Tâm lý học xã hội Phạm Văn Tư

Tâm lý hÍc xã hÙi Ph¡m V�n T° pdf NHA XUAT BAN DAI HOC SU PHAM PHAM VAN TIT (Chu bien) NGUYEN XUAN LONG NGUYIEN Hl£P THITONG VU THI NGOC TO TAM LI HOC XA HOI• (Danh cho sinh vien nganh Cong tc xa hoi) E , V ITlWtiCttgiHiSIl rv Till VIEN tS NHA XUAT BAN DAI HOC SO PHAM 1 U N I V E R S I T Y O F E D U C A T I O N P U B L I S H I N G H O U S E TAM Lf HOC XA H0I { Dhnh c h o sinh vien nganh C6ng tic xa h6i) Pham Van TV (Chu bi£n) Nguyen Xuan Long Nguyen Hiep Thucrng Vu Thj Ngpc Tu Sich dvgc.

PHAM VAN TIT(Chu bien)-NGUYEN XUANLONGNGUYIENHl£PTHITONG - VU THINGOCTO

(Danh cho sinh vien nganh Cong t&c xa hoi)

U N I V E R S I T Y O F E D U C A T I O N P U B L I S H I N G H O U S E

TAM Lf HOC XA H0I

{ Dhnh c h o sinh viennganh C6ngticxa h 6i ) Pham Van TV ( Chu bi£n )-Nguyen Xuan Long

Nguyen Hiep Thucrng-Vu Thj Ngpc Tu

Sich dvgc xuat bin theo ch ] CJao bi 4 n Joan cua TrvdngDai hpc SV pham HaN 6 i

phyc v \ i cAng tic dao tao.

Bin quyln xuat ban thuoc v £ Nhi xuit bin Dai hpc Sir ph $ m ,

Mai hinh thtfc sao cti-ep taan bo hay m6 t phin hoac cac hinh thtic phit hanh

mi khbng co sVdio ph£ p tnidc bing van bin cua Nhi xuat bin Dai hoc 5 V pham CTeu la vi pham phip luit ,

Chong tdt lu& n mong mu 6 n nh& ntft / gcnhtfng y klen dong gtip cua quy w d6 c gid distich ngtiy cting hotin thiin han.Mgi gtip y vi idch , H£ n h$ vi btinthdo vti did ] vu btin qvyen

xin wilting gift vi dip chi email: kehoach @nxbdhsp.edu vn

Mas 6 sichti £ u chuin qu6 ct £ : ISBN 973 - 604 - 54 - 0642 - 7

MUC LUC

Trang

5

LPI GIGI THI | U

Chi / dng 1 TAM Ll HOC XA HOI LA MOT KHOA HOC

I.Boi tddng v& nhi#m vu nghi § n ctiu cCia Tam If hoc x § hdi

II.C3c nguyen tac vS phuang phap nghien cufu TSm If hpc xa hoi

III.Vj tri ,< jnghTa cGa Tam If hoc x § h6i trong cuoc song v £ hoat d6ng.

Cau hoi va bai tap ChUdng 1

30

ChUdng 2 CAC HI $ N TlTpNG TAM Li XA H0I VA QUY LUAT HINH THANH

I.Khai niem ve hi § n tiftJng tlmIf xa hoi

II.M 6 t s 6 hien tudng tarn If xa hoi cd b & n

III.C£cquy luSt ,co ch 6 hinh th^nh v& phat triencAchiSn ti / dng tarn If xa hdi

C3 u hoi va bai tap ChUdng 2

fpftttii

52

Chtfdng 3 GIAO TIEP XA Hfil

I.Khai niem ve giao tiep xa hoi

II.Cac hinh thifc giao ti £ p xa h6 i

III.Tri giac xi hdi .

Cau hoi va bai tap Chi /dng 3

I.Khai niem va phan loai nhom xS h 6 i

II.Nhom IcJn vd m6t s 6 dacdilmtarnIf xa hdi cua nh6m Idn

III.Tam ll nhom nho

Cau hoi vd bai t|p ChUdng 4

86 86 87

. 98

4m m« « § e p g-# **** + *** * •

116 ChUdng 5 TAM Lf GIA BINH

I.Gia dinh-nh 6 m x § hdi dac bidt

II Su hinh thanh gia dinh va quan he lien nhan each trong gia dinh

III.Mdt sd hien ti / dng tarn II gia dinh

cauhoi va bai tip ChUdng 5

117

\ m m m \ m m m m m mi

117 120

r- «-t-r r f c r

127 136

Chiwng 6 HANH VI GAYHAN

I Kh £ i nif m ve hanh vi gay han

II Li thuyet n £ n tang ve g & y h £n

ill , Cac yeu16Snti hudng d § ' n hanh vi g & y h £ n

Gau hoi va bai tap Chtfdng 6

140 140 142

i n r t i T i

+++ # *« «

147

' * + * ** ' +++ 4 4 '

155

ChiTOng 7 DACDIEM TAM Lf CUA MOT SO NHOM YEU TH £

I.DScdilmtam If cua nh 6 m tre em c 6 hodn c & nh dSc bi § t kho khan.

II.Dae diem tam If ngudi hull trf , ngudi gia co don ,

III.D & cdilmtam If ciia ngudi nghi § n ma tuy , ngudi hanh nghe mai dam

v& ngudi nhiem HIV / AIDS

Cau hoi va bai tap Chudng 7

156

156

175

179 190

LQ1 GIQI THIEU

Hien nay cdc tri thtic v£ tam If hoc dang duoc chu y irng dung vao thuc tidn,

phfin nganh cua khoa hoctam If, nghiencun quy ludthinhthanh,phat trien va bieu

cdc nh6m vd cdc thanh vidn trong nh6m Tam lihoc xahdi cdn nghidn ciruhanh vicua cd nhan trong mdi lien he xa hdi chung vdi nhung ca nhan khac vd trong bdi

canh xa hdi cu th£ Vi vdy, vide ndm bat duoc cac quy luat hinh thanh,didn bidntam If cua cdc nh6m ngucri noi chung, nhom ydu thd noi ridng, nhOng ddc diem

tam If cua dan toe, giai cap, nhung dac trung tam li cua cac nhom doi tirong xa

hdi co y nghla ratquan trong,giupnhung nguoi lamcdng tacxa hdi thanhc6ng

tronghoatddngcan thiep,trogiupcuaminh.

Cdng tic xa hdi la mot khoa hoc, mdt nghe chuydn mdn ngay tir khi mdi ra

ddi da minh chung tinh hidu qua cua no trong vide can thidp, trogiup cac nhom

ydu thd'. O Viet Nam hidn nay dac6 hon 40 trubng dao taovd nganh Cdng tac xa

hoi nhung cac giao trinh vd Tam li hoc xa hdi chu ydu duoc viet dd danh choddi

tuong ngucri hoc cac nganh nhu Tam li - Giao due hoc, du lich, quan If, kinh

doanh chua co gido trinh tam li hoc xa hoi danh ridng choddi tuong ngucri hoc

Ddddp ting ydu cdu nang caochdtluqng daotaosinh vien nganh Cdng tdc xa

hdi cua Truong Dai hoc Su pham Ha Ndi, ddp ung kip thdi nhu cdu, phuc vu cho

videnghidn ciiu,giang day,hoc tapcac mdnco socuanganh Cdng tdc xa hdi,tac

gia Pham Van Tucung ededdng nghidpt6chiic bidnsoan cudn Tam li hoc xa hdi

(Danh chosinh vidnngdnh Cdngtac xa hdi)

Cdc tdc gia dataptrung khai thde nhung noi dungcoban nha'

t,du desinh vidnngdrih Cdng tacxa hdi cd thd llnh hdi va vdn dung vaocdng tac cua minh, ddng

then taoco so ddsinh vidnco thd tu hoc thdm.Cdc chuong,mucduocsdp xd '

p phuhop voi logic nhan thurc.Hdt mdi chuong,cactac gia da cd hdthd'

ngcdu hoidntap

ndn tao didu kidn thudn loi cho sinh vidn hoc tap, cung nhu thudn lqi cho vide

kidm tra danh gid.Cdc tac gia da rd '

^ ddn tinh thuc tidn cua gido trinh.Giao

trinh duoc vid'

t theo hudng hidn dai cd trich dan phong phu.Ndi dung

dalamndi bat duoc cdcvan ddcuathuctidnxahdi Vidt Namhidn nay

Nguiri gidi thidu

PGS TS.Phan Trong Ngo

cac chuong

5

-

Churcrng 1

I. DOI TLfONG VA NHlIzM VU NGHIEN CQU

CCJA TAM LI HOC• XAHOI•

1. Vai net ve Ijchsurhinh thanh va phat trien Tam li hoc xa hoi

1.1.NhOng tien de nay sinh Tam / /hoc xa hoi

1.1.1.Tien de triet hoc

Lich sir xa hdi c6 dai chothly ring, tfir thud blnh minh cua loai ngudi, con

ngudi da va cham vdi nhung hidn tuong mang tinh chit tlm If xa hdi Bing kinh

nghidm thuc tidn,conngudi da y thdc dupe vk dng dung nhung hien tuong ly vao

thuc tien

Tam If hoc xa hdi cung nhu nhilu khoa hoc khac d£u bat ngu6n tCf trilt hoc.

Nhung ylu tdcuatSm If hocxahoico trong cac khai niemtriethoctrudc day.

*Quan diemcuamdtsonha triethoc Hi Lapc 6dai

Khindi\6 quan diemcua cacnha triet hocHiLapc 6daic6 anh hucmg tcrisu

ra ddicua Tim li hoc xa hdi,chungtachu y nhieu hem defn quan di£m v4xa hdivacon ngudicuaPlaton va Aristotle.

-Platon (427-374 TCN) trong lukn thuye'

t v&dao dire xa hOiva trong phkethao vimdt xa hdi If tuongcua minh,6ng darlt chu y din cac quan he lien nhan

ckch Ongcungchirasuanhhuong cua cac ca nhan de'

n su 6ndinhcuanha nude.

Trong tu tuong cua minh, Platon da quan tam de'

n cac kieu loai nhan each xahdi.TheoOng,trongxahdicoba kieu nhan eachcoban:(1) Nhungngucri ludn lu6n

c6 gang lam vira long ngucri khke (ngudi hudng tcri xuc cam); (2) Nhung ngudi say

sua theo du6i quydn luc vk su ndi danh (ngucri hudng de'n quy6n luc); (3) Nhungngudiludnc6 khaokhathidu bidt(ngucrihudng din tri thurc).Bakithi nhan eachtrdn

-Nha trilt hoc Aristotle(354- 322 TCN)lk mdt ngudi mddudng vi daicua

khoa hoc xa hdi. Theo dng, co 3 ddng luc cua su lien ke'

t con ngudi: tinh ban,

7

sd thlch vad6ng nh^t.Trong dd, tinh ban la dong cacua da sd cac nh6m xa hdi.

Aristotle danh gia cao vai tro cua cac nh6m xa hdi ddi voi con ngudi Cng cho

rang,con ngudi can phai song trong cac nhom xa hdi nhu gia dinh vk nha nude.

Nh 6m xa hdi coban nhSt ddi v6i con ngucri Ik gia dinh. Quan diem nay cua 6 ng

van con r ^t phu hop vcri xa hdi hidn dai.Didu ddng chu

^ Ik Aristotle xem xdtcon

ngucri va kha nang cua no trongcac phanungxa hdi,quanhdva hoan canh xa hdi.

