2 sơ cứu NGỘ độc THỰC PHẨM

TRIEÄU CHÖÙNG HOÏC BEÄNH TIM MAÏCH XỬ TRÍ NGỘ ĐỘC THỰC PHẨM Trình bày được định nghĩa, triệu chứng và cách xử trí ngộ độc thức ăn Cách phòng chống ngộ độc thực phẩm MỤC TIÊU KHÁI NIỆM Ngộ độc thực phẩm (ngộ độc thức ăn hay trúng thực) là các biểu hiện bệnh lý xuất hiện sau khi ăn, uống hoặc trúng độc, ngộ độc do ăn, uống phải những loại thực phẩm nhiễm khuẩn, nhiễm độc hoặc có chứa chất gây ngộ độc hoặc thức ăn bị biến chất, ôi thiu, có chất bảo quản, phụ gia Ngộ độc thực phẩm cũng có thể coi.

XỬ TRÍ NGỘ ĐỘC THỰC PHẨM

1 Trình bày được định nghĩa, triệu chứng và

cách xử trí ngộ độc thức ăn

2 Cách phòng chống ngộ độc thực phẩm

MỤC TIÊU

KHÁI NIỆM

• Ngộ độc thực phẩm (ngộ độc thức ăn hay trúng

thực) là các biểu hiện bệnh lý xuất hiện sau khi ăn,

uống hoặc trúng độc, ngộ độc do ăn, uống phải những loại thực phẩm nhiễm khuẩn, nhiễm độc hoặc có chứa chất gây ngộ độc hoặc thức ăn bị biến chất, ôi thiu, có chất bảo quản, phụ gia

• Ngộ độc thực phẩm cũng có thể coi là bệnh truyền

qua thực phẩm.

Biểu hiện

o Biểu hiện thường gặp là nôn mửa, tiêu chảy,

chóng mặt, sốt, đau bụng…cơ thể mệt mỏi, nếu không có biện pháp xử lý kịp thời có thể dẫn đến tử vong.

?

Dịch tễ

o Vào mùa hè, nguy cơ ngộ độc thực phẩm

tăng gấp nhiều lần so với các mùa khác trong năm

o Trẻ em và người già là những người có miễn

dịch kém thường là đối tượng hay bị ngộ độc

LÀM THẾ NÀO ĐỂ PHÁT HIỆN RA MỘT NGƯỜI ĐANG BỊ NGỘ ĐỘC THỰC PHẨM?

LÀM THẾ NÀO ĐỂ PHÁT HIỆN RA MỘT NGƯỜI ĐANG BỊ NGỘ ĐỘC THỰC PHẨM?

?

 Tiêu chuẩn 1: Có 2 người trở lên cùng có biểu

hiện tương tự như nhau sau khi cùng ăn hoặc cùng uống một loại thực phẩm nghi ngờ, và người không ăn thì không bị

LÀM THẾ NÀO ĐỂ PHÁT HIỆN RA MỘT

NGƯỜI ĐANG BỊ NGỘ ĐỘC THỰC PHẨM?

?

 Tiêu chuẩn 2: Trong ngộ độc thực phẩm lúc đầu

thường có triệu chứng tiêu hóa như đau bụng, nôn, tiêu chảy…

?

NGUYÊN NHÂN

• Do vi sinh vật

• Do nguyên liệu và sản phẩm chứa độc tố

• Do quá trình chế biến và bảo quản thực phẩm

• Do các chất phụ gia

• Do phân hóa học và thuốc bảo vệ thực vật

Do vi sinh vật

• Vi khuẩn là một trong những nguyên nhân gây ngộ độc thực phẩm nhiều nhất

• Triệu chứng ngộ độc thực phẩm do vi khuẩn thường chỉ xuất hiện sau 12–72 giờ hoặc hơn nữa sau khi ăn thức ăn bị nhiễm khuẩn.

• Các vi khuẩn gây ngộ độc thường gặp là:

• Ngoại độc tố

• Ngoại độc tố của vi khuẩn có thể gây ngộ độc ngay cả khi tế bào vi khuẩn đã bị tiêu diệt Biểu hiện ngộ độc thường xuất hiện sau 24 h tùy

thuộc vào lượng ăn vào Các vi khuẩn thường sinh ngoại độc tố:

