VĂN 10_BÀI 2_ĐỌC_CHÙM THƠ HAI-CƯ NHẬT BẢN

Ngữ văn 10 Chùm thơ Hai-cư Nhật Bản. Bài giảng với nội dung đầy đủ, khoa học, hình ảnh minh họa phong phú sẽ giúp các thầy cô lên lớp thành công hơn.

Chùm thơ hai-cư (haiku)

Nhật Bản

KHỞI ĐỘNG Đọc và cho biết bài thơ/đoạn thơ sau

được viết theo thể thơ nào?

Ngày xuân con én đưa thoi, Thiều quang chín chục đã ngoài sáu mươi.

Cỏ non xanh tận chân trời, Cành lê trắng điểm một vài bông hoa.

(Truyện Kiều – Nguyễn Du)

Thể thơ lục bát

Nhật chiếu Hương Lô sinh tử yên,

Dao khan bộc bố quải tiền xuyên.

Phi lưu trực há tam thiên xích,

Nghi thị Ngân Hà lạc cửu thiên

(Vọng Lư sơn bộc bố – Lí Bạch)

Thể thơ Đường luật

Ôi hoa triêu nhan!

Dây gàu vương hoa bên giếng Đành xin nước nhà bên.

(Chi-ô)

Chậm rì, chậm rì Kìa con ốc nhỏ Trèo núi Phu-gi

(Ít-sa)

cư, đưa nó trở thành thể thơ độc đáo nhất của Nhật Bản.

sự hiện diện của các tác giả nữ

trong truyền thống thơ hai-cư

Bà đã trở thành một tiếng nói thơ

ca độc đáo, được nhiều người yêu thích

2 Tìm hiểu chung

b Tác phẩm

- Thể thơ: Hai-cư

- Phương thức biểu đạt: biểu cảm

Thơ hai-cư có đặc điểm gì?

Thuộc loại thơ ngắn nhất thế giới: cả bài chỉ có 17 âm tiết, ngắt thành 3 dòng 5/7/5 Nguyên bản tiếng Nhật chỉ

có một câu thơ.

Bố cục

- Dòng 1: Giới thiệu

- Dòng 2: tiếp tục ý trên và chuẩn bị cho dòng 3

- Dòng 3: Ý thơ kết lại nhưng không rõ ràng, mở ra những suy ngẫm, cảm xúc cho người đọc.

Tứ thơ: khơi gợi cảm xúc, suy tư trong một khoảnh khắc hiện tại - Thường dùng “quý ngữ” (các từ tượng trưng cho các mùa trong năm)

Nghệ thuật:

- Thủ pháp tượng trưng.

- Thấm đẫm tinh thần Thiền tông (Phật giáo) và tinh

thần văn hóa phương Đông.

- Ngôn ngữ: đa nghĩa, thiên về gợi hơn là miêu tả và

diễn giải Susuki (cỏ lau)

II Khám phá văn bản

1 Hãy nhận diện hình ảnh trung tâm ở

từng bài thơ hai-cư trên và cho biết

đặc điểm chung của các hình ảnh ấy

2 Xác định mối quan hệ giữa hình ảnh trung tâm trong bài thơ của Ba-sô với các yếu tố thời gian và không gian.

3 Thông qua các hình ảnh, các sự việc, tác giả gửi gắm quan niệm nhân sinh gì?

Thảo luận và trả lời 3 câu hỏi sau:

- Hình ảnh trung tâm: con quạ

-> Sự vật nhỏ bé, bình thường; gợi sự tang tóc, buồn bã

- Không gian: cành cây khô

-> Gợi khung cảnh u ám, tàn lụi.

- Thời gian: chiều thu

-> gợi lên sự vắng lặng, ảm đạm, tịch mịch

- Hình ảnh đối lập: con quạ >< chiều thu

-> Toát ra sự cô lẻ, u tịch, đượm buồn giữa một không gian trống trải và tĩnh lặng

 Mối quan hệ giữa hình ảnh trung tâm với không gian, thời gian của bài có sự

tương đồng với nhau Các hình ảnh giao hoà tạo nên một bức tranh chiều thu cô tịch, thiếu sức sống, ảm đạm

Bài 2.

Ôi hoa triêu nhan!

Dây gàu vương hoa bên giếng

Đành xin nước nhà bên.

Nhà thơ nhìn thấy sự sống, vẻ đẹp mong manh, thuần khiết trong đóa hoa triêu nhan nhỏ nhoi mà bền bỉ.

- Thái độ: nâng niu, trân trọng, không nỡ làm tổn thương nên bà lựa chọn “xin nước nhà bên” để cái đẹp luôn hiện hữu

Bài 2.

Ôi hoa triêu nhan!

Dây gàu vương hoa bên giếng

Đành xin nước nhà bên.

(Chi-ô)

-> Bài thơ với hình ảnh những bông hoa triêu nhan vương bên giếng đã vẽ lên một bức tranh thiên nhiên tươi đẹp, tràn đầy sức sống

-> Triết lý trong cách ứng xử của con người với thiên nhiên: trân trọng sự sống, vẻ đẹp của tự nhiên dù là nhỏ bé.

- Hình ảnh trung tâm: con ốc nhỏ

- Sự việc: con ốc trèo lên núi Phu-gi

 ngọn núi hùng vĩ,

tráng lệ.

 “núi Fu-ji” ở

trạng thái tĩnh

Þ Hình ảnh con ốc nhỏ bé đang trèo

lên núi Fuji biểu tượng cho con người trên quãng đường chinh phục ước mơ, hoài bão, khát vọng lớn lao của cuộc đời.

IV Kết nối đọc – viết

- Một bài Haiku Nhật luôn tuân thủ hai nguyên lí tối thiểu,

đó là bốn mùa của thiên nhiên và tính tương quan giữa hai ý tưởng

Gợi ý: Điều thú vị nhất ở thể thơ hai-cư

- Trong thơ bắt buộc phải có kigo (quý ngữ) nghĩa là từ miêu tả mùa màng một cách gián tiếp

Bài 1 Từ việc đọc ba bài thơ trong chùm thơ hai-cư, hãy viết đoạn

văn (khoảng 150 chữ) trình bày về điều bạn cảm thấy thú vị nhất ở thể thơ hai-cư

Gợi ý: Điều thú vị nhất ở thể thơ hai-cư

- Trong bài, nếu không nói rõ: xuân, hạ, thu, đông nhưng sẽ nhắc đến hoa anh đào, lá úa vàng, tuyết phủ trắng

- Bài thơ sẽ liên kết một hình ảnh bao la của vũ trụ

ăn khớp với một hình ảnh bé nhỏ của đời thường Đây chính là điểm đặc biệt, hấp dẫn của bài thơ hai-cư.

Bài 1.

IV Kết nối đọc – viết

Bài 2 Cảm nhận của em về chùm thơ hai-cư (Bài

1, 2, 3 – SGK tr 45) của các tác giả Ba-sô, Chi-ô, Ít-sa

Bài 3 Tập làm ít nhất 01 bài thơ theo thể thơ

hai-cư của Nhật Bản Sau đó, hãy nêu ngắn gọn cảm nhận về bài thơ mà mình sáng tác.