Co th^ noi, mac du cac quan didm cua cac nha triS'

t hoc Hi Lap edn kha so

huong khdng nho ddn cac tu tudng tam If hoc xa hdi n6i chung va tam If hoc xa

hdi noiriengdchauAusau nay.

* Motsoquan diem ve xahoivacd nhancua cacnhd tu tudng La Ma:

M.T Cicero-dng nghidn cihi vdcon ngucri va xa hdi.Trong cac nghien cuxicuaminh, dng rat quan tam dd'

n van dd phap luat\ k cho rang con ngucri phai hknhddng nhu thenaotrongkhudn khd luat phap cua xa hdi

St. Augustine (354 — 430),la dai bidu xua'

t sac vd tu tudng xa hdi trong thdidai cuadng.Mdt sdquan diem cua dng vd xa hdi va ca nhan duqc trim If hqc xahdi hidn dai drinh giacao va kdthira,trongd6cd quandidm vd sulidn kdtcuacon

ngudi,vd vai trocua nhom xa hdi ddi vdi vide hinh thanhquan didm,thdi dd cua

ca nhan. Nhung quan didm cua dng lai bi anh huong ldn cua tu tudng duy tam

khdeh quan Ong drinh gia cao vai trocua Chua Trdi va cac luc luefng thrin thanh

ddivdicudcsdng thuc tai cua con ngudi.Theodng, cd nhan khOng chicdquanhd

1.1 2. NhCfng hoc thuyet ve khe tide xa hdi

Nhiing hoc thuyd'

ude xa hOi do T Hobbes (1588-1679), J . Locke

(1632- 1704), va J .J. Rousseau (1712- 1778) dua ra da duqc xem nhu su md

dudng cho Tam 11 hoc xa hdi hidn dai Cac trie gia da quan tam nghidn cdu rat

iquan hd gitfaxahdivacdnhan.Cu thd:

-Hoc thuydtvdkhdudexahdi cuaT.Hobbesduqcphat tridn duatrdnbaydu td '

:

+Dinhdd: ban nang con ngudi bi hanchdvacdlap tir nhung ngudicung tring

ldphoac tdtring ldp ddilapcuaxa hdi.

+ Nguydn nhan hoac thidt lap cac nguydn nhan: Tad sao con ngudi tu dat

+ Thid'

tlap ericquy tacdao diic tir hai11dotrdn.

-J.Lockekhdng tinrang cotdntai mdt nha nude thdiki tidn xahdi.Ong dua

ra quan didm cho rang con ngudi ludn sdng trong xa hdi, nha nude trd thanh

phuang tidn di chin chinh sai trai,bat cdng va bdo vd quyen lpi chfiih ddng cua

con nguefivecudcsdng,tudova scrhuu.

- So vdi hoc thuygt vi khe udc xa hoi cua T. Hobbes va J, Locke thi hoc

thuy^t vekMu6c xa hdicua J.J Rousseau ducfcdanh gid cao hon Ong da dua radi

^m: xa hdi khong phai la tap hop nhung con nguiri khac nhau, bao g6m

quan

1.2 Tam If hoc xa h< 5i hinh thanh nhumot khoa hoc doc lip

1.2.1.Nhtfng hinh thCfc dau ti& n cua Tam H hoc xa hoi

*Co set ra dcri :

- Nhutng tu tucmg tdm If hoc xa hdi da ton lai trong triet hoc c6 dai Tuynhidn, Tdm11hoc xa hdi trd thdnh mdtkhoa hoc ddc Idp lai khdng ra dcritrue tiep

tir tridthoc md thdngquamOts6nganh khoa hoc khac Co badiem ednchuy:

+Thd nhdt la nhu cdu phai giai quyet ede vdindd tdm If hocxahdi phat sinhdcacranh gidicac khoahockhde nhau,

+Thurhai Idqua trinhchudn bid£hinh thanh vdnd£dactrungcho Tam If hoc

+ Ngon ngu hoc: Vao giua the ki XIX, lansong di dancua thegift tuban da

thucddy su phattri^n khoa hocngdnngu.Nhung vdnd£ cdp bach dat ra lasirgiao

pva anh hudng ldn nhau gitfacac ddn tdc, nhung mdilidn

he giura ngdn ngu veri nhung ydu td tdm If cua ede dan tdc. Tuy nhien, ngdn ngu

hoc khdng the giai thi'ch dunehet nhimgnhucdu nay sinh ndy.

+Cung vdi ngdn ngu hoc, cac khoa hoc khde nhu Nhdn chung hoc,Khao c6

hoc, Dan tdc hoc . cung gap nhieu khd khan khi giai thich cac hidn tuqng mangtlnh chdt xa hdi Ho tim den ede nghidn curu mang mdu sic tdni II nhu truyin

thdng, phong tuc , tap quan, nhimg dac di& n cua nhom nguefi thude nhung toe

ngudikhac nhau Viv&y yeu ciudat racinphaico mdt khoahockhacra ddi

thich h^t duuc cac hidn tuongtarn li.Vidu,trongTSm li hocbenh li - sutdc ddngqua lai giua nguefi vdi ngudi; trongTdm li hocthdn kinh, sirdungthoimien nhuId

9

goi lasixdieuchinh hanh vi.Cdc nghien cun tuy chira giai thlch dirge hetcac hidntugngtam If nhirngcungda tie'

nsdt tdi pham vicua Tam If hocxahdi + Vaogiura thd ki XIX, Xa hdi hocraddi nhixmdtkhoahocdoc lap NhungIf

thuyfet d&u tifen cua Xa hdi hoc dua trfen co so 11lu2m cua Sinh hoc Tuy nhien,

Sinh hoc khdng du casdkhoa hoc ddgiai thlch het cac hidn tugng xa hdi. Khi do

cacnhaxa hdi hoc bude phai tim de'

nnhung giai thlchdcacquy luattam 11.

Su phat trien Tam11hgc va Xa hdi hoc lam nay sinh nhieu van de ranh gidi

*Nhung hinh tMc dau tiencuaTam li hoc xd hoi :

-Tam 11hgc dan tdc: Ik mottrong nhunghinh thCrc11luandau tien cua tam 11

hoc xa hdi,hinh thanh vaogiua theki XIXdDire.Giai doan nay tusan dan tdcdahinhthanhd nhi£ u nude,do d6 cdnhucau nghiencun tam11dantdc

Tam 11 hoc xa hdi ra ddi gan li6n vdi ten tudi cua hai nhh khoa hoc

M Laxarut(1824 — 1913) vaG.Steintan (1823 — 1893) dugc danhdau bang vide

ho singlap ra TapchiTam11hoc dan tdcva Ngon nguhoc.Trong do,hoda deracuonglinh va nhidmvu cuaTam 11hocdantdc.

+ Nhan thurc\i ban chat tam 11cua tinh than dan tdc va hanh ddng cua dan

tdcdo

+ Kham pha ra nhungquyluat chiphdihoat ddngtinh th£ncuadantdc.

+ Nhungcosdxua'thidn,phdt trien vabidn mat nhung diediem tieu bidu chomdtdan tdc

V. Vunto (1832- 1920) - Ngudi dat nen mong cho Tam 11 hoc trd thanhkhoa hoc ddc lap-da di sau nghien cun va phat tri&i Tam 11hoc dan tdc. Vaonam 1863, l£ n d<iu tidn ong da dua ra tu tudng cua minh vd Tam 11hoc dan tdc

trong“Cac bai giangvd tam 11ngudi vaddng vat”.C£ tutudng nay phat trien vko

nam1900.Trong tapd£u tidn cua bdTam li hoc dan tdc(g6m 10tap) dngda trinhbayTam11hocg6m hai phan:Tam11hoc sinh 11va Tam 11hocdan tdc.Tuy nhien,

Tam 11hoc dan tdc cua dng chi co tinh chat md ta, giang giai chti khdng tim ra

dugcquyluat vanddngcuac£c hidntugngtam11dantdc.

-Tam 11hoc dam ddng:

Hoc thuyet nay ra ddidPhap vaonira sau thekiXIX.Mdt trong nhung ngudi

sang lap ra hoc thuyet nay la Tacdo (1843-1904) tacgia cua cudn Nhimg quy

luat cua subat chudc.Theodng hanh vi xa hdi khdngcd edeh giai thlch naokhac

la do“bat chudc” Cochd bat chudc giai thlch nhung ydu td phi 11cua hanh vi xahdi, giai thlch cachidn tugngxa hdi thdngqua ydutd'cam xuc,maydu td 11trf, tri

tud khdnggiai thlchdugc.

Tir tucrng cua Tacdu duqc hai nha tam If hoc dam d6ng phat trien do laXighen (1878 -1931) - luat gia ngudi Italia va nha xa hdi hoc Phap G Lobon

Ddi tirongcuadongtamIf hocnay la dam dong.TamIf hocdamddng coi vai

tro cuaca nhan Id hangddutrongmdi quan he giOaca nhan va xah6i

Voi y nghia If ludn thudntuy,Tam11hocdamd&ng dadatrav£nd£moiquan

he tuong h6 gitfa ca nhan va xa hoi Tuy nhien cdchgiai thfch cuac&cquan diem

-Lf thuy£t bannangcuahanh vi:

Lf thuydt nky do nha tarn If hoc U Miicdaugcm d£ xuring NSm 1908,tac

TamU hoc xd hoi cua nha xa hoi hoc Mi E.O. RGtxocungduoc xu£t ban tai Mi

Su xu^t hien hai cuon sSch nay khSng dinh su t6n tai cua m6t nganh khoa hocmdi-Tam lf hoc xa h6i

Tdm lai, cac II thuye'

t trSnco y nghianMt dinh khi chi ra duoc nhungv£ d£

ddng luc thucddy hanh vi Tuy nhidn, cacIf thuydt nay co nhftng han che nhdt

dinh khi gi&i quye'

xudt phat tuf mOt phuong phap lu&n dung dan, khong dua trdn rihtfng nghien ctruthuc ti£n

1.2.2.Giai doan thuc nghiem cua T $ m II hoc xa hoi

Tam lf hoc xa h6i da chuy^n sang thuc nghiem tir ddu the'ki XX, dacbiet sau Thechien ldn thurnha'

t vdticucfng linh do nhatam If hoc George H Mead duara d

chau Au va nha tam If hoc Olpooc dua ra d Mi Ydu cdu phai bi&itam lf hoc xahdi thanh khoa hocthuc nghiem daddnhda'

u md'

cchfnh thtfc dgiai doannay.

- Vimat U luan: Tam If hoc xah0i da khac phuc truydn thongcu,d6ng thoi

dua tr£ntutucrng cua ba If thuye'

vi va lf thuyet Ghestan. Nhom nho la ddi tuong nghien cihi chu ydu. Cac phuongphap nghien cuu thuc nghiem da cho thdy ket qua trong su phat trien kie'

n thirc

- Vi mat thuc tiin: Nhfr phuong phap thuc nghiem, Tam If hoc xa li6i da

mang lai nhung hi ^ ubi tchfnh xac va dang tin cay v thuct0xa h6i.Tuy nhien,

di^m han ch£latu6cbo phSn n6i dungxa h6i rakhbinghiencuruthuc nghiem.