Do nguyên liệu và sản phẩm chứa độc tố

- Cà độc dược, nấm độc, lá ngón, cá độc, mật cá

trắm…khi uống gây độc nặng nề cho thận

- Da cóc, gan, trứng có chứa chất độc bufotoxin

rối loạn nhịp tim nặng

Do quá trình chế biến và bảo quản thực phẩm

 Ngộ độ do các chất được chuyển hóa bởi vi sinh vật trong quá trình chế biến

 Ngộ độc do sự biến đổi của một số chất do vi sinh vật

+ Mùi ôi thiu của thịt

+ Hiện tượng thối, ươn của cá

 Ngộ độ do các chất độc được tạo thành trong quá trình bảo quản

+ Dầu mỡ bị oxy hóa

+ Ngộ độc histamin

 Thức ăn và nước uống bị nhiễm chất độc

- Kim loại nặng: Kẽm, đồng, chì, thiếc…

Do các chất phụ gia

• Axit sorbic và sorbat

- Axit sorbic bổ sung vào thực phẩm được con người hấp

thụ vừa dưới dạng ban đầu vừa dưới dạng sau chuyển hóa bởi các vi sinh vật, chủ yếu là nấm mốc và vi khuẩn.

- Độc tính cấp của axit sorbic và các muối của nó thường

thấp và không thể hiện khả năng gây ung thư trong thời gian dài in vivo Khi hấp thụ một lượng lớn axit sorbic sẽ gây ra sự nở cơ của gan và thận

Do các chất phụ gia

• Anhydrid sulfurơ và sulfi:

Dùng trong bảo quản các quả khô, quả nguyên liệu để sản xuất mứt, bia, nước quả, nước quả cô đặc, rượu vang,… trong thực tế để giữ rau tươu lâu không bị hỏng do vi sinh vật, không bị sẫn màu hóa họchay sẫm màu enzyme, người ta thường nhúng rau vào

Do phân hóa học và thuốc bảo vệ thực vật

• Hóa chất bảo vệ thực vật như: trừ sâu bệnh, trừ nấm, trừ cỏ dại, trừ chuột

• Gây ngộ độc thực phẩm do:

+ Tồn dư trong nông sản

+ Bảo quản nông sản thực phẩm

+ Tích lũy trong môi trường

ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỨC KHỎE NÀO?

 Ảnh hưởng cấp tính ở nhiều mức độ khác

nhau:

- Nhẹ: đau bụng, ỉa chảy, nôn  mất nước, cơ

thể mệt mỏi, lờ đờ

- Nặng hơn: tụt huyết áp, rối loạn nhịp tim, liệt, co

giật, hôn mê, có thể sốt hoặc không

 Ảnh hưởng mãn tính (lâu dài):

- Tử vong

- Để lại di chứng trên cơ thể: tổn thương gan,

thận, ung thư…

 Các triệu chứng nặng nguy hiểm đặc biệt ở người cao

tuổi và trẻ nhỏ dưới 1 tuổi (mất nước, mất điện giải, trụy mạch và có thể sốc nhiễm khuẩn)

 Các dấu hiệu mất nước:

- Đái rất ít, nước tiểu vàng sẫm

- Khô miệng, khô môi, khát nước

- Da nhăn nheo, độ chun giãn da giảm

NHÓM THỰC PHẨM NÀO CÓ NGUY CƠ CAO

XỬ TRÍ

XỬ TRÍ NGỘ ĐỘC THỰC PHẨM

 Nếu nạn nhân còn tỉnh táo, ngăn chặn chất độc vào

máu bằng cách

 Gây nôn cho nạn nhân

 Cho uống than hoạt 20 – 30g

 Cho uống thuốc nhuận tràng: sorbitol 20g

 Chống mất nước và điện giải (ORESOL, dung dịch

đường muối…)

 Các biện pháp khác:

 Cho thuốc kháng độc khi biết rõ độc chất

 Dùng kháng sinh nếu nạn nhân sốt nghi do nhiễm

khuẩn: Ciprofloxacin 500mg/12h trong 5 ngày

ORESOL

• Nên đến bệnh viện nếu sốt cao, mất nước nặng, phân có máu Sau khi bị ngộ độc, nên dùng thức ăn mềm, dễ tiêu hóa để sức khỏe mau hồi phục Trường hợp ngộ độc nặng, cần nhanh chóng đến cơ

sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu khẩn cấp Chú ý lưu mẫu phân, dịch ói, thức ăn để cơ quan chuyên môn tiến hành xét nghiệm tìm nguyên nhân.

XỬ TRÍ NGỘ ĐỘC THỰC PHẨM

GÂY NÔN

 Móc họng hoặc ngoáy họng nạn nhân bằng

tampon, thìa hay cho uống siro ipeca (người lớn 30ml, trẻ em 6 – 12M: 10ml)

 Khi nôn để nạn nhân nằm đầu thấp hơn ngực,

tránh hít chất nôn vào phổi

 Nếu đang gây nôn nạn nhân trở lên không tỉnh

táo, li bì hơn trước lúc nôn cần ngừng gây nôn

GÂY NÔN

 Không gây nôn cho nạn nhân nếu biết chất đó

không độc cho nạn nhân

 Không gây nôn nếu biết chất độc đó là dầu hỏa,

ét xăng, hóa chất trừ sâu, thuốc chuột Trung Quốc vì có thể lên cơn co giật ngay lúc nôn

THAN HOẠT

 Than hoạt là loại bột đen, có thể gắn giữ hầu hết

các chất độc khi ăn uống vào dạ dày, sau đó thải

ra phân, nhưng dễ bị táo bón, nên phải cho thuốc nhuận tràng ngay sau khi có than hoạt

 Trung bình 10g than hoạt bắt giữ 1g hóa chất độc

 Hiệu quả trong 4 giờ đầu sau khi ăn uống do các

chất còn giữ trong dạ dày

 Cho than hoạt ngay khi gây nôn cho nạn nhân,

không chờ cho đến khi nạn nhân hết nôn

THAN HOẠT

 Cách cho than hoạt:

o Trộn 5 – 10g than hoạt với 100ml nước, quậy

đều

o Cho uống mỗi 20 phút/liều như trên cho tới khi

đạt tới liều tối đa: người lớn là 30g, trẻ nhỏ 10g

o Nạn nhân hôn mê, li bì, co giật

o Dùng đồng thời với siro ipeca hay loại thuốc

khác

THUỐC NHUẬN TRÀNG

 Để chống táo bón do than hoạt

 Có tác dụng đào thải các chất độc qua phân

nhanh hơn

 Không cho thuốc nhuận tràng khi nạn nhân ỉa

chảy, mất nước

 Thuốc nhuận tràng thường sử dụng là sulfat

magnesi, sorbitol với liều lượng:

o Người lớn 20 – 30g

o Trẻ >2 tuổi 250mg/kg

o Trẻ <2 tuổi: chống chỉ định

DỰ PHÒNG MẤT NƯỚC

 Ngay khi còn đi ngoài phân lỏng vẫn cho uống

nước sạch, nước cháo, nước ngô…

 Cho nạn nhân uống 100 – 200ml sau mỗi lần đi

ngoài Nếu nạn nhân không muốn uống thì cho nạn nhân uống từ từ tùng ngụm

 Thuốc chống tiêu chảy: chỉ dùng khi nạn nhân đi

ngoài nhiều lần toàn nước mà không có sốt: imodium 1 – 2 viên, đến khi hết đi ngoài

 Sử dụng thuốc chống nôn: Prometazin,

diphenhyramin

BÙ NƯỚC VÀ ĐIỆN GIẢI

o Làm theo hướng dẫn ghi trên bao bì

o 8 thìa đường + 1 thìa café muối + 100ml nước

 Nếu nạn nhân còn nôn nên cho uống ít một

PHÒNG BỆNH

- Cách hiệu quả hàng đầu để phòng tránh ngộ độc thực

phẩm là nên chú ý khi mua thực phẩm cần chọn các thực phẩm tươi sống, tránh dùng thực phẩm kém chất lượng (ôi thiu, ươn ) không dùng thực phẩm đã hết hạn sử dụng  

- Bảo quản kỹ lưỡng những thực phẩm chưa chế biến.

- Làm chín thức ăn ở nhiệt độ thích hợp.

- Rửa tay trước khi tiếp xúc với thực phẩm và thường

xuyên giữ sạch tay trong quá trình chế biến, rửa tay sau khi đi vệ sinh

PHÒNG BỆNH

- Đối với dụng cụ chế biến cần rửa lần đầu bằng xà

phòng với nước ấm 45°C-50 °C, rửa lại lần hai bằng nước ấm.

- Khi đi ăn ở ngoài cần chú ý vệ sinh

- Dùng đồ uống của các nhà sản xuất có uy tín, nhớ

xem kỹ hạn sử dụng trước khi dùng Nên cảnh giác với các loại rượu dân tộc, rượu ngâm, đồ uống tự chế, không đảm bảo vệ sinh và dễ gây hại cho sức khỏe.

KẾT LUẬN

Đánh giá mức độ nặng của nạn nhân dựa vào mạch, huyết áp, mức độ mất nước và nguyên nhân gây ra Tuy nhiên ngộ độc thực phẩm đôi khi không chỉ xảy ra cho một cá nhân, có khi một gia đình, một tập thể ăn cùng loại thực phẩm đó Nó mang tính chất dịch tễ, ảnh hưởng tới sức lao động, có khi còn lây lan thành dịch bệnh