10 chuyen de 10 thay kieu

Giám sát thi công hệ thống cấp điện, hệ thống chống sét 2.1 Giám sát thi công hệ thống cấp điện: Hệ thống điện trong nhà ở và nhà dân dụng bao gồm các thành tố sau đây: - Nguồn cung cấp

Chuyên đề 10

Giám sát thi công lắp đặt thiết bị CÔNG Trình

PGS Lê Kiều – Trờng ĐH kiến trúc Hà Nội – BXD

I Tổng quan và phân loại các hệ thống thiết bị công trình

1.1 Sự phát triển công nghệ và những ứng dụng công

nghệ phục vụ đời sống con ngời.

Trớc đây chừng hơn một thế kỷ, hầu hết dân c nớc ta đềuthắp đèn dầu, cha biết điện là gì Ngay cách đây hai mơi nhămnăm có câu chuyện chúng ta mơ ớc có thịt lợn Nghệ Tĩnh cất trong

tủ lạnh Nam Hà và ngày nay, thịt lợn của chúng ta tiêu dùng phải làthịt nạc Hầu nh mọi nhà ở thành phố đều có TV Vidéo đã dần dầnkhông đợc chuộng nữa mà phải dùng đầu đĩa compact,VCD, SVCD,DVD Sự phát triển công nghệ và ứng dụng công nghệ mới phục vụ conngời đã làm cho kiến trúc s và kỹ s xây dựng phải có thái độ nghiêmtúc khi thiết kế và trang bị nhà ở và nhà dân dụng

1.2 Ngôi nhà thông minh, phản ánh xu thế thời đại.

Đầu những năm 1980 trên thế giới bắt đầu nói đến khái niệm "ngôi nhà thông minh " Nhiều nhà lý luận kiến trúc đa ra những

định nghĩa về "ngôi nhà thông minh" từ chỗ cha thoả đáng đến

đúng dần Lúc đầu có ngời nêu rằng "ngôi nhà thông minh là ngôinhà mà mọi thứ đều thuê hết" Hội thảo quốc tế về "ngôi nhà thôngminh" tổ chức vào hai ngày 28 và 29 tháng Năm năm 1985 ở Toronto(Canađa) đa ra khái niệm "ngôi nhà thông minh kết hợp sự đổi mớitheo công nghệ với sự quản lý khéo léo khiến cho thu hồi đến tối đa

đợc vốn đầu t bỏ ra" Ngôi nhà ở không chỉ là nơi nghỉ ngơi saugiờ lao động để tái sản xuất sức lao động mà ngời hiện đại phảiluôn luôn tiếp cận đợc với mọi ngời, với công việc, với thế giới vào bất

kỳ lúc nào và ở bất kỳ vị trí nào trong ngôi nhà Ngôi nhà là sự kếthợp để tối u hoá 4 nhân tố cơ bản là: kết cấu tối u, hệ thống tối u,dịch vụ tối u, và quản lý đợc tối u và quan hệ chặt chẽ giữa các nhân

tố này Ngôi nhà thông minh phải là nơi hỗ trợ đợc cho chủ doanhnghiệp, nhà quản lý tài sản, những ngời sử dụng nhà thực hiện đợcmục tiêu của họ trong lĩnh vực chi phí, tiện nghi, thích hợp, an toàn,mềm dẻo lâu dài và có tính chất thị trờng

Ngôi nhà thông minh là ngôi nhà gắn liền với công nghệ hiện đại.Yếu tố thể hiện sự hiện đại là điện tử Quan niệm theo điện tử về sựvật thể hiện qua 4 nhóm: (i) sử dụng năng lợng hiệu quả, (ii) hệ thống

an toàn cho con ngời, (iii) hệ thống liên lạc viễn thông và (iv) tự độnghoá nơi làm việc Có thể hoà trộn 4 nhóm này thành 2 là nhóm lớn là ph-