Sau nay ede n6i dung va phuong phap nghien cdu phat trien phong phu vaphu:c taptaptrung6ba thuyetchfnh:

11

+ Thuygthanh vi ;

Thuyeft hdnh vi dua tr£n hoc thuy£ '

t phan xa c6 di£u kidncua Paplov.Y tuemg

c6 trong viec luyen tap dt? tao nCn nhdng th6i quen Ho phat triln nhung thi

nghidm trong phong thf nghidm va cac Id thudt do dac, ldy d6i tuong thuc nghi£m

nghiencducuaTamIf hoc

Trong TamIf hoc xa hoi co th£nhdcd£n hocthuyet v£ cantrovd thu dich cua

N Miller va D Dollar, hoc thuyfft v hoc tap xa hoi cua A Bandura,hoc thuyet

trao ddi xa h6i cua D, Homans. Cdc hoc thuyeit nay d£u dua tren cosd cua trie'

t

hoc thuc chdng: tire la tuySt ddi hod mdu nghidn cun theo ti6u chu£n cuacdc nha

khoa hoc tu nhien, tuyet d6ihod sirmieu ta bang thuc nghiem khoa hoc vdco xu

huemg boqua nhungdinhhuemg gid tricua dtfituong nghiencun

di

^m han ch£ dim di nhdn thdy la do tuy£t doi hoa\6 mdu nghien cdu theo ti£u

chudn cua cac khoa hoc tu nhi£n nSn thuyet hanh vi da bo qua cac nghidn cun

ve qua trinh hoat dong va phat tri£n cua nhom Chfnh khai niem nhom trongthuyd'

t hanh vi chi dupe xem nhu m6t nhom nho gom co hai nghiem the trong

nghifinciru

Dai dien tieu bi

^ucua thuyetnhdn thde trongTamIf hoc xa h6i Idtrudngphai

Tdm If hocGhestan.

Trong thuy£t nay, hdnh vi xa hpi dupe giai thich chu ydu bang cac qud trinhnhdn thde dac trung chocon ngucri Cac qua trinh nhdn thde bao gdm: cam tuong,

y thuc ca nhdn v& the gicri dupe xem x 6 t,ddnh gid de turdo nghien cdu nhung y

nghi, niem tin,su mong doi, dinh kien xa hoi.Ddy la nhung yd'u tCf nhdn thde anhhuong va di£u khi^nhanh vi cuacon ngucri.

Trong Tdm If hoc xa h6i, thuydt nhdn thde neu ra vdn de chfnh la cac qua

trinh nhdn thde,subieu16 tinhcam, suhinh thanliva thayd6iededinh kien Trong Tdm If hoc xa h6i c6m6t $ & hocthuyet venhan thde tieu bieu nhu hoc

thuyet cocdu edn bdng cua F. Haider, hoc thuyet vd su bdt hod nhdn thde cua

L. Feslings Cdc hoc thuydt ndy chordng, ydu to ccf ban thuc ddy hanh vi cuacanhdn Id nhu cdu taoldp su thxch dng,suedn bdng trong cocd '

u nhdn thde cua con

+Thuydt tuongtic:

•Ongtd cua thuydt nayla nha triet hoc,xa hdi hoc vitim If hoc xa hdi ngudi

Mi George H Mead (1863-1931).Khai niem trungtim tronghoc thuydtcua6ng

nhin thtic\ 6 hanh vi cua ngudi khac bang nhfing gia tri da duoc hinh thanh tijr

trutic trong kinh nghiem cua minh, sau mdt qui trinh c6 mOi quan he tucmg tac.

Di6u d6 cho phep con ngucfi co kha nang dat minh vao dia vi cua ngudi khic vi

phit tri^ n tirconngudi sinh hocsang conngudixahdi.

•Trong trudng phii niy, ngoii George H. Mead edn c6 the ke tdi Cooley

-ticgiicua hoc thuyet “Ciitdi nhin qua guemg” Ongchoring:“ca nhin thuc hiOn

nhin khic, sau do If giai nhung danh gia phan tingd6vd nhting hinh vi cua minh.

Nhbqua trinh “cai toi trong guemg”, ca nhin hidu duoc cii tdi cua minh va phan

giin du (khi nhin duoc nhung phan ting tieu cue), hoic tu hao (khi nhin ducfcphan ting tfch cue. Nhung phan ting cua ngudi khic li co so cho su dinh gia laiban thin minh vi cung li co so de ca nhin y thtic vd chinh ban thin minh

(ciitoi)”.

Tu tucmgchung xuyen sudt trudng phai tucmg tic do la vi6c cactacgiadacd

gang duara vi chungminh didu kien xa hdi lididu kien tien quydtddi vdti hinhvi

cua con ngudi.Tuy nhien,didu kien xa hdi ddiy chi dting lai 6khii niem tucmg

tacci nhin.Didmhanche'

cuathuydt nayli cic tic gia da bo qua cacmdiquan hecinthidt khac trong quan heli6n nhineach.

1.2.3.Tam li hoc macxlt

Andeva,Cudomin,Parugin,A.G.Kdvaliop

Tim lihocxa hdi micxit li'

y chu nghia duy vit bidn chting vi chu nghla duy

vitlichstilim cosbphuong phap luin,ldy nguydn tic hoat ddng lam nguyen tic

tfchcue cuacon ngudi

Tim li hoc macxitcoidditucmg cuatimlihoc xa hdi lihinh vi vahoat ddng

cua con ngudi, nocho phep hotham gia vao nhungnhom xa hdi,cung nhu nhungdie diem timli cua chinh nhung nhdm xa hdi do.

13

Ve If thuy£t,cac nha tarn If hoc cua truemg phai nay da xSy dung duoc nhtrng

If thuydt vd m 6iquanhelien nhan each,dac biet la ve giao tie'

p,If thuye't venhom

Vd ting dung,tam If hocxa hdi macxlt dac6 nhtrnghudmgchlnhsau:

+ Ung dungtam 11hoc xahOi trongsanxu^tc6ng nghifip

+ Cac v<£nd£tam11hocxa hoi cuatuySntruydn vatruy6nth6ng dai chung

+ Ctic nghienciru trong llnh vucda'u tranh vori nhCmghanh vi pham phap, cacnghiencuru trongv£nd£tu v£ tam 11cho gia dinh...

tdinh.Tam If hoc xa hoiXo viet chuynhidu de'

n nghiencuru c£cdacdiem

tam 11cua nh6m, trong d6 dac biet la tap the va cac nhom Ion nhu giai cap,dan

tbc .Tam 11hoc xa h6i phuong Tay laiquan tam nhidu hem d£n vide nghien cun

kinh nghiem va hanh vixa hdi.Tlnh thuc tidn,ung dung trong cac nghienciru cua

Tam11hocphuemg Tay duoc the hienratroret

2. Ooi ti / Ong nghiencurucua Tam li hgc xa hoi

Hien nay c6 nhieu quan di£ m khtic nhau gitra cac nha tam 11 hoc cua cac

su khac nhau\6quan niemddi tuqngnghien ciru gitratam 11hoc X6viet va tam 11hoc phuongTay.

* Cac nhatam11hoc phuongTay chorang, doituongcua Tam11hoc xa hdi langhien curu hanh vi cua ck nhan trong nhtrng didu kien, hoan canh va mOi truemg

xa hdi* Cu th4 &

- Quan didm cua cac nha tam 11 hoc M. Sherif, C.W. Sherif (1956), John

W MeDavid va Herbert Harari(1968)chodingTam11hoc xahdicannghien cihi

kinh nghiemvahanh vi cuacanhan trongm6i trudmg xahdi nhatdinh.

-Jones vaGerard (1967)cho rang ddituong cuaTam11hoc xa hdila nghien

cun hanh vi cA nhan nhula chtic nang klch thlch xa hdi.6day,cactacgia danhan

manh de'nanh huong qua lai gitracticcti nhan trong nhom.

hdi la nghien cun con ngucri tren binh didn ca nhan trong mdt boi canh lien he

xa hdi chung vdi ca nhan khac Tai sao doi tuqng nghidn chu cua Tam li hoc

xa hoi lad nhu vdy? Box vi phlin 1dm nhung hanh vi cd nhan cua chung ta xay ra

Vi vay, tim hidu hanh vi m 6i ca nhan trong boi canh xa hoi la mdt trong nhungnghidncufura'

t c6y nghladdi vdi cac nganh khoa hoc xahdi nhan van

Idcac nhatarnli hoc JackH.Curtis, RichardDewey, David G.Myer.

* KMc vdi cac nha tarn li hoc phircmg Tdy,cdc nha tam li hoc X 6 vid't cho

cua nhom.Tuy nhidn,trong s6 nhtfng nhatam li hocX6 vi£t cung co nhung quan

di£ mcuth£khdng hoantoan ddng nhat vdi nhau

-Cactdc gia nhuE.X Kuzomin,VX Xelivanop,K.K. Platonop, E.V.Sdrdkhova

cuaxa hdi ddi vditam11cuaca nhan”.

-Mdt sdtacgia khac nhu V N Kolbanopxki,AX Goriaseva,A.V Baranova,

A.G Kdvaliopcho rangdoituqng cuaTamli hoc xa hdi la“nhung hidntuqngtam

li cua nhung khdi ngudi ddngdao”, “la tSm li cua tap th£ ”,“suedng ddng v4tam

If’ Chang han A.G Kdvaliopchorang ddi tuqng cua Tam11hocxa hdila nghiSn

cun nhung net dac trung tam li cuacac nhom xa hoi, ede tapthd, cung nhu nhung

trinhtac dongvdanhhudng ISnnhau giura edecd nhdn.

Con B.D. Parughin, N.X Manxurdp cho rdng Tam li hqc xa hdi vOra nghien

ciru tdmli cua nhom,cuakhd'

i ngudi ddng dao, vira nghien cdu dac di^ m hanh vi

cua nhan each,cuacdnhdn khidtrongnhom.

C) nudeta ,nhung nam gdn day,Tdmli hoc xa hdida duqcdua vao giang day

d cac trudng dai hqc, cao ddng ddc bidt la cac nganh Tdm li hoc, Giao due hqc ,

Cdng tac xa hdi, Khoahqc quanli, Dan tdc hqc va cungduqc day manh nghienctfudued nhidu khia canh khacnhau Xoay quanh vahdedoituqngnghidn cdu cua

Tdmlihqcxa hdi cungcd nhidu quan diemkhac nhau.

nghidn cirucac quy ludtkhdeh quan cua sutac ddngqua lai giua edeydutotam li

15

vaxa hOitrong hoat dOng cuaca nhan va cac nh6m ngucri.Tam lihoc xa hoi nghien

cuu dac diem tam li cua cac nhom xa hOi, c4c ting16pva cac giai cip khac nhautrongxa hOi,nghien cuncacdactinh (giai cip, din t6c )vkcacquylukthinhthanh

Theocactac giaNguyinDinh Chinhva Pham Ngoc Uy&i(2001),thicai tam

If xahOi,hoatdOngcung nhau vagiaotid'

cua Tam If hocxa hpi( i ).

Tac gia Phuong Ki Son (2001) cho rang: Tam li hoc xa hOi la khoa hocnghiencurucacquy lukt hinhthanh, phkt tri^ncuacachien tuqng tamlixa hoi nhunhu ciu,lqi ich, tinh cam, y chi, tim trang, tinh each co y nghia dinh hudmg giatri,quydt dinh bkukhOng khi tamIf cuanh6m

tac dOng qua lai vk giao tiep giua cac ck nhan khi hoat dOng chung, chung dinhhuemg,diiu khiin suhoatdOng cua cac thanh vien trongnhom xa hOi(3).

Tur cac quan niOm a tren chung tOi cho rang :Tdm li hoc xa hdi Id mdt khoa hoc , mot phan ngdnh cua khoa hoc tam li, nghien cuu quy luat hinh thanh , phdt

Ngodi ra Tdm li hoc xa hdi edn nghiin cveu hanh vi cua ca nhan trong

lien he xa hoi chung v & i nhung ca nhan khac va trong bd ' i canh xd hoi cu the.

3.1.Nghien cull li luan

— Xac dinh duqc m6t he thdng cac khai niem, pham tru khoa hoc riOng nam

trongmOtck'u truehqp li mang tinh dac thit.Hien nay,mOt s6 khai niem, pham tru

cuatkm lihocxa hOi con c6 ch6chua phkn bietduqc ro rang\6 mat nOi ham cua

xa h6ihoc nhutruyen thdng, phongtuc,tap quan

-Phat hien duqc nhung quy luat hinh thanh va phat triln cua cac hien tuqng

tamlixahOi,baog6m:

men

( 2 )

Nguyfin Dinh Chinh , Pham Ngoc Uy £ n ,Tdm li hoc xd hdi ,NXB Gido due , 2001

( 3 ) Fhircmg Ki Son ,Tdm li hoc xd hoi ,NXB Dai hoc Qu6c gia Hi N 6 i , 2001

16

+ Nhung quy luAt cua su tac ddng qua lai giua ngudi vdi ngudi trong nhdm.

Vai trd cua ca nhan ddi vdi nhdm va vai trd cua nhom doi vdi cA nhAn trongqua

trinh nay

+Nhflng dieu kidn chuquanvAkhAchquancua suhinhthAnh n£nnhunghien

khac nhau.

-XAydung phuong phapnghien cundac thii cuaTamIf hoc xa hoi(Hien naycAc phuong phApcdn chua phAn biet rovdiTam If hocvAXahdi hoc).

cA nhan khac vatrong bbicanhxa hdi cuthA

3.2 Nghi § n ctili ting dung

- Nghien cun nhung quy luAt tarn If cua nhom, gop ph£n lam tang sAc manhcua conngucdtrong nhom

-Nghiencun du luAnxa hdi,nguyenvong,

^ chicua quAnchungtradedudng

edng nghiep hoA, hien dai hoa dAt nude, vi muc tidu dAn giau, nude manh, xa hOi

cong bang,dan chu,van minh,vung budedi len chu nghia xahdi

—Nghienctru v6 cAcyAu tdtAmIf naysinhtrongquatrinh quan If xa hdi Day

dang c6anh hudng tdi hoat ddng nay TOr do chi ra cac ydu cAu ve phAm chAt vA

nang luc tAm li cua ngudi quan li, lanh dao va nhung bien phapcAn thidt vA mat tAmlidA nAngcaohieu quacua hoat ddng quan li,lanh dao.

-Nghiencun tAm lingudi tieu dung, hanh vi muahAng cua ngudi tidu dhng,

khla canh tAm li xa hdi cuahoatddng quang cao, marketingvA cAc dich vu khAc.

- Nghien cdu cAc vAn dA vA tam 11dAn tdc: tAm li hoc dan tdc nghien cdu

nAnvan hoa khAc.

-Nghien cdu cAc vAndA vAtAmlitdn giao.Tam 11tdn giAonghien cdu nhung

dac diem tam U cuanhung ngudi theo tdn giao va phan bietnhung dac diem nAy

- Nghien cdu vAn dA tAm li hoc tdi pham: nghien cdu ddng co pham tdi,

Nghien cdu vi hanh vi gay h<£n.TCt dochiracicydii tdanhhudng ddhhanh

vig£yhah

- Cudi ciing tim If hoc xa hdi nghien cdu khfa canh tam If trong hoat ddng

truydnth 6 ng dai chung , trong giiodue,y td va dac bi&tla van de tam If gi&Odue

TAMLf HOC XA HOl

1.1. Nguyen tac quyet djnh luan duy vat bien chung

Nguyen tic nay khing dinh: Moi hien tircmg tam If xa hdi d6u c6 ngu6n gdctCrtdn taiv xa hdir .

Vf du, ngudi ndng dan d nude ta trade day co dac diem tam If dac trong la

to duy manh mun, tin man do ho chu yeu song d ndng thon, loi song khep kfnsau luy tre lang; canh tic trdn manh ddt bac miu, nhimg thua ruong nho, le vdi

edng cu thd so“Con triu di trade caicay theosau”dua trdn nhong thoi quen; tip

quin nhieuddi Chfnh viviy ma ho thudng chithiy lqi trademat,khdng thiy led

liu dii

Nguyen tie nay cho thiy, khi nghien cdu cac hien tuqng tam If xa hdi deu

phii xuit phit tCrtdn taixahdi.

1.2 NguySntiedam bao tfnh khach quan

- Nghien cdu phai dam bao tfnh khich quan, nguyen tic niy ddi hoi ngudinghien cdu cac hien tuqng tim If xa hdi phai nghien cdu nhuchung vdn cd trong

thqctdT,ghinhinmoichi tiet,moi biluhien cua chung.

-Trong qua trinh nghien cdu cic hien tuqng timIf xa hdi, ngudi nghien cdukhdng ap dat y chu quan cua minh trong nghien cdu, khdng suy luan mdt cichthie'u cancdhoac ngdnhinmdtcichphiehdien.

- Tfnh khachquan cua nhimg ke'

t qua nghien cdu tim If hoc xa hdi con phuthude vao phim chit trung thuc cua nha nghien cdu, nha nghiencdu phai cd dao

1.3 Phai nghien cuu cac hien tuong tam ii xa hdi trong sirvan dong vi

phat trien cua chung

dangniysangdang khic Vf du: titbiukhdng khf tim If vui vekhinhdm gapmdt

v <fn di n&o dd (ching han khi nhom cosu thay ddi vi tn lanh dao)c6 thd gdy ra

b£u khdng khf tam If nang n£ anh hudng de '

nkdt qua hoat ddng cuac&c thanh vien

nghien cdu thdy duoc su vdn ddng phat tridn ngay trong long ban than cdc hien

phat trilncuacachien tuongtam If xa hdi.

Tam If hoc xa hdi la mdtlinh vuc tri thurc khoahoc phiic hop Cf “ph<in xa hdi

cua minh”, Tam If hoc xa hdi d£ cap t<3d nhung cur li£u cua cac khoa hoc xa hdi,

tach ra dd nghien ctiu nhung vi£n de do thuc tidn xa hdi dat ra va duoc cac khoa

vay no quan tam hern de'

n “ph

^n tam If hoc” cua nhung vSunde do (nhung v£n ddtam If do xa hdiquy dinh),Tam If hoc xa hdixem xet chungdt3t ca cdckhfaearthtrong khi sir dung va phat trien nhung cur lieu cua cac linh vuc tri thurc tam li hockhac Didu n£y cho phep md ra kha nanggiai quydt tdt nhSt nhieu vdn dd xa hdi.Quan didm phdc hop cua Tam If hoc xa hdi xac dinh ndt dac thu cua cdc hien

1.5 . Nguyen tac thong nhat giCra c & c hien tuptig tam If xa hoi vdi moi truPng

Sy phan dnh thm If khdng bao gidchi lit mdt susao chup thu dong the'gi6i

ddichfnh minh Vide dua ca nhdn tham gia vao hoat dong chung lam giatangcac

mdi tidpxric vdi hien thuc xa hdi, vdi nhung ngudi khde, nhung nhom khde,thuc

d^y valam thaydoi nhidu hi

Mditrudng, giao tidp va hoat ddng chung trongsu tacddng qua lai cung xdcdinh tfnh dac thu cua tam If cac nhom khac nhau.

1.6. Phai nghien cult c & c hien tupng tam If xa hoi trong mot chfnh the

tromn ven

19

mdi lien he va quan he cua cac thanh phAn Ay. Vi vAy,trong Tamli hoc xa hoicAn

nghiencducAc hien tuongtAmII xa hoitrong motchinhth£tronven

2 Cac phufcmg phap nghien cuti

Dd nghien cdu t&m If xa hoi,cAnph6i hop nhi6u phuong phap khacnhau nhAm

b6sung,h6tronhauvim6i phuongphAp dduc6 nhungiruva nhuqcdiem rieng

2.1. Phuung phap quan sat

co kA hoach, co phucfng tien de tri giAc cAc dO'

i tuong dugc lua chon nhAm phathiencacdAuhieudactrung vA cAcquy luAt phat tridncuadoituong.

-Dacdiemcuaphuong phApquan sAt:

+ QuansAtmang tmh khachquan

+QuansAt c6thd lap lai.

-PhAn loai;

Can cd vko mucdich nghien cdu va bdi canh quan sat nguefi ta thuefng chia

+ Quan sAt tu nhidn: Cac hanh vi trong mbi trudng quan sAt khhng c6 bat ki

mGtsu tac dong nao nhung vAn co th^ cung cAp su hieu biet sau sAc vecAch thdecuacac hientuong xay ratrongthuc tA.

+ QuansAt c6 dan dung: Phuong thde thu thAp du lieu bAng each theodoi va

ghi lai cAc hanh vi cua khach the nghien cdu trong ph6ng thl nghiem, ncri dat racAc tinh hudng ddkhaithacnhung hanh vicAn nghiencdu

+Uudiem: Phuongphapquansatcho phep nhk nghien cdu tAm If hocxa hoithu thAp dugc cAc tki lieu cu th^,sinh ddng,khach quan trong didu kidn tu nhien

tdchu quan cuanhk nghiencdu

+ Quan sAt tinh hudng co y nghia: quan sat nhung hanh vi co y nghia v& vAn

dd nghien cdu. Phucmgphap naychidung chonghiencdu nhom nho.

+ Quan satbAngcAch dua ra cAu hoi: datra cAu hoi ddi vdi ngucri quansat tor

cAu tra l £ ricuahoc6thd thu thApdugcthdng tin vd vAndenghiencdu.

+Tu quan sAt:PhuongphapquansAtthdngqua viceghi nhatkl,ghitidusirnhom

2.2 Phuvng phap thuc nghiem

Thuc nghiem la phuong phap ma nha nghien ciru chu dong tao ra cac hien

y^utongku nhien

+ Thuc nghiem tu nhien Ik thuc nghiem dua vao di£u kien hoat dOng binh

c6ngtac thuchien chuong tiinh da xkc dinh.

+Thuc nghiem trong phong thi nghiem lanhk nghienctru tu taoranhung dieu

kiend£lam naysinhhay phat trien mpthientuong tamlinaod6 denghienctfu

+ LTu dia’m: Dua ra ke't luan v£ mdi quan he nhkn qua, mang tinh chu dongcao,de dinh lupng ckc hientuong tam If

chi tien hknh dupe trong pham vi hep, nhieu khi gay cang thibig cho ddi tuong

dupenghiencurunhat Iknh6mtrenho

2.3 Phuvng phap trac dac xa h 6i

Trac dacxa hpico nghia Ik do luemg xa hpi valupnggia mtfi lien he cam xuc

lien nhkn each trongnhom.

-Nhifim vu nghiencum cuatrkcnghiem xa h6i:

+TrAc dac xa h6i dupe sirdung chin doan nhung quan helien nhkn each

vk lien nhom vthmucdich lk 1km chochungbien d6i t6themva hoan thien hon,

+ Nghien cdu v £ cac ki&i loai hknh vi xa hpi trong dieu kien hoat d6ng

cua nhom, danh gik v£ su t6ng hop tim If xa h6i cua cac thanh vien trong cacnhom cu the.

+ Nghiencdu ve ekenhom khdngchinh thiic vk bku khbng khicua nh6m

- Ckchinh thurclua chonmku trkcdac xa hoi:

+ Lua chon khdng ban che : tuc lk ne'

n -1 lk s6nghiem th£

• Uu di^ m:Cac thanhvien c6cohdicaonhunhau tronglua chon

+Lua chon han chi ' : lua chon s6 lupng thanh vien theo trkch nhiem vk tinh

thkn hop taccao

21

Uu diem: dd tin cay cao va chlnh xac hon vi ngudi dirge do lua chgn la

thanh vidn vatrjkldicau hoicothetaptrunghon.

d

Vidu:Congthtic luachoncd gidi han:P( A )= - —

-Trongdo:P( A ):Xacsu£t lua chon.Thong thudngP( A ]trong gidihan tir0,2-0,3.

n: Soluong thanh vidn trong nhom.

n -1: S 6thanh viencuanhom trir di ngudi duoc do.

2.4. Phuong phap trung cau y kien ( An ket )

cua nhidu ngudi ddi vdi mdt hidn tuong tarn li xa hoi naodd.Trong bang hoi cac

cau h6ic mdilien he logic vdi nhau vacdlienquan ddnnhiemvu nghiencun

Trong Tam li hoc xa hdi phuong phap trung cdu y kidn bang bang hoi dd

nghien curu cachidn tuongtarnlihocxahdicua cac nhomxahdicokhac nhau

-Cdc hinhthurc trungc£u y kidn:

+ Trung c£u y kidn ddidnrdng.

+ Trungcau ykien tCmg phdn

+ Trung cdu truetidphay gidntidp.

+Trungc<iu theoc£nhanhay theo nhom.

- Uu vanhuocdidm :

+Uu diem: trong thdi gianngdnco the thu thap duoc y kidncua nhidu ngudi,

co thd thu thap duoc nhung kdt qua dinh luong vd cac hidn tuong tam li cua ca

nhan,nhom,edngddng

+ Nhuoc diem: de mang tinh chu quan, kho thiet ke mdt bang trung cdu y

kidnchuan,cd cdc tidu chi docu thd,khoa hoc.

2.5.Phuong phap nghiGn cut/ san pham hoat ddng

-Phuong phap nghien ctiru san pham hoat ddng la phuong phap thu thap cac

dulieu vd tam lithdngquaphan tich cacsan phamcua hoat dong do nhdm ngudilam ra(vatchat vatinhthan).

+Sanphlm vat chat: thanh quach, lau dai,edngtrinhxay dung .

+ San ph^mtinhthan:danca,hd vd,phongtuctapquan truyen thdng

San phiim hoat ddng cua mdt nhom ngudi baogid cung mang dam nhungdac

didm tam li chung cua tap hop ngudi d6 Qua nhung san pham nay, nha nghien

cun cdthd timhidu duoc tam tu, tinhcam,trinh dd,kl nang klxaova pham chat </

chicua ho.

+

-l/u vanhugc diem:

+ Lfu diem: Thai gian nghidn cun khbng bi han che thucrng duac dung denghiencihitam If cuaedethcridai daqua

+ Nhugc diem : D6i hdi nhd nghidn cun phai c6 kien thurc chuy6n m6n sdu,

r6ngvd tonnhidu thcri gian,c6ngsurevd ti6nbac.

2.6.Phuang phap danh gia cua nhom ve ca nhan

- Phuang phapddnh gid cua nhdm vd cd nhdn Id phuangphapmaTdmIIhoc

xa h6i sirdung trongcac caquan, x£ nghiep,truinghoc d£tim hi£usuth^hi6n va

mire d6 phdt trilncua cacphdmchdt tdmIfxa hCi cua ede thanh vidn trongnh6m

Trong xf nghiep,ngucri tasirdung phirong phapnaytrong videlira chon,b<5tri

edn b6cho phu hop vdi yducdu cuat6churc.

Ve ban chdt tarn If xa hCi,danh gia cua nh6m\ 6 cd nhdn la suphan dnh dirludn xahdi, y kienchungcuaede thanh vien trong nh6m v4 con ngucri,lakdt qua

nhdn thuc ldn nhau trong qua trinh giao tidp true tiefp hay gian tiep Vi vdy,

nhiem vu nghidn cun la phdn rich cdu true cua giao tidp giua khach thd vd chu

Nhimg phdm chdt cua cd nhdn dirge nhom danh gid phai dirge phdn ra theochuc nangva yducdu doi vdiedngvide md ngircri do dam nhiem

-Vide phftn loai nay dua vdo ede ydutrisau:

+ Phdn rich qudtrinh laod0ngcu thd cuacdnhdn

+ Duavdocdu true tdm If cuanhdn edeh.

+ Dua vdo quan nidm there t£ cua nhfing ngucri d6ng nghiep dd tim ra phdmchdt quan trong va edn thidt vari vai troma cd nhdn do dam nhiem trongnhom.Co

the tie'nhdnhddnhgid cho diem theo thang 10 bdc.

-Uu didmvd nhugcdidm:

l/u diem: phuongphap nay xdc dinh dugc nhung phdm chdtednthidtd6i vdivide thuchiencacchucnangcuthe,tuong ting vdi vi trivaedngvidecuacanhdn.

+ Nhugcdidm:c6themang tinh chuquan.

III. V ! TRl, V NGHlA COA TAM LI HOC XA H 0 I TRONG CU 6 C SONG

VA HOAT DONG

Triet hoc la he thong tri thticIf ludn chung nhdt cua con ngucri vd thegidi; vd

vitri ,vai trocuacon ngucri trongthegicri dy.Triethocra ddi terthuc tien, do nhucdu

+

1

23

cua thuc tidn, no co ngu6 n gdc nhkn thirc va ngudn gdc xa hdi Cung vdi six vanddngcua thttigian,suphat trien cualich si xa hdi va nhkn thirccua nhkn loai, he

th(5ng tri thirc khoa hoc Triet hoc khdng ngifng dirge b6 sung hoan thien Ddi

tuong nghien ciru cua Triethoc la nhOngvkn dechungnhkt cua gi 6itUnhien,CUa

xa hdi vk con ngudi,moi quan hi cua con ngudi n6i chung, cua tuduy con ngucinoi ridng vdi the gidi xung quanh, trdn co so do Triet hoc chi ra nhung quy luktchungphd bi^ Tn.cua tunhidn,xahdi vktuduy con ngudi

Nhung tri thurc khoa hoc cuaTriet hocco vai tro va y nghia toldm ddi vdi su

hinh thknh, phat tri£ ncua Tkm If hoc xa hdi.Boi vi Tkm 11hoc xa hoi ra ded trdn

casd cua Triet hoc vk khoa hoc tkm If Trong d6, Triet hoc la co sophuong phaplukn d£ xky dung tkm If hoc xa hdi. Dola nhOng quandi^m coban cuachu nghia

Bkt ki mdt hidn tuong tkm If xa hdi nkoddu xukt phat tir ckc quan he xa hdisinh thanh ra no,nhuvky tlnh lich sir xa hdi la ban chkt cuacac hidn tuongtkm If

xahdi.

Ythirc xahdi lasuphanknhtdn tai xa hdi, quan hexahdinhu the nko thisan

sinhra <j thircxa hdi d6.Chlnhcosd Triet hoc nay giup chockc nhatkm11hoc xahdi giai thlch duocngudn gdcskuxacua cachidn tuongtkm11 xa hdi.

Tir cosd,ndn tang Triet hoc vk su vkn dung Triet hocvaoTkm11hoc xahdi.

Nhung tri thurc\6 tkm 11hoc xa hdi cung b6 sung vk1km phong phusku ske themcho cac quan nifim triet hoc trong dd khkng dinh "con ngudi Id tSng hod cac m6i

Trong he thdng cackhoa hoc macxlt ngky nay, ck '

u truecua Xa hoi hoc gdm

ba mure dd la:

— Ckc11thuye'

t xahdi hoc n6i chung.

-Cac11 thuydt xahdi hoc chuydnbiet.

-Cac nghiencuru xahdi hoccuthe

Tronghethdng 11thuydtxahoi hoccd haimiredd mk mdirniirc dd deu cd lien

quan true tiep vdi nhung vkn d£ cua Tkm 11hoc xa hdi. Chkng han, d mure dd 11

lukn chung vd Xa hdi hoc thudng duocquan tkm nghiencun ckc vkn dd nhu: mdi

hinh thurc cuan6 Mdt trong nhung khla cauih cua vkn dd nay la cac trinh dd phkt

trie’ncua ythurcxahdisong song vdi vide phkn tlch trinhdd caonhktcuay thircxa

nghi£n cun Nhung chfnh cai tlm li xa hdi nay cung la d6i tuqng quart tlm cuaTam li hoc xa h6i Nhir vly, gittaTam If hoc xa hqi va h'thuyltchung\6 Xa hoihoccosugin gun

Trong ITnh vuc cdc li thuyet xa hoi hoc chuyen bi£t ,co the tim thay m6t vaieach tiep can a ca Tim li hoc xa hbi nhir xa h6i hoc ve thdng tin dai chung, du

luln xa h6i,xa h6i hoc nhan each. 6day kh6co thd vach ra ranh gift m6t each

cuaxa hdi hoccln duqcnghi£ncuu cac khia canhtamlihoc xahbi.

1.3. Moi quan he giua Tam li hqcxa hoi v 6 i Tam U hoc dai cucfng

Tam li hoc dai cirong nghidn cun cac ban chit cua hi£n tuong tam li, cosd

sinh li thdn kinh cua cac hi£n tuqng tam li ngucri; Clc quy lult hinh thanh,phat trien va di£n biln cua cac qul trinh, trang thli, thude tinh, dac di£m tlm litinh cam, cam xuc, nhln thurc va y chicuaca nhan, nh6m,cOng dong ngucri trong

D6 '

i tuqng nghien cthi cuaTim lihocdai cirong la cac hien tuqng tam li veri

tucrich la m6thien tuongtinh thindothlgicrikhrichquan tac dpng vao naonguOi

sinh ra,gqi chunglaclc hoatdong tam li.

Nhi£m vu coban cua tam li hoc dai cuong la nghien cun ban chit cua hoatddng tamli,cacquy luat nay sinh vk phattri&itam li, cochc dien bilnva thehientam li, quy luat ve m6i quan he giua ede hien tuqng tam li Nhung nhi£m vu

da tao ra tamli ngucri; (2) Coche hinh thanh,bieu hi£n cua hoat dbng tamli; (3)

Tam li cua con ngucri hoat d6ng nhuthlnlo? (4) Chdc ndng ,vaitrocuatamlidli

veri hoatdong cua conngudi.

Tam lingucri la san phlmcua hoat dpng va giao tiepcuacon nguditrong cacmPi quan h£ xa hpi No co nguon g6c la the gidi khach quan, trong do cuoc sPng

xa hdi 11cai quyIt dinh. Tam licua m6ica nhan 11kitqua cuaquri trinhITnh hoi,

tilp thu vPn kinh nghipm xa hpi,nen vSn hoa xa hoi, thOng qua hoat d6ng, giao

tilp (lao d6ng, hoc tap, vui choi, giai tri, hoat dong xa h6i ) trong d6 co vai trochu daocua giaodue.

MOt mat,tamli ngucri do hifinthuc khachquan quydinh,mat khac chinhtam

li con nguefi lai tic d6ng trer lai hi£n thuc bang tinh nang dbng, sang tao cua no

ngucri coban,d£udo “cai trimIf*di£u hanh ,chi phO'

25

chung la dinh hudng chohoat ddng, nd thd hidn vai tr6 dong co\ k hucmg tdi muc

dfch cua hoat ddng. Tam li c6 thd thuc d

^y,loi cuon con ngircri hoat ddng; kh&c

phuc moikho khan vucfn tdi mucdich da de ra hoac kim ham, han che hoatddng

cua con ngudi.Tamli dieu khidn,kidmtraqu& trinhhoat ddng bang chuong tritlh,

kef hoach, phuong phap,phuong thi3rc tien hanh hoat ddng, lam chohoat dong cuacon ngirditrdndnco y thtic.Demlai hidu qua nh£t dinh

Sirra ddi cua Tam If hoc xahdi c6 quan hdmat thidt v6isir raddi cua Tam If

hoc dai cuong Khdng dua trdn co scr phirong phap luan cua Tam li hoc dai

cucrng sekhdng thl nghidn cihicac hidn tugng tarnli xa hoi cua cdc nhom xa hdi,

cdngdong

Nhi

^u khai nidm, pham trh cua Tam li hoc dai cuong dirge sir dung nhu la

cdng cu cua Tam li hoc xa hdi nhung cac khai niem, pham tru do khdng phai cua

mdt con ngirdi cu the ma dirge sirdung cho mot nhom xahdi,tap thd,cOngd6ng

ma tinhchat,ndi dung c£ khai nidm,pham tru tarn If mangndidung mdinhirnhu

cdu, thi hidu cua ngudi lieu dung, tSm trang xa hdi, y chicua mdt dan tdc , tinheachdan tdc ,cacloai tin ngudng khac nhau cuacactdcngircri .

sac hon tren cosdnhirngquyluat cuaTamli hoc daicuong

Nguoc lai cac tri thiiccua Tam li hoc xa hdi bd sung va lam phong phi!them

vd liluan va thuc tidnchoTamIf hocdaicuong

1.4. M6i quan h § giua Tam If hoc xa hdi v £ Cong tac xa hoi

Cdng ticxa hdi l&mdtkhoa hoc img dung, mdtnghd chuydnmdn trang bi hethong kien thurc chuydn nganh va kT nang chuyen nghidp lam vide,tacnghidp vdiddi tuong (ca nhan, gia dinh, nhom, cdng ddng) nham ph£t huy toi da tidm nang

t vdn dd gap phai, vuot qua kho khan, vuon ldn hoa nhap cuoc sdng xa hdi va phat tridn

bdnvOrng.

Vdi tu each la mdt khoa hoc, Cdng tac xa hdi cd ddi tuong nghidn edru dac

thu.Ddngthdi, Cdng tacxa hdi ia nghd nghidp chuydn mdn,la hoat ddng thuctidn

ndnnoco ddituong tdc dongcu thdtrongddi sdng xa hdi.

hoc Cdng tdc xa hdi cung ddng thdi la dd'

tac xa hdi. NhQng ddi tuong trong xa hdi eSn sutrogiiipcua Cdng tac xa hdi rdt

da dang , c6 nhumg hoan canh , diPukipn , truth dp van hoa , nhdnthtfc , sinhsPng b

vungmiPn va dia bankhacnhau .

Trong xa hpi , do nhiPu nguyen nhdn khac nhau, chit quan va khach quan ,

lu 6 n t6n tai mPt bo phdn nhung cd nhdn , gia dinh , nhom , cpng d6ng cdn sugiup

do . Phuc vu conngudi , chdm lo va cai thipn cube song , gitip dP dot tupng co hoan

canh dac bidt kh6 khan la trdch nhipm chung cua toan xa hpi , trade het cua he thdng chfnh quy6 n, to chtic chfnh tri xa hpi va cac ngdnh chuc nang . MPi nganh chdc nang co trach nhipm chu dao phu trach mpt hay mpt s <5linh vuc nhdt dinh

nao do.

C 6 ng tdc xahpi , mpt mat kPt nPihoat dpng , trach nhiem , churc nangcua cac

nganh khacnhau t6chuc hoat dpng , chuong trinh hdnh dpng vi sir an sinh , an toan ,

cai thien cuPc sPng , phuc h6i , phat trien chuc nangxa hOicua d<5i tupng dupe trp giup ,

mat khac , voi chucnangdac thu va phuong phap tdc nghipp chuy £ n nghipp cua minh ,

gap vdh dPxa hpindod 6 c 6 kha nang tu chu giai quyPt vdhdPgap phai , vuonlPn hoa

de xa hpi edn dPn sutrp giup cua cPng tdc xa hpidPgiai quyet vdndP, vupt qua kho

TheodiPu kipn lich sir cu the , ddi tupng vd linh vuc tac nghiep cua CPng tdc

xa hPi co nhung su bi£n d 6 i vd thay dPi thanh phdn, mdc dp va tfnh chdt, Theo

nhung edeh tie '

p edn khac nhau , co nhung edeh phdn loai khac nhau vp dPi tupng

( nhom dpi tupng ) tac dpng , trp giup cua COng tdc xa hpi .

+ Theo nhom dpi tupng c6 hanh vi lPch chudn: CPng tdc xa hpi vdi nguPi

nghipn ma tu

ngucri pham phap ; CPng tdcxahpi vpi nguci co vdn d£ tarn If, sinh li- tinh due ;

Cong tdc xa hpi veti nhQngdPi tupng thamgia ede tp nan xa hpi khac.

+ CPng tdc xa hpi v6 i nhom Ida tuPi ddc thu : CPng tac xa hpi vPi tre em ;

CPng tac xa hpi vcd thanhnien ; CPng tac xa hpi vdi nguPi caotuPi.

chdc chinh tri-xa hpi ; Cong tdc xa hpi trong cactd chfc doan thequdn chung vd hipp hpi xa hpi ; CPng tac xa hpi trong cac coscr bao trp vd trung tdm lao dPng

+ Theo each ti£ pedn cacmPi quanhe con nguPi - xa hpi : C 6 ng tdc xa hpi trp

giup, giai quyg'

t cac vd '

n dP nay sinh trong m 6 '

i quan he gia dinh, truefng hoc, co

quan , cPng sd, don vihanh chfnh va trong dia ban ddncu.

27

+ Theo cdch tie'p can llnh vuc hoat dOng xa h6i: C5ng tac xa hoi trong linh

vuc hoat ddng kinh te '

, san xua'

t kinh doanh; C6ng tac xa h6i trong linh vuc van

hoa-xa h6i; COng tacxa hOi trong linh vuc chmh tri-xa h6i; Cong tdc xa h6i

trong linh vuc phdpludt, y te vd giao due;Cong tdc xa h6itronglinh vuc dan stf,

mdi trudng va truydn thdng; C6ng tac xa h6i v6i vain dd dan t6c, tdn giao,

tin nguong

dinh, nh6m xa h6ic6 hoan canh ddc biet kho khan v6 kinh te,cong dong ngheo,

kern phat trien; C6ng tac xa h6i vcri nguefi khuyet tat; Cong tac xa hoi vdi ngucrigia, neodon khdng noinuong tua;Cdng tac.xa h6i vditreem bi lam dung,bi xam

hai va xao nhang; C6ng tacxa hOi vdi treem m 6c6i, treem lang thang vatre laodong sdm; C6ng tac xa h6i vdi nan nhan thidn tai, bdnh tat luim ngheo, chie'

n

tranh,tainan thuongtlch

+ C6ng tdc xa hpi vdi ddi tuong dac bifit: ngucri c6 HIV, gia dinh vd nhimgngudi lien quan den ngucri c6 HIV/AIDS, ngucri mdc benh tarn than, ngudi pham

hoi rdt da dang, rdng ldn,lien quan den moi linh vuc cua dcri song xa h6i. Trong

doco nhimglinh vucdo nganhC6ng tacxa h6itruetie'

pdam trach, co nhimg linh

vuc ciing tham gia thuc hien, giai quyet vdn de. C6ng tic xa hdi chuydn nghiep

vira tacnghiep ddc lap vitaco suke'

t hop vdi cac hoat dong xahoi, chmh sdehxa

hOi, ede nganh, cac coquan, tochiic xa hOi khde de h6 trqgiai quyet vdn decua

Titcdch phdn tfch trdn cho thdy, d£ co thd tac nghiep vdi do'i tuong co hieu

qua, dacbietla vdi nhom vacong ddngyeu the'

thi cOng tdc xa hOird '

nhung hi^u biet vd tdm IIhoc xahOidac biet latdm IIcuanhomngucri,cOngd6ng

ngucri nhutdm IIcuacac nhomyeu the; phongtuc,nhu cdu, thihie'

u, tmyen thO'

ng

cuaedec6ngddng yeu the.

D6ng thdi, nhufng tri thtic\6quy tiinhtac nghiepcua Cong tdc xa hOi ddi vdinh6m,cOngd6ngyeuthesebdsungthem vd “chd'

tthuctien”cho TSmIIhocxahOi

cua con ngirdi

Cdc hien tuong, qua trinh duqcTdm II hoc xa hoi nghien cuu la rd '

tda dang,phong phu.Viec nghidn cuu, hi^u bie'

t,nhin nhdnva danh gia dungddn vaitrocua

i vdi dcisOng va hoat dOng cua con ngudi la v6 ciing edn thie'

t. Tri thirc

veTamIf hoc xah0ivacac nghien ctiu ting dung cuano c6y nghlaIf luan vd thuctien tolcmboicd th £giilp chung ta:

- Ddnh gia dung vddudoan duocsirphat trien cuadcri sdngxa hdi vdri nhtingmdiquanhe phtic tap,dachiducua n6.

- Didu chinh tlnh chtft cua md'i quan he tdc ddng qua laildn nhau.Tlnh chatcua cac mdi quan he qua lai vd qua trlnh giao tiep nguoi — ngudi trong tat ca cac

dang hoat d0ng sdngcua con ngudi, cho phep lam giamsucang thihg gitia cac ca

uco vacho phep thuc Aiy suhop tticva giup dd l&nnhau.

-Hieu duoc cac hien tuqng va qua trinh tam If xa hdi co anh hucrng nhu the'naoden nhan eachcua ca nhan,den vi triva vi thecua no, de'

ndac diem thlch tingcua no vtii hidn thuc xung quanh, ddn dac diem cua cac mdi quan he qua lai vdinguoi khac, den viec timra con dudng xa hdi hod nhan each va thlch ting xa h0i

-Xem xet vd dtinh giti duoc nhi^u mat cua ddi sdng xa hdi.Ca chinh tri,ton

giao, giai cdp,cac mdi quan he gitia ede dan tdc, sac t6cdeu c6 nhting hinh thtic

toa nhting cang thing cho ho bang su phdn tlch vd danh gia mdt each dung dan D6ngthdi duaranhting dexudt c6 dinh hudmg theo nhtingquyen loicuaxahoi.

-Tim ra nhting con dudng, phuong tien,each thtic hieu qua nhdm tdc dong

ddn nhidu tdng ltip,nhieu nhom xahdi khde nhau dd nhdm muc dlch cudicung la

taokha nang duy trisu hai hoatrong cacmdi quan he ngudi-nguditrong nhom,

— NghiSn ctiu cac hien tuong tdm IIxa hdi c6 y nghTa d nhidu Ilnh vuc khacnhau nhu: hoat d0ng truyln thdng, quang cao, hoat dong phong chdng te nan xa

h0i vd t0i pham, tdm IIgiao due gia dinh va dac biet la trongngheedng tdc xa h0i.

Bcfi vi ddituongphuc vu cuaedngtacxa hdi la con ngudi va vdnd£ xa hoi cuacon

ngucri.Trong dd edng tdc xa h0i dac biet quantdm den vide hd tro giai quye'

d£ cua ca nhan, gia dinh, nhdm vdedng ddng nhu nhom tre lang thang,ngucri gia

cd don, ngucri nghidn ma tuy, ngudi hanh nghe mai ddm, ngudi cd HIV/AIDS.

Mdi nhdm xa h0i cd dac di0 m tdm II,hoan canh, nhu cdu khdng gid'

ng nhau Do

thtic vdtdm IIhocxa hdi.

29

CAU HOI VA BAI TAP CHl/ONG 1

1. Trinhbay qu£ tiinh hinhthanhva ph£ttriln cua Tam lihocxa h6i

2. Phanrichdtfitixmig vanhiem vu nghidncun cuaTam if hoc xa h6i

3. Trinh bay cac nguySn tac nghidn cun Tam li hoc xa h6i. Tai sao lai killing

xah6*i

5. Trinh bay vi tri cua Tamli hoc xa h6i trong hathdngc£ khoahockhac.

6 . Phan tich <j nghla cua Tam li hoc xa h6i vdi dcfi sdng va hoat d6ng cuacon ngu&i

7. Phan tich y nghiacuaTam li hoc xa hdi doi vdi nhung ngircri lam c6ngtic xa

hdi.Cho vi du minh hoa.

Chucfng 2

I KHAl Nl£M V£ HIENTL/ONG TAMLI XA H & \

thi lai co the? bdi nhUng ngon lira se dupe chung truydncho nhau ctf th£ d £h hPt.

Cung nhir con ngucri khdng thd ter minh lam moi vide ma ludn phai doan ket , dum

boc lan nhau thi men c6 thd hoan thanh dupe viec 1 dm . Dd luu truydn den muon ngan sau bai hoc ve tinhthan caodep Sy Png cha ta due kdt lai qua c & u ca dao:

Ba cdy chum lai nen hdn nui cao "

Nha tho To Huu thi khang dinh :

Stfngchang , motdom hia tan ma thdi!"

NguPi MILatinh quan nipm : “ Mpt con chim en khong mang ddn mCia xuSn ’ \

Dieu do khang dinh rang, su t6n tai va phat tridn cua m6i cd nhan bao gift

cung thupc vd ede nhom xa hoi . O trong ede nhPm d6 , ca nhan tac dpng t 6i ca nhan khac v & todn nhom . D6ng then tam If cua no cung chiu sir tac dpng manh me cua caccd nhankhde va toannhom.

ng hang ngdy tnrPc hdi la thanh vidn cua nhom gia

dinh , sau dolathanh vidn cuakhudancu(lang xom , to dan ph < 5 ) , cua xa , phuPng .

M6i ca nhan thudng trong cilng mpt thdi didm la thanh viencua mpt sPnh 6m xa

hpi khac nhau. Cac nh 6 m xa hpi nay cothd la nhung nhom xa hpi chinh thtfc va

nhUng nhom xa hpi khPng chinh thUc .

C 6 thd n 6 i , tham gia cac nhom xa hpi trong cudc sPng cua con ngucri . la nhu

edit tdt quantrong , khPng thd thidudupe va co tinh t

^t ydu cua con ngucri Thdng

qua hoat dpng giaotidpcua cacnhPmxahoi trongdcri sPngxahoi,cdnhan se linh

hoi dupe tri thUc, kinh nghipm xa hpi va cac kT nang sd '

ng cho ban than . Sutifip

nhan nay giiip cho con ngucri thich Ung va t6n tai trong ede nhom xa hpi .

31

Khi con ngircri sdngtrongcacnhom xa hdi dataon6nmdtdang tamIf dac thu

-mdtdang tam If khac vd chat vdd tam If cuacac canhan ridng le. Dang tam If nay

dupe goi la tam If xa hoi Tam11 xa hdi la tam 11cua nh6m Tam 11xa hdi dupe

hinhthanh trong giaohepvatacddng qualaigiuacac canhan Nhktam 11hocX6vie'

t A.G K6valiop(1976)cho rang:Tam 11xa hdi la mdtmatcuay thhcxa hdi,labieu hiencua dcri sdngqudnchung

Cothddua ra khai nidm hientupng tam 11xa hdi nhir sau:

Hien tucmg tam U xa hdi la nhitng hiin tucmg tam li chung cua mot nhom xa hoi cu the , nay sinh ticsu tdc dong qua lai trong hoat ddng vd giao tiep giua cac

ca nhan trong nhom , chi phoi nhan thvcc , thdi do , hdnh vi cua ho khiatrong nhom .

Tit dinhngtuatrdn ta rut ramdtsddidmcdnchuy:

— Tam 11xa hdi la tam 11cua sd d6ng ngudi. Day co the la tam 11cua mdt

nh6m nho,cothdla tam 11 cuamdtcdngddng,mdt tingldp dancuhaycua ca mdt

dantdc,mdtqudc gia,tham chi cuamdtsdquoc gia.

— Tam 11xa hdi la nhung dac didm tam 11dac trung nhdt, tidu bidu nhdt cuanhdm.N6 la ket quacua qua trlnh phd'

i hop hanh dong,tucmg hoptam 11,sucd '

ket

va thdng nhdtcua cac thanh vidntrongcdngddng( 1 ).

2. Phan loai cac hien tupng tam ii xa hoi

•De phdn loai cac hien tucmg tam U xa hdi , cdc nhd khoa hoc da . co nhieu

each phdn chia rd '

t khde nhau dua tren cdc tieu chi khac nhau :

- Can cur vao anh hucmg cua cac hien tupng tam 11xa hdi ddi vdi cdc nhom

ldnxahoi, nguci ta chia cac hien tupng tam11 xahdi thanh:

+ Tam 11 hoc ddi sdng, tam 11hoc dan tdc, tam 11hoc tdn giao, tam 11 hoc

khoa hoc

+ Tam 11hoc ndng thon, tam 11 hoc cdng nhan, tam 11hoc tu san, tam 11 trfthurctusan,tam 11tidu tusan,tam 11dantdc truydnthdng vadu luanxa hdi.

-Can cur vaotlnh chat anh hucmg va quy md anh hucmg cua cac hien tupng

tam 11 xahdiA.G.Covalevdaphan loainhusau:

+ Cac hien tupngtam 11cotacddngddntoanbd xahdi:

•Nhucdu,lpiIch, hung thucuaqudnchung.

•Thdgied quan va hetutucmg.

+Cachifin tupng tam11 cd lienquan ddn tinh cam vatam trangcua mpi ngucritrongxahdi:

0 ) Theo Vu Dung www tamly com.vn

•Tinh cam dantdc, dia phuong, cdngdong.

•Tam trang

+ Duludn xahdi.

true ti^pdenquinchung:

•Dao dure vatlnh each,tain&ng cuangudi lanh dao,

+Mdcdd anhhudngnhi^uhay ftcuacac hien tuong tam If xa hoi.

+Pham vianh hudng cuachungrdnghay hep

•Cac loai hien tuong tamU :

hdi, taothanhxu hudngvan ddngcua xa hdi bao g6m: he tu tuong, nhu ciu vi loi

fch xa hdi,tam the,cicquandiemxahoi,tinh cam xa hdi,djnh hudng giitri

- Nhom thathai : Cic hien tuong tim If xa hdi tao ra ban sic din tdc, cong

dong, thuc hien churc nang duy tri su tdn tai xa hdi: truydn thd'

ng, phong tuc tip

- Nhdm thvt ha : Cachien tuong tim If xa hdi taorasic thai cam xuc cho xahdi baogdm:xuccam,tamtrang,biuklidng khf tamK

- Nhdm that tu : Cac qua trinh tam If xa hdi cd anh hudngmanh\i cudngdd,

nhung khdng on dinh va b£n vung trong dcri sd '

ng xa hdi: subat chudc,su liy lantamIf,tim trang xahdi,am thi, thdimien,duluinxahdi

II MOT SO HI $ N TUONG TAM Lf XA HOI CO BAN

1.1.1. Khai niem

vd phat tridncua mdt nhdm xa hdi , mot cdng dong.

i i f

ft ft

33

1.1.2.D$ c diSm ctia nhu cau xa hoi

— Nhu c£u chlnh la ngu6n goc n6i tai can ban thuc d<iy hoat dbng cua cacnhom xa hbi, U su doi hoi cua nhtSm v£ nhung di£u kien sdng va phat trien

nhdtdinh.

- Nhu c£u xa hoi quy dinh xu huctng lua chon cac y nghi, rung cam, y chihoat dOngcua cic nhom xa h6i.

- Khac vdi nhu cflu ca nhan, nhu c£u xa h6i la trang thai tarn li t6n tai b

nhung con ngucri cu th^ da d6ngnhatt ban than minh v6i nhom ma anh ta la th&nhvidn Trang thai tarn If nay xu£t hidnkhicac thanh vidn trong nhom cam tha'

y c£n

t hay tinh th^n nko do d£ nhom co the ton tai v&

phat tri^n.Nhuvay nhucauxa hoichi xu£t hidn khinhom da hinh th£Lnh

1.1.3. Phan loai

C6 th£chianhu c£u xa hoi thanh nhu cau vatchatva nhu cdu tinhthan

- Nhu cau vat chat : la nhung ddi hoi vd cac didu kien vat chat cdn thidt ddnhom xa hOicothe tienh ^nh hoat dOng cuaminh nhamdam baosut6n taiva phit

tridncua nhom Chang han nhu c£u an,nhuc£u mac, nhu c£u o, „ trong nh6mhayt$pthd nhu c^ u nay duoc bieu hidnla y£u cauduoc dam baovd quydn loti vat chatcau nh6m,tapthdcungnhu cuam6i ca nhanthuoc vdnh6m,tapthd

- Nhu cdu tinh than:IknhQngdoi hoivddieu ki£ntinh thinchonhom c6 thd

tdn tai va phat trienben canhcac nhom khac.Chang han,nhucau vec£ideptrong

quan he giCra cac ca nhan trong tap thd, nhu cdu vecii thien,nhu c£u duoc phat

huy he'

t kha nang cua m6 i ngucri khi tham gia nhom, tap thd Tuy lifng nhom hay

tap the theo cac giai doan phdt tridn khac nhau ma nhu c£u tinh than bieu hiSn

muredo caoth^pkhac nhau

1.2. Lofm ich xah 6Pi

Xuitphat tir nhuc£u cua cac nhom xah6i,moi ngucrihoptaccung nhau hoatdong dd thoa man nhu cau Tuy nhidn, khong phai hoat dong nao cung ngay ttfckhac thoa man nhu cdu Do viy,chinhung hoat dbng naothuc sudem lai suthoa

man nhuc£uchocon ngifbithinomang mOtkhai niem khaclaloi ich.

d6ng duoc nh6mxa h6i nhan thdedayduvd gia tri dfch thucciiachungdemlaisu

t6ntai vaphdttridnchocd nhan vac6ngd6ng trongthcrididm lichsudo.

Khdi nidm lei fchxah6ithuerng gSnlidn vdisuphan phdisan pham,phanphdi

cac gia tri tinhth^n trongnhom xa h6i

Tu quan didm tren trong boat ddng thuc tidn, dac biet trong boat ddng

nh6m,ngudi lanh daocansii dung bdnnguydn tac sau di thoa man led ichca nhan

vanhom:

+ Phan phdi phuc led laoddng theo laoddng.

+Phanphdisan phimtheo lao ddng

+ Nguyen ticnhan dao

+ Nguyen tacedng bang.

1.3. Tam the xa hoi

1.3.1.Kh£ i ni & m

Tam the xa hoi Id trang thai tdm H , tinh than,the hien tu the sdn sdng hanh

ddng cua nhom xa hoi nham dd ' i pho vdi mot ddi tdc nhat dinh (ddl tac co the la ngudi , suvdt , sukiin , hien tumg ).Ndi each khde , tdm the xahoi la susdn sdng

cua nhom d£hanh dong theo mdt eachthucnhdt dinh.

Tamthe xahdi duoc hinh thanh trenco sonhungkinh nghiem thu duoctrong

urong to.

1.3.2. Cac dac diem coban cua tam th6xa hdi

-Trang thii sin sang phan tfng; tam the '

kh6ng phai la hanh ddng ma chi la

Ur thesin sing hanh dong, ndi cich khic chila khuynh hudng ting xucua nhom

xa hdi theo motquy luSt nhitdjnhddivdiddi tic

-Sure manh khdi dong vidieu chinh hanh vi; tim theli mdt trang thai tim II

tichcue.N6 thuc hienchtrc nangkhdi ddng vahudngdan hanh vicuanhtim xahdi.

-Ti'nh tuemg ddi ben vting:tim thet6n tai rat liu dai, turthe '

he nay sang the

hekhac.

-Xic dinhgia tri:tim the'thi hienkhuynh hudngddi phdcuachutheddi vdiddi tic dutii goc dd thien cam hay ic cam, hai long hay khdng hii long, nhit trihay phanddi thehien</ nghla,gia tricua ddi tacddi vdi chu the

1 , 3.3.Cau true cua tdm the xa hdi

Timthe '

gdm ba thanhphin:

+Nhin thtic: quan nidm, nhan dinh cuachu thevd dditac.

+ Tinh cam: tim trang,cam tudng,cam xuccuachu thdddi vdi ddi tic

n sd ndi tim khdng the7

quan sit duoc ma chi c6 the rut ra

hudng hanh ddng cuachuthlnhimddipho vdi dditie

35

-Tam the 'xa hdi gdn vdi khuOn mau tuduy, thoi quen, ne'

p sdng, cac dinh

hiring gia tri trong xa h6i. Cdc tam th4 xa h6i lien k£t vdi nhau theo he thOng,

trong dd c6 nhiing tam the c6 d56 n dinh ldn, do la nhiing tam the g3n li6n vdi

phong tuc,truyOn thong,tapqudn,dinh ki £ n.

th4hien trongcachanh vi,du lu< in, tamtrangxa hdi

-Tam the'duocquy dinhbdicacquandiem da hinh thanhtrongnh6m xa hdi.

1.3.4. Ifng dung tdm the xa hoi trong Tam li hoc xa hdi

Trong Tam if hoc xa hoi, tam the: duoc ting dung d4 nghien ctiu mOt so van

cua sutudieuchinh,tilth b6n vting va nha'tquancua hanh vi

— Qua trinh xa h6i hoa nhan each vi suthay d6i tam th£dudi anh hudng cuathong tin tuyOn truyen

—Du doan nhiing hanh vic6 the c6 cua chu thetrongnhung hoan canh nha'

Vi du: Truyen thdng cua dan t6c ta la truydn thong yeu nude, dung cam,

batkhuat,c£n cu,sang tao,tOnsutrongdao .

-Tmh On dinh cua c£c c£ch thde hanh vi ting xti cua con ngufri trong mOtcOngdong qua nhiOu the'

he

V £ du, le h6i truy4n thO'

ng Den Hung duoc coi la ngay “Qudc gi6”, duoc

d4 nhde nher con chdu mudn defi phai nhd v4 coi ngudn dan t6c Dan gian ta

co c&u:

" Du ai di ngUacvixudi

- Truyen thO'

hdi no phan anh quanhe da dang va xay ra trong cac quan h£ ngudi-ngudi khi

cung nhau hoat dong.

- Truyen thdng lrru giu: nhung kinh nghi£m lich sir phat men cua xa hdi,

cua con ngudi trong cdc quan hd xa hoi — Id mdt trong nhieu hinh tlufc x&y dung

2.1.3.Ndi dung cCia truyen thong bao g 6 m cac yeu to

- Li trf : Truy£n lai caceach thdre llnh hdi tri tud (each suy nghi,tu duy) , n6

t&m If.

2.1.4.Vai trd cua truyen thong

- Truyen thd '

6 ndinh hoat ddng, sinh hoatcuacacthanh vien trong nhom

- Tao ra nhung khacbiet ddcdao c£n thifit giua cac nhom xa hdi, edng d6ng

ng la nhung gia tri xa hdi duefe xdy dung trong motthdigian ddi vdi qud trinh lao ddng cung nhau cua cac thanh vien, duoc vun dap bdi

m6h6i,nude mat th&mchixucrng maucuaedeth£hd di tnrdc Do vdy , videduy tri

nhungtruy6n thdng van hoa la rd '

t c£nthid't vdi cac nhom xahdi va edngddngede

dan tdc.Tuy nhidn, co nhung truyen thd'

ng trai qua then gian no khdng con phu

hop va trd thanh “hu tuc lac hau” do do no cin dupe thay the bdi nhung truy6nthdng mdigop ph£n thuc day vaduy tri nhdmxa hdi phdt tridn. Vdnd£dat racho

cac nha hoat dong xa hdi trong do co nhdn vien c6ng tdc xa hoi la xay dung

lac hau

37

2 , 2 Phong tuc

* Dac diem :

nduc£n thaydoi thi novein dong ratcham chap,cophong tuc trd thanhhii tuc (do

cham thay d6indnkhCng phu hop).

-Tmh chuan muc cua phong tuc, khi mot the thirc sinh hoat cua m6t nh6m

xa h6i trathanh phong tuc thi moi ngircfi curthd noi theo,lam theo khongcin ban

cai ,tranh luan* .

-Trong qua trinh phat trien xa h6i, hinh thurc bieu hien cua phong tuc b6 nvung honn6i dung v6trat tu,the thurc hanh vi xa h6i cua con ngircd trongcac thcri

Jd phattrien xahoi

nhimg m 6i qutfc gia,dan tdclaico phong tucrieng, m6i thdi dai phat trienxa hdingudita lai them bcrt cac the thurc hanh vi cho phu hopvcisuphat trien kinhtexa

hdi v& quanhe ngudi—ngudi dang t6ntai.

* Chutendng cua phong tuc :

-Hudmgdan hanh vi umg xircua con ngircritrongcac nhom xa hdi

-Taodung cac vai tro, vi trixa hdi khacnhau cho con ngudioede giai doanphat trien liratudi,trongciclinhvuc khac nhau cuasinhhoatxa hdi.

-Gido due nhan thurc cho con ngudi, xay dung tmh cam va ki nSng hanh viban d£uchocon ngudi

- Phong tuc co pham vi anh huemg rat lcm, thudng bao quat ca mot dan tdc

hoacm6tquocgia,mdtvung lanh thdrOng1cm

Ngoai phong tucc6 tmhchat ben vung thitruyen thong, thi hie'

u. cung la ndidung tarn Ifcua nhom1dm.

3. Cac hien tirdng tarn li xa hoi tao ra sac th & i cam xuc cho xa hoi

3.1. Bau khong khi tam If xa hdi

3.1.1.Khai niem

Bau khong khi tdm li xa hdi la todn bd ede trang thdi tarn li co y nghTa quyet

dinh den toe do, nhip dd , cudmg do hoat ddng chung cua cac thanh vien trong

nh 6 m xa hdi , do Id khong gian chiia dung cdc trang thai tarn li chung cua todn nhom trong mot thdi giannhdt dinh.

nha tim If hocE. Mayo.Nam 1927, E. Mayo,giiosugiangday vinghidn ci /u kl

nghe taiDaihoc Harvard,da tien hanh nghidn cCru tai nha miy Western Electric’s

Hawthorne Workdl tim hieu dOng co naodathuc diynhin cdngtai nha may nay

dat tfiinh tfch cao Khi cdng trinh nghidn ctru hoan tat nam 1932, dng ket luin

Frederick W.Taylorladai dien,mang lai hieu nang quan If vpike'

vi camxuc,khdngth£dupe ddixirnhu may mocvd tri giacvilaicang khong ndn

apdatho bang mot hethdng makh&ng quan tarn tdi nhu caucua ho. E Mayogiori

thidu mdt phucrng phap mdi goi la Phiftmg phap quan tri theo tarn lf xa hdi.

Phuong phap niy nhin manh ddh sirthoa man nhu ciu cua con ngudri, khdng phai

li thuf nhu cdu vit chit, nhung la tim lf cua ho trong mdt t6chtrc.Tu tirdng chu

-Tochifc phai taobiukhf de nhin vien camthiy thoaimai va thin thienkhilamvice.

-Taocohdi d£nhinvien nhinra chin gia tricuachfnh minh trong t6chtrc.

-Nhin vi6ncin duocquan tim va tdn trong

E.Mayo dd nghi nhi quan tri nen thay ddi quan niem vd nhin vien qua cich

quansat vi ddi xu dd dathieu nangvaduy trihieunangliudii.

3.1 . 2 . D$ctrtmg

-Nhhng sicthai tim lf cua cac thanh vidn trong nhom li co scr ndntang limnaysinhbiukhdngkhf timlf xa hoi trong nhom.

- Chi nhung trang thii tim lf co anh huerng ddn toin bd nhip dd, tdc dd,

xa hdi cuar nhom do.

Trong thuc te'

san xuit cho thiy ring , 0moi tip thd veri biu khdng khf timlf

nhieu thi khdilupng vachitlupngsanpham cangcao biy nhidn; mdi quan he cuacon ngucri v6i laoddng cang td '

t hem; vise thuc hidn cac quy ch£lao ddng nhuki

luit lao ddng, y thtfc trach nhidm cua timg ci nhin dd'

i vcri san phim cua minh,

39