VĂN 10_BÀI 2_VIẾT VB NL PHÂN TÍCH, ĐÁNH GIÁ MỘT TP THƠ

PowerPoint BÀI 2 VIẾT VIẾT VĂN BẢN NGHỊ LUẬN PHÂN TÍCH, ĐÁNH GIÁ MỘT TÁC PHẨM THƠ BÀI 2 NGỮ VĂN 10 KẾT NỐI TRI THỨC

Trang 1

BÀI 2 _VIẾT

VIẾT VĂN BẢN NGHỊ LUẬN PHÂN TÍCH, ĐÁNH GIÁ MỘT TÁC

PHẨM THƠ

Trang 2

- Giới thiệu ngắn gọn về bài thơ được chọn.

- Nêu khái quát vể điểm đặc sắc, thú vị trong bài thơ - vấn để sẽ được tập trung phân tích, đánh giá.

- Làm sáng tỏ các khía cạnh cụ thể của điểm được xem là đặc sắc, thú vị trong bài thơ.

- Nêu ý nghĩa của vấn đế nghị luận và khẳng định giá trị chung của bài thơ.

Trang 3

Bài 2 Viết Viết VB NL phân tích, đánh giá một TP thơ

I Yêu cầu với văn bản nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ.

* Tìm hiểu bài viết: Những điệu xanh của mùa xuân (Đọc “Mùa xuân xanh” của Nguyễn Bính)

HS thảo luận theo cặp, trả lời 4 câu hỏi:

1 Vấn đề nghị luận trong văn bản trên là gì?

3 Bài viết cảm nhận và phân tích bài thơ Mùa xuân xanh (Nguyễn Bính) vừa theo tuyến hình ảnh trải dọc bài thơ, vừa theo

trình tự câu thơ, khổ thơ Cách cảm nhận và phân tích đó có những ưu thế gì nổi bật?

2 Tác giả bài viết đã triển khai các luận điểm theo trình tự nào?

4 Bài viết đã đánh giá bài thơ như thế nào? Nêu nhận xét khái quát về tính thuyết phục của đánh giá đó.

Trang 4

Những điệu xanh của mùa xuân

(Đọc “Mùa xuân xanh” của Nguyễn Bính)

Không phải vô cớ trong phong trào thơ mới (1932-1945), Nguyễn Bính lại được mệnh danh là “thi sĩ của mùa xuân” Theo thống kê của Đỗ Anh Vũ trong số 271 bài thơ sáng tác trước năm 1945 của Nguyễn Bính, có đến 35 bài trực tiếp nhắc đến mùa xuân, 41 bài nhắc đến chữ Tết Bức tranh xuân trong thơ Nguyễn Bính có

khi hiện lên với nét tươi tắn, hồn hậu, lại cũng có khi nặng trĩu nỗi niềm, tâm sự Mùa xuân xanh thuộc mảng

thứ nhất Bài thơ nhỏ gọn, giản dị mà vẫn làm toát lên được sức sống phơi phới của vạn vật lúc xuân về và

cả nét tình tứ đậm chất “chân quê”

Trang 5

Mùa xuân xanh

Mùa xuân là cả một mùa xanh

Giời ở trên cao lá ở cành

Lúa ở đồng tôi và lúa ở

Đồng làng và lúa ở đồng anh

Cỏ nằm trên mộ đời thanh minh

Tôi đợi người yêu đến tự tình

Khỏi lũy tre làng tôi nhận thấy

Bắt đầu là cái thắt lưng xanh

1937

(Nguyễn Bính, in trong tập Tuyển tập Nguyễn Bính, NXB Văn học, Hà Nội, 1986, tr.64)

Trang 6

Hãy bắt đầu bằng những ấn tượng được gợi ra từ nhan đề và câu mở đầu bài thơ Có lẽ mỗi nhà thơ đều có những cảm nhận của riêng mình về sắc màu đặc trưng của mùa xuân Xuân Diệu gọi tên mùa xuân bằng sắc hồng

mơn mởn: “Hỡi xuân hồng, ta muốn cắn vào ngươi!” (Vội vàng) Hàn Mặc Tử vẽ bức tranh xuân bằng những từ ngữ gợi gam màu ấm nóng, thể hiện trạng thái viên mãn của mùa xuân vào đội chín (Mùa xuân chín Còn Nguyễn Bính

thì định nghĩa: “Mùa xuân là cả một mùa xanh” Định nghĩa này tự nhiên như thể chẳng cần phải giải thích bởi “mùa xuân” và “mùa xanh” không chỉ gần âm mà còn gần nghĩa Cả hai đều khơi dậy những liên tưởng tương đồng về ý nghĩa như sự khởi đầu, niềm hi vọng, sức sống, tuổi trẻ,…