ơng tiện điều hành (năng lợng và an toàn ) và hệ thống thông tin(thông tin và tự động hoá nơi làm việc ) Phơng tiện điều hành nóichung là vấn đề kết cấu vật chất và cách điều hành kết cấu vật chất

ra sao Hệ thống thông tin liên quan đến sự điều khiển cụ thể bêntrong ngôi nhà Ngời Nhật khi nhìn nhận về ngôi nhà thông minh chorằng có 5 vấn đề chính là: (i) mạng lới không gian tại chỗ, (ii) số tầngnhà nâng cao dần, (iii) phơng ngang co lại phơng đứng tăng lên, (iv) hệthống nghe nhìn và (v) thẻ thông minh

Với sự sử dụng trang thiết bị trong nhà ngày một nhiều khiếncho các kiến trúc s và kỹ s xây dựng phải có những nhận thức về vaitrò trang thiết bị trong ngôi nhà khác xa nhiều

Lâu nay ta hiểu rằng trang thiết bị là thứ công cụ giải trí hoặctăng tiện nghi trong gia đình Với sự chuyển đổi nền kinh tế sangthị trờng, với đờng lối hội nhập khu vực và thế giới, giờ giấc lao độngkhông bó hẹp trong 8 giờ hành chính mà nhiều khi là 24/24 giờ trongmột ngày Khi chúng ta sắp đi ngủ thì có chuông điện thoại Điệnthoại báo những thông tin về công việc Lệnh sản xuất đợc ban hànhkhi ta sắp đi ngủ vì nếu không bật máy tính, nối mạng và vào th

điện tử để giao dịch ngay, nhiều khi nhỡ việc, thiệt hại kinh tế khótính toán đợc

Đã có lần, nửa đêm, tiếng chuông điện thoại báo từ nơi sản xuất

xa chỗ ở trên 1500 km là đang sản xuất thì bị rơi gầu khi khoan cọcnhồi Cần thiết đóng góp ngay ý kiến về phơng thức lấy gầu Nơisản xuất đã thực hiện theo những ý kiến t vấn từ xa ấy Chỉ sau mộtgiờ gầu đợc lấy lên khỏi hố khoan Nếu không có phơng tiện liên lạc từ

xa, nếu câu nệ rằng nửa đêm không phải là lúc bàn chuyện côngviệc thì thiệt hại sẽ là con số đáng kể

Máy fax là phơng tiện giao dịch bằng văn bản Quá trình kinhdoanh, quá trình liên hệ của thời đại mới thì việc trao đổi văn bản

từ xa thờng sử dụng máy fax Nhiều khi không nhận đợc văn bản tứcthời sẽ để lỡ công việc Cho nên máy fax phải luôn nối với mạch điện Nếu cách quản lý vẫn theo kiểu ngày xa, cứ hết giờ hành chính,nhân viên bảo vệ ngắt cầu dao trớc khi khoá cổng cơ quan thì máyfax làm sao nhận đợc tín hiệu và văn bản gửi đến vào lúc ngoài giờhành chính Bây giờ sự giao dịch đâu chỉ trong nội thị, nội đô mà

mở rộng ra cả nớc và có liên lạc với nhiều nớc Nơi này trên trái đất là

ban ngày, nơi khác lại là ban đêm Chỗ này là đang giờ hành chính

để mở liên lạc thì chỗ khác lại là giờ đang nghỉ ngơi Không lý gìvì múi giờ mà lại ngắt mọi liên hệ

Tóm lại vấn đề ở đây là cuộc sống càng lên cao, sự phục vụ conngời bằng những thành quả công nghệ hiện đại càng đợc gắn bó vớicông trình Điều nữa là thời hiện đại, giờ giấc lao động không chỉ

bó hẹp trong khuôn giờ hành chính vì hình thái lao động kiểu mớicũng thay đổi và địa điểm lao động không bó gọn trong cơ quan

mà nhà ở, nơi đi chơi giải trí cũng là nơi lao động vì những phơngtiện liên lạc, phơng tiện cất chứa thông tin không hạn chế chỉ trongcơ quan

1.3 Thiết bị công trình phổ biến hiện nay:

Những thiết bị công trình phổ biến đợc trang bị trong ngôi nhà hiện nay gồm :

