Câu hỏi lý luận Pháp luật nhà nước

1 Nhà nước có từ khi nào. Tại sao phải có nhà nước và ra nhà nước đề làm gì ? Trả lời: Nhà nước có từ khi nào Nhà nước ra đời khi xã hội đó có sự xuất hiện của chế độ sỡ hữu tư nhận về tài sản và sự phân hóa xã hội thành nhiều giai cấp đối kháng và mâu thuẫn với nhau không thể hòa giải được. Tại sao phải có nhà nước để làm gì Do lực lượng sản xuất phát triển đã dẫn đến sự ra đời chế độ tư hữu và từ đó xã hội phân chia thành các giai cấp đối kháng và cuộc đấu tranh giai cấp không thể điều hoà được . Điều đó dẫn đến nguy cơ các giai cấp chẳng những tiêu diệt lẫn nhau mà còn tiêu diệt luôn cả xã hội, tạo ra một tình trạng loạn lạc hỗn độn. Xã hội lúc này đòi hỏi phải có một tổ chức mới đủ sức dập tắt cuộc xung đột công khai giữa các giai cấp ấy, một cơ quan quyền lực đặc biệt đã ra đời và đó chính là nhà nước

BÀI 1

1/ Nhà nước có từ khi nào Tại sao phải có nhà nước và ra nhà nước đề làm gì ?

Trả lời:

* Nhà nước có từ khi nào

Nhà nước ra đời khi xã hội đó có sự xuất hiện của chế độ sỡ hữu tư nhận về tài sản

và sự phân hóa xã hội thành nhiều giai cấp đối kháng và mâu thuẫn với nhau không thể hòa giải được

* Tại sao phải có nhà nước để làm gì

Do lực lượng sản xuất phát triển đã dẫn đến sự ra đời chế độ tư hữu và từ đó xã hộiphân chia thành các giai cấp đối kháng và cuộc đấu tranh giai cấp không thể điều hoà được Điều đó dẫn đến nguy cơ các giai cấp chẳng những tiêu diệt lẫn nhau mà còn tiêu diệtluôn cả xã hội, tạo ra một tình trạng loạn lạc hỗn độn Xã hội lúc này đòi hỏi phải có một

tổ chức mới đủ sức dập tắt cuộc xung đột công khai giữa các giai cấp ấy, một cơ quan

quyền lực đặc biệt đã ra đời và đó chính là nhà nước Từ nhu cầu phải kiềm chế sự đối

lập của các giai cấp, làm cho cuộc đấu tranh của những giai cấp có quyền lợi về kinh tế mẫu thuẫn nhau đó không đi đến chỗ tiêu diệt lẫn nhau và tiêu diệt luôn cả xã hội… và giữa cho sự xung đột đó năm trong vòng trật tự.

2/ Xã hội công xã nguyên thủy là một xã hội không có giai cấp ? Những nguyên nhân nào làm cho xã hội có sự phân hóa giai cấp ? Những giai cấp đầu tiên ra đời là những giai cấp nào ? Giai cầp hình thành bằng con đường nào?

Trả lời:

* Xã hội công xã nguyên thủy là một xã hội không có giai cấp:

Theo quan điểm của học thuyết Mác - Lênin, nhà nước mang bản chất giai cấp Nhà nước chỉ ra đời từ khi xã hội phân chia giai cấp Giai cấp nào thì nhà nước đó Do trong xãhội nguyên thủy không có phân chia giai cấp, nên trong xã hội nguyên thủy không có Nhà nước Cho đến nay, đã có 4 kiểu Nhà nước được hình thành: Nhà nước chủ nô, Nhà nước phong kiến, Nhà nước tư sản, Nhà nước vô sản (Nhà nước xã hội chủ nghĩa) Nhà nước được giai cấp thống trị thành lập để duy trì sự thống trị của giai cấp mình, để làm người

đại diện cho giai cấp mình, bảo vệ lợi ích của giai cấp mình Bản chất nhà nước có hai thuộc tính: tính xã hội và tính giai cấp cùng tồn tại trong một thể thống nhất không thể tách rời và có quan hệ biện chứng với nhau Tính giai cấp là thuộc tính cơ bản, vốn có của bất kỳ nhà nước nào Nhà nước ra đời trước hết phục vụ lợi ích của giai cấp thống trị; tính

xã hội của nhà nước thể hiện ở chỗ nhà nước là đại diện chính thức của toàn xã hội, và ở múc độ này hay mức độ khác nhà nước thực hiện bảo vệ lợi ích cơ bản, lâu dài của quốc gia dân tộc và công dân mình

Những nguyên nhân nào làm cho xã hội có sự phân hóa giai cấp

Sự phân hoá của các giai cấp trong xã hội Việt Nam là kết quả của chính sách thống trị và khai thác thuộc địa của thực dân Pháp Sau khi đặt ách thống trị lên nước ta chúng bắt tay ngay vào khai thác thuộc địa nước ta Chính vì thế chúng cần một lượng lớn nhân công lao động do đó giai cấp công nhân đã ra đời Ngay sau đó các giai cấp khác cũng lần lượt ra đời đó là giai cấp tư bản, giai cấp tiểu tư sản điều này đã làm cho xã hội Việt Nam

có sự phân hóa hết sức sâu sắc Mỗi giai cấp lại có một đặc điểm riêng biệt việc xác định giai cấp lãnh đạo cách mạng là rất quan trọng

Những giai cấp đầu tiên ra đời là những giai cấp

Giai cấp chiếm hữu nô lệ là giai cấp đầu tiên trong lịch sử

Giai cấp hình thành bằng con đường nào

Con đường hình thành, phát triển giai cấp có thể diễn ra với những hình thức khác nhau, mức độ khác nhau ở các cộng đồng xã hội khác nhau trong lịch sử Điều đó phụ thuộc sự tác động cụ thể của các nhân tố khách quan và chủ quan đến tiến trình vận động, phát triển của mỗi cộng đồng người Tuy nhiên có thể khái quát quá trình hình thành, phát triển giai cấp ở các cộng đồng người trong lịch sử ở hai hình thức cơ bản, đó là: hình thức hình thành, phát triển giai cấp diễn ra chủ yếu với sự tác động của nhân tố bạo lực và hình thành phát triển giai cấp diễn ra chủ yếu với sự tác động của qui luật kinh tế phân hóa những người sản xuất hàng hóa trong nội bộ cộng đồng xã hội Ngoài ra, trong thực tế lịch

sử còn diễn ra quá trình tác động đồng thời của cả hai nhân tố đó

3/ Nhà nước và pháp luật cái nào có trước cái nào có sao Tại sao?

Trả lời:

Nhà nước và pháp luật là 2 yếu tố thuộc kiến trúc thượng tầng của xã hội những nguyên nhân làm xuất hiện nhà nước cũng chính là nguyên nhân làm xuất hiện pháp luật nghĩa là Nhà nước và pháp luật đồng thời xuất hiện

Pháp luật chỉ có hình thành bằng con đường Nhà nước theo 2 cách:

Do Nhà nước ban hành

Thừa nhận các quy phạm xã hội

4/ Có mấy nguyên nhân dẫn đến sự ra đời nhà nước- pháp luật, đó là những nguyên nhân nào?

Thứ hai, thủ công nghiệp ra đời

Thứ ba, thương nghiệp ra đời

Ba yếu tố trên đã cho năng suất cao hơn xã hội nguyên thủy, có sản phẩm dư thừa, người có quyền trong tay như thủ lĩnh dùng quyền lực công biến thành quyền riêng và chiếm đoạt sản phẩm dư thừa đó-> xã hội có người giàu, người nghèo, bất bình đẳng xảy ra-> mâu thuẫn giữa người làm nhiều và làm ít hoặc không làm-> cần có một tổ chức đứng

ra điều hòa mâu thuẫn này trong một trật tự theo ý chí thì tổ chức đó là Nhà nước, Nhà nước ra đời cùng với pháp luật để bảo vệ lợi ích mà nó có được

Chú ý học thuyết này nó không đúng 100% cho tất cả các quốc gia, bởi vì có những quốc gia hay nhà nước nó được hình thành do tiến hành chiến tranh ví dụ như HY Lạp- La mã (lịch sử văn minh phương tây tìm đọc) Nhưng nhìn chung thì học thuyết của Mác là khá thuyết phục

5/ Các giai cấp khác nhau trong lịch sử họ giải thích sự ra đời của nhà nước có giống nhau hay không?

Các giai cấp khác nhau trong lịch sử họ giải thích sự ra đời của nhà nước không giống nhau: Nhà nước chủ nô, NN phong kiến, NN tư sản điều có đặc điểm chung kiểu

NN bốc lột Chúng xuất hiện và tồn tại trên cơ sở chế độ tư hữu về TLXS là công cụ duy trì và bảo vệ sự thống trị, lợi ích giai cấp thống trị

Nhà nước xã hội chủ nghĩa là NN kiểu mới được xây dựng trên cơ sở chế độ sở hữu XHCN về TLSX là tổ chức quyền lực của nhân dân, có sứ mệnh xóa bỏ chế độ bốc lột xâydựng CNXH và đi lên chủ nghĩa cộng sản

Nhà nước là hình thức tổ chức của xã hội có sự phân hóa giai cấp bởi vì sau khi trrong xã hội đã có sự phân hóa và mâu thuẫn xã hội ngày càng gay gắt thì hình thức thị tộc, bộ lạc không còn phù hợp, mà phải tổ chức thành nhà nước với bộ máy quản lý và

cưỡng chế của nhà nước mới đủ khả năng điều hành và quản lý xã hội nhằm thiết lập, củng

cố, duy trì trật tự và sự ổn định của xã hội, để xã hội có thể tồn tại và phát triển

Nhà nước chỉ ra đời, tồn tại và phát triền trong xã hội có giai cấp nên nó có tình giaicấp sâu sắc Tính giai cấp của nhà nước được thẻ hiện ở chỗ: nhà nước là bộ máy chuyên chính giai cấp, tức là công cụ để thực hiện, củng cố và bảo vệ lợi ích, quyền và địa vị thống trị của giai cấp thống trị hay của lực lượng cầm quyền trong xã hội Sự thống trị xã hội còn được thể hiện trong các lĩnh vực Kinh tế, Chính trị và Tư tưởng

Tóm lại, dưới góc độ tính giai cấp, nhà nước là công cụ, là bộ máy đặc biệt nằm trong tay lực lượng cầm quyền để bảo vệ lợi ích kinh tế, để thực hiện sự thống trị về chính trị và thực hiện sự tác động về tư tưởng của lực lượng này đối với toàn xã hội

Tuy nhiên, nhà nước không chỉ có tính giai cấp, mà còn có tính xã hội Tính xã hội của nhà nước được thể hiện ở chỗ,

2/ Nhà nước quân chủ và nước cộng hòa khác nhau ở điểm nào ? Nhà nước thỏa mãn tiêu chí nào là nước cộng hòa ? Nhà nước thõa mãn điều kiện nào là nước quân chủ

Trả lời

Điểm khác nhau nhà nước cộng hòa, Nhà nước quân chủ

Nhà nước cộng hòa

NN cộng hòa thể chế không có vua

Là hình thức trong đó quyền lực tối

cao của nhà nước tập trung trong một cơ

quan được bầu ra trong một thời hạn nhất

Do 1 người, cá nhân tổ chứcTheo nguyên tắc kế vị

Vô thời hạn

Tam quyền phân lập Quân chủ tập trung

* Nhà nước thỏa mãn tiêu chí nào là nước cộng hòa

- Nguyên thủ quốc gia do bầu cử

- Dân chủ

- Tam quyền phân lập

* Nhà nước thỏa mãn tiêu chí nào là nước quân chủ

- Nguyên thủ quốc gia theo nguyên tắc truyền ngôi

- Nhà nước phải có Vua hoặc Nữ Hoàng

4/ Nhà nước phong kiến có tồn tại dưới hình thức chính thể cộng hòa hay

không ? Có tồn tại hình thức quân chủ hạn chế hay không ?

Nhà nước phong kiến tồn tại dưới hình thức chính thể cộng hòa và tồn tại hình thức dưới hình thức quân chủ hạn chế

5/ Nhà nước đơn chức nhà nước liên bang khác nhau điểm nào

Trả lời

Nhà nước đơn chức

- Có 1 chủ quyền quốc gia chung & thống nhất

- Công dân có 1 quốc tịch

- Chỉ có 1 hệ thống pháp luật thống nhất

- Có 1 hệ thống cơ quan NN

Nhà nước liên bang

- Có 02 loại chủ quyền (Chủ quyền NN liên bang & chủ quyền nhà nước các bang)

- Công dân có 2 quốc tịch

- Có 02 hệ thống pháp luật thống nhất (liên bang & bang)

- Có từ 2 hay nhiều nước thành viên hợp lại

+ưu: do là hình thức xuất hiện sớm nhất, có nguồn gốc trực tiếp từ chính cuộc sống

=> gần gũi với các đối tượng điều chỉnh hàng ngày, dễ tạo ra thói quen tuân thủ pháp luật

+nhược: hình thành một cách tự phát nên thiếu tính khoa học lại hình thành chậm và

có tính bảo thủ ít biến đổi Bên cạnh đó, nó mang tính cục bộ nên tính quy phạm phổ biến

bị hạn chế và vì có hình thức truyền miệng nên thiếu thống nhất

Văn bản quy phạm pháp luật:

+ưu: dễ phổ biến, dễ kiểm soát, đơn giản khi ban hành hoặc sửa đổi lại mang tính pháp lí cao

+nhược: có tính khái quát cao nhiều khi phải ban hành văn bản hướng dẫn nên giảmmất tính tích cực, chi phí xây dựng tốn kém

4/ Ưu nhược điểm của nhà nước liêng bang và nhà nước đơn chức

Nhà nước đơn chức

Ưu điềm :

Mô hình tạo ra ổn định về an ninh chính trị

Nhược điểm:

Thiếu sự linh hoạt trong phát triển kinh tế dẫn đến là mội trường tốt của tham nhũng

Nhà nước liên bang

Chế độ cộng sản nguyên thuỷ là hình thái kinh tế - xã hội đầu tiên trong lịch sử xã hội loài người, ở đó không có giai cấp, nhà nước và pháp luật, nhưng xã hội cộng sản nguyên thuỷ đã chứa đựng những nguyên nhân dẫn đến sự ra đời của nhà nước

Xã hội thị tộc - bộ lạc không biết đến nhà nước; nhưng chính trong lòng nó đã nảy sinh những tiền đề vật chất cho sự ra đời của nhà nước Những nguyên nhân làm cho xã hội tan rã cũng đồng thời là những nguyên nhân làm xuất hiện nhà nước

Lịch sử xã hội cộng sản nguyên thuỷ vào thời kì cuối đã trải qua ba lần phân công lao động xã hội, mỗi lần tạo ra những tiền đề mới dẫn đến sự tan rã của xã hội cộng sản nguyên thuỷ:

Nghề chăn nuôi phát triển mạnh đã tách ra khỏi trồng trọt

Thủ công nghiệp tách khỏi nông nghiệp

Buôn bán phát triển và thương nghiệp xuất hiện

Như vậy, Nhà nước xuất hiện trực tiếp từ sự tan rã của chế độ cộng sản nguyên

thuỷ Nhà nước chỉ xuất hiện ở nơi nào và vào lúc mà ở đó đã xuất hiện sự phân chia

xã hội thành giai cấp Do vậy nhà nước là một hiện tượng thuộc về bản chất của xã hội

có giai cấp

Tiền đề kinh tế: cho sự xuất hiện nhà nước là chế độ tư hữu về tài sản

Tiền đề xã hội: cho sự xuất hiện của nhà nước là sự phân chia xã hội thành giai cấp

mà giữa các giai cấp có lợi ích cơ bản đối lập nhau không thể điều hoà được

Như vậy, Nhà nước không phải là thứ "quyền lực từ bên ngoài áp đặt vào xã hội" mà

là "lực lượng nảy sinh từ xã hội", là sản phẩm của sự phát triển nội tại của xã hội Nhà nước xuất hiện chỉ khi nào và ở nơi nào mà mâu thuẫn giai cấp không thể điều hoà được

Thực tế lịch sử đã chỉ rõ nhà nước không xuất hiện ngay một lúc Quá trình đó diễn ra chậm chạp, trong đó các cơ quan quản lí thị tộc, bộ lạc chuyển hoá dần thành cơ quan nhà nước, sự phân hoá tài sản và sự phân chia giai cấp.

Nhà nước chủ nô

Nhà nước chủ nô là nhà nước đầu tiên trong lịch sử, ra đời khi chế độ thị tộc tan rã Cơ sở kinh tế cả nhà nước chủ nô là chế độ sở hữu của chủ nô đối với tư liệu sản xuất, sản phẩm lao động và người nô lệ Trong xã hội chiếm hữu nô lệ có hai giai cấp chính là nô lệ và chủ

nô, ngoài ra còn có các tầng lớp thợ thủ công và những người lao động tự do khác Chủ nô

là một bộ phận thiểu số của xã hội nhưng nắm giữ trong tay toàn bộ tư liệu sản xuất của xãhội, còn nô lệ là lực lượng chủ yếu sản xuất ra của cải vật chất nhưng chỉ là “công cụ biết nói” trong tay chủ nô, phụ thuộc hoàn toàn vào chủ nô Tầng lớp thợ thủ công và những người lao động tự do có địa vị khác với người nô lệ nhưng vẫn trong quỹ đạo chi phối của chủ nô về chính trị, kinh tế, tư tưởng

Nhà nước chủ nô xét về bản chất chỉ là công cụ bạo lực để thực hiện nền chuyên chính củagiai cấp chủ nô, duy trì sự thống trị và bảo vệ lợi ích của chủ nô, đàn áp nô lệ và những người lao động khác

Nhà nước chủ nô thực hiện bảo vệ củng cố chế độ sở hữu của chủ nô đối với tư liệu sản xuất, sản phẩm lao động và người nô lệ đàn áp sự phản kháng của nô lệ và các tầng lớp khác bằng bạo lực, củng cố hệ tư tưởng tôn giáo và sử dụng nó để thống trị về mặt tư tưởng đối với xã hội Trong một chừng mực nhất định nhà nước chủ nô cũng tổ chức một

số hoạt động kinh tế như quản lý đất đai, tổ chức khai hoang xây dựng và quản lý các côngtrình thuỷ nông Nhà nước chủ nô tiến hành chiến tranh xâm lược, bằng chiến tranh giai cấp chủ nô thực hiện khát vọng làm giàu, cướp bóc của cải, bắt tù binh bổ sung vào đội quân nô lệ và mở rộng phạm vi thống trị

Bộ máy nhà nước chủ nô ở giai đoạn đầu còn đơn giản, mang nhiều dấu ấn của tổ chức thị tộc, chủ nô là người lãnh đạo và là nhà chức trách Về sau bộ máy phát triển hơn trong đó cảnh sát, quân đội, toà án là những bộ phận chủ yếu cấu thành bộ máy nhà nước

Hình thức chính thể: chủ yếu theo chính thể quân chủ, quân chủ chuyên chế, một số nước

có hình thức chính thể cộng hoà

Nhà nước phong kiến

Cơ sở kinh tế của nhà nước phong kiến là chế độ sở hữu của giai cấp địa chủ phong kiến đối với tư liệu sản xuất mà chủ yếu là ruộng đất, người nông dân không có hoặc có rất ít ruộng đất nên phải phụ thuộc vào địa chủ phong kiến Xã hội phong kiến có kết cấu giai cấp phức tạp, địa chủ và nông dân là hai giai cấp chính, ngoài ra trong xã hội còn có tầng lớp thợ thủ công, thương nhân Giai cấp địa chủ phong kiến được chia ra nhiều đẳng cấp với những đặc quyền khác nhau về sở hữu ruộng đất, vua hay quốc vương là người có thứ bậc cao nhất trong thứ bậc, đẳng cấp của xã hội phong kiến Các đẳng cấp phong kiến ở Châu Âu như công, hầu, bá, tử, nam đều gắn liền với những mức độ khác nhau về số lượng điền trang, thái ấp mà họ chiếm hữu

Địa vị người nông dân trong xã hội phong kiến có những ưu thế hơn so với địa vị người nô

lệ nhưng chưa có sự khác biệt rõ rệt Nông dân có kinh tế cá thể, được sở hữu đối với nhà cửa, công cụ lao động, ruộng đất ( thường với số lượng ít) Địa chủ phong kiến không có quyền định đoạt tính mạng người nông dân như trong chế độ chiếm hữu nô lệ Người nôngdân bị bóc lột dưới hình thức nộp tô bằng hiện vật (thóc gạo, vật nuôi ) hoặc bằng tiền, ngoài ra còn bị cưỡng bức lao dịch cho phong kiến Mức độ phụ thuộc của người nông dânvào địa chủ phong kiến có khác nhau ở các nước và trong giai đoạn cụ thể của nhà nước phong kiến

Về bản chất, nhà nước phong kiến là công cụ trong tay giai cấp địa chủ phong kiến để thựchiện chuyên chính đối với giai cấp nông dân, thợ thủ công và các tầng lớp lao động khác,

là phương tiện duy trì địa vị kinh tế, bảo vệ lợi ích và sự thống trị của giai cấp địa chủ phong kiến Nhà nước phong kiến bảo vệ chế độ sở hữu ruộng đất của địa chủ phong kiến, duy trì các hình thức bóc lột với nông dân và các tầng lớp lao động khác, đàn áp tư tưởng, tuyên truyền hệ tư tưởng phong kiến, nô dịch các tầng lớp lao động bằng hệ thống tổ chức tôn giáo Nhà nước phong kiến có thực hiện những hoạt động kinh tế nhưng với mức độ