Nêu ấn tượng trước sự gợi mở của nhan đề và câu mở đầu

Trang 7

Mạch thơ được tổ chức theo lối diễn dịch Ý niệm “mùa xuân” được cụ thể hóa trong các hình ảnh dọc bài thơ: bầu trời, cây lá, ruộng đồng, lũy tre và cuối cùng là “chiếc thắt lưng xanh” của người thôn nữ Mỗi hình ảnh lại gợi ra những sắc thái khác nhau của mùa xanh: trời xanh trong, lá xanh biếc, lúa xanh mát, cỏ xanh non, tre xanh ngắt và chiếc thắt lưng xanh thắm Điểm nhìn của nhân vật trữ tình vận động từ cao xuống thấp, theo đó,

cả bầu trời lẫn mặt đất, cả thiên nhiên lẫn con người đều hiện lên trong trạng thái tươi tắn, dạt dào sức sống

Phân tích mạch triển khai hệ thống hình ảnh trong bài thơ

Trang 8

Nhìn vào từng câu thơ và quan hệ giữa các cặp câu thơ trong cả bài, có thể sẽ nhận thấy nhà thơ chủ ý khai thác hiệu quả phép đối: “Giời ở trên cao/ lá ở cành”; “Cỏ nằm trên mộ đợi thanh minh/ Tôi đợi người yêu đến

tự tình”, cũng như các phép điệp từ, điệp cấu trúc được triển khai xuyên suốt bài thơ Các biện pháp tu từ này

có thể gợi ra hình dung và trạng thái sóng đôi, hô ứng giữa các tạo vật trong vũ trụ, giữa con người với các tạo vật và cuối cùng, giữa con người với con người Tất cả đều đang tồn tại trong sự cận kề, giao hòa, tình tự Như vậy, trong chỉnh thể bài thơ, “mùa xuân xanh” vừa là mùa tươi mà cũng vừa là mùa tình

Phân tích phép đối, phép điệp và hiệu quả thẩm mĩ mà các phép tu từ này gợi

Trang 9

Cả hai khổ thơ mở ra một không gian đồng nội thân thuộc Nhưng hình thức và tình ý trong bài thơ đã mang những yếu tố hiện đại khác biệt với những bài thơ về làng cảnh trong văn học dân gian hay văn học trung đại Thứ nhất, nếu trong thơ ca truyền thống, thiên nhiên thường được mô tả với những thuộc tính vốn có của nó thì ở đây, tạo vật lại được tạo hình theo những ấn tượng và cảm xúc chủ quan của con người Điều này được thể hiện rõ nét ở câu thơ: “Cỏ nằm trên mộ đợi thanh minh” Biện pháp nhân hóa khiến cỏ cũng trở thành một sinh thể khát khao tình tự Nhân vật trữ tình không chỉ nhìn ngắm cảnh vật mà còn phổ vào nó những xốn xang trong nội tâm của chính mình Đến ngay cả “trên mộ”- nơi đánh dấu sự kết thúc của đời người, cỏ cũng ngời lên sắc xanh khi xuân về, cũng đang rạo

rực ngóng đợi thanh minh Thiên nhiên trong Mùa xuân xanh không mang vẻ bình lặng của một trạng thái vĩnh cửu muôn đời Thay vào

đó, thiên nhiên như cũng đang rung động theo những cảm xúc đang dâng lên rộn ràng ở nhân vật trữ tình.

Liên hệ, so sánh với thơ truyền thống để làm rõ những nét mới mẻ của bài thơ.

Trang 10

Thứ hai, trong bài thơ có sự xuất hiện của kiểu câu thơ vắt dòng - một hiện tượng hầu như không bắt gặp khi đọc thơ trung đại:

Đồng nàng và lúa ở đồng anh

hay

Ở những câu thơ vắt dòng này nhịp điệu nương theo cảm xúc của con người hơn là tuân thủ quy tắc của ngữ pháp Nhịp điệu ấy là nhịp điệu của nỗi hân hoan

và cả niềm hồi hộp khi “đợi người yêu đến tự tình” Lời thơ vừa nao nức nhưng vẫn có gì ngập ngừng, vừa e ấp mà cũng vừa lơi lả qua cách sử dụng các đại từ một cách lấp lửng “đồng tôi” – “đồng nàng”- “đồng anh” Nhịp điệu và lời thơ gợi nhớ đến cách nói đưa đẩy, duyên dáng thường bắt gặp trong ca dao xưa, nhưng cảm xúc chứa đựng trong đó lại là một tình điệu mới Điệu cảm xúc trong bài thơ chính là một biểu hiện của ái tình “trăm hình muôn trạng” (chữ của Lưu Trọng Lư,

dẫn lại theo Hoài Thanh trong Thi nhân Việt Nam) Chỉ đến thời đại của Thơ mới, khi ý thức cá nhân của con người được giải phóng, trạng thái tinh thần đặc biệt

này mới thực sự trở thành đối tượng mà thơ ca muốn khám phá và tìm cách biểu đạt.

Trang 11

Bài thơ khép lại bằng hình ảnh người thôn nữ trong chiếc thắt lưng xanh không khỏi làm người ta liên hệ đến câu ca dao tình tứ: “Hỡi cô thắt giải lưng xanh/ có về Nam Định với anh thì về” Cô gái chỉ được khắc họa bằng một nét chấm phá, tập trung vào chiếc thắt lưng nhưng cũng đủ gợi hình dung về vẻ đẹp nữ tính Thay vì nép mình lại sau thiên nhiên như trong thơ

ca trung đại, con người giờ đã hiện diện ở tiền cảnh Bài thơ kết lại khi mọi sự của con người mới bắt đầu, kết mà như thể bỏ lửng Nhưng đó là sự bỏ lửng thi vị mà ta cũng hay bắt gặp trong nhiều bài thơ tình lãng mạn khác Nó thể hiện mĩ cảm đặc trưng của chủ nghĩa lãng mạn vốn nâng niu tất cả những gì ở trạng thái khởi nguyên, trong sáng và hồn nhiên.

Phân tích hình ảnh cuối bài.

Khẳng định giá trị thẩm mĩ và giá trị nhân bản của bài thơ.

Trang 12

Tóm lại, Mùa xuân xanh là bài thơ của niềm vui sống, của sự chan hòa giữa con người với tạo

vật, là khúc dạo đầu của tình yêu lứa đôi Những giá trị nhân bản ấy lại được thể hiện bằng một thứ ngôn từ thơ ca tự nhiên, giản dị nhưng vẫn có tính hiện đại Có lẽ bởi những yếu tố ấy, trải qua nhiều năm tháng, bài thơ của Nguyễn Bính vẫn còn xanh mãi trong tâm trí của người đọc.

Trang 13

HS thảo luận theo cặp, trả lời 4 câu hỏi:

3 Bài viết cảm nhận và phân tích bài thơ Mùa xuân xanh (Nguyễn Bính) vừa theo tuyến hình ảnh trải dọc bài thơ, vừa theo

trình tự câu thơ, khổ thơ Cách cảm nhận và phân tích đó có những ưu thế gì nổi bật?

4 Bài viết đã đánh giá bài thơ như thế nào? Nêu nhận xét khái quát về tính thuyết phục của đánh giá đó.

Trang 14

Cảm nhận về những điệu xanh của mùa xuân qua

bài thơ “Mùa xuân xanh” của Nguyễn Bính.

Trang 15

Trang 16

Những điệu xanh của mùa xuân

(Đọc “Mùa xuân xanh” của Nguyễn Bính)

Không phải vô cớ trong phong trào thơ mới (1932-1945), Nguyễn Bính lại được mệnh danh là “thi sĩ của mùa xuân” Theo thống kê của Đỗ Anh Vũ trong số 271 bài thơ sáng tác trước năm 1945 của Nguyễn Bính, có đến 35 bài trực tiếp nhắc đến mùa xuân, 41 bài nhắc đến chữ Tết Bức tranh xuân trong thơ Nguyễn Bính có

khi hiện lên với nét tươi tắn, hồn hậu, lại cũng có khi nặng trĩu nỗi niềm, tâm sự Mùa xuân xanh thuộc mảng

thứ nhất Bài thơ nhỏ gọn, giản dị mà vẫn làm toát lên được sức sống phơi phới của vạn vật lúc xuân về và

cả nét tình tứ đậm chất “chân quê” -> dẫn bài thơ …

Trang 17

Không phải vô cớ trong phong trào thơ mới (1932-1945), Nguyễn Bính lại được mệnh

danh là “thi sĩ của mùa xuân” Theo thống kê của Đỗ Anh Vũ trong số 271 bài thơ sáng

tác trước năm 1945 của Nguyễn Bính, có đến 35 bài trực tiếp nhắc đến mùa xuân, 41 bài

nhắc đến chữ Tết Bức tranh xuân trong thơ Nguyễn Bính có khi hiện lên với nét tươi tắn,

hồn hậu, lại cũng có khi nặng trĩu nỗi niềm, tâm sự Mùa xuân xanh thuộc mảng thứ nhất

Bài thơ nhỏ gọn, giản dị mà vẫn làm toát lên được sức sống phơi phới của vạn vật lúc

xuân về và cả nét tình tứ đậm chất “chân quê” -> dẫn bài thơ

Giới thiệu: tác giả, tác phẩm, khái quát

về nghệ thuật và nội dung bài thơ

MỞ BÀI

Trang 18

Hãy bắt đầu bằng những ấn tượng được gợi ra từ nhan đề và câu mở đầu bài thơ Có lẽ mỗi nhà thơ đều có những cảm nhận của riêng mình về sắc màu đặc trưng của mùa xuân Xuân Diệu gọi tên mùa xuân bằng sắc hồng mơn mởn: “Hỡi xuân hồng, ta muốn cắn vào ngươi!” (Vội vàng) Hàn Mặc Tử vẽ bức tranh xuân bằng những từ ngữ

gợi gam màu ấm nóng, thể hiện trạng thái viên mãn của mùa xuân vào độ chín (Mùa xuân chín) Còn Nguyễn Bính

thì định nghĩa: “Mùa xuân là cả một mùa xanh” Định nghĩa này tự nhiên như thể chẳng cần phải giải thích bởi “mùa xuân” và “mùa xanh” không chỉ gần âm mà còn gần nghĩa Cả hai đều khơi dậy những liên tưởng tương đồng về ý nghĩa như sự khởi đầu, niềm hi vọng, sức sống, tuổi trẻ,…

Nêu ấn tượng trước sự gợi mở của nhan đề và câu mở đầu

Trang 19

Mạch thơ được tổ chức theo lối diễn dịch Ý niệm “mùa xuân” được cụ thể hóa trong các hình ảnh dọc bài thơ: bầu trời, cây lá, ruộng đồng, lũy tre và cuối cùng là “chiếc thắt lưng xanh” của người thôn nữ Mỗi hình ảnh lại gợi ra những sắc thái khác nhau của mùa xanh: trời xanh trong, lá xanh biếc, lúa xanh mát, cỏ xanh non, tre xanh ngắt và chiếc thắt lưng xanh thắm Điểm nhìn của nhân vật trữ tình vận động từ cao xuống thấp, theo đó,

cả bầu trời lẫn mặt đất, cả thiên nhiên lẫn con người đều hiện lên trong trạng thái tươi tắn, dạt dào sức sống

Phân tích mạch triển khai hệ thống hình ảnh trong bài thơ

THÂN BÀI

Trang 20

Nhìn vào từng câu thơ và quan hệ giữa các cặp câu thơ trong cả bài, có thể sẽ nhận thấy nhà thơ chủ ý khai thác hiệu quả phép đối: “Giời ở trên cao/ lá ở cành”; “Cỏ nằm trên mộ đợi thanh minh/ Tôi đợi người yêu đến

tự tình”, cũng như các phép điệp từ, điệp cấu trúc được triển khai xuyên suốt bài thơ Các biện pháp tu từ này

có thể gợi ra hình dung và trạng thái sóng đôi, hô ứng giữa các tạo vật trong vũ trụ, giữa con người với các tạo vật và cuối cùng, giữa con người với con người Tất cả đều đang tồn tại trong sự cận kề, giao hòa, tình tự Như vậy, trong chỉnh thể bài thơ, “mùa xuân xanh” vừa là mùa tươi mà cũng vừa là mùa tình

Phân tích phép đối, phép điệp và hiệu quả thẩm mĩ mà các phép tu từ này

Trang 21

Cả hai khổ thơ mở ra một không gian đồng nội thân thuộc Nhưng hình thức và tình ý trong bài thơ đã mang những yếu tố hiện đại khác biệt với những bài thơ về làng cảnh trong văn học dân gian hay văn học trung đại Thứ nhất, nếu trong thơ ca truyền thống, thiên nhiên thường được mô tả với những thuộc tính vốn có của nó thì ở đây, tạo vật lại được tạo hình theo những ấn tượng và cảm xúc chủ quan của con người Điều này được thể hiện rõ nét ở câu thơ: “Cỏ nằm trên mộ đợi thanh minh” Biện pháp nhân hóa khiến cỏ cũng trở thành một sinh thể khát khao tình tự Nhân vật trữ tình không chỉ nhìn ngắm cảnh vật mà còn phổ vào nó những xốn xang trong nội tâm của chính mình Đến ngay cả “trên mộ”- nơi đánh dấu sự kết thúc của đời người, cỏ cũng ngời lên sắc xanh khi xuân về, cũng đang rạo

rực ngóng đợi thanh minh Thiên nhiên trong Mùa xuân xanh không mang vẻ bình lặng của một trạng thái vĩnh cửu muôn đời Thay vào

đó, thiên nhiên như cũng đang rung động theo những cảm xúc đang dâng lên rộn ràng ở nhân vật trữ tình.

THÂN BÀI

Trang 22

Thứ hai, trong bài thơ có sự xuất hiện của kiểu câu thơ vắt dòng - một hiện tượng hầu như không bắt gặp khi đọc thơ trung đại:

Đồng nàng và lúa ở đồng anh

hay

Ở những câu thơ vắt dòng này nhịp điệu nương theo cảm xúc của con người hơn là tuân thủ quy tắc của ngữ pháp Nhịp điệu ấy là nhịp điệu của nỗi hân hoan

và cả niềm hồi hộp khi “đợi người yêu đến tự tình” Lời thơ vừa nao nức nhưng vẫn có gì ngập ngừng, vừa e ấp mà cũng vừa lơi lả qua cách sử dụng các đại từ một cách lấp lửng “đồng tôi” – “đồng nàng”- “đồng anh” Nhịp điệu và lời thơ gợi nhớ đến cách nói đưa đẩy, duyên dáng thường bắt gặp trong ca dao xưa, nhưng cảm xúc chứa đựng trong đó lại là một tình điệu mới Điệu cảm xúc trong bài thơ chính là một biểu hiện của ái tình “trăm hình muôn trạng” (chữ của Lưu Trọng Lư,

dẫn lại theo Hoài Thanh trong Thi nhân Việt Nam) Chỉ đến thời đại của Thơ mới, khi ý thức cá nhân của con người được giải phóng, trạng thái tinh thần đặc biệt

này mới thực sự trở thành đối tượng mà thơ ca muốn khám phá và tìm cách biểu đạt.

THÂN BÀI

Trang 23

Bài thơ khép lại bằng hình ảnh người thôn nữ trong chiếc thắt lưng xanh không khỏi làm người ta liên hệ đến câu ca dao

tình tứ: “Hỡi cô thắt giải lưng xanh/ có về Nam Định với anh thì về” Cô gái chỉ được khắc họa bằng một nét chấm phá, tập

trung vào chiếc thắt lưng nhưng cũng đủ gợi hình dung về vẻ đẹp nữ tính Thay vì nép mình lại sau thiên nhiên như trong thơ

ca trung đại, con người giờ đã hiện diện ở tiền cảnh Bài thơ kết lại khi mọi sự của con người mới bắt đầu, kết mà như thể bỏ lửng Nhưng đó là sự bỏ lửng thi vị mà ta cũng hay bắt gặp trong nhiều bài thơ tình lãng mạn khác Nó thể hiện mĩ cảm đặc trưng của chủ nghĩa lãng mạn vốn nâng niu tất cả những gì ở trạng thái khởi nguyên, trong sáng và hồn nhiên.

Phân tích hình ảnh cuối bài.

THÂN BÀI

Định dạng
Số trang	38
Dung lượng	2,51 MB