Hỏi đáp hóa học vô cơ

r, Fs NSUYEN SUC VAN TTIING H( l? pH{} ,t THONG i,)A PGS NGUYEN DUC VAN TRUNG HO( PH ,L, 0 (Sach dung chofrp, , inh THPT Sinh vi6n cac trtwng DAi hec, Cao dang) l NHA XUAT BAN GINO DUC VIET NAM t. các câu hỏi hóa học vô cơ hay

Fs$ NSUYEN SUC VAN

PGS NGUYEN DUC VAN

,L,0

(Sach dung chofrp, , inh THPT

Sinh vi6n cac trtwng DAi hec, Cao dang)

l

NHA XUAT BAN GINO DUC VIET t, NAM

THOHG

Chiu tr6ch nhi0m xu1t bin :

Chri tich HDQT kiOm Tdng Gi6m d6c NGO rnAN Ar

Ph6 Tdng Gir{m ddc ki6m Tdng biOn mp NGUv6N eUV rHAo

Td chrlc bin thao vi chiu tri{ch nhiOm nOi dung :

Ph6 Tdng bion rAp rHAN xuAN rHANHGi6m dOc CTCP Dich vu xuAt bin Gi6o duc HA NOi PHAN rf ruAr

Bi0n qp nQi dung vh siia bfrn in :PHAM TTdU DUYEN

PHAM QTJAI\G VIET

C0ng ty cd phdn Dich vu xuat bin Gi6o dqc He NQi

-NIhA xuat bin Gido dUc ViOt Nam gifr quydn cOng bo t6c phdm

t 60-2009/cxB/ 1 9- 1 8 3/GD MA so : C3H03H9 - CpD

tdi ndi ddu

l}.,., , , ; , ,.,

Bqn dgc thiln m6n !

od giAi d6p nhtrng th6c m6c vd Ho6 hoc v6 co 6 trinh d0'

trung hoc phd th6ng, t5c gi6 xin gtli ddn ban doc cudn s6ch

Hdi ddp Hod hgc v6 co Trung hgc phd th6ng du6i dang

c6u h6i vi tr6 loi Mdc dir trong t6m s6ch 6 trinh d6 trung hocpfrd tfrOng nhr/ng trong s5ch c6 nhidu c6u h6i hodc trA ldi 6 mrlc

dO cao hon dd m6 r6ng vi n6ng cao tdm hidu bidt cho ban doc.Ndu mudn hidu biSt th6m xin ban doc tham kh6o th6m cac s6ch

c0a cirng mQt t6c giA sau ddy :

1 Hoii hoc v6 co t6p l C5c nguy6n td phi kim, Nhd xudt bAn

TAc gia rdt mgng nhan dugc cac y kidn g6p

cudn sach dUgc hoan thiQn hon

PHAN il

?t

MC,DAU

)s.1 cHAr vO co ve cuAr Hfrr-r co

su ufN pdl ri Hgc vA Hoe Hoc

l Cfrdt v6 co vd chdt hfru co kh6c nhou 6 didm ndo ? M6u c0o dQng vOt thu6c

Iooi chdt v6 co hoy chdt hfrr co Z fn0y tinh plotstic vd th0y tinh d0ng Idm kinh

crlo ld chdt v6 co hoy htrr co ?

- Ngubi ta dd quy u6c ch0t hftu co ld nhfrng hgp chdt cira cacbon vdi cdc nguy0n

td kh6c (tru cacbon oxit, cacbua kim loai, cacbonat kim loai .) nhu ancol, ete,

protein, lipit

- Chat vO co li nhfrng don chAt vI hgp chAt tao ra ttr c6c nguyOn to kim loai, phi

kim, c6c oxit, bazo, axit, muOi

- Mdu cira dOng vat le h6n hgp gdm nhidu ch6t hfru co vi v0 cg, ching han :

hemoglobin li chdt hfru co, NaHCO, (chat duy rri pH cira miiu) li chAt v0 co

- Tht y tinh platstic ld mQt loai chAt d6o trong sudt thuOc lo4i hqp chAt hfru co ;

thiry tinh dr)ng lim kfnh cfra, chai lo duo c chd tao tt crit (SiO2) thuoc loaichdt v0 co

2, sU bldn ddt I hgc vd btdn adi no6 hgc crio c6c chdt kh6c nhou 6 ddm ndo ?

Sg bidn ddi noa hgc lh su chuydn hori tt chdt niy thlnh chdt khiic, chuydn ho6phxn trl chat nly thdnh phAn trl chAt khdc Trdi lai, khi xiy ra su bidn ddi lf troc

thi phan trl cdc chdt kh6ng thay ddi Vi du, A 10000C phan ttr HrO b6t ddu ph6n

hriy thinh phAn tt chAt mdi le khf H, vi Or, thuoc qu6 trinh bidn ddi ho6 hoc ;

nhmg b 1000C dudi 6p sudt khf quydn, nudc chuydn tir rrang th6i l6ng sang

trang rhi{i.hoi, phAn tr} kh6ng thay ddi, ld bidn ddi li hoc

4

3 Oua lrinh t6ch proton ro kh6i hot nhdn nguy€n t& vd qu6 trinh i6ch electron ro

rn6i pndn v6 nguyOn t& td qu6 trinh bi6n adi I frgc hoy ho6 hoc ?

NguyOn tii clo hAp thu notroh theo phuong trinh :

?ict + fn -+ ?is * lp

Nguy6n trl clo dd bidn ddi *rann nguy0n trl luu hu!'nh, cAu tao vi tfnh chdt cira

luu hu!,nh vi clo khdc nhau Hoac khi nguyOn trl clo t6ch I electron kh6i phdnnguyOn tir, clo dd bidn ddi thinh ion Cl+: Cl + Cl* + le

Ci hai qu5 trinh trcn ddu lI bidn ddi noa hoc vi d5 bidn ddi thhnh nhfrng ch6tkhdc trudc

)s.2 NGrryEN TO HoA Hoc - DdNG vI - pdrvc rudl

KIM LoAr - PHr KrM - nAN rrvr

4 tlguyen td ho6 hoc ld gi ? C6 6 dau ? Nhfrrrg nguy6n t6 ho6 hoc ndo c6 ndmluong pnd ol6n nhdt trong v6 tr6tgdt z

- Theo dinh nghia chfnh x6c thi : NguyOn tO ho6 hoc li qp hqp c6c nguyOn tt c6diOn tich hat nh0n Z bfung nhau vd phAn bd electron gidng nhau & c6c lop vi

phan lop

- Nguy0n td ho6 hoc c6 trong thlnh phdn ph6n tit cdc don chAt vh hgp chAt

+ Phin tir don ch6t 02 chi c6 mOt nguyOn to li oxi

- C6 9 nguy€n td chidm hon 997o khdi luong v6 Tr6i Dat li oxi, silic, hidro,

Cdc nguyOn td cbn lai d6 c6 dQ phd Uicn kh6c nhau nhu c6c nguyOn td hidm c6

hhm luong trung binh nh6 hon lA-a%o ; ciic nguyOn td phAn ti{n khOng c5kho6ng chat ricng mh tdn tai du6i dang tap chdt trong khotlng chat ctra nguyen

td kh6c Oxi vi silic lh nhfing nguyOn td chidm uu thd vd sfi luong tren hdnh tinh

chring ta, cbn hidro vd heli lai la thenh.phdn chinh trong vfr tru

- MQt.nguyOn td ho6 hgc c6 thd gdm nhfrng nguyOn ttr c6 cirng sd Z nhmg khOng

cing sd kh0i, n6i chfnh xdc hon li kh6ng cirng sd notron trong hat nhAn nguyOn

tr} Nhfrng nguyOn trl d6 duoc goi li cdc ddng vi crta cing m6t nguyOn td ho6hoc Vi du nguyOn td oxi c6 3 ddng vi ddu cing sd Znhrmgkh6ng cing sd khdi :

Ddng ri '3O trong hat nhAn c6 8 proton + 8 notron c6 so khdi bang 16.

Ddng ui tlo trong hat nhin c6 8 proton + 9 notron c6 sd khdi bang 17.

Ddng ui t[O trong hat nhAn c6 8 proton + l0 notron c6 sd khoi bang 18.

VAy mOt nguyOn td hor{ hoc c6 thd c6 nhidu gi6 tri kh6c nhau vd sd khdi

Nhfrng nguy€n ttr kh6ng ctng sd Z t(tc kh6ng cirng sd proton trong hat nhAn

nhmg b[ng nhau vd sd kh0i duoc goi l]r c6c chdt ddng kh1i Vi du cap ddng

khdi f!n' "a {$rc.

VAy nhidu nguyOn td ho6 hoc kh6c nhau c6 thd c6 cing giri tri vd sd khoi

6 odng vi vd ddng khdi kh6c nhou 6 didm ndo ?

Ddng vi ld nhfrng nguyOn trl c6 sd Zbingnhau nhrmg s6 A kh6c nhau

Ddng kh1i ld nhfrng nguy€n tfr c6 sd A bang nhau nhrmg sd Zkhdc nhau

7 Xim tooi ld gi ? Trong b&ng tudn hodn c6c nguy6n t6 ho6 hoc, nhfng nguy6n

td ndo ld kim looi? Ld b6n kim ?

Kim loai li nhfrng nguyOn td ho6 hoc 6 trang th6i tu do tao ra nhfrng don chdtchrla liOn kdt kim loai

- Trong bing tudn holn, dai da sd cric nguyOn td li kim loai g6m :

+ Cric nguyOn td khOng chuydn tiOp nh6m IA, IIA, IIIA, mOt phdn o nh6m IVA

+ Cdc nguyOn td chuydn tidp d6y thrl ba thuOc chu ki 6 vd 14 nguyOn tO ho

lantanit tir 0 57 (La) nh6m IIIB dOn 0 80 (Hg) nh6m IIB.

+ Cdc nguy€n td chuydn tidp thu6c chu ki I vit 14 nguyOn td ho actinit tt O 90

(Th) ddn 0 103 (Lr).

- Trong bing tudn hodn, c6c kim loai duoc xOp phdn bOn trdi, phfa dudi cira bing

vd gidi han lh c6c nguyOn td Be, Al, Ge, Sb, Po Phdn b6n phii, phia tr€n li cdc

nguyOn tO phi kim vh gidi han lh cr{c nguyOn tO B, Si, As, Te Ranh gidi giira2

ddy d6ld Ge, As, Sb, Te, Po, At duoc goi li c6c nguyOn to b6n kim.

kim looimdu ?

Ngodi c6ch phAn loai nhu trong bing tudn hoin, ngudi ta cdn phAn biet kim loai

theo khdi luong riOng, theo miu s6c :

6

- Nhfrng kim loai c6 khoi lugng riOng b6 hon 5 glcm3 duo c coi ld cdc kim loainhe, l6n hon Ih c6c kim loai n[ng.

- Trong ki thuxt, sit vd c6c hqp kim ctra s6t lh gang, th6p ddu gqi ld kim loai den

Tdt cL c6c kim loai cdn lai ddu goi li kim loai mdu

9 prri kim ld gi ? Trong bdng tudn hodn nhring nguy6n td ndo ld phi kim ? C6c

khi hidm c6 ph6i ld phi kim kh6ng ?

- Phi kim li nhfrng nguy0n td ho6 hoc tao nOn nhfrng don chAt & trang thdi tU dokh6ng c6 tfnh chdt hod li cira kim loai

- Cdc khf hidm cfrng li cdc phi kim Trong bing tudn hoin c6 22 ngryAn td phi

10 CO ronh gi6i16 rQt gifro kim looivd phi kim kh6ng ?

Kh6ng Mac dir c6 c6c nguy€n to bdn kim nhmg d6 khOng phii ld ranh gidi 16

r6t gifia kim loai vi phi kim C5 nhidu nguy€n td duo.c coi lir phi kim nhmg lai

c6 tfnh chat cira kim loai hodc nguoc lai, ching han silic ln phi kim nhrrng lai li

chdt b6n d6n diOn, tfc le c6 tinh chat cira kim loai ; nhOm, k6m .1i kim loaithuc su, c6 tfnh chdt vat h didn hinh ctra kim 1o4i (d6o, ddn di0n, d6n nhiet ),trong dung dich nudc tao ra cdc cation Al3*, Znz* nhmg lai c6 khi nang tao rac6c anion AlOt ,ZnO22- thd hion tinh chdt cira phi kim

I I xlm togic6 nh0ng tinh chdt d{c trung ndo ?

C6c kim loai ld nhfrng chat r6n & nhiOt d0 thuong (trir thiry ngAn & trang th6i

l6ng), khOng trong sudt, c6 khi nrng phin xa cdc tia s6ng tao ra 6nh kim, d6o,

din diOn, ddn nhiOt tOt.

Cdcion kim loai mang diOn tfch duong, trong dung dich tao racdc cation dang Mn*

BCNO SiPS

As Se

Te

)s.3 IoN - TRANG nrAI pLATMA NctryEN rrl rn6r - MoL xndr LUct{G MoL

12 pnan ffi h gi ? c6 prr&i mQt ph6n rrl c0o mQr chdr s6 c6 ddy arj iinh chdr c0ochdt d6 kh6ng ?

- PhAn trl li phdn tri nh6 nhat cfra mOt chAt c6 nhfrng tfnh chdt hod hoc cira chit.

- Khong hoin toin nhu v6y ! c6 thd n6i nhu thd vd tinh chat ho6 hoc nhungkhOng phii vd tfnh ch1t li hoc, vi da sd t(nh chit lf hoc nhu nhiOt d0 n6ng chiy,

nhi€t d0 sOi, dO nhdt, d0 ctlng cfra cdc chdt ddu gay ra b6i t4p hqp m6t so lonph0n trl chAt d6

I3 CO phdi looi chdt ndo c0ng do c6c phdn trl cdu too n6n kh6ng ? C6 nhrirrg

cndl ndo ph6n t& ld don nguyOn trl ?

- P-han trl du-o c cau tao tir c6c nguyOn tr}, n6i dring hon ld tir cric hat nhAn nguyen

trl bao quanh boi c6c electron bOn trong, cbn c6c electron ngodi cing tham gia

hinh thenh c6c liOn kdt hor{ hoc tao thdnh fhan tir, nhtmg khong phii chat n}o

cfrng do c6c phAn tt chat d6 tao nOn.

- Thuong chi n6i ddn phan trl trong pham vi ch0t khi, m6t s6 lon chat l6ng haychat hba tan, ddi vdi nhidu ch6t ran 6 dang tinh thd l4i khong phii do cac pnan

trt cflu tao non ching han mudi [n kh6ng 6 dang ph6n tir Nacl, nudc 6 trangth6i r5n gdm nhftng phan tft lien ho-p (Hzo)s, kim loai 6 trang th6i ran hoac l6ng

khong & dang nguy€n tft mi & dang ion Mn*, c6c polime gdm c6c monome li6n

kdt vdi nhau thinh ph6n t& mach dii khOng x6c dinh

- chi c6 cdc khi hidm phan trl gdm ci{c don nguyOn tt, rrong rrudng ho.p d6 kh6i

niOm nguy0n trl vi phln trl li ddng nhAt

I4 Ion ld gi ? Vi soo lon iich diQn duong dugc ggi td cotion, ion t'rch diQn 6m ggi

ld onion ?

- Ion li nhftng hat mang diOn, lh nhfrng nguy0n (t nuy nh6m nguy0n tfr li6n kct

ho6 hoc vdi nhau, c6 sd electron thidu (cation) hoac thta (anion)

- Do c6c ion mang di0n nOn khi diOn ph0n, nhtng ion tich dion duong chuydn

vd phia anot nOn duo c goi lh, anion

I5 pntmo Id gi ? Chdt 6 trong th6iptotmo rhudng gip 6 d6u ?

- Li trang thdi thr, tu cira vdt ch0t (r6n, l6ng, khi, platma), khi ion ho6 khi bangcrlch cho nhtng electron c6 ndng luong cao di qua khf, ching han khi ddt n6ng

8

chat kh{ t6i hing ngin hoac h}ng triOu d0, c6c phin tr} mdt bdt electron taothdnh khf ion ho6, khi 6 trang th6i d6 goi lh trang thdi platma (trang th6i khi da

bi ion hod) Vi dg 6 thuong tdng khi quydn c6 cic ion phln tt N; , Of do c6c

O2-+ Ol + le

V6y platma li h6n hqp gdm ciic nguyOn tt, electron, ion duong vh ci hat nhin

nguyOn tt, cdc phdn trl nIy lu6n lu6n chuydn dOng

Platma & nhi€t d0 10-100 ngin dQ goi li platma lanh, & hdng triOu dQ goi lI

platma n6ng Trong platma n6ng'kh6ng c6 nguyOn trl trung hba, chi c6 ionduong, electron vd hat nhdn nguy€n tir

Trong tohn kh6i platma ld trung hba diOn nhmg d5n du-o c diOn

- Trong didu ki€n 6 bd mat Trdi DAt, ch1t & trang thdi platma duoc sinh ra trong

tia s6t, trong hd quang, trong dng ddn hu}nh quang khi ph6ng diOn, trong ngonhla ddn khf

I6 Tinh chdt c0o c6c ion c6 phdi ld tQp hop tinh cndt c6c nguy6n l& loo ro ion

d6 kh6ng ?

Kh6ng phii Tinh chdt cria c6c ion khrlc hin vdi tinh chat ctra c6c nguyOn tft banddu Ch8ng han, ion amoni NHf hoac ion hidroxit OH- chi tdn tai trong dung

dich nudc mi kh6ng tdn tai & trang thr{i tu do ; ion sunfat SO ?- t6c dung vdi ion

Ba2n tao ra kdt ttra tring nhung S vd O khong c6 khi nang d6

17 Vi soo dung dich NoCt ho{c NoCl n6ng ch&y ddu d6n diQn nhung NoCl kh6loikh6ng c6 khd ndng d6 ?

Mnc dir tinh thd mu6i an duoc cAu t4o b&i c6c ion Na+ vi ion Cl- nhtmg trong

tinh thd NaCl kho cdc ion khong duo c tu do di chuydn Phii ph6 vd mang tinh

thd beng c6ch hda tan hoac lim n6ng chiy mudi, cdc ion b6t ddu chuydn dQng

tdi cdc diOn cuc, mudi an mdi c6 khi nang ddn diOn

18 uoud gi ? Kh6i luong motld gi ?

- Mol li luong chat c6 chita 6,022 tO?3 trat vi m6 (nguyOn tfr, phln tr}, ion, proton,

noffon, electron ).

- Khdi luong mol li khfii luong m6t mol ch0t tinh bang gam c6 ctng tri sd v6i

nguyon t& khdi hay phAn tft khdi chat d5, ttlc li khoi lugng cia 6,022.1023 hat vi

m0 Vf du :

+ Nguy0n ttr khdi cira Fe le 55,85 thi khdi luong mol nguyOn trl cira s6t lA

55,85 g/mol

+ Phan tft khdi cta H2Soo li 98 thi khdi luong mol phan tir cria H2So4 le 98

g/mol

+ Khdi luong mol ion, mol proton, mol notron, mol electron cfrng tfnhtuong tu

I9 CO thd tinh duoc gi6 tr!tuyQr d6ic0o mQr hgt vi m6 bdt ki kh6ng ?

c6 trrd Bang cr{ch lay khoi lugng mol chat d6 chia cho sd Avogadro hoacbang cr{ch lay khdi lugng tfnh bang dvc nh0n vdi khcii luong I dve tinh b[ng

gam (l dvC = 0,166.10-" g) Vi du :

Khoi luong I nguyen ttr H = , ,':901- =0,167.t0-23 (g)

6,022.10"'

Hoac khdi lugng I nguyOn rr? H = 1,008 x 0,166 10-23 - 0,167 t O-" (g)

Khdi luong I phan tir H,SO* = , , i8 - = ]6,ZJ3.L0-" (g)

6.022.10"' Khdi luong I ion SO 2q- =gOx 0,166.10-23 - fi,g36l0-" (g)

b.4 cHAr NGuytN cHAr - DCt{ cHAr

Tiurt rsu HINH, DA HINH, pdNc Hiurr

HOp CrrAr - pdNc o,ENc - odrrlc pHAN - pHUc cnAr

20 rnd ndo ld chdt nguy6n chdt ? Duoc di6u ch6 b&ng c6ch ndo ? Top chdt

6nh hu6ng nhu thd ndo ddn tinh chdt c0o cndt ?

- Nguy0n chxt li mor kh6i niOm quy udc MQt chdi dtoc coi ld nguy€n chdr ni'u

trong d6 rap chdt khang dnh hrdng (d mtc dQ c6 thd nhdn thdfl dah cdc tinh

chdt li hod cila n6 nh* ti khbi, d6 rdn, nhiat d6 n6ng chdy, nhi€t d6 s6i, d6 ddndi2n, chi s6'khilc xa

Cic ch0t c6 d0 nguy€n chAt khdc nhau theo quy udc nhu: ChAt c6 d6 tinh khidt

ki thuat, tinh khidt ph0n tich, tinh khidt ho6 hoc, tinh khidt quang phd Hien

nay, trong ki thuat b6n din ngudi ta su dung cdc chdt sieu nguyen ch6t, trong d6lu.gng tap ch0t cho ph6p chi li I nguyOn tii trong I tri€u nguyOn trl ctra nguyOn

to cho ph6p

- Dd tao thinh chat nguyOn chdr, ngudi ra dd ding nhidu phucmg phr{p kh6c nhau

nhu loc, cdt,kdt tinh phnn doan, chi€t hoac phuong ph6p phrlc tap nhu c6c

phuong ph6p sic kf, thang hoa rrong chAn kh0ng

10

- MQt sd t+p chdt thim chi vdi luong rat nh6, cfing ldm thay ddi khi nang phin

rlng cta ch1t Ching h+n, ducrng nguy€n chAt khOng chr{y nhmg khi thOm vdo

mot luong rat nh6 oxit hoac hgp chit nio d6 cfra coban, mangan thi c6 thd ddtch6y d6 dlng ; Them mot luong rat nh6 chi tetraetyl (C2H5)4Pb c6 thd lhm tangd6 ddng chi sd octan ctra nhiOn 1i0u dOng co

2l oon chdt td gi ?

Don chat lh nhfrng chat mi phAn tii chi do m6t nguy0n td cdu tao nOn N6i c6ch

kh6c, su kdt hAp c6c nguy0n tfr cing loai dd tao thhnh phdn tt don chdt do d6don chdt ld hinh thtc t6n tai cila nguyAn to hod hoc d dang n't do

O didu kien thudng, da sd don chAt 6 trang th6i r6n Cdc don ch1t & trang th6i

khf gdm hidro, heli, nito, oxi (vh ci ozon), flo, neon, clo, agon, kripton,xenon, vd radon Chi c6 brom vb thiry ngAn ld 2 don chAt tdn tai dang l6ng &

didu kiOn thudng

22.m6 ndo ld tinh th0 hinh ? finh do hinh ?

- Sd don chAt l6n hon nhidu so vdi so nguy6n t6 ho6 hoc hi€n da biet D6 la khe

n[ng cria mOt sd nguyOn td ho6 hoc tdn tai 6 dang hai hay m6t sd don chdt, kh6cnhau vd cau tao phdn tir vI tfnh chdt HiOn tugng d6 duoc goi li tinh thil hinh

Vi du kim cuong, graphit, cacbin li ba dang thir hinh cta cacbon ; oxi (O2) vhozon (O:) ld hai d4ng thtr hinh cira oxi

C6 nhidu nguyOn nh0n gdy ra su tdn tai cdc dang thi hinh, hodc do sO nguy€n tritrong phAn trl nhu 6 oxi (O2) vh ozon (O:) ; hoac do cdu tao khr{c nhau nhu luu

huj'nh : dang thi hinh Ss c6 c6u tao dang vdng, 56 c6 c0u tao mach thing.

Ddng thdi vdi tfnh tht hinh, ngudi ta cbn bidt tinh da hinh D6 ln khi nang cira

cirng mot don chat tdn tai 6 nhidu dang tinh thd khdc nhau Vi du sat c6 khinf,ng tao ra4 dang tinh thd duo.c kf hi0u lh cr-Fe, F-Fe,Y-Fe,6-Fe Bdn dang

don chat d5 tdn tai o nhfing nhiOt dQ kh6c nhau vi c6 kich thudc tinh thd kh6cnhau Vf du cr-Fe t6n tai du6i 7700C, khi nung Odn 7700C tdn tai dang B-Fe,nung ddn 9100C chuydn thinh dang y-Feve 13900C & dang &-Fe Khi nung ddn

23 rnd ndo ld chdt ddng hinh ?

hinh crtanhau Vi dq KCI vh KBr ; KMnOa vi BaSOa ; c6c nh6m mudi d6ng hinh

li cdc loai phEn nhu : K2SOo.Al2(SO+)r 24H2O vi K2SOa.Cr2(SOa\.24H2O :

Vi c6 m?ng ludi tinh thd gidng nhau nOn m6t chdt ddng hinh nly c6 thd gAy nOn

su ket tinh mot dung dich qu6 bdo hba cira chdt kia vl.trong dung dich b6o hbad6, tinh thd tidp tuc 16n lOn blng c6ch boc th0m m6t ldp ch0t thfi hai

1l

Do d6 trong tinh thd KMnoo c6 i6n cdc tinh thd BaSoo cdc hat KMnoa phanphrii kh6p tinh thd nOn khi rfra, kOt ttra BaSOo kh6ng bi m1t mdu.

24 r.rnfng didu kiQn co b6n ndo gdy ro hiQn tuong ddng hinh ?

Nhfrng didu ki€n co bin dd gay ra hiOn ruong d6ng hinh ld :

+ Thlnh phdn phan t& c6c cau trl gay ra hicn tuong ddng hinh phii c6 cau taocilng dang

+ Td blo nguyOn td ctra c6c ciu tt phii cd c1u r4o giong nhau '

+ Td bio nguy0n td phii c6 kich thu6c bing nhau hoac gdn bang nhau

Vi du : Ddy LiCl (a = 5,14A), NaCl (a = 5,63A), KCI (a = 6,2gA) trong d6 a li

canh ctra td blo tinh thd dang lap phuong Trong qu6 trinh.kdt tinh, NaCl tao ra

tinh thd h6n tap vdi LiCl vi vdi ci KCI hinh thdnh dang Na*Lircr**, hoac

Na*K,cl **, nhung nguo c lai khOng thd kdt tinh ddng hinh Licl vdi KCI vi kfchthudc cira rinh thd 2 t€ bho khi{c nhau

25 xqp chdt ho6 hoc ld gi ? c6 ph6i khi too rhdnh rdr c6 c6c chdr ddu k6mtheo sqt thu nhiQt hodc ph6t nhi6t kh6ng ?

- Nhfrng chat mi phan tfr duoc cdu tao ru nhfrng nguyOn tir cira hai hay nhidunguy€n td ho6 hoc liOn k0t ho6 hoc vdi nhau goi ld hop chd't

Ngdy nay cdc nhi b6c hoc dd bidt vi phan bi0t duoc khoing tron 200 nghin hqpchat vO co vi khoing 5 tri€u hgp chat hfru co

- Sy t4o thdnh hgp chdt hod hoc luon lu6n kdm theo giii ph6ng hoac thu nang

lugng nhtmg khong nhat thidt c6 giii ph6ng hoac thu nhiet, ching han trongacquy vi pin, su tao thinh hqp chXt hoi{ hoc kdm theo su xuat hign sfc di6n

vi chnt oxi ho6, ning luong duo.c giAi ph6ng dE chuydn ho6 thdnh n[ng luong

co hoc cfia chuydn dOng tOn hla

26 nqp chdt ho6 hoc vd h6n hgp co hgc kh6c nhou 6 didm ndo ? c6 thd phdnbiQl bEng c6ch ndo ?

ctra ddng trong CuSoo ; tinh chat ctra h5n hqp li tfnh chat ctra c6c chdt hgp

thinh tao ra h6n hqp d6, vi du h6n hqp gdm duong vd mudi c6 vi ngot cira

duong vI vi mdn ctra mudi

t2

Nhu vAy, tfnh ch0t quan trong nhat dd phin bi0t hqp chat ho6 hoc vi h6n hqp cohoc li tfnh d6ng nhAt : Hqp chAt ho6 hoc d6ng nhft vd tinh chat vd thinh phdncbn h6n hqp co hoc thi kh6ng.

- Thinh phdn ctra h6n hqp c6 thd x6c dinh duoc bang cdc phuong phdp don gifrn

nhu t6ch, chidt, dai (dai vlng kh6i c6t, chtrng cdt dd tdch ruou kh6i nudc ,.)

trong khi d6 khong thd phan chia H2O thdnh hidro vI oxi bdng c6c phuong phdpdon giin nhu tr0n

27 nqpcndt ddng phOn ld gi ? Hgp cndt ddng d6ng E gi ? Ching c6'i nghio gi ?

- Su t6n tai nhftng hqp chAt c6 cing thhnh phdn dinh tinh vi dinh luong, c6 khoilugng phan trl nhu nhau nhrrng kh6c nhau vd cdu tao do d6 khr{c nhau vd tinh

chat, nhimg hqp chAt nhu vAy goi li ddng phdn V( du : amoni xianat vi ure li

ddng phan ctra nhau (CH.ON) ; ancol etylic vi ete metylic li d6ng ph1n ciranhau (CrHuO)

I{H4OCN ve H2N-CO-NHz CHr-CHz-OH vh CH3 - O - CH:

Amoni xianat Ure Etanol Dimetyl ete

- Ddng ddng lir hiOn tufig cdc chdt c6 c0u tao gidng nhau vi tfnh chat tuong tu

nhau nhung vd thinh phdn phAn trl kh6c nhau mOt hay nhidu nh6m CHr Vf du

Tfnh chAt hod hoc cira cdc chat trong ddy ddng ding thgc t0 ld nhu nhau C6c

tinh chdt d6 duo.c xdc dinh do nh6m dinh chrlc nhu OH, COOH, CHO, NHz

vi tuong ddi ft phu thuQc vio d6 l6n ctra g6c hidrocacbon Tuy nhi0n, c6c ddng

ding trong cirng m6t ddy cflng c6 su kh6c nhau vd tinh ch0t, chir ydu lh t(nh chAt

li hoc, ching han trong ddy ankan, tir CH4 ddn CaH,6 li nhfrng chdt 6 trang th6i

khf ; c6c chdt tt CsHrz den CluHro A 200C ddu 1I chat l6ng ; sau d6 li chdt &

trang th6i rin.

- Hi€n tugng ddng phin, d6ng d&ng chtr ydu xuAt hiOn trong ho6 hgc hfiu co Do

vay, sd lugng chit hfru co nhidu hon hin so vdi cdc chdt v0 co M[t kh6c, trongaiy Od,ng ding thd hiOn hdt sfc 16 mQt quy luflt chung cira tu nhiOn ln quy luf,i

chuydn hod sd lugng thinh chdt lugng Sr; thay ddi thhnh phdn phAn tir khi thOm

bdt mQt nguyOn tit cacbon vh hai nguy0n trl hidro din t6i sg hinh thdnh phAn trl

chdt m6i, m{c dt c6 nhidu tinh chet chung vdi nhting thhnh viOn canh n6 trongddy nhung ddng thdi khdc chring vd chdt lugng

- Trong phin trl c6c hqp ch0t ho6 hoc th6ng thudng, cdc nguy0n tt dugc liOn kdt

vdi nhau b&i cdc electron g6p chung cira m6i nguyOn tft 1i0n kdt Nhmg c6 rdtnhi6u nhfrng hgp chAt trong d6 hai nguy6n trl & canh nhau lai li0n kOt vdi nhaubang cap electron vdn c6 ctra mOt nguyOn trl Vi du nguyOn trl N trong phdn trl NH3

t3

cdn c6 m6t cap electron chua tham gia li€n kdt, khi kdt hqp v6i ion H*, cip eleqtroncbn du & nguyen rir N dA tao ra li€n kdt v6i ion H+ hinh rhinh ion NHf :

rltl

H[Hr

Li0n kdt nhu vay duoc goi lir ti€n k€i cho - nhdn (hoac lien kat phai fi) vir

nhfrng hqp chlt c6 liOn ket cho - nhan duo c ggi lit hort chdr ph6i tri hay ph:ftc

chdt Cdc ion NH I vd H3O+ ddu lh phrlc chat dang ion

+ Trung tam phan ti! c6 mot nguy0n trl hay ion, thudng lr cira m6t kim loai

nang goi li, nguy|n tft trung tdm

+ Xung quanh nguyOn trl trung tlm sip x0p nhtng nguy0n ttr hay nh6m nguy€n

tii li€n kdt vdi nguyOn ttr trung tam bang li0n kdt cho - nhan Nhfrng nguyOn ttr

hoac nh6m nguyOn trld6 duo.c goildphli t*.

+ Tdng sd c6c phdi trl du-o c goi lit sd'ph6i rri, thudng gip ln 4 hoac 6.

+ cdc phoi trl ctng vdi nguy€n tri trung ram tao thdnh cdu n6i cfia phftc chdt

+ Trong da sd trudirg hgp cbn c6 nhfrng ion khOng liOn kdt truc tidp v6i nguyOn

tri hoic ion trung tAm duoc goi li cdu ngoai cila phftc chdt

Vi du : Trong phrlc chAt [Cu(NHr)o](OH)z hoac [Ag(NH3)r]Cl thi :

[Cu(NH3)a]2* ue lAglNHr)zl* rao ra cdu n6i cfia phrlc chat

C6c ion qr'*, Ag* li ion trung tAm

Phan ru NH3 la phdi tir

Sd 4 vh sd 2 trong cdu n6i li sd phdi rrf cira phfc ch1t

Cdc ion OH- vi Cl- tao ra cdu ngoai cira phfc chdt

cdu noi tham gia nhu mot ion nhi6u di0n tfch ; cdu ngoai nhu nhfrng ion binhthuong Vi du, trong dung dich nudc c6 khi nang di€n li :

iCu(NH3)41(OH)z -+ ICu(NH t)+]2* + [Ag(NH3)2]Cl -+ tAg(Nur)rl+ + Cl-

ZOH-14

?s.5 cONG THUc - cAc Loru cONG rnr-rc rloA Hoc

pHAN ITNG HoA HoC - rrnjChIc TxiNH HoA HoC

cAcrox rHAu ffNc HoA Hoc- xucrAC

29 COng thtc ho6 hoc !d gi ? G6'i nghio gi ?

- COng thrlc ho6 hoc lI kf hi0u ph1n tir ctra m6t chat, g6m kf hiOu c6c nguyOn t6ho6 hoc V( du : Br2, HrPOo, Cr2(SO+):

+ Chat d6 g6m nhfrng nguyOn td ndo vd c6 bao nhi0u nguyOn t& cira nguyOn td d6

+ Cho ph6p tfnh khdi luong mol phAn ttr ctra chat, tfnh ti lc vd khdi luong vi ti

30 CO nhirrg tooi c6ng thrlc ho6 hgc ndo Z t ngnio c0o c6c looi c6ng thfic d6 ?

don giin, cOng thrlc phAn tr}, c6ng thrlc cdu tao c6ng thfc electron

+ Cdng thtlc tdng qudt cho biet mOt loai hqp chdt nho d6 nhmg kh6ng cho bidt

chdt d6 li chAt gi Vf du :

COng thrlc.CnHzn*z (n > 1) cho bidt ho-p chAt thu6c loai hidrocacbon no ddyankan nhmg khOng bidt giri tri cira chi sd n nOn kh6ng biet lh chdt gi

COng thrlc HzSn * rO3n * + (n > 0) cho bidt h-d,p chat thuOc ddy axit polisunfuric

nhmg kh6ng bidt gid tri cira chi sd n nOn khong bidt li chflt gi Ctring han khi n = 0

sE ld H2SOa (axit monosunfuric), n = 2 ld H2S3OI0 (axit trisunfuric)

+ Cbng thftc don gidn cho bidt ti le k0t hgp don giin nhAt gifra c6c nguyOn tu

trong ph6n tir nhung khOng cho bidt chat d6 li ch0t gi Vf du :

COng thrlc (CHz), (n > 2) cho bi0t hgp chAt thu6c loai hidrocacbon khong noddy anken ho6c xicloankan nhrmg khOng bidt gir{ tri cira chi sd n n€n kh6ng bidt

lI chdt gi Ching han khi n = Zle C2H4 (etilen) ho[c khi n = 3 li CrHu (propenhoac xiclopropan)

Trong ho6 hoc v0 co, cdc chdt ddu duo.c vidt & dang c6ng thrlc don giin Vi dukhi vidt Cu dd chi m6t nguy€n tft ddng, nhrmg trong thuc td kirn loai ddng

kh6ng & dang nguy0n tri mi & trang thr{i rin ho[c l6ng ddu o dang ion Cu2* ;H2O le cOng thrlc dcrn giin nhAt cria nudc, phAn tfr don giin d6 chi c6 mOt it 6

trang thdi hoi, trong thgc tC & trang thdi rin hoac l6ng ddu 6 dang liOn hqp nhu(HzO)r hoac (H2O)5

l5

+ Cbng thtc phdn t* cho bi0t thanh phdn dinh tinh vi dinh luong thuc s\r c[ra cdc

nguy€n td tao ra phAn tir cira chAt, nhrnig vf,n chua cho bidt ch6t d6 li chat gi Vi du :

Cong thrlc phfln trl C+Hro cho biOt phan trl gdm 4 nguyOn trl c vi l0 nguyOn trl

H, nhtrng ch6t d6 c6 thd li propan hoac isopropan

, + Cdng thrrc cdu tqo cho bidt thf tu kct h.gp gifra c6c nguyon tir trong phan tt vi

tir d6 m6i cho bidt ch0t dang x6t l) chdt gi vf dg coHpcS c6c c6ng thrlc cau tao :

+ Mudn bidt X li chat gi, c6 nhfrng tfnh chdt vi c6 dlc didm li6n kdr nhu thd

nio phii tim cOng thtlc c6u tao

+ Mudn bidt thanh phdn thuc su cira c6c nguyon td trong phdn rir X phii tim

cOng thrlc ph0n tr}

+ Mudn bidt thinh phdn don giin nh6t, ti lc kdr hqp don gi6n nhdt, vo theo s6

nguyOn ttr, Vo theo ttrdi tuonglrta cdc nguye, to trong phai tt X phii tim c6ngthrlc don giin.

+ Mudn bidt X thu0c loai hgp ch6t nho, phii tim c6ng thrlc tdng qu6t

31 a&ng c6ch ndo ph0n biQt duoc c6ng th0c don gi6n vd c6ng th&c ph6n t(r

trong ho6 hoc hfiu co ?

Trong hor{ hoc hfru co, nhidu truong hgp c6ng thrlc don gi6n cfrng lai lithrlc phAn tr}, nhtmg trong c6ng thrlc don giin ft nhat c6 m6t chi sd nguy€n

sd 16 V( du :

CrHo, CsHro cf,ng li cOng thrlc don giAn

32 erithich hoi cong th0c phon t& cusoo.sHro ; K2SOa.Al2(god3.24H2o nhu th6ndo ?

Ddu "ch{m" trong cOng thfc trOn khOng c6 f nghla nhu ddu ,'nh0n,,trong to6nhoc, cho bidt hgp chdt c6 dQ bdn kdm, C0ng thrlc K2SO4.AI2(SOd3.24H2O bidu

thi ph6n tr! phdn chua 6 dang tinh thd duoc tao n€n tir mQt ph6n tft K2soa, mQr

ph6n trl Al2(sor3 kdt tinh ddng thdi vu 24 ph6n tir H2o, goi li nu6c kdt tinh

trong tinh thd Khi nung n6ng, cdc phan tt H2o kdt tinh niy sE tdch ddn ra kh6i

phan trl, tao thinh phdn khan Nhfr'ng h-o,p chat bidu thi blng nhfrng c6ng thrlcnhu vly goi li ho p chdi phdn t*.

I6

c0ng

dr le

33 pnAn fing ho6 hoc ld gi ? Phuong trir*r ho6 hoc ld gi ?

- Phdn rrng hod hoc.lit qu6 trinh ldm bidn d6i thinh phdn ho6 hoc vi cAu tao ciramOt hay nhidu chAt, sau d6 tao thlnh m6t hay nhidu chAt kh6c N6i cdch kh6c,

phin tmg ho6 hoc lh su bidn ddi c6c ch0t trong d6 nhfrng liOn kdt cfr gifra c6c

nguyOn trl bi ph6 vd vi hinh thlnh nhfrng liOn kOt mdi

- Phtong trinh hod hoc ld m6t t6p hqp cric c6ng thrlc ho6 hoc duo.c dirng lim ki

hieu dd bidu thi mQt phin rlng ho6 hgc

kiQn gi ?

Phii dim bho2 didu kiOn :

+ Sd nguy0n tit cdc nguy0n td & hai vd phuong trinh phii bang nhau (tfq lephuong trinh ho6 hoc phii bio toin khdi luong)

+ Tdng dai sd vd diOn tfch ctra c6c ion & hai vd phuong trinh phii bang nhau (trlc

li phuong trinh hor{ hoc phii bio todn diOn tich)

35 ca nhfrrrg logiph6n 0ng ho6 hgc ndo ?

' TOn c6c loai phin rrng ho6 hoc kh6 da dang tiy theo hinh thtlc vi bin chdt ctra

cdc phfrn rrrg Thuong gAp c6c loai phAn fng sau :

l Phdn *ng hod ho.p (cdn goi li phin ung kdt hqp, phin tmg c6ng hqp) li phin

ung tir hai hay nhidu phdn tir c6c chit ban ddu tao thhnh ph1n tft m6t chAt mdi.V( du : CaO + CO2 -+ CaCO3

.

2Cu+ O, {-+ 2CuO

Trong ho6 hoc hfru co, loai phin rrlg ndy dac trung cho nhfrng ph6n tfr c6 li6n

k0t dOi hoac li€n kdt ba

Vi du : HrC= CH2 + Br, -+ HrCBr - CH2Br

Chcdc nh6m khdc chfa li0n kdt d6i vd ba nhu nh6m cacbonyl (CO), nh6m nitril

(CN) cflng tham gia phin ung c6ng NguyOn nhAn li do li0n kdt dOi hoac batrong phAn ttrcdc chAt kh6ng no c6 do bdn thdp hon

2 Phdn img phdn rfch (cdn goi li phin rlng t6ch, phin rlng phAn hiry) le loai phin

ung tir mOt chdt ban ddu c6 ph6n tir khdi tuong ddi lon tao thinh nhidu phAn tft

c5 ph6n trt khdi nh6 hon Vf du : '

caco3 e5ooc > cao + co2t

LAgNO3 l+ 2Ag +2NO2t + O't

NguyOn nhAn cira phin trng phAn tich chtr ydu li do d0 bdn hori hoc kdm ctra

ph6n trl cdc hqp chAt ban ddu

l7

3.Phtin rrng th€' li loai phin tmg xiy ra do su thay rhdc6c nguyen rrl rieng biet

hoac c6c nh5m nguyOn trl trong phan tir bdng c6c nguy0n tii ho6c nh6m nguyOn

tti khrlc Vi du :

Fe + 2HCl -+ FeCl, + Hrt

C2Hu+ Clr-+ C2Hs-Cl + HCICiHu + HONO2 (cldc, ndngl -l!Aq C6H,-NO2 + H2O

Cdn luu-f rlng cr{ch goi tOn phin ung d6 chi lh quy udc vi nhtrng phin rlng axit

manh ddy axit ydu ra kh6i mudi cfrng duoc xem l) phin rrng thd:

HCI + CH3COONa + CHTCOOH + NaCl

4 Phdn itng tr,ung hda ld,loai phAn rmg gifra chat c6 tinh axit vh chflt c6 tfnh bazo

cfing c6 trudng hqp phih rlng trung hda xiy ra rrong cirng m6r phan ttr ching

han c6c amino axit, tao ra ch6t goi li mudi n6i :

HzN-CHz-COOH trJ HrN* - CHz-

COO-(muoi nQi)

nghich le lo?i phin trng xay ra theo hai chidu nguoc nhau trong

c6,c sin phdm phAn trng c6 thd tdc dqng vdi nhau hoac phan hi,y

chat ban ddu Vi du :

Nr+3FI,

= 2NH3

C2H'OH + CHTCOOH C CH3COOCTH, + HrO

Khi van tdc ci hai phin rlng thufln vi nghich bang nhau, ngudi ta n6i phin fng

dd dat ddn trang th6i can bang ho6 hoc Khi thay ddi di6u ki6n ban ddu nhundng do cdc chdt ph6n r1ng, 6p suat, nhi0t d6, c6 thd lhm chuydn dich cin bang

vd phia uu ti€n cho qu6 trinh thu6n hoic nghich

c6c phin rlng^ trong pha l6ng thuc td li kh6ng thu6n nghich ndu m6r trongnhfr'ng sin phdm phin ung li chat khf hoac chat khOng tan Trong truong hqpd6, ph6n ttr cira sin phdm phin tmg kh6ng cbn g[p nhau dd tdc dung v6i nhau,tdc dO phin tmg nghich gdn bang kh6ng

5 Phdn irng thuain

cilng didu kiOn,

dd tao thhnh cdc

18

6 Phdn ftng oxi hod - khftld loai phin tmg c6 su thay ddl sd oxi hod cfia mot sO

nguyOn td ho6 hoc N6i c6ch khiic, phin rlrrg oxi hor{ - khir li loai phin rlng c6

su chuydn dich electron tir nguyOn tir niy sang nguy0n trl kh6c

Chr.i i rang trong phAn tmg oxi ho6 - kht thi qu6 trinh oxi ho6 vi qu6 trinh kh[rluOn lu6n d6ng thdi xity ra, nghia li hai phAn ung oxi hod vi phin rmg khrl lu6n

lu6n liOn hop, lu6n luOn tidn hhnh cirng hic

36 ruai r&ng chi c6 hoi looi ph6n 0ng ld ph6n 0ng c6 sr,r thoy ddi s6 oxi ho6 vdphdn rlng kh6ng c6 sg thoy ddis6 oxi ho6 c6 d0ng kh6ng ? Toi soo ?

Dring vAy NOu chi dua vlo su thay ddi sd oxi hod cira m6t sd nguyOn td hoac

kh6ng c6 su thay ddi d6 thi c6c phin rlng duoc xem ld c6 hai loai ri€ng bi€t

Tuy nhiOn, m6t sd phin rlng lai ddng thdi c6 ci hai dang nhu trOn Vi du :

SOz + NarO -+ NarSO (l)

Mg + Clr-+ MgCl, (2)

Ci hai phin ung trOn ddu ld phin ung hod hop nhtrng (1) kh6ng c6 su thay ddi

sd oxi hod cdn (2) lai li phin rlng oxi hod - khrl

Hoac : MgSO3 -+ MgO + SOrt (3)

2CuSO4 + 2CuO + 2SO2t + Ort @)

Ci hai phin rmg trOn ddu li phin tmg phan huy nhmg (3) le phin rmg kh6ng c5

su thay ddi sd oxi ho6 cdn (4) lai li phin rlng c6 su thay ddi sd oxi hor{.

37 r.rai r&ng c6c ph6n Ong thd d6u E ph6n 0ng oxi ho6 - kh0 c6 d0ng kh6ng ?

Toisoo ?

Kh6ng thd khfing dinh nhu vQy vi tOn gqi

ung kim loai manh ddy cdc kim loai kh6c

su thay ddi sd oxi ho6 Vi du :

Zn+CuSOo+ZnSOo+Cu

Phin rrng axit manh ddy axit ydu ra kh6i mudi cfrng li dang phin tmg thd nhmg

khOng c6 su thay ddi sO oxi ho6 Vi du :

HCI + CH3COONa -+ CHTCOOH + NaCl

38 rnd ndo ld ph6n rlng d6y chuydn ?

Ld m6t chu6i phin tmg xiy ra kc ri0p nhau, lap di lap lai cho ddn khi hdt c6c

chat phin ung V( du, phin rlng ho6 hqp hidro vi clo kh6ng xiy ra trong b6ng

tdi, chi xAy ra khi bi chidu s6ng theo phuong trinh :

Hr+Cl, n' ,2HCl

Co chd cira phin tlng tr0n nhu sau

D

"phin ung thd " chi li quy udc Phin

cat dOng Ii thhnhZ nguyen tti clo.

(2) Nguy0n tfi clo lh mOt goc tu do hoat

ra HCI vd gdc tu do fI' .(3) Gdc tu do H' khOng bdn, nd tiichldy nguyen tri Cl ttr Clz dd tr& thhnh HCIbdn hon Nguyen tri Cl' mdi sinh ra b

phin trng (3) I ar titc dqng vdi Hzlhm

cho phin fng (2) vh (3) l4p di iap lai

nhu mQt phin ting day chuydn

(4)

(s)

(5)

- Theo nghia rQng, thriy phAn li qu6 trinh phin hfry thuAn nghich cira nu6c vd

chat phf,n ung v6i nudc Dinh nghla d6 6p dung cho qud trinh thiry phAn c6c hgpchat v0 co cflng nhu hgp ch0t hfiu co V.f du :

NarCO3 + HrO 62 NaHCO, + NaOH

RCOORT + HOH Fl RCOOH + R,OH

- Phin ung thuf phan khong nhat rhidr phii ld thudn nghich N6 phu thuOc vdo

sin phdm tao thdnh c6 khi nang tuong tdc vor nhau dd x6'y ra qu6 trinh nghichhay khOng Vi du, ci{c phAn ung thiry phAn sau d8y xiy ra mOt chi6u :

(NH/2S + ZHrO -+ 2NH*OH + HrSt

CaCr+ 2HzA + Ca(OH), + CFI: CUt

Al2q + 6HrO -+ 2Al(OH)rJ + 3UrSf

40 ttguycn nhdn ndo gdy ro hi6n tugng thrSy phdn ?

20

Tru6c ddy hiOn tuong thiry phfln duo.c gi6i thfch trOn co s6 cira thuydt A-rO-ni-ut

(S.Arrhenius) Theo thuyOt niy, trong dung dich nudc c6c ion do mudi ph0n li

hohn todn cing v6i b6c ion H+, OH- do nudc phdn li m6t phdn sE tidp tuc phin

ung vdi nhau tao thlnh mudi ban ddu Vi du :

CH3COONa + H2O C CH3COOH + NaOHGdc CH3COO- hod hgp v6i ion H* tao ra chdt diOn li ydu CH3COOH, sau d6CH3COOH lai phin ung vdi ion OH- tao ra mudi ban ddu :

CH3COO- + HrO F:2 CH3COOH +

OH-Ngiy nay, hiOn tugng thiry phAn duo c giii th(ch trOn co s& lf thuy0t cira qu6

trinh hidrat ho6 nhu sau :

+ Trong dung dich nu6c c6c cation kdt hqp vdi c6c phAn ttr HrO theo so dd :

Mn* + p(:oHr) * [rralOnr)o]n*

Nhd cap electron cdn du 6 nguyOn tt oxi trong phdn tt H2O dat vio c6c obitan

tu do cdn trdng trong cation dd hinh thinh c6c phAn trl phrlc chdt mi H2O lephdi tr}, cation ld nguyOn td trung tAm, trong so dd tr6n p li sd phdi trf DiOn tfchcira cation cbng l6n kfch thu6c chng nh6 thi su t6c dQng phAn cuc cria cation l€nc6c phAn tt H2O li€n kdt tryc tidp vdi cation cing manh Do d6, du6i t6c d6ngcfra cation, liOn kdt O-H bi suy yOu vi c6 thd bi c6t drlt girii ph6ng proton theo

-Mn* O + H2O + M,"-OH + Hro*

H

Chfnh vi vQy c6c cation c6 diOn tfch l6n nhu Mn7* kh6ng thd tdn tai trong dung

dich nudc mi chi c6 cdc dang nhu MnO [ t6n tai

+ MAt khdc, su tuong t6,c crta anion vdi nu6c xfly ra cing vdi su hinh thinh liOn

kdt hidro Mdi liOn kdt d6 cing bdn vtng bao nhi0u thi proton trong phAn trl

nudc chuydn dich tdi anion cdng l6n bdy nhiOu Chinh didu d6 d6 ldm cho ion

hidroxit OH- t6ch ra kh6i nudc thbo so dd :

An- <-H-o C HA(n

r)-+oH-I

HV6i quan didrn d6, thtry phAn ld qu6 trinh ph6 htry phan tft nu6c dd hidrat ho6 (liOn

kdt tnrc tidp vdi ion) g6y ra b&i su tdc dOng ph6n cuc cta ion lOn ph0n tfr nudc

21,

H

41 sv xoc t6c !d gi ?

HiOn tuong ldm lang tdc d0 phin rlng hor{ hoc do Anh huong cta nhfing chatkhOng bi biOn ddi sau kdt qui cira phin rlng, nhfrng chat ldmlang tOc dQ phnnring nhu vQy ggi ld chdt xilc tdc vi hi€n ruong d6 goi li, su xric tdc

Theo thuydt xl6c tdc, c6c chdt xric r6c d[ tham gia vio qu6 trinh ho6 hoc, rao

thinh nhfrng chat trung gian vdi c6c chdt ban ddu, nhmg cuOi cing chfng lai

duo c phuc hdi c6 thinh phdn nhu tru6c khi xiy ra phin ung

T6m tit theo so d6 :

Chat A + ChAt xric t6c -+ Chat trung gian M -+ Chat B + Chdt x6c tiic

Trong d6 A li ch0t ban ddu, B ld sin phdm phAn rlng

Vi du trong phin tmg bien ddi axit axetic'thhnh axeton vdi chAt xric tdc li

CaCOr, ngudi ta dd chfrng minh rang ddu ti€n CaCO3 phin tmg v6i CH3COOHtao ra mudi ca(CH3coo)2, khi nung n6ng mudi d6 tao thinh axeton (cH3)2co

vi canxi cacbonat vdi luong nhu ban ddu :

2CH3COOH + CaCO, -+ Ca(CHTCOO)2 + CO, + HrO

Ca(CH3COO)z+ CaCO3 + (CH:)rCO

b.6 cec HrEN rUctrrlc w6Nc cHAv, BAy HoI, DONG TU ,

HAp trru, HAp rr{u , HAp pHU

, rcrufan rAN, NGtNc rV vA rnANc Ho& cuAv nCIe ve rEN Hoe MAU sXc ve vrur

42 nm boy hoi mQt chdt c6 t6c dqrng gi ?

c6 tdc dung ldm tlng n6ng d0 char tan dd dung dich dam dac hon, ndu vay phai1o4i kh6i dung dich luong dung mOi du Luong dung mOi du duoc chung cat

dudi dang hoi

Ndu chdt tan khOng bdn, do bi phan hiry thi khi dun soi phii tidn hhnh c6 can

trong chAn khOng & nhiOt dQ thdp Nhict d0 s6i cria c6c dung dich lai phu thu6cvdo bin chdt cira chat tan, vf du dung dich duong 60To s6i a 1030c, dung dichKoH cfrng ndng do d6 lai sOi & 178,80c, khi dun n6ng ddn nhiOt d6 cI6 dungmOi mdi b6t ddu tho6t ra

43 r.rai r&ng m6l ctrdt c6 thd n6ng ch6y hodc s6i 6 nhi6t dO bdt ki c6 soi kh6ng ?

N6i v6y cfrng khOng sai vi nhiOt dQ n6ng chiy vi nhiCt dO soi cira mot chat cdnphu thuQc vio 6p suat cira khf quydn !

22

(Nudc dA VII lh tcn ctra m6t trong bAy bidn thd thi hinh cira nudc dd)

44 ca md x6c dlnh dugc nhiQt dQ s6i c0o nu6c 6 6p sudt odt ri kh6ng ?

C6 thd tinh nhiOt dQ s6i cira nu6c & 6p su6t khi quydn trong khoing tir 660 - 860

mmHg theo phuong trinh :

s = 100 + 3,685.t0-'(p -76CD -2,016.t0-t(p -16o)2 +1,62L 1o-*(p -760)

Vf du & 6p su6t 780 mmHg nhi0t dQ sOi cfia nu6c ld :

t, = 100 + 0,737 - 0,008064 + 0,00012968 = 100,730C

45 c0 pndimQt crrd t6ng c6 thd boy hoi6 nhiQt dO bdt ki kh6ng ?

Dfng vAy ! Qu6 trinh ho6 hoi cira chAt 16ng c6 thd xhy ra 6 bdt ki nhiOt dO nio,n6 phu thuOc vio 6p sudt hoi trOn bd m6t cira chat l6ng tuong quan vdi 6p sudt

khi quydn Liy nu6c lim vf du :

O nhiOt dO th1p, nu6c bay hoi tuong dOi chxm nhtmg khi dun n6ng 6p sudt gAy

ra boi hoi nudc tSng lOn nhanh ch6ng Cfrng nhu nudc l6ng, nudc d6 cflng bay

hoi nhrmg rat cham, vi vQy & nhiOt dO thdp, i{p sudt hoi cr)a nudc d6 ld rAt nh6 :

V6i c6c dung dich kh6c nhau, 6p suAt hoi nudc bdo hda tren bd mat c6c dung

d,.jh d6 c0ng kh6c nhau vf du, & 200c dung dich KoH r6,67vo c6 dp suat ld

b6o hba ld 13,2 mmHg

46 Cnat 6ng dqr d6n nhiQt d6 s6ikhindo ?

Khi nio i{p suAt hoi ciia ch6t l6ng c0n blng v6i 6p su6t khf quydn thi chdt l6ngd6 dat ddn didm s6i

47 sungung tr,r vd sr*r thdng hoo ld gi ? Nguy6n nhOn ndo dd g6y ro hiQn tuong

- Qu6 trinh chuydn hori mOt chAt tir trang thdi khf sang trang th6i l6ng hoac r6n

goi chung ld su ngung tu

- Qud trinh chuydn ho6 mOt chdt ttr trang th6i ran sang trang tht{i khi kh6ng quatrang th6i l6ng goi chung lit sa thdng hoa

C6 thd xem su ngung tu vd su thang hoa li hai qu6 trinh nguoc nhau Vf du khi

dun n6ng, tinh thd NH4cl ph0n htry, xiy ra qu6 trinh thang hoa chuydn tt trang

th6i r6n sang ngay trang th6i khf, trong d6 c6 cdc hat NH4cl, NH, vd hoi HCl

Khi ha nhiOt d6, c6c dang khi d6 s6 ho6 hgp tao thinh tinh thd NH4cl, xhy raqu6 trinh ngung tu Ho6c khi dun n6ng, tinh thd ior thang hoa thinh hoi, sau d6lim lanh, hoi iot ngung tu thhnh iot rin.

fsyoi ta cfrng da giii thfch nguyOn nhan cta su ngung ru rh do cdc hat ran(nhu iot) hoac l6ng (nhu hoi nudc) c6 kich thudc rat nh6, duong kfnh ctra irat tir

,1 ddn hdng trdm micromet lai tich di0n trOn bd m[t Khi lim nguqi, c6c trai O6

liOn kdt vdi nhau chuydn sang dang r6n holc dang i6ng.

- Su thang hoa xay ra do su phd hiry can bing rrong h€ tinh thd r6n - hoi bangcdch tdch ri0ng hoi ctra chdt bi thang hoa vi cho n6 ngung tu Nhfrng chit nho

c6 6p sudt hoi kh6 lon o nhiOt do thap hon nhi0t d6 n6ng chiy, ching h?n Ir, thi

dc bi thang hoa Dd th6ng luc hrit gira c6c phan tr? tron! mang rinh iLd taninai

cung cAp cho chlt d6 m6t ndng luong ggi ln nhi€t thdng noi Vi hoi cira ctrat

t6ch ra kh6i bd mat do khudch t6n, nOn tdc d0 thlng hoi phu rhu6c vio toc d0

khudch t6n C6 thd lim tang tdc d0 khudch tdn bing cdc'c6.ch nhu tang nhi6id6, ti0n hinh th[ng hoa trong chdn kh0ng, thf,ng hoi trong dbng khf tro .

48 oua hinh ngung tu hoi nu6c 6nh hu6ng nhu th6 ndo d6n su hinh thdnh so

mi, suong ho6c tuy6t vd muo ?

Khi lim lanh khOng khf chua b6o hba hoi nu6c, ddn ddn khOng khf chuydn sang

dang b6o hda hoi nudc, hic d6 luong hoi nu6c du bat ddu dong lai thhnh sa mt) ;

khi nhiOt do thap hon, lucrng hoi nu6c du dong lai thhnh suong hodc tuy€i ; khi

lanh dot ngot, luong hoi nudc du dong lai thdnh mua.Tdt ci ddu li qu6 tdnh

ngung tu

24

49 su khu6ch r6n ta gi ?

Qu6 trinh lan truydn c6c hat cira chat trong m6t mOi trudng xdc dinh chi dochuydn dOag nhiOt, d6n tdi san bang ndng d0 goi lI str khuAih tdn

Qu6 trinh nly kh6ng nhfrng chi x6y ra trong chat khf vi chAt l6ng mi cdn xiy ra

trong cA c6c v1t r6n Su khudch t6n trong c6c mOi trudng d6 phu thuOc vlo tdc

dO khudch t6n Tdc d0 khudch t6n t[ng khi nhiOt dO ting, ti khdi vh d0 nh6t cfiamOi trudng giim vd su chOnh lOch ndng d0 tang Nhu vAy, trong chdt l6ng tdc dQ

khudch uln thAp hon trong chdt khf, trong chdt ran cbn thap hon trong chat l6ng

50 sU chdy rrio'vd sg l6n hoo ld gi ?

Sr cfui1t rfra ld, qu6 trinh mOt chdt & dang r6n chuydn sang dang nh6o vd cudi

ctng sang dang l6ng Vi du mudi an d6 bi chiy rfra li do c6 khi n[ng hdp thu

hoi nudc trong kh6ng kh( dm

Str l€n hoald qu6 trinh xiy ra khi dun n6ng nhe hoac 6 ngay nhiOt 116 thudng,

tinh thd cira m6t chat c6 khi nang n0 to ra gdm nhfrng tinh thd nh6 hon, lhm thd

tich tohn bO khdi chat r6n tdng lon Su len hoa cira tinh thd Na2CO3.I0H2O li

m6t v( du

5l ttguyen nhdn ndo g6y ro su ch6y rfio vd l6n hoo ?

NguyOn nhfln cira su chiy rffa v] su l0n hoa ciia nhidu mudi c6 li6n quan d0n 6p

hda chAt khio sr{t.

- Ndu 6p sudt hoi nudc cira khf quydn cao hon 6p suAt hoi nudc ctra dung dichb6o hda thi chAt khio srit sE hAp thu hoi nudc trong khf quydn vi chAy rfra tao radung dich, cho ddn khi 6p sudt hoi nudc trOn bd mat dung dich b6o hda c6n bang

v6i 6p suAt khf quydn

Mudi an bi chiy rfra trong kh6ng khi dm li do qu6 trinh hidrat ho6 manh ctra

iqn Mg2* dudi dang MgSOo c6 trong mudi an khi c0 can nu6c bidn :

MgSOa +7HrO + MgSO*.TH2O

- Tr6i lai, ndu 6p sudt hoi nudc cira khf quydn thlp hon thi chat khio s6t sE 10n

hoa, lfc d6 luong nudc ket tinh trong tinh thd tho6t ddn, tinh thd se giim b6tlugng nudc kOt tinh, thd tfch tinh thd c6 xu hu6ng tf,ng lOn.

Tinh thd Na2CO3.l0H2O dO bi lcn hoa li do qu6 trinh dehidrat ho6 sau l

- Di nhi0n khi 6p sudt hoi nudc tr0n bd mat dung dich bdo hda cria chAt khio sdt

bang hodc gdn bang ilp sudt hoi nudc trong khf quydn thi khOng c6 hiOn tuong

chiy rfra hohc lOn hoa cira chdt khAo s6t

25

52 rfr6 ndo Id sr,r h6p thu ? Su giai hdp thu ?

SA hdp thuld qud trinh c6c chdt khi, ch0t l6ng ho[c c6c chAt hba ran bi hrit v]o

trong chat l6ng khdc, day li nhfrng qu6 trinh ho6 lf Qud trinh ngugc lai giii

phSng c6c chdt kh( hodc chAt l6ng dd bi hap thu goi lI su gidi hdp thu

53 Sqr hdp thr; ? Sg hdp phV ld gi ? Nguy6n nh0n ndo d6 gdy ro c6c qu6 trinh d6 ?

Sr; hap thu vh sr; hdp phu lh hai qud trinh hap thu co bin :

- Trong qud trinh hap tht1, chat bi hdp thu duo c hrit vio trong tobn b0 thd tich

cfra chdt hAp thu, vf du kh( CO2 da bi dung dich NaOH hdp thu do c6 phin ungtrung hda ; hoac axit sunfuric ddm, dac dd hdp thu khi SO3 du trong cOng nghiOp

sin xudt H2SO4 do nudc c6 trong dung dich axit d6 hAp thu SO, hoac do HrSOakhan hAp thu SO, tao thinh oleum :

- Trong qu6 trinh hdp phq, chdt bi hdp phq chi duoc hrit vio trcn bd mat cira

chat hdp phu, vf du than hoat tinh, silicagen (c6 rhenh phdn li SiO2) hdp phqci{c phdn tr} chdt m}u hoac chat khf ngay trOn bd mat chdr hap phu d6

Qud trinh hap phq c6 tfnh chon loc, khi nho cing kh6 hot{ l6ng cdng kh6 bi hdp

phu Ngoii ra su hAp phu cbn phu thu6c vio tfnh chAt ctra chat rin, kich thudccdc hat chat r6n, cfrng nhu cdc 16 xdp vi c6c mao quin trcn bd mat chat hdp phu

54 roisoo thon c6 kh6 n6ng hdp phu nhung kim cuong hodc thon chi kh6ng c6

khd n6ng d6 ? Tgisoo khi nhipt dQ tdng thi kh6 ndng hdp phu loi gi6m ?

- Trong than 96 c6 nhidu mach xdp nOn diOn tich tidp xric bd mil ldn (l g than 96

c6 tdng diOn tfch tidp xric bd mlt khoing 1000 m2) Trong tinh thd kim cuongkh6ng c6 mach xdp nOn kh6ng c6 khi nang hdp phu

* M sU hap phq li qu6 trinh t6a nhiet nOn khi nhiot d0 t6ng qu6 trinh hap phu giim.

55 Vi soo khi cdng kh6 ho6 t6ng thi cdng kh6 bi h6p phr; ?

PhAn trl cdc chdt & trang th6i kh( & xa nhau, o trang th6i l6ng & gdn nhau hon.C6c chdt khf khi bi hap phu tron bd mat chat r6n duo c coi li trang thi{i trung

gian gifra trang thi{i kh( vd trang thr{i 16ng, do d5 nhfrng khf dc ho6 l6ng l}

nhfrng chdt mi ph0n tt do gdn nhau, d0 chuydn sang trang th6i l6ng non cfrng d6

chuydn sang trang thdi hAp phu

56 NguyOn nhOn ndo gdy ro mdu s6c c0o c6c chdt ?

Nguy0n nhAn gAy ra nrlu s5c c6c chAi c6 thd t6m t5t nhu sau :

26

Mdu sdc c6c chflt gAy ra boi phAn tft ho4c ion tao ra phxn tir chAt d6 Khi phantrl holc ion c6 khi nang h0p thu mOt hay vii tia trong 7 tia don s6c cira 6nh s6ng

tr6ng, cdc tia kh6ng bi hap thu sO trOn l6n vio nhau tao ra miu phu (mdu phuctra tia bi hap thu), miu phu ndy tidp xric v6i co quan nhAn cim cira thdn kinh

thi gi6c Co quan nhAn cim bat t(n hiOu vi truydn doc theo dAy thdn kinh tdi td

bio phfln nh6nh ctra ndo g6y ra miu mh ta th1y V( du :

Kh( clo c6 mdu vhng nhat do c6c ph6n trl Cl2 gdy ra, nhung vi ion Na* khongmdu, ion Cl- kh6ng miu nOn dung dich muoi an lai khOng mlu.

Ion K+ khOng mhu, nhung ion MnOa c6 miu t(m nOn dung dich KMnOo c6mdu tim, di nhiOn dung dich cing lo5ng cudng d0 miu clng gi6m

57 Nguyen nhdn ndo goy ro mriictio c6c chdt ?

Khuu gi6c cira con ngudi cim nh6n du-o c cdc mii khi ndng d0 cira ch6t li

0,0017o nhmg mili ld gi ? Cho ddn nay chua c6 mOt nhd vat li hoac hod hoc nho

tri ldi mor cdch duy nhat cau h6i d6 Trong thdi gian qua d6 xuAt hien khoirng

30 thuydt vd miri nhu thuydt s6ng, thuydt hat, thuydt diOn sinh lf hoc nhmg

chua c6 thuydt nio duoc thta nhAn TAt cA c6c thuydt d6 ddu c6 c6c luAn didmchung sau :

- Mti cira c6c ch0t gAy ra b6i clu tao phAn trl cira chit.

- Cdc ph6n tir mang mti khi tidp xtic v6i

gi6,c & niOm m?c ctra mfri, c0 quan nhy

thdn kinh to\ t€, bho ph0n nh6nh cira ndo

- Chi c6 m6t sd mii co bin, cbn cdc mtri kh6c gdy ra do su kdt hqp cdc mti cobin d6 Cfring han, theo thuydt lap thd dua ra n6m 1950 (My) thi c6 7 mii cobin li mii ete, mti long n6o, miti xa huong, miri hoa, mii bac hi, miri cay vh

mii thdi Theo thuydt s6ng (Canada) lai c6 ttr 25 ddn 30 mtri co bin.

Ngudi ta dd tdch duo c tir thiOn nhiOn, dd tdng hgp dugc nhidu chdt thorn vi cfrng

dI s6n xu8t duoc nhidu chat kht mti, lim giim hoac lhm mlt di nhfrng mii

kh6 ngrli

co quan nh0n cAm ctia thdn kinh khuu

bat tin hiCu, truydn tin hiOu theo day

27

?B.7.pHA- HEpdrrrcTHC, HE DITHd, HEpHAxTAN

TrNH rnd, cnAr nXN vO DIrvH HINH, mrrEx pHU, NHO TUcn\iG

58 pno td si ?

Phald hc d6ng thd (ddng nhar) btt{tcitmoi didm Nhrng dung dich, h6n hgrp

khf hoac hoi, nhfrng chat r6n hodc l6ng tinh khidt li nhfrng pha

59 ue ld gi ? md ndo E ng adng tnd z oung dich b€ t6ng, nu6c nguy6n ch6t c6duoc coitd ng adng tnd khOng Z

- Trong hod hoc, mot chat hoac mor tap hqp ci{c chat dem nghiOn cttu du-o c gqi li

milt h0

- Ndu mOt h0 md moi didm thhnh phdn hoac tfnh chat bat.ki didm nho dir nh6

nhdt cfrng gidng hot nhau, nghia li khong c6 bd mat ph6n c6ch, duoc goi ld mOt

h0 ddng nhdt hay ld h€ d6ng rhd Cdc chat 16ng tinh khdt, chat khf, h6n hop chat

khf, dung dich r6n cira m6t sd chAt ddu duo c coi ln hC ddng thd

- Dung dich b€ tOng duo c xem lh h0 ddng nhdt theo quan didm cta c6c nhh xayd\mg, nhrmg lai ld h0 khOng d6ng nhAt theo quan didm doi vdi c6c nhi hori hoc.Nudc tinh khidt le d6ng nhAt ddi vdi ci{c nh}r hod hoc nhung lai khong ddng nhAt

ddi vdi c6c nhi vatlili thuydt

60 rnd ndo td ng airrd z

Nhfrng hQ gdm nhidu pha ngdn c6ch kh6c nhau boi nhfrng bd mat phan c6ch,

kh6c nhau vd tfnh chat vat li vd ho6 hoc, trOn bd mat phdn c6ch c6 su thay ddi

lon vd nhidu tfnh chat cira ho nhu thhnh phdn, ti khdi, ob oan dien ouoc gqi ra

nhfrng he di thd Nudc l6ng c6 hoi nudc phia trOn, nu6c s6ng, nu6c giong,-dung

dich c6 chrla kdt tria ddu li c6c h0 di thd

6l Cac ph6n tlng ho6 hoc x6y ro 6 d6u hong hQ ddng thd vd hQ di thd ?

Trong h0 ddng thd phin fng sE tidn hinh trong toin bo thd tich cira ho d6 Vi ducho axit I{Cl tidp xric v6i dung- dich NaoH, phin ung xiy ra rrong roen b0 dung

dich Ngu-o c lai trong ho di thd, phin ung chi xiy ra trOn be mat phan cr{ch c6I

pha vf du su hda tan kim loai trong dung dich axit, phin fng chi xiy ra rr6n bd

m[t kim loai, vi chi & d6 hai chdt phAn tmg mdi tidp xric vdi nhau

Trgng thgc td c6 nhfrng hc doi khi kh6ng thd phan biOt duoc li ddng thd hay di

thd ching han, c6c h6 keo, tinh thd l6ng, c6c-chat b6n dan, c6c potime r6p *op

trat tu tirng phdn,

28

62 md ndo Id hQ ph6n t6n ? M6i trudng phdn t6n ? Chdt bi phdn t6n ?

Nhfrng h0 trong d6 mQt chat bi chia nh6 du6i dang nhfrng hat rlt nh6 phAn bd

trong m6t chAt kh6c ddu duo c goi ld h€ phdn tdn

Trong h0 phAn tdn c6 hai ho-p phdn : Hgp phdn nlo trong d6 tao thinh pha li€n

tuc li chdl hi phdn tdn

Vi dU suong mir ph6n tfn trong kh6ng khf ; kh6i phln tr{n trong kh6ng khf :

sudng mir, kh6i ld ch0t phAn tdn, khOng khi le m6i trudng ph0n t6n ; dung dich

ruou lodng c6 n6ng dQ thap thi ruou li chdt ph6n t6n, nudc lh mOi trudng phAn

tdn

63 ca nh[ng looihQ phdn l6n ndo ?

Tiy theo trang th6i qp hAp ctra ch6t phAn tdn c6 thd c6 ciic loai h0 ph1n t6n sau :

khi + khi khi + l6ng khf + r6n

r6n + khf rin + l6ng r6n + r6n

Trong d6 quan trong nhdt ddi vdi ho6.hoc li h0 phAn t6n md mOi trudng phin

t6n li chdt l6ng

64 cache phon t6n c6 tinh cnft gi i

T(nh chat quan trong cira h0 phAn t6n ld tlnh hdn.Tinh bdn phu thuOc nhi6u vio

kich thudc cira hat phAn tr{n

N€u hat c6 kfch thudc rit ldn so v6i kfch thudc cira phXn tfr thi hO sE khOng bdn,

chat phan t6n sO lang xudng khi n6 nang hon m6i trudng hoac ndi lOn khi nhehon m6i trudng

Ndu hat c6 kfch thudc tuong ddi l6n, h0 sE ft bdn duo c goi lh h0 lo lrrng

Ndu hat c6 kfch thudc nh6, hC sE rAt bdn duoc goi ld dung dich phAn tir hay goitat lh dung dich

65 HQ phdn t6n nhu thd ndo 99i ld huydn phri ? NhU tuong ?

HQ lo hmg md chat phan t6n 6 dang'r6n thi goi li huydn phrt, vi du nhfrng hatdat (phn sa) lo l(mg trong nudc lh huydn pht ; ndu chat ph6n t6n ld chdt l6ng thigoi li nhfi tuong, vf du nhfrng hat md lo ltrng trong nudc ld nhfr tuong

Sfra lI h€ phin t6n phrlc tap, trong sta (khOng kd nudc) c6 md 6 dang huydn

phD, cazein & dang dung dich keo, dudng 6 dang dung dich phdn trl

29

66 ttuydn phO c6 nhfing d{c didm gi ?

Huy€'n phil ld nhfrng hc di thd gdm nhfrng hat r6n nh6, c5 kfch thu6c tt lO-acm

tr6lOn phan tdn ddng ddu trong chat l6ng Huydn pht c6 hat cd l6n hon cfrng c6thd dn dinh ndu du-o c phfln r6n trong c6c chAt l6ng nh6t

Tfnh chat ctra c6c huydn pht phu thu6c vio kfch thudc, hinh dang, ri kh6i,

khi nang truong n6, khA nang l6ng dqng, khi nang kdt dinh .iiu c6tc hat

trong pha r6n

Huydn phi duoc srl dung trong c6ng nghiOp sin xuat giay, gach, b0 tong, chatd6o, cao su " Son ddu, muc in ding trong nghnh in si{ch b6o l} nhfrng huydn

67 rinn thd td gi ? c6 nhing tooi mong tinh thd ndo ?

-Tinh ndn vAt thd r6n tao thinh khi kdt tinh chlt rir dung dich, tt khdi n6ngch6y vi doi khi ci tt pha khf

Tinh thd ran ld hat c6 nhidu canh, nhidu mdt, nhidu ch6p Tai nhirng ch6 dap vd

cria mOt tinh thd thAy 16 nhtrng tinh thd nh6 hon s6p xOp dudi nhftng gOc'tfracnhau ching han tinh thd NaCl c6 dang lap phuong, tinh thd KNo3 c6 dang lang

try ChAt c6 dang tinh thd c6 nhiOt d0 n6ng chiy x6c dinh

- Trong tinh thd, nhfrng tidu phdn c6u tao nOn tinh thd s6p xdp m6t cdch trat tu

vi tudn holn, dua theo kidu liOn kOt hod hoc gifra cr{c tidu ph6n tao nen tinh thd,

ngudi ta phan biet cr{c loai mang tinh thd sau dAy :

+ Tinh thd nguy€n t* : cdn duo c goi rd tinh rhd cang hod tri trong d6 c6c

nguy€n trl liOn kdt vdi nhau bdng liOn k€l c6ng ho6 tri nhd cdc c6p elecrronchung, vf du tinh thd kim cuong

+ Tinh rhd ion: Trong tinh thd loai niy cdc tidu phdn li€n kdt vdi nhau bangliOn kOt ion, da sd muOi, oxit, bazo kdt tinh theo loai mang nhy

+ Tinh rhd phdn t* : Tai mit ctra m?ng lu6i tinh thd le cr{c phan tir lign kdt vdi

nhau bing luc gifra c6c ph0n tr}, da sd c6c chdt hfru co, nhidu chat v0 co nhuCO2, H2O, NHs .ddu c6 m?ng ph6n trl

+Tinh rhd kim loai :Tai mat cira m?ng ludi ld c6c ion kim loai li€n kdt vdi nhaubang liOn kdt kim loai

68 Cac Iooitinh thd hCn c6 nhfirg tinh chdt gi ?

Cr{c tinh thd c6 nhtrng tfnh chAt sau :

- Tinh thd cOng ho6 tri c6 khA ndng khric xa manh 6nh s6ng, c6 d6 crlng l6n,thudng ddn diOn, ddn nhiOt k6m

30

- Tinh thd kim loai c6 tfnh d6o, khOng c6 khi ndng cho 6nh si{ng xuyOn qua,

ddn diOn, ddn nhiOt tOt.

- Tinh thd ion c6 dac tinh trung gian gifra hai loai tinh thd trOn

- Trong c6c tinh thd phan fl?, liOn kdt b€n trong ph0n tii thi bdn vfrng, nhmg li€n

kdt gifra c6c ph6n trl thi ydu, do d6 tinh thd phAn dr ddu dc n6ng chiy.

69 cnar rdn vO dlnh hinh Id gi ?

ChAt r6n 6 dang vO dinh hinhld chAt kh0ng 6 dang tinh thd nghia li khOng c6

hinh dang x6c dinh

Ch6t v0 dinh hinh li tap hgp cdc phan til s6p xdp khong c6 trat tu, ch5 dap vd

Chdt v0 dinh hinh khong c6 nhiot dQ n6ng chAy x6c dinh mi n6ng chiy trongmOt khoing nhiQt d0 khd rOng Khi dun n6ng mdm ddn, chiy ra rdi cudi cing

mdi ho6 l6ng Thiry tinh, cao su, nhua bakelit ddu ld nhfrng chat r6n v0 dinh

hinh Thiy tinh b6t ddu mdn ddn & 5000C, ddn 10000C thi chAy l6ng

70 cO phAi mQt s6 chdt nhdt dinh chi c6 dong v6 dinh hinh c6n m6t s6 cndtkh6c chi c6 dgng tinh thd ?

Kh6ng phii Tny theo didu ki€n bidn ddi til trang thdi l6ng sang trang th6i r6n,

cing mOt chat c6 thd & dang tinh thd ho[c 6 dang v0 dinh hinh, tuy nhiOn dangv0 dinh hinh k6m bdn hon dang tinh thd cira cha't d6

Vi du trong nhfrng didu kiOn th(ch hqp c6 thd didu chd duoc tinh thd thiry tinh

hoac tinh thd cao su.

b8, cAC pHuctl{c pHAp , cruEr, cHLNG cAr, rgc, ldt rnrln, xfr run

rHAN TicH DIrvH TINH, rHAN ricH DrNH LUOr{c

71 cniat la si ?

Chietldphuong phdp t^{ch riOng ra kh6i nhau hai ch1t l6ng khOng hba tan vio nhau

nhmg c6 khdi luong riOng kh6c nhau Vi du t6ch tinh ddu vi nudc ra kh6i nhau

N6i c6ch khdc, chiOt li qu6 trinh hda tan c6 chon loc mot chAt nio d6 ctra hdnhoo trong m6t chdt l6ng nh0t dinh, duoc goi li dung m\i chi|t You cdu chir ydu

ddi vdi dung mOi chidt ld c6 tfnh chon loc, kh6ng dOc, khi n[ng bay hoi cing

thAp cdng tdt va tro vd mat hoii hoc

Nhd c6 phuong phdp chidt ngudi ta dd,tdch duoc nhidu nguyOn td ho6 hoc c5

tinh chdt gdn nhau nhu niken vi coban, scandi vi ytri .

3l

72 cnungcdt td gi z

Chrng cdlt ld phuong ph6p trich riOng ra kh6i nhau hai chat l6ng hda tan vlo

nhau nhung c5 nhiOt dO sOi khi{c nhau Chdt nho c6 nhiOt d6 soi rh6p hon chdr

, d6 sO t6ch ra trudc

vi du chmg cat ruou Rugu hda tan v6 han trong nu6c nhmg c6 nhi0t d6 s6i

thAp hon nOn khi dun n6ng ruou sE bay hoi tru6c, lim lanh thu duo c ruou l6ng

73 tgc ld gi ? Duoc tidn hdnh nhu th6 ndo ?

- LQc lh phuong ph6p t6ch riOng chat r6n kh6ng hda tan trong chat l6ng

Chat l6ng_di qua thidt bi loc ldm bang vAt li0u xdp, hic d5 chat l6ng di qua vii

g_ifr chat r6n lai Thuong dirng li giay loc holc tam thtry tinh xop, c6 auong mnn

16 to nh6 kh6c nhau, tiy theo duong kinh cira hat chat r6n Trong cong nlhicp,

ngudi ta ding cdc vdt liOu rdi run nhu cdt hoac c6c loai vii ddy m6ng kh6Cnhau

lhm thiOt bi loc

- Qud trinh loc thuong duoc

^thuc hi€n dudi tric dung cira 6p sudt thiry tinh cirachAt l6ng cdn loc C6 thd ddy nhanh qui{ trinh loc bang ciich tang dicn tfch tidpxric nhu st dung giay loc c6 nhi6u ndp gdp hoac roc auoi ap suet trrrp

Dd tr6nh hion tuong kdt tinh c6c chdt hda ran, ph6i ding phuong phdp loc n6ng

vdi nhtrng chdt khong bdn & nhiOt d0 phbng hof,c dung dich chrtra dung moi dtbay hoi, phii ding phuong phdp lhm lanh chAt loc.

74 pnuong ph6p kdninh ld gi ?

- Ket finh li qu6 trinh tao thhnh cdc tinh thd tt dung dich, tir khdi n6ng chiy vI c6

tt pha khf Khi dun n6ng d^ung dich ddn b6o hda, sau d6 lim lanh, dung dl.tr tr&

thinh qu6 b6o hda, tinh thd chdt tan sE ti{ch ra & dang tinh thd, dung dich cbn lai

tr& thinh b6o hda

Trong c6ng nghiOp hori hoc, quii trinh kdt tinh c6 tdm quan trong l6n Vi du khi

cho Nacl t6c dung vdi NHoHCo, lai tao ra chat r6n NaHCor phin ung d6 dua

tron ng^uyOn tic : can bang chuydn dich vd phfa tao ra chat kh6 tun hon, cu thd

la 6200C d6 hba tancdc chat nhu sau :

NaCl + NH.HCO, -+ NaHCO3 + NH.CI

D0 tan (g/l0O g HrO) : 36 2t 9,6 37,2

Nhu vAy 6 cDng nhiOt dO NaHCO3 c6 dO tan b6 nhAt nen t6ch ra 6 dang tinh thd,cdc chdt cdn lai c5 d6 tan l6n hon nOn cbn lai trong dung dich

75 ca nhfrrrg phuong ph6p ndo dd too k6t t0o ?

- c6 thd kot tira m6t chat tir dung dich b6ng ba phuong ph6p chii ydu sau d0y :

+ Phuong ph6p ddy

32

+ Phuong phdp thay ddi chi sd hidro (pH dung dich).

+ Phuong phdp t4o ra hgp chAt kh6 tan

Nguy€n tic cria phrong phdp ddy li : Ndu hai chAt dd tan ri€ng biOt trong mqtdung m6i nio d6 l4i kh6 tan trong nhau, khi tron l6n hai ch6t vdi nhau thi ch&t

c6 d0 tan cao hon sC ddy duo c chat c6 dQ hda tan thap hon Vi du : Khi rhdi khiHCI vlo dung dich bdo hba mudi an s6 c6 tinh thd NaCl t6ch ra, vi trong dung

dich NaCl c6 tdn tai cAn bang tan :

NaCl (rdn) C Na* + Cl- (l )

DO hda tan cfra HCI vh NaCl nhu sau : HCI (khi) NaCl

D0 hba ran t6i da & 300C (g/100 g Hzo) : 67,3 36,3

Hidro clorua c6 d6 hda tan cao hon NaCl nOn da ddy NaCl ra kh6i dung dichb6o hba do ndng d0 ion Cl- tang, lim cho cdn bang tan (l) chuydn sang tr6i

Mot vf du kh6c : Vi sao c6 thd didu chd KNO3 bang phin rlng trao ddi gita

NaNO3 vdi KCI theo phuong trinh :

NaNO3 + KCI e KNOj + NaCl (2)

Do ran & l00oc G/100 I HzO) : 175 56,6

Do tan & OoC (el l oo g HzO) : 73 28,5

246 39,l

I 3 35,6

chuydn sang phii, NaCl it tan hon sE t6ch ra, dung dich cdn lai bdo hba NaCl vd

KNO3 ; khi lim lanh dung dich KNO, bdo hba vf du 6 00C, KNO, it tan hon sE

tdch ra, nudc c6i cbn lai trong dung dich chrla NaNO3 vi KCl ;i,

- Phuong phdp thay adi cltt sd hidro : Nhidu ch6t kh6 tan thudng du-o c kdt tiia

trong dung dich c6 pH x6c dinh ung vdi ndng d0 xdc dinh cria ion tao ra kdt tira

Ching h4n khi ndng dQ Sn2* la lM rhi Sn(OH), bit ddu k€t tira & pH = 0,9 vi

khi ndng dQ le 0,01M sE b6t ddu kdt tiab2,l Di nhi0n ndng d6 cing thAp, pH

kdt tua cdng cao Do Sn(OH), li ch6t ludng tfnh nOn kdt ttra ndy b6t ddu tan &

mOi trudng c6 pH = l0 vl tan hoin todn 6 pH = 13,5

sn2* + 2oH- C Sn(oH)rJ C sno l- + Hro

lM pH = 0,9 pH = 10+13,5

- Phtong phdp tao ra hop chdr khd tan: Chi ydu bang phuong phr{p trao ddi, khi

dich Blng cdch thay ddi ben chat hoac lugng chat kdt tfia, c6 thd lem ket tria

33

Ching han, khi cho tlng giot dung dich (NHo)2Soa vio dung dich c6 chrla ionCa2* ve ion Ba2* cing ndn! do rhi chi c6 BaSOo kdt ttra trudc, vi d0 tan cira

(CaCl2) + BaCl, + (NH/"SO* -+ BaSOoJ + 2NHrCl + (CaClr)

Hoac khi cho thOm mot luong nh6 dung dich K2CrOo vho dung dich c6 chrladdng thdi CaCl, + BaCl, ctng n6ng do thi chi c6 Bacroo kdt tira do Bacroo c6

dO tan thAp hon nhitiu so v6i CaCrOo :

(CaClr) + BaCl, + KrCrOo -+ BaCrOoJ + 2KCl + (CaClr)

76 Cac hidroxit khOng ton too ro kdt i0o trong dung dich 6 pH c6 9i6 tri bdngbqo nhi6u ?

MOt sd hidroxit thuong g{p t?o ra kdt ttra 6 pH c6 gi6 tri nhu sau :

Hidroxit

M(0H)n

pH kdt tfra khi ndng d0ion Mn* la

77 pnuong ph6p phdn tich dlnh tuong ho6 hoc td gi ?

Phdn rich dinh luong trong ho6 hoc lh phuong phrip xric dinh sd lugng vi n6ngd0 cric thinh phdn c6 trong mOt chAt hoac m6r vat li0u

34

Vf du : PhAn tich d6 axit trong ddt, x6c dinh hhm luong melamin trong sfra, hdm

luong khf CO trong khf quydn, x6c dinh ndng dQ duong trong miiu ngudi bOnh,

x6c dinh thdnh phdn ddt d6 tren Mat Trang

Dd dat muc dfch d5, ngudi ta d5 dirng nhidu phuong phrip khr{c nhau tir don giin

ddn phrlc tap nhu phuong phrip chudn d6, phuong ph6p tr6c quang, phuong ph6p

78 prruong ph6p phdn tich dinh tinh ld gi ?

Phdn tic'h dinh ttnh ld m6t dang phAn tich ho6 hoc, muc dfch lh x6t xem trongm6u phdn tfch c6 nhfrng hop phdn gi ! Vf du trong hqp chAt A hoac hqp kim B

c6 nhfrng nguyen td ndo, trong mudi an c6 ion Mg2*, ion Fe2* kh6ng ? trong

kh6ng khi 6 bd bidn, 6 nmg thOng c6 khf ozon kh0ng ?

Nhfrng phuong tiOn vi phuong phr{p phan tfch dinh tinh rat khdc nhau C6 thddr)ng ci{c phin tmg ddc tnmg cho ttrng loai ion trong dung dich, cho ttng loaichdt khf hoac ding nhfrng phuong ph6p vAt li kh6c phfc tap hon nhu phuongphdp phan tich phd, phuong phrip sac ki khf

35

NGI.IyEN T6 CHI.IydN TIEP

79 ftectron c6 6 ddu ? Trong dung dich nu6c c6 electron kh6ng ?

- Electron c6 & phdn v6 ctra nguyOn tu (kh6ng kd chim electron ph6ng ra tt hatnhAn tao ra tia p- tir phin rlng hat nhAn) Electron cfrng duoc ph6t ra trong c6cOng ph6ng diOn, khi chidu chim tia siing lOn bd mat c6c kim loai kidm hoac khi

d6t n6ng m6t sO kim loai cfrng phiit ra electron

- N[m 1960 ngudi ta"dd ph6t hiOn trong dung dich nudc electron dd bi hidrat hodtheo so dd : e + H zO -+ e(H2O)

Tuy nhiOn, dang hidrat nhy tham gia phin ung khd nhanh vdi cdc phan tri nu6c

nOn electron tdn tai kh6ng lAu trong nudc (chi khoing phdn nghin giay) :

e(H2O)+H,O+H+OH-C6,c electron hidrat hod d6ng vai trd quan

thulng x hy ra dudi tdc dqng cria nhlrng bfc

ung diOn ho6

80 N6i rdng etectron c6 tinh hoi m{t nghTo td

rAxc ruAN HoAN cAC NGwEN Td HoA Hoc

trong trong cdc bien ddi ho6 hQc,

xa ion ho6 cfrng nhu trong cdc phin

th6 noo ?

NghTa lh electron kh0ng nhfrng c6 "tinh chdt hat" md cbn c6'ltinh ch€ls5ng".Tinh chAt hat (xem electron nhu nhtng hat) dugc tnd frion 6 ch6 c6c electron c6

khdi luong tinh xdc dinh ; mat khi{c su chuydn d6ng cfia electron gidng nhu

"s6ng" duo c mO ti bang m6t bi0n dO x6c dinh, bang do dei sSng vi bang tdn sd

dao d6ng

36

8l electlon chuydn dQng xung quonh hot nhdn nguy6n t& c6 tudn lheo m6t qui

dgo x6c dlnh kh6ng ?

Theo thuydt Bo thi m5i electron chuydn dOng quanh hat nhAn theo mOt qu! daox6c dinh, tuong tu nhu Trdi D0t vI ciic hinh tinh khric chuydn d0ng xung quanh

Mat Trdi theo hinh trbn hodc hinh bdu duc

Theo quan didm hiOn dai khOng thd n6i vd mOt qu! dao xdc dinh nho d5 ddi vdi

su chuydn d6ng ctra electron Chi c6 thd suy lutn vd khi nang phi{t hiOn su c6

82 nidu th6 ndo vd m6ini6m "d6m mdy electron" ?

Vd nguyOn t6c, electron c6 thd c6 mat bdt ki ch6 ndo trong khOng gian Nhrmgnhd c6 khdi niOm vd x6c suat, c6c nhh v0t lf m0 ti duo c sU chuydn d6ng ctra

electron dd n6i ddn x6c suat tim thdy electron 6 m6t vtng ndo d6 trong kh6ng gian

Dd m0 ti su tdn tai cria electron trong kh6ng gian ngudi ta dd bidu diOn bang tAp

hop c6c dAu chdm & gdn nhau tudng tu nhu "d6m mdy" Vi v0y khi n5i ddn x6csu6t tim thdy electron ngudi ta dirng c6c thhnh ngfr : "ddm mAy electron", "ph6n

bd m0t dO electron" holc "mAt dO electron" dd dac trung' cho su chuydn d6ng-ciia electron Cdn chf f rang "d6m m0y electron" khOng phii lh hinh tuong cira

chfnh electron trong kh6ng gian, mh chi li su mO ti hinh inh truc quan ciia

83 "O6m mdy etectron'lrong kh6ng gion c5 gi6i hon nhu ih6 ndo ? Thd ndo ld

obiton nguyGn t(r ?

- D6m mAy electron tfch diOn Am, c6 ving di0n tfch dac hoac lodng, kh0ng c6

gidi han rd rOt trong khOng gian O ving "mAy ddc" k-hi nang c6 mat cira

electron le ldn nhdt, cbn 6 virng "mAy lodng" (virng cdch xa hat nhAn) v6n c6

kh6 nlng tim thdy electron Ching han v6i nguy€n tir hidro c6 "d6m m6y

electron" dang cdu (thudng duoc bi,5u diOn bang m6t mdt cong n6t lidn nhu m6tvdng trbn thay cho hinh inh ci{c ddu chAm) bao phri xung quanh hat nhAn, khi

n[ng c6 mat l6n nhat cua

cdch khdc, trong nguyOn

electron le & be mAt cdu c6ch hAt nhAn 0,5 29 X, n6i

tri hidro, diim may electron dhy dAc nhat le trOn mOt

m4t cdu c6ch h+t nh6n

o

hoac l6n hon 0,529 A cfrng c6 khi nang tim thdy su c6 mat ctra electron nhung

it hon, nghia li "d6m mdy electron" lodng hdn

- Vtng khOng gian bao quanh hat nhAn nguyOn trl chrla hdu nhu tohn bO di0n tfchc[ra "ddm mAy electron" du-o.c goi lh obitan nguy1n tft.Trong vtrng kh6ng giand5 mAt dQ diOn tfch khOng ddng ddu, "ddm mAy electron" gdn hat nh0n dac hon

vh loSng hon 6 xa hat nhAn

0,529 A.Tuy nhiOn, & nhfrng khoing c6ch kh6c nho hon

37

84 rrong c6c ph6n 0ng ho6 hoc, su bidn thi6n m6t dQ etectron di6n ro nhu

th6 ndo ?

Trong nhidu phin ung hoi{ hoc dac biet ld c6c phin ung oxi hor{ - khir, su bi6nthi0n m0t d0 electron di6n ra tir tt vi liOn tuc tu didu chinh theo su chuydn dong

Ngudi ta cfrng dE nghiOn crfu nhfrng phin ung trong d6 ddu tien elecrron chuydn

dich vI sau d6 cdc hat nhAn nguyOn trl mdi chuydn dich m6t ci{ch dr{ng kd

Nhfrng phin ttng trong tdng diOn li, nhidu phin tmg trong dung dich vh & bd mat

diOn cuc, cdc qud trinh brlc xa vi quang hoii, mOt so phin tmg oxi hoil - khu c6

xfc t6c ddu ld nhfrng qu6 trinh bao hhm sU chuydn dich electron

Su hidrat ho6 electron tao th}nh cdc tidu phAn electron hidrat ho6 e(HrO) tren bd

mat diOn cuc li m6t vi du

85 proton ld gi ? C6 f,nghio gi hong ho6 hoc ?

- Proton lh hat co bin tfch diOn duong bdn vfrng, ld hat nhAn ctra nguy€n tu hidro (H)

Khdi luong proton -p = I ,6726425.10-'o glon hon kh6i lugng elecrron 1836 ldn

DiOn tfch cfra proton bang diOn tich cira electron v<i tri so (1,6021g92.10-le C).

Kfch thu6c cira proton rat nh6 c5 b6n kinh ro = 1,5.10-ls m, nh6 hon nhidu sovdi kich thudc ciia nguy6n trl

- Sd proton trong hat nhan nguyCn ttr x6c dinh sd rhf ru nguy0n td vi tt d6 x6c

dinh vi trf cira nguyOn t6 trong bing tudn hoin.

Trong ho6 hoc, proton c6 vai trd kh6lon Do kfch thudc nh6 vd dien tich b6 nen

proton c6 khi n[ng lhm biOn dang lop v6 electron cira nguyOn tu hoac phAn tit,

k6o mAt d0 electron vd phfa minh vi kdt hqp vdi electron.

Trong dung dich nu6c, proton tdn tai o dang cation hidrat ho6 Hro* hoac &

dang [H(HzO)n] * nhu HrOi, grOi.

Nhidu dinh ngtria vd axit, bazo phd bidn trong ho6 hoc ddu dua tr6n tfnh chat

Ngoii ra, proton cbn d6ng vai trb xric ti{c trong nhi6u phin ung hoii hoc

86 ttotron ld gi ? C6,i nghlo gi ?

- Notron lh hat co bin c6 khdi luong bang 1838,6 khdi luong electron vi kh6ngmang diOn

- Notron lh hqp phdn co ban cira hat nhAn nguyOn tft trir hat nhAn ciia proti (ddng

vi nhe nhdt cira hidro)

38

Notron d6ng vai trb rAt quan trong trong vat li hat nhAn, nhd c6 notron n€n dd

thuc hiOn duoc nhidu phin tmg hat nhdn kh6c nhau, ching han nhu ding notronb6n phd hat nhin liti dd didu chd triti theo phuong trinh :

!r-i+dn-lu+ln"

TritiHat nhfln nguyOn trt g6m hai thhnh phdn co bin li proton (p) tfch diOn duong vhnotron (n) trung hda di0n, goi chung li c6c nucleon

87 fqi soo c6c prolon tich diQn cing ddu nhung loit6n toihong hot nhdn ?

Trong hat nhan nguyen trl tdn tai hai loai luc tudng tiic : Luc ddy culOng gifra.c6c proton tich diOn cing dAu vi luc hrit dlc bi0t gifra c6c hat trong nh6n goi li

luc hat nhdn Chinh luc hat nh0n dd gifr cho cdc proton nam lai trong nhAn

Luc hat nhAn chi thd hien & khoing cr{ch rAt b6 (10-t3 cm) vi vd dO l6n thi wot

xa luc ddy cul6ng, kdt qui li hat nhAn nguy6n tit c6 d6 bdn cao

88 rVc hot nhdn dugc loo ro nhu th6 ndo ?

Mor nucleon (p hoac n) tuong tdc khOng phii vdi tdt ce c6c nucleon ciia hatnhdn md chi vdi mot sd nucleon lAn cAn Luc hat nhAn duoc thd hiOn khi c6c

nucleon tuong t6c v6i nhau, proton vdi proton, notron v6i notron hof,c proton vdi

notron Trong qur{ trinh tuong tdc d6 sinh ra mOt loai hat thrl ba l}r hat n-mezon(pi-mezon) nghia lA khi tudng t6c m6t nucleon ph6t ra m6t n-mezon (fi*, 7t-,

,roi .dn nucleon khr{c thi hAp thu n-mezon kh6c :

pt'n+n*

n p

p+n-p (n) C p(n) + no

Kdt qui ctra su trao ddi d6 le notron dd chuydn thhnh proton vi proton d6.

chuydn thinh notron, chinh su trao ddi c6c nucleon v6i hat fi-mezon dd sinh ra

luc hat nhAn, d6ng thdi cdc n-mezon dd dinh kdt c6c nucleon vdi nhau

89 rrong nguy6n t(t c6c eleclron duoc phdn bd tneo hQt tr=r nhu thd ndo ?

- T6m t6t nhu sau :

+ Trong nguyon trl, cdc electron duoc phdn b6' thdnh ting lop kd tir trong ra

ngohi L6p trong cirng (gdn hat nhAn nhAt) electron c5 nang luong thdp nhAt,

chng xa hat nh6n electron c6 nang luong chng cao

+ M6i lop c6 sd electron hohn todn x6c dinh, sd electron tdi da ld 2n2 (n ld sd

thf tu lop cfrng lh sd thf tu chu ki) theo thrl tu sau :

39