1 Hệ thống cấp điện, hệ thống chống sét

2 Thiết bị thang máy

3 Hệ thống thông gió, điều hòa không khí; cấp gas

4 Hệ thống cấp, thoát nớc trong nhà

5 Thiết bị phòng chống cháy nổ

6 Các hệ thống thiết bị khác

II Giám sát thi công hệ thống cấp điện, hệ thống chống sét

2.1 Giám sát thi công hệ thống cấp điện:

Hệ thống điện trong nhà ở và nhà dân dụng bao gồm các thành

tố sau đây:

- Nguồn cung cấp điện

- Các thiết bị quản lý và điều hành hệ thống điện

- Mạng lới dây dẫn điện

- Các dạng phụ tải tiêu thụ điện ngoài nhà, trong nhà

- Mạng tiếp địa

Hiện nay các đơn vị t vấn thiết kế thờng thiết kế điện theocác tiêu chuẩn sau đây, mặc dàu những tiêu chuẩn ấy đã hết hiệulực:

+ Chiếu sáng nhân tạo cho các công trình dân dụng (TCXD 1986)

16-+ Đặt đờng dây dẫn điện trong nhà ở và công trình dân dụng(TCXD 25-1991)

4756-Hầu hết những tiêu chuẩn này dịch từ tiêu chuẩn của Liên Xô cũ

và đã ban hành đến nay cũng rất lâu rồi, không phù hợp với tìnhhình hiện tại

Nhìn vào năm ban hành, ta thấy TCXD 16-1986 ban hành năm

1986, đến nay đã 21 năm Trong 21 năm ấy, biết bao thiết bị điệnmới, công trình và các ngôi nhà cũng đợc trang bị thêm rất nhiều thế

hệ thiết bị mới Vật liệu điện đã có nhiều thay đổi và nâng caotính năng sử dụng Hay nh tiêu chuẩn TCXD 25-1991 cũng đã ra đời

đợc 16 năm rồi Biết bao nhiêu tiến bộ kỹ thuật trong thời gian ấy

Đặc biệt là quan điểm sử dụng điện Trớc đây, ngời thiết kế điệnthiết kế với quan điểm là đáp ứng các yêu cầu của công suất sử dụng Ng-

ời xây lắp điện cũng theo quan điểm ấy

Cuộc sống ngày càng văn minh hơn nên quan điểm sử dụng

điện cũng thay đổi theo cuộc sống mới ấy Nay trong thiết kế vàxây lắp điện, yêu cầu cơ bản lại là sự an toàn cho con ngời sử dụng

và sống trong môi trờng điện

Từ sự bức bách của sản xuất của cuộc sống mới, Tổng Công tyLILAMA đã soạn thảo Tiêu chuẩn về nối đất cho các thiết bị điện

công nghiệp và ngày 20-8-2004, Bộ Xây dựng ban hành TCXDVN 319: 2004 "Lắp đặt hệ thống nối đất thiết bị cho các công trình công nghiệp - Yêu cầu chung " Tiêu chuẩn này đã tham chiếu các tiêu

chuẩn của IEC để soạn thảo nhng nếu không đồng bộ với các tiêuchuẩn khác trong toàn bộ hệ thống điện thì tiêu chuẩn này lại trởnên khó áp dụng Việc nối đất cho các công trình khác nh công trìnhdân dụng và nhà ở chẳng hạn thì không thể áp dụng TCXDVN319:2004, vì tiêu chuẩn này có đối tợng sử dụng là công trình côngnghiệp Sự áp dụng cho các loại công trình khác bằng tiêu chuẩn này

sẽ thiếu chặt chẽ

Bộ Khoa học và Công nghệ gần đây mới cho ban hành TCVN7447-5-54:2005 (IEC 60364-5-54:2002) Hệ thống lắp đặt điện chocông trình Phần 5-54: Lựa chọn và lắp đặt thiết bị điện Bố trínối đất, dây bảo vệ và dây liên kết bảo vệ

Tiêu chuẩn này đề cập đến tiêu chuẩn cho hệ nối đất cho cácngôi nhà nói chung.

Tại cuộc hội thảo quốc tế về tiêu chuẩn thiết kế và lắp đặt

điện IEC 60364 ngày 2-12-2003, Bộ Xây dựng khuyến khích các

đơn vị t vấn nên thiết kế điện theo IEC 60364 đã đợc hầu nh tất cảcác nớc trên thế giới sử dụng

Tiêu chuẩn IEC 60364 do Hội đồng Kỹ thuật Quốc tế(International Electrotecnical Commission ) ban hành theo tinh thầnchung là mạng điện sử dụng trong công trình phải đáp ứng các quy

định về an toàn cho con ngời và trang thiết bị

Đây là tiêu chuẩn mới đối với thị trờng nớc ta mà rất nhiều dự án đầu

t, nhất là các dự án của nớc ngoài và liên doanh yêu cầu thực hiện

Tinh thần xuyên suốt của bộ tiêu chuẩn IEC 60364 là lấy sự antoàn cho con ngời và thiết bị làm cơ sở Sử dụng điện phải an toàn.Vận hành mạng điện phải an toàn và các thiết bị điện phải an toàn

Điều này phản ảnh trong bộ tiêu chuẩn IEC 60363 là :

Muốn bảo đảm an toàn, mạng điện phải phản ảnh đợc các yêucầu bảo vệ sau:

+ Bảo vệ chống điện giật

Hiện nay, trong quyết định số 514/ QĐ-BKHCN ngày 13 tháng 3 năm 2006, Bộ trởng Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành các tiêu chuẩn Việt nam sau đây là các tiêu chuẩn đợc công nhận theo các tiêu chuẩn của IEC:

Hệ thống lắp đặt điện của toà nhà Phần 5-54: Lựa chọn và lắp đặt thiết bị điện Bố trí nối đất, dây bảo vệ và dây liên kết bảo vệ

Ngoài ra, Bộ Khoa học và Công nghệ cũng ban hành các tiêu chuẩn an toàn cho việc sử dụng thiết bị điện, về trang bị điện nh :

Tuy nhiên, khi nớc ta tham gia vào hệ thống WTO, hầu hết các nớclớn, có nền công nghiệp phát triển đều sử dụng hệ thống tiêu chuẩn

về điện theo IEC mà sự chuyển dịch để công nhận của chúng ta còn quá khiêm tốn

IEC (International electrotechnical Commission) là cơ quan

tiêu chuẩn hoá quốc tế đợc sáng lập khoảng năm 1900, năm 1906 bắt

đầu hoạt động Lúc đầu trụ sở đóng tại Luân đôn, nay chuyển trụ

* Trung Quốc (SAC)

* Nam Phi (SABS)

* Tây Ban Nha (AENOR)

* Thuỵ Sỹ (CES)

* Việt Nam (STAMEQ)

* Anh Quốc (BSI)

* Hoa Kỳ (ANSI)

Hiện nay IEC đã ban hành trên 6500 tiêu chuẩn mà Tiêu chuẩn IEC

60364 là các tiêu chuẩn do Hội đồng Kỹ thuật Điện Quốc tế ban hành về lắp đặt thiết bị điện cho công trình

Những tiêu chuẩn IEC sắp theo dãy số 60000 - 79999 Thí dụ IEC 60417: Ký hiệu hình vẽ dùng trên thiết bị Số tiêu chuẩn đa ra trớcnăm 1997 nay cộng thêm 60000 Thí dụ trớc đây gọi là IEC 27 nay sẽ

là IEC 60027

Nh trên đã biết, nớc ta tham gia là thành viên của IEC và chấp nhận các tiêu chuẩn IEC đợc áp dụng ở nớc ta

Tiêu chuẩn IEC 60364 có 5 phần nh sau:

Phần 1: Các nguyên tắc chung, sự đánh giá các đặc trng kỹ thuật chung,các định nghĩa

Phần 4: Bảo vệ an toàn

Đoạn 41: Bảo vệ chống điện giật

Đoạn 42: Bảo vệ chống tác động nhiệt của điện

Đoạn 43: Bảo vệ chống quá dòng

Đoạn 44: Bảo vệ chống nhiễu loạn điện áp và nhiễu loạn điện từPhần 5: Lựa chọn và lắp đặt các trang bị điện

Đoạn 51: Quy định chung

Đoạn 52: Hệ thống dây

Đoạn 53: Cách điện, ngắt điện và kiểm tra

Đoạn 54: Bố trí tiếp địa, dây bảo vệ và cách nối dây bảo vệ

Đoạn 55: Các trang thiết bị khác

Đoạn 704: Lắp đặt phục vụ xây dựng và phá dỡ

Đoạn 705: Lắp đặt điện cho cơ sở nông nghiệp và làm vờn

Đoạn 706: Các vị trí có điện mà bị hạn chế tầm hoạt động

Đoạn 708: Lắp đặt điện tại công viên lữ hành và các đoàn lữ hành

Đoạn 709: Bến bãi

Đoạn 710: Cơ sở y tế

Đoạn 712: Hệ thống cung cấp năng lợng mặt trời

Đoạn 713: Phụ tùng điện

Đoạn 714: Chiếu sáng ngoài nhà

Đoạn 715: Lắp đặt chiếu sáng điện áp cực thấp

điện của các dự án xây dựng ở nớc ta

Trong bộ IEC 60364 còn những tiêu chuẩn sau đây cha dịch kịp

để ban hành thành TCVN để áp dụng vào việc xây lắp điện là :

IEC 60364-1: Phần 1: Các nguyên tắc chung, sự đánh giá các

đặc trng kỹ thuật chung, các định nghĩa

IEC 60364-4-41: Phần 4-41: Bảo vệ an toàn Bảo vệ chống điện giật

IEC 60364-4-43: Phần 4-43: Bảo vệ an toàn Bảo vệ chống quá dòng

IEC 60364-4-44: Phần 4-44: Bảo vệ an toàn Bảo vệ chống nhiễuloạn điện áp, nhiễu loại điện từ

IEC 60364-4-44 am1: Bổ sung 1: Lắp đặt điện cho công

trình: Phần 4-44: Bảo vệ an toàn Bảo vệ chống nhiễu loạn điện áp, nhiễu loại điện từ

IEC 60364-4-44 am2: Bổ sung 2: Lắp đặt điện cho công

trình: Phần 4-44: Bảo vệ an toàn Bảo vệ chống nhiễu loạn điện áp, nhiễu loại điện từ

IEC 60364-5-51 Lắp đặt điện cho công trình Phần 5-51 " Lựa chọn và lắp đặt thiết bị điện Quy tắc chung

IEC 60364-5-52 Lắp đặt điện cho công trình Phần 5-52 " Lựa chọn và lắp đặt thiết bị điện Hệ thống dây dẫn

IEC 60364-5-53- am1: Bổ sung 1: Lắp đặt điện cho công trình Phần 5-53: " Lựa chọn và lắp đặt thiết bị điện Cách điện, ngắt điện và kiểm tra

IEC 60364-6: Lắp đặt điện hạ áp: Phần 6: Kiểm tra

IEC 60364-7-701: Lắp đặt điện hạ áp: Phần 7-701: Các yêu cầu cho việc lắp đặt hay là vị trí đặc biệt Nơi đặt bồn tắm hay tắm gơng sen

IEC 60364-7-702 : Lắp đặt điện trong công trình Phần 7: Các yêu cầu cho việc lắp đặt hay là vị trí đặc biệt Đoạn 702: Bể bơi

và các dạng bể khác

IEC 60364-7-703: Lắp đặt điện cho công trình Phần 7-703: Các yêu cầu cho việc lắp đặt hay là vị trí đặc biệt Các phòng và các gian chứa thiết bị đầu nhiệt tắm hơi

IEC 60364-7-704: Lắp đặt điện hạ áp Phần 7-704: Các yêu cầucho việc lắp đặt hay là vị trí đặc biệt Lắp đặt phục vụ xây dựng và phá dỡ

IEC 60364-7-705: Lắp đặt điện hạ áp Phần 7-705: Các yêu cầucho việc lắp đặt hay là vị trí đặc biệt.Cơ sở nông nghiệp và làm vờn

IEC 60364-7-706: Lắp đặt điện hạ áp Phần 7-706: Các yêu cầucho việc lắp đặt hay là vị trí đặc biệt Các vị trí có điện mà bị hạn chế tầm hoạt động

IEC 60364-7-708: Lắp đặt điện cho công trình Phần 7: Các yêu cầu cho việc lắp đặt hay là vị trí đặc biệt Đoạn 708: Lắp đặt

điện cho công viên lữ hành và các đoàn lữ hành

IEC 60364-7-708-am1: Bổ sung 1: Lắp đặt điện cho công trình Phần 7: Các yêu cầu cho việc lắp đặt hay là vị trí đặc biệt

Đoạn 708: Lắp đặt điện cho công viên lữ hành và các đoàn lữ hành

IEC 60364-7-709: Lắp đặt điện cho công trình Phần 7: Các yêu cầu cho việc lắp đặt hay là vị trí đặc biệt Đoạn 709: Bến bãi

IEC 60364-7-710: Lắp đặt điện cho công trình Phần 7-710: Các yêu cầu cho việc lắp đặt hay là vị trí đặc biệt Cơ sở y tế

IEC 60364-7-711: Lắp đặt điện cho công trình Phần 7-711: Các yêu cầu cho việc lắp đặt hay là vị trí đặc biệt Nơi trng bày, giới thiệu hàng và gian hàng

IEC 60364-7-712: Lắp đặt điện cho công trình Phần 7-712: Các yêu cầu cho việc lắp đặt hay là vị trí đặc biệt Hệ thống cungcấp năng lợng mặt trời

IEC 60364-7-713: Lắp đặt điện cho công trình Phần 7: Các yêu cầu cho việc lắp đặt hay là vị trí đặc biệt.Đoạn 713: Phụ tùng

IEC 60364-7-717: Lắp đặt điện cho công trình Phần 7-717: Các yêu cầu cho việc lắp đặt hay là vị trí đặc biệt Các trang bị di

động

IEC 60364-7-740: Lắp đặt điện cho công trình Phần 7-740: Các yêu cầu cho việc lắp đặt hay là vị trí đặc biệt Thiết bị điện tạm thời cho kết cấu, các thiết bị trò chơi và lều trại ở khu hội chợ, công viên giải trí và nơi biểu diễn xiếc

IEC 60364-7-753: Lắp đặt điện hạ áp Phần 7-753: Các yêu cầucho việc lắp đặt hay là vị trí đặc biệt Sàn và trần hệ thống nhiệt

IEC 60449: Dãy điện áp dùng trong hệ điện lắp đặt cho công trình

IEC 60449-am1: Bổ sung 1: Dãy điện áp dùng trong hệ điện lắp

đặt cho công trình

IEC 61140: Bảo vệ chống điện giật Những điều chung cho lắp

đặt và thiết bị

IEC 61140-am1: Bổ sung 1: Bảo vệ chống điện giật Những

điều chung cho lắp đặt và thiết bị

Vừa qua, Bộ Khoa học và Công nghệ cũng ban hành một số tiêu chuẩn TCVN chấp nhận IEC để chuyển dịch thành tiêu chuẩn Việt Nam nằm trong những tiêu chuẩn IEC 60335

Những tiêu chuẩn loại IEC 60335 là những tiêu chuẩn đề cập

đến an toàn về xây lắp đăt điện cho hộ gia đình và những hộ tiêu thụ điện tơng tự IEC 60335 có trên 100 tiêu chuẩn (hiện nay là

105 ) đề cập đến các mặt về an toàn sử dụng điện vì quan điểm

cơ bản của hệ tiêu chuẩn IEC lấy an toàn cho con ngời, cho cộng

đồng và cho thiết bị là mục tiêu quan trọng bậc nhất khi thiết kế và xây lắp điện

Các vật liệu điện trên thị trờng nớc ta cũng đợc sản xuất theo IEC Chúng tôi đã thăm dò ở thị trