TIỂU LUẬN KINH TẾ CHÍNH TRỊ MACLENIN

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP HCM KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ TIỂU LUẬN MÔN HỌC KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC LÊNIN TÁC ĐỘNG CỦA CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4 0 ĐẾN HOÀN THIỆN THỂ CHẾ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM GV hướng dẫn Nhóm sinh viên thực hiện Họ và tên MSSV Mã lớp học Lớp TP Hồ Chí Minh, tháng 6 năm 2022 DANH SÁCH SINH VIÊN THỰC HIỆN ĐỀ TÀI Giảng viên hướng dẫn ĐIỂM NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN GV ký tên DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT XHCN Xã Hội Chủ Nghĩa DNN.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP.HCM

KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

- -

TIỂU LUẬN MÔN HỌC: KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC - LÊNIN

TÁC ĐỘNG CỦA CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 ĐẾN HOÀN THIỆN THỂ CHẾ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG

XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM

Giảng viên hướng dẫn:

ĐIỂM:

NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN:

GV ký tên

XHCN: Xã Hội Chủ Nghĩa

DNNN: Doanh nghiệp nhà nước

1 Lý do chọn đề tài i

2 Đối tượng nghiên cứu i

3 Mục tiêu nghiên cứu i

4 Phương pháp nghiên cứu i

PHẦN 2: NỘI DUNG 1

Chương 1: Lý luận về cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đến hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam 1

1.1 Cách mạng công nghiệp 4.0 [1] 1

1.2 Kinh tế thị trường [2] 1

1.3 Kinh tế thị trường định hướng XHCN [2] 1

1.4 Thể chế [2] 1

1.5 Thể chế kinh tế [2] 2

1.6 Thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN và nội dung [2] 2

1.7 Các đặc trưng chính của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 [3] 3

Chương 2: Tác động của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đến hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam 3

2.1 Hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam 3

2.1.1 Tình trạng thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN nước ta hiện nay [4] 3 2.1.2 Nội dung hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN [2] 5

2.1.2.1 Hoàn thiện thể chế về sở hữu và phát triển các thành phần kinh tế 5

2.1.2.2 Hoàn thiện thể chế phát triển đồng bộ các yếu tố thị trường và các loại thị trường: 5

2.1.2.3 Hoàn thiện thể chế để đảm bảo gắn tăng trưởng kinh tế với đảm bảo tiến bộ và công bằng xã hội: 6

2.1.2.4 Hoàn thiện thể chế thúc đẩy hội nhập kinh tế quốc tế 6

2.1.2.5 Hoàn thiện để nâng cao năng lực hệ thống chính trị 6

2.2 Những tác động của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đến hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam 6

2.2.1 Tác động tới thể chế và phương thức điều hành của Nhà nước [5] 6

2.2.2 Tác động tới phát triển toàn diện các thành tố chính trong nền kinh tế thị trường [5] 8

2.2.3 Tác động tới hình thành các thể chế quốc tế mới và thay đổi cơ chế vận hành của kinh tế thị trường [6] 10

2.2.4 Tác động tới hoàn thiện thể chế kinh tế, gắn kết phát triển kinh tế với bảo đảm quốc phòng, an ninh [7] 13

PHẦN 3: KẾT LUẬN ii

TÀI LIỆU THAM KHẢO iii

bộ mặt hoàn toàn mới cho thế giới Đặc biệt là hiện tượng đó tác động hầu hết nền kinh

tế của mỗi quốc gia và được gọi tên là cuộc cách mạng công nghiệp 4.0

Để theo kịp xu hướng của nền kinh tế thế giới đang từng ngày phát triển, mỗi quốc gia đều đang và sẽ phải khẳng định vị trí kinh tế của đất nước mình trên nền kinh tế toàn cầu Và đất nước Việt Nam cũng vậy, chúng ta cũng sẽ phải chịu tác động của cuộc cách mạng 4.0 đến mọi mặt từ kinh tế cho tới xã hội, và tác động mạnh mẽ lớn nhất chính là tới nền kinh tế Trước xu hướng của thế giới thì đất nước ta cần phải làm gì và phải làm như thế nào để cũng cố đất nước và đưa đất nước phát triển vững mạnh và toàn diện Vì

thế khi chọn đề tài “Tác động của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đến hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam” nhóm chúng em muốn

làm rõ những tác động to lớn mà cuộc cách mạng nghiệp 4.0 đã tác động đến việc hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta

Nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa và thể chế của nền kinh

tế ấy dưới tác động của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 ở Việt Nam

Hiểu được thế nào là cuộc cách mạng 4.0, kinh tế thị trường, thể chế của nền kinh

tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam và nghiên cứu tác động của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đến hoàn thiện thể chế nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

Kết hợp thông tin từ giáo trình và trên các trang mạng xã hội Sử dụng phương pháp phân tích và tổng hợp

PHẦN 2: NỘI DUNG Chương 1: Lý luận về cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đến hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam

1.1 Cách mạng công nghiệp 4.0 [1]

Thuật ngữ “Cách mạng công nghiệp lần thứ tư” đã được áp dụng cho sự phát triển công nghệ quan trọng một vài lần trong 75 năm qua, và là để thảo luận về học thuật Khái niệm Công nghiệp 4.0 hay nhà máy thông minh lần đầu tiên được đưa ra tại Hội chợ công nghiệp Hannover tại Cộng hòa Liên bang Đức vào năm 2011 Công nghiệp 4.0 nhằm thông minh hóa quá trình sản xuất và quản lý trong ngành công nghiệp chế tạo Sự ra đời của Công nghiệp 4.0 tại Đức đã thúc đẩy các nước tiên tiến khác như Mỹ, Nhật, Trung Quốc, Ấn Độ thúc đẩy phát triển các chương trình tương tự nhằm duy trì lợi thế cạnh tranh của mình (Minh Khoa, 2018)

Hình 1: Cuộc cách mạng 4.0 (Nguồn: internet)

Kinh tế thị trường là nền kinh tế mà ở đó tồn tại nhiều thành phần kinh tế, nhiều loại hình sở hữu cùng tham gia, cùng vận động và phát triển trong một cơ chế cạnh tranh bình đẳng và ổn định

Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là nền kinh tế vận hành theo các quy luật của thị trường, đồng thời góp phần hướng tới từng bước xác lập một xã hội mà

ở đó “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”, có sự điều tiết của Nhà nước do Đảng cộng sản Việt Nam lãnh đạo

Thể chế là những quy tắc, luật pháp, bộ máy quản lý và cơ chế vận hành nhằm điều chỉnh các hoạt động của con người trong một chế độ xã hội

Là hệ thống quy tắc, luật pháp, bộ máy quản lý và cơ chế vận hành nhằm điều chỉnh hành vi của các chủ thể kinh tế, các hành vi sản xuất kinh doanh và các quan hệ kinh tế

• Thể chế kinh tế gồm:

liên kết

hỗn hợp, nước ngoài…

sách, thông tư, nghị định, quy định…

Thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là hệ thống đường lối, chủ trương chiến lược, hệ thống luật pháp, chính sách quy định xác lập cơ chế vận hành, điều chỉnh chức năng, hoạt động, mục tiêu, phương thức hoạt động, các quan hệ lợi ích của các tổ chức, các chủ thể kinh tế nhằm hướng tới xác lập đồng bộ các yếu tố thị trường, các loại thị trường hiện đại theo hướng góp phần thúc đẩy dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh

Vì thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN chưa đồng bộ, chưa đầy đủ và kém hiệu quả nên phải:

• Hoàn thiện thể chế về sở hữu và phát triển các thành phần kinh tế

• Hoàn thiện thể chế phát triển đồng bộ các yếu tố thị trường và các loại thị trường

• Hoàn thiện thể chế để đảm bảo gắn tăng trưởng kinh tế với đảm bảo tiến bộ và công bằng xã hội

• Hoàn thiện thể chế thúc đẩy hội nhập kinh tế quốc tế

• Hoàn thiện để nâng cao năng lực hệ thống chính trị

1.7 Các đặc trưng chính của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 [3]

liệu lớn, điện toán đám mây và kết nối internet vạn vật sẽ thúc đẩy sự phát triển của máy móc tự động hóa và hệ thống sản xuất thông minh

nhất thể hóa các dây chuyền sản xuất không phải qua giai đoạn lắp ráp các thiết bị phụ trợ - công nghệ này cũng cho phép con người có thể in ra sản phẩm mới bằng những phương pháp phi truyền thống, bỏ qua các khâu trung gian và giảm chi phí sản xuất nhiều nhất có thể

rộng rãi trong hầu hết các lĩnh vực

không giới hạn về không gian, thời gian, tương tác nhanh hơn và chính xác hơn

Chương 2: Tác động của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đến hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam

nay [4]

Thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam còn khoảng cách khá

xa với chuẩn mực phổ biến của nền kinh tế thị trường hiện đại và hội nhập vươn tầm quốc tế Theo báo cáo của Bộ Kế hoạch - Đầu tư, nhìn chung, thể chế thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam đang dần được hoàn thiện và đổi mới Theo đó,

hệ thống pháp luật về kinh tế được bổ sung, chất lượng thể chế kinh tế, môi trường kinh doanh được cải thiện rõ rệt, thứ hạng các chỉ số về thể chế kinh tế được nâng cao hơn trước rất nhiều; các loại thị trường hàng hóa, dịch vụ cơ bản thông suốt và có sự gắn kết với quốc tế… Nhưng có những tiến bộ thì cũng có những bất cập đang còn hiện hữu Tình trạng thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam hiện nay vẫn chưa đồng bộ, đầy đủ để bảo đảm thị trường vận hành thông suốt, dễ dàng, hiệu quả, còn nhiều khá nhiều bất cập cần được nêu ra Việc hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta thực hiện còn khá chậm, còn khoảng cách xa với chuẩn mực phổ biến của nền kinh tế thị trường hiện đại và hội nhập với bạn bè năm châu Do đó

cản trở khá lớn vào quá trình nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong bối cảnh nước ta đang dần hội nhập

Số liệu cụ thể, năm 2019, Việt Nam xếp hàng 67 về chỉ số Năng lực cạnh tranh 4.0

do Diễn đàn Kinh tế thế giới thực hiện nhưng chỉ số thành phần về thể chế vẫn là một trong nhóm chỉ số có thứ hạng thấp nhất, xếp thứ 89 khá là đáng buồn Còn chỉ số đổi mới sáng tạo tăng 3 bậc, từ 45 lên 42 nhưng chỉ số thành phần thể chế lại giảm tới 3 bậc,

từ 78 xuống 81 Nhìn chung những thứ hạng vẫn đang còn khá nhiều điều để chúng ta cải thiện và sửa đổi để tiến bộ trên con đường hội nhập Một số bất cập hiện nay như:

- Môi trường kinh doanh chưa thực sự thông thoáng, mức độ minh bạch, ổn định chưa cao, vẫn còn các điều kiện đầu tư kinh doanh chưa hợp lý cho lắm, ban hành giấy phép trái phép; thiếu cơ chế thí điểm mô hình kinh doanh mới; việc tiếp cận nguồn lực lao động xã hội chưa thực sự bình đẳng giữa các chủ thể kinh tế…

- Một số thị trường chậm hình thành và tăng trưởng, vận hành cầu kì máy móc và còn nhiều vướng mắc, kém hiệu quả, nhất là thị trường quyền sử dụng đất và thị trường khoa học

- Công nghệ đang các nước phát triển bỏ lại khá xa Giá cả một số mặt hàng thiết yếu chưa được xác lập thật sự theo cơ chế thị trường hiện nay tăng giảm theo ý muốn của người và cơ sở bán

- Ngoài ra, thể chế đảm bảo thực hiện tiến bộ và công bằng trong xã hội, bảo vệ tài nguyên môi trường, đảm bảo phát triển bền vững còn nhiều bất cập và hạn chế Bất bình đẳng xã hội hiện ra rất rõ, phân hóa giàu - nghèo có xu hướng gia tăng đáng kể

- Hiệu lực, hiệu quả thực thi pháp luật chưa đạt hiệu quả cao Một số chế định pháp luật được triển khai thực hiện thiếu thống nhất, nhất là xử lý vi phạm còn chậm và xử phạt thì thiếu nghiêm khắc những người hay tổ chức sai phạm vẫn rất nhởn nhơ vì xử phạt khá nhẹ Cơ chế đảm bảo cho người dân giám sát thi hành pháp luật còn chưa thực

sự phát huy hiệu quả trong đời sống thực tiễn

Nguyên nhân khách quan của các vấn đề nêu trên từ việc chuyển đổi mô hình kinh

tế kế hoạch sang kinh tế thị trường định hướng XHCN chưa có tiền lệ, đòi hỏi phải nghiên cứu lâu dài, trải qua những lần thử nghiệm để tiến bộ Đến nay nhận thức về nền kinh tế thị trường định hướng XHCN vẫn chưa được sâu sắc, đồng bộ, nhất là quan hệ

giữa Nhà nước và thị trường, quyền sở hữu đất đai, phân bổ nguồn lực; các mô hình mới liên tục xuất hiện dày đặc nhưng hệ thống pháp luật hiện hành chưa kịp thời đổi mới…

[2]

2.1.2.1 Hoàn thiện thể chế về sở hữu và phát triển các thành phần kinh tế:

- Một là: Thể chế hóa đầy đủ quyền tải sản (quyền sở hữu, quyền sử dụng, quyền định đoạt và hưởng lợi từ tài sản) của nhà nước, tổ chức và cá nhân Bảo đảm công khai, minh bạch về nghĩa vụ và trách nhiệm trong thủ tục hành chính nhà nước và dịch vụ công để quyền tài sản được giao dịch thông suốt; bảo đảm hiệu lực thực thi và bảo vệ

có hiệu quả quyền sở hữu tài sản

- Hai là: Tiếp tục hoàn thiện pháp luật về đất đai để huy động và sử dụng hiệu quả đất đai, khắc phục tình trạng sử dụng đất lãng phi

- Ba là: Hoàn thiện pháp luật về quản lý, khai thác và sử dụng tài nguyên thiên nhiên

- Bổn là: Hoàn thiện pháp luật về đầu tư vốn nhà nước, sử dụng có hiệu quả các tài sản công; phân biệt rõ tài sản đưa vào kinh doanh và tài sản để thực hiện mục tiêu chính sách xã hội

- Năm là: Hoàn thiện hệ thống thể chế liên quan đến sở hữu trí tuệ theo hướng khuyến khích đổi mới, sáng tạo, bảo đảm tính minh bạch và độ tin cậy, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ

- Sáu là: Hoàn thiện khung pháp luật về hợp đồng và giải quyết tranh chấp dân sự theo hướng thống nhất, đồng bộ Phát triển hệ thống đăng ký các loại tài sản, nhất là bất động sản

- Bảy là: Hoàn thiện thể chế cho sự phát triển các thành phần kinh tế, các loại hình doanh nghiệp

2.1.2.2 Hoàn thiện thể chế phát triển đồng bộ các yếu tố thị trường và các loại thị trường:

- Một là: Hoàn thiện đồng bộ các yếu tố thị trường, các ngành hàng: đảm bảo tính

đa dạng, cạn tranh lành mạnh, giá cả phù hợp giá trị Kiểm soát hiệu quả sự độc quyền

- Hai là: Hoàn thiện thể chế để phát triển đồng bộ, vận hành thông suốt các loại thị trường: bất động sản, khoa học công nghệ, hàng hóa và dịch vụ, tiền tệ và nhân lực

2.1.2.3 Hoàn thiện thể chế để đảm bảo gắn tăng trưởng kinh tế với đảm bảo tiến bộ và công bằng xã hội:

- Một là: Tăng trưởng kinh tế gắn với mở rộng phúc lợi, an sinh xã hội trên các lĩnh vực: xóa đói giảm nghèo, giải quyết việc làm, phát triển hệ thống bảo hiểm, ưu đãi người có công với nước, trợ giúp xã hội, mở rộng các dịch vụ xã hội công cộng, tạo điều kiện để người dân được hưởng thụ nhiều hơn về văn hóa, y tế và giáo dục

- Hai là: Hoàn thiện thể chế kiểm soát việc bảo vệ môi trường

- Ba là: Đổi mới căn bản, toàn diện về giáo dục và đào tạo

- Bốn là: Hoàn thiện thể chế kết hợp kinh tế với an ninh quốc phòng

- Năm là: Hoàn thiện thể chế liên kết vùng kinh tế, có vùng trọng điểm, đặc khu

2.1.2.4 Hoàn thiện thể chế thúc đẩy hội nhập kinh tế quốc tế:

- Một là: Tiếp tục rà soát, bổ sung, điều chỉnh hệ thống pháp luật và các thể chế liên quan đáp ứng yêu cầu thực hiện các cam kết quốc tế của Việt Nam

- Hai là: Thực hiện nhất quán chủ trương đa phương hóa, đa dạng hóa trong hợp tác kinh tế quốc tế, không để bị lệ thuộc vào một số ít thị trường

2.1.2.5 Hoàn thiện để nâng cao năng lực hệ thống chính trị:

Nâng cao vai trò lãnh đạo của Đảng:

- Một là: Vai trò phát triển lý luận, hoạch định đường lối

- Hai là: Vai trò chỉnh đốn, giám sát, phòng chống tham nhũng

- Ba là: Vai trò lãnh đạo, phát huy dân chủ trong Đảng và trong toàn xã hội

thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam

- Thứ nhất, biến đổi hệ thống pháp luật và các quy tắc xã hội Tốc độ thay đổi nhanh chóng của cách mạng công nghiệp 4.0 đang buộc nhà nước phải thay đổi cách tiếp cận khi thiết lập, sửa đổi và thực thi pháp luật Thời đại kỹ thuật số đang làm bộ máy lập pháp, hành pháp và tư pháp không có đủ thời gian để nghiên cứu xây dựng khuôn khổ pháp lý hoàn chỉnh hay thiết lập các quy tắc ứng xử thích hợp Do vậy, hệ thống pháp luật và khuôn khổ pháp lý hiện hành cần được thiết kế linh hoạt hơn để thích ứng với môi trường xã hội biến đổi liên tục Chẳng hạn những thông tin nóng về chính trị, kinh tế, xã hội trong vòng 24 giờ đòi hỏi các nhà lãnh đạo đưa ra bình luận và hành

động ngay lập tức Hay những tiến bộ vượt bậc về công nghệ trong cách mạng công nghiệp 4.0 có thể đem đến những tác động bất thường không thể lường trước Từ đó cho thấy cần tạo lập một hệ sinh thái quản lý quốc gia và lập pháp mềm dẻo hơn

- Thứ hai, thay đổi cách thức quan hệ giữa nhà nước với cộng đồng cư dân, các tổ chức xã hội Cách mạng công nghiệp 4.0 đang tác động đến mối quan hệ giữa nhà nước với người dân và các tổ chức xã hội theo hướng:

+ Tăng cường sử dụng các công nghệ số và giao dịch số Nhà nước sử dụng các công nghệ số để quản lý tốt hơn Những công nghệ giám sát mới cho phép các cơ quan nhà nước kiểm tra, theo dõi nắm tình hình chính xác hơn Người dân cũng trang bị cho mình các công cụ, thiết bị thông tin và truyền thông hiện đại Công nghệ và thiết bị cho phép người dân tiếp cận gần hơn tới Chính phủ để nêu ý kiến, thậm chí để cùng phối hợp thực hiện

+ Công nghệ làm tăng vai trò và sự tham gia của người dân đối với công việc của nhà nước Công nghệ làm tăng sức mạnh của người dân, đem lại phương thức mới để

họ thể hiện quan điểm, tạo điều kiện cho họ phối hợp hành động Người dân tiếp cận thông tin tốt hơn và ngày càng đòi hỏi cao hơn

- Thứ ba, thay đổi các cơ chế, phương pháp, thủ tục trong các hoạt động của nhà nước và xã hội Các công nghệ của Công nghiệp 4.0 đang làm thay đổi môi trường thể chế theo các cách sau:

+ Chuyển đổi nhanh cơ chế hoạt động Các mô hình và cách thức hoạt động bên trong của bộ máy nhà nước đang từng bước thay đổi Những thay đổi buộc các cấp chính quyền phải điều chỉnh bằng cách tự làm mới mình và tìm ra những cách thức hợp tác mới với người dân và khu vực tư nhân hiệu quả hơn Các tổ chức nhà nước đang từng bước chuyển đổi sang các khuôn khổ khoa học, công nghệ, kinh tế và xã hội mới

+ Chuyển đổi tổ chức theo hướng tinh gọn Những đòi hỏi về tính hiệu quả, hiệu lực và minh bạch, các cơ quan nhà nước, các tổ chức xã hội cần phải cải tổ, sắp xếp lại

cơ cấu nhằm đạt đến độ minh bạch và hiệu quả Về cơ bản, mọi tổ chức đang chuyển đổi tự nhiên thành những đơn vị tinh gọn hơn, hiệu quả hơn

+ Cải thiện nhanh hệ thống hành chính quản trị công Hệ thống hành chính công đang từng bước số hóa tiến hành đổi mới cấu trúc và chức năng nhằm nâng cao tổng thể hiệu quả quản lý của mình Những nỗ lực đổi mới củng cố các quy trình quản lý quản