác này mà chủ trương,

đường lối của Đảng, chính sách, pháp

luật của Nhà nước thấm sâu vào quần

chúng, góp phần nâng cao nhận thức

chính trị cho nhân dân Giáo dục lý luận

chính trị là một hoạt động nâng cao giác

ngộ lý luận cộng sản, củng cố niềm tin

vào tiền đồ cách mạng bằng các cơ sở

khoa học, xác lập các công cụ nhận thức,

nhằm giải quyết các công việc do thực

tiễn cuộc sống thường xuyên biến đổi

đặt ra

Công tác giáo dục lý luận chính trị

với mục tiêu giáo dục là hình thành thế

giới quan khoa học, nhân sinh quan cách

mạng, phương pháp tư duy biện chứng

và phương pháp hành động khoa học,

góp phần phát huy tính tích cực của sinh viên trong việc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên góp phần phát triển con người toàn diện, góp phần đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng quá trình công nghiệp hóa, hiện đai hóa, phát triển kinh

tế tri thức và đẩy mạnh hội nhập quốc tế

Bên cạnh đó, giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên góp phần tích cực vào cuộc đấu tranh trên lĩnh vực tư tưởng – văn hóa, góp phần đào tạo thế hệ trể kế tục sự nghiệp cách mạng

Nói về vai trò của công tác giáo dục lý luận chính trị, chủ tịch Hồ Chí

Minh nêu rõ: ―Không có lý luận chính trị

thì chí khí kém cương quyết, không trông xa thấy rộng, trong lúc đấu tranh

dễ lạc phương hướng, kết quả là “mù chính trị”, thậm chí hủ hóa, xa rời cách mạng‖ [4, tr 234]

Năm 1986, tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VI, Đảng ta đã tiến

hành đổi mới toàn diện đất nước trên tất

cả các lĩnh vực, trong đó đổi mới kinh

tế là trung tâm Thực chất của đổi mới

kinh tế là chuyển từ mô hình kinh tế tập

trung quan liêu, bao cấp sang phát triển

nền kinh tế thị trường định hướng

XHCN Nghị quyết Đại hội IX của

Đảng nêu rõ: ―Đảng và Nhà nước ta

chủ trương thực hiện nhất quán và lâu

dài chính sách phát triển nền kinh tế

hàng hóa nhiều thành phần vận động

theo cơ chế thị trường, có sự quản lý

của Nhà nước theo định hướng XHCN;

đó chính là nền kinh tế thị trường định

hướng XHCN‖[2, tr.86]

Kinh tế thị trường định hướng

XHCN mà Đảng ta chủ trương xây dựng

là một kiểu tổ chức nền kinh tế trong

thời kỳ quá độ lên CNXH vận hành theo

các quy luật kinh tế khách quan của nền

kinh tế thị trường, các quy luật của thời

kỳ quá độ; đồng thời có sự quản lý, điều

tiết của Nhà nước dưới sự lãnh đạo của

Đảng Cộng sản Việt Nam Trong nền

kinh tế thị trường định hướng XHCN, cơ

chế thị trường phải được vận dụng đầy

đủ, linh hoạt để phát huy mạnh mẽ và có

hiệu quả mọi nguồn lực, bảo đảm sự

phát triển nhanh và bền vững, nâng cao

đời sống nhân dân để thực hiện mục tiêu

―dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công

bằng, văn minh‖

Sau hơn 20 năm đổi mới, nền kinh

tế thị trường định hướng xã hội chủ

nghĩa trở thành nền tảng kinh tế - xã hội

của đất nước Những thành tựu đạt được

trong nền kinh tế đã thổi luồng sinh khí

mới vào lĩnh vực chính trị tư tưởng Sự

năng động trên lĩnh vực kinh tế vừa là

nguyên nhân vừa là kết quả của sự năng

động, sáng tạo của tư duy Hiện nay, đất

nước đang bước vào thời kỳ phát triển mạnh với vị thế và diện mạo mới Kinh

tế tiếp tục phát triển, an ninh – quốc phòng được giữ vững, môi trường chính trị xã hội khá ổn định Mặc dù vậy, nền kinh tế nước ta so với khu vực và thế giới vẫn đang còn rất thấp Chỉ số phát triển con người đứng ở mức thấp, phân hóa giàu nghèo trong xã hội còn gay gắt, làm gia tăng sự bất bình đẳng trong việc tiếp cận và thụ hưởng nền giáo dục Thực tế đó là thách thức cho công tác giảng dạy lý luận chính trị, cần phải

có sự chuyển đổi cho sự vận động của cuộc sống

Hiện nay, ưu thế của cơ chế thị trường là giải phóng sức sản xuất, tăng trưởng kinh tế, tiến bộ khoa học – công nghệ, khả năng tác động nhiều mặt lên

sự phát triển xã hội Nhưng cũng chính

cơ chế đó đã đẩy nhanh sự phân cực giàu nghèo, làm sâu sắc hơn những bất bình đẳng xã hội, phá vỡ sự cân bằng giữa xã hội và tự nhiên, tăng trưởng kinh

tế với tiến bộ xã hội Trong những điều kiện như vậy, sự phát triển của giáo dục

lý luận chính trị không tránh khỏi những tác động tích cực và tiêu cực

Cơ chế thị trường tạo nên sự năng động trong toàn xã hội và nâng lên đáng kể đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân Từ đó, niềm tin của toàn dân đối với sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước ngày càng được củng cố vững chắc Đây chính là điều kiện khách quan thuận lợi đối với công tác giáo dục lý tưởng, đạo đức cho sinh viên Nhiều sinh viên vượt khó vươn lên trong học tập, sẵn sàng tham gia phong trào thanh niên tình nguyện, mùa hè xanh, tuổi trẻ lập nghiệp…

chính là nhờ họ đã có một lý tưởng

sống đúng đắn, cao đẹp Họ đã nhìn

thấy hạnh phúc cá nhân của mình trong

hạnh phúc của biết bao con người mà

họ đem đến Lý tưởng sống đó không

phải tự nhiên mà hình thành, nó được

rèn luyện, tu dưỡng, giáo dục mà nên

Trong cơ chế thị trường, lợi ích cá

nhân được khuyến khích và bảo đảm

bằng pháp luật Đồng thời, cơ chế thị

trường còn tạo ra các điều kiện thuận lợi

để con người tham gia vào các quan hệ,

các hoạt động kinh tế - xã hội đa dạng

Việc mở rộng phạm vi hoạt động, mối

quan hệ đến lợi ích khiến cho con người

trở nên năng động hơn, tích cực hơn

Hơn thế, cạnh tranh với tính cách một

thuộc tính tất yếu của cơ chế thị trường

luôn đặt con người vào tình thế phải

quyết chọn, phải nỗ lực vượt bậc Do

vậy, trong kinh tế thị trường việc học tập

lý luận chính trị của sinh viên cũng linh

hoạt và thực tế hơn

Dưới áp lực của cạnh tranh, con

người trong cơ chế thị trường luôn phải

thể hiện, tự khẳng định Theo đó, cơ chế

thị trường tạo lập môi trường cạnh tranh

ngay trong đội ngũ những người làm

công tác giảng dạy lý luận chính trị Quy

luật thị trường tạo ra sự sàng lọc khắt

khe, sự đào thải nghiêm khắc, đòi hỏi

mỗi nhà giáo không ngừng vươn lên về

trình độ, kỹ năng, nghề nghiệp, trau dồi

đạo đức… Cơ chế thị trường, theo nghĩa

đó, là cơ chế tốt để phát triển đội ngũ

giảng viên lý luận chính trị bớt tính

kinh viện, giáo điều, tăng tính thực tiễn,

sáng tạo, linh hoạt Ngoài ra, kinh tế thị

trường làm nảy sinh những quan niệm

mới về giáo dục lý luận chính trị

Những quan niệm có tính bảo thủ, xơ

cứng về giáo dục lý luận chính trị thời

kỳ kinh tế tập trung bao cấp không còn

cơ sở để tồn tại, mà thay vào đó là tư duy năng động, cởi mở và có xu hướng thực tế, hiệu quả hơn Sự tác động của kinh tế thị trường và cũng từ chính yêu cầu khách quan của cơ chế thị trường đặt ra, đòi hỏi công tác giáo dục lý luận chính trị ở các trường đại học của Việt Nam phải không ngừng đổi mới cả về nội dung, chương trình, phương pháp giảng dạy, phương pháp quản lý… và chính bản thân đội ngũ giáo viên cũng phải đổi mới

2 Những tác động tiêu cực:

Bên cạnh những ảnh hưởng tích cực, thì về khách quan mà nói kinh tế thị trường có sức mạnh tự phát ghê gớm của

nó đã khuyến khích chủ nghĩa cá nhân, lối sống thực dụng, làm cho người ta chỉ chú ý tới lợi ích cá nhân mà coi nhẹ lợi ích cộng đồng, chỉ chú ý tới lợi ích trước mắt mà quên đi lợi ích lâu dài, cơ bản;

lối sống ngoại lai, sống lạnh lùng ngày càng tăng Đây là những biểu hiện của

sự xa hoa lãng phí, quan hệ giữa người với người kiểu tiền trao cháo múc, xem

rẻ nhân phẩm con người Hiện nay, có một bộ phận sinh viên do nhiều nguyên nhân mà chưa có lý tưởng sống đúng đắn nên họ học hành mang tính đối phó, chỉ lo cho mình có kiến thức, khả năng

để có thể kiếm thêm nhiều tiền mà không quan tâm rèn luyện nhân cách của mình Một số sinh viên chỉ quan tâm đến hưởng thụ, chạy theo ―mốt‖ đôi khi bất chấp cả đến danh dự bản thân, gia đình

và tập thể Một bộ phận khác lại lao mình vào cuộc sống vật chất và lo cho khả năng nghề nghiệp để đạt tới lợi ích trước mắt, tiền tài, danh vọng coi đó là

cái đích của cuộc sống hạnh phúc, do

vậy trong học tập ở đại học, cao đẳng họ

chỉ chú trọng các môn chuyên ngành,

xem nhẹ các môn lý luận chính trị

Trong cơ chế thị trường, những

biểu hiện của tính cách mạnh ở một số

sinh viên, tự nó, chưa đảm bảo cho sự

phát triển hài hòa của nhân cách, chưa

thật sự khẳng định tính tích cực của

nhân cách Khi những lợi ích cá nhân

che lấp lương tâm và trách nhiệm đạo

đức, thì sự khôn ngoan, tính năng động

và những nỗ lực ý chí không còn là biểu

hiện cho sức mạnh bản chất của con

người Trái lại, chúng dễ biến thành

phương tiện và kích thích cho những

thói hư tật xấu Sự khôn ngoan và tính

cách mạnh ở một số người kết hợp với

lối sống vị kỷ sẽ dẫn đến sự méo mó

nhân cách, làm nảy sinh sự đối lập giữa

con người với con người, giữa cá nhân

với xã hội Điều này dẫn đến đối tượng

học tập và chủ thể giảng dạy lý luận

chính trị Đã có những sinh viên trượt

vào vòng xoáy tha hóa của kinh tế thị

trường, xem thường việc giảng dạy và

học tập lý luận chính trị

Sinh viên là lứa tuổi mà mỗi cá

nhân đang đạt đến sự hoàn chỉnh về thể

chất và tinh thần với đời sống tâm lý

phát triển và rất phong phú, nhu cầu rất

lớn và rất đa dạng Song, do đang trong

độ tuổi mới bắt đầu phát triển, mới bước

đầu định hình về nhân cách, tri thức và

kinh nghiệm cuộc sống còn ít ỏi nên

lứa tuổi này thường có những nhược

điểm: chủ quan, chuộng hình thức, rất dễ

bị lôi cuốn bởi mặt trái của cơ chế thị

trường Sinh viên hiện nay có lối sống

rất thức tế (tích cực) và ranh giới với

thực dụng (tiêu cực) rất mong manh Họ thích xem các bộ phim hành động và đặc biệt là những trò chơi điện tử, bạo lực;

nhiều bài hát với lời lẽ ngô nghê, cổ vũ cho lối sống tiêu cực lại được họ hào hứng đón nhận Từ những sở thích không lành mạnh đó đã dẫn đến biệc tạo

ra những con người sùng bái kỹ thuật, không coi trọng đời sống tình cảm và tính nhân đạo trong quan hệ con người

Một bộ phận không nhỏ sinh viên dễ rơi vào guồng quay tiêu cực của xã hội, suy thoái về đạo đức, nhân cách, thiếu sự trung thực, lòng tự trọng trong quan hệ

xã hội Có không ít sinh viên đang học hoặc khi ra trường ham muốn có được đời sống vật chất sung túc, xa hoa nên sẵn sàng từ bỏ ước mơ để nhận những việc hoàn toàn trái chuyên môn được đào tạo và nguyện vọng của mình thậm chí trái với đạo đức xã hội Với những đối tượng sinh viên như vậy, giáo dục lý luận chính trị cho họ trong cơ chế thị trường quả là một việc hết sức khó khăn

Cơ thế thị trường cũng tạo nên những thách thức lớn đối với công tác giáo dục lý luận chính trị Trong thời kỳ phát triển kinh tế thị trường, mở rộng quan hệ quốc tế, niềm tin, lý tưởng cộng sản, đạo đức cách mạng, lập trường giai cấp công nhân … phải đấu tranh quyết liệt với chủ nghĩa cá nhân, chủ nghĩa thực dụng Nó phản ánh sự đối lập giữa cái tích cực và tiêu cực, giữa tối và sáng trong nhận thức của mỗi người Hiện tượng thương mại hóa ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển lành mạnh của giáo dục lý luận chính trị, sự lệch pha giữa lý luận và thực tiễn, những nghịch lý, những mâu thuẫn của cuộc sống dội vài các giảng đường đại học làm cho giáo

dục lý luận chính trị đứng trước những

thách thức mới Nhiều vấn đề nảy sinh

từ thực tiễn chúng ta chưa kịp tổng kết,

khái quát về mặt lý luận để định hướng

cho công tác chính trị - tư tưởng, đã xuất

hiện sự mơ hồ, dao động, mất phương

hướng trong một bộ phận thế hệ trẻ,

trong đó có sinh viên Trong điều kiện

như vậy, giáo dục lý luận chính trị có

trách nhiệm phải hình thành và củng cố

trong sinh viên một niềm tin sâu sắc vào

những giá trị đích thực và lâu bền của

con người: tình thương, trách nhiệm,

lương tâm, sự trung thực và khiêm tốn,

lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, có

niềm tin vào lý tưởng cộng sản Mặt

khác, mỗi thầy cô giáo là tấm gương tự

học, sáng tạo và mẫu mực Không thể kỳ

vọng vào kết quả giáo dục lý luận chính

trị đối với sinh viên nếu như đội ngũ

những người làm công tác giảng dạy lý

luận chính trị lại không trung thành, mơ

hồ, suy thoái về phẩm chất chính trị và

đạo đức nhà giáo

Từ sự phân tích trên cho thấy, kinh

tế thị trường tác động lên nhận thức, tư

tưởng con người theo hai xu hướng tích

cực và tiêu cực; thành quả công cuộc đổi

mới mang lại nhiều thuận lợi cơ bản cho

sự phát triển và đổi mới, nâng cao chất

lượng giáo dục lý luận chính trị nhưng

những mâu thuẫn nảy sinh từ đời sống

kinh tế, xã hội cung trở thành những

thách thức không nhỏ đối với giáo dục lý

luận chính trị cho sinh viên

Trong giai đoạn phát triển bước

ngoặt hiện nay, khi thời cơ và vận hội

lớn đan xen cùng thử thách, nguy cơ

không kém phần nghiệt ngã, nhất là khi

đất nước hội nhập ngày càng sâu vào đời

sống quốc tế, giáo dục lý luận chính trị

đã góp phần quan trọng vào việc củng cố nền tảng tư tưởng của đảng, nâng cao nhận thức, tình cảm và niềm tin của sinh viên đối với chủ nghĩa xã hội, đối với sự nghiệp đổi mới do đảng khởi xướng và lãnh đạo Một điều quan trọng khác chính là sinh viên phải hiểu được vai trò cũng như hiệu quả của các môn học này

Sự thay đổi lối suy nghĩ sẽ mang tính quyết định đến tình cảm, tâm hồn, sự đầu tư thời gian, trí tuệ đối với môn học

Thay vì sự đối phó và nhàm chán, các

em có thể biến các môn lý luận chính trị trở thành vũ khí tinh thần có sức mạnh

to lớn chống lại sự suy thoái đạo đức của một bộ phận giới trẻ hiện nay

3 Kết luận

Sinh viên là một bộ phận sinh viên đầy tiềm năng, đại diện cho trí tuệ và lương tâm của dân tộc trong tương lai

Dân tộc ta có trở nên vẻ vang hay không phụ thuộc rất nhiều vào nỗ lực học tập, phấn đấu của họ, trong đó có học tập lý luận chính trị Giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên là dạy họ cách ứng xử hài hòa với tự nhiên và xã hội, có phương pháp tư duy và hoạt động thực tiễn khoa học; giúp cho họ hoàn thiện nhân cách

và nâng cao lý tưởng cách mạng Chính

vì vậy, giáo dục lý luận chính trị trở thành nhiệm vụ quan trọng không thể thiếu được trong các trường đại học ở nước ta hiện nay

Ngày nay, trong nền kinh tế thị trường, công tác giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên bên cạnh những thuận lợi cơ bản thì cũng gặp những khó khăn nhất định Phát huy những tác động tính tích cực và hạn chế những tác động tiêu

cực của kinh tế thị trường đối với công

tác giáo dục lý luận chính trị là một việc

làm cần thiết Muốn vậy, cần phải có sự

thống nhất, sự quyết tâm của Trung

ương, các bộ, ban, ngành, những người

làm công tác giảng dạy và quan trọng

vẫn là sự cố gắng của mỗi sinh viên

Trước những tác động của kinh tế

thị trường đối với công tác giáo dục lý

luận, yêu cầu mỗi sinh viên cần nhận

thức rằng không ai khác, chính họ là

những chủ nhân tương lai của đất nước,

đất nước trông chờ rất nhiều vào việc

học tập và rèn luyện của họ Việc học tập tốt các môn chuyên ngành là điều cần thiết, song nếu chỉ có kiến thức chuyên ngành sinh viên sẽ bị lạc hậu về mặt lý luận, việc học tập các môn khoa học Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh giúp họ nắm bắt được những kiến thức cơ bản nhất, kết hợp với liên hệ thực tiễn, từ đó có tư duy độc lập, đúng đắn, hành động phù hợp trong cuộc sống, qua đó sinh viên có được phương pháp tiếp cận, nắm bắt thông tin, kiến thức một cách có hiệu quả nhất

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] TS Nguyễn Duy Bắc (chủ biên) 2004 Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về dạy

và học môn Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh trong trường đại học, Nxb Chính

trị quốc gia, Hà Nội

[2] Đảng Cộng sản Việt Nam 2001 Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX,

Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

[3] GS TS Phạm Minh Hạc (chủ biên) 2007 Phát triển văn hóa con người và nguồn

nhân lực cho thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, Nxb Chính trị quốc gia,

Hà Nội

[4] Hồ Chí Minh:Toàn tập 2011 tập 7, Nxb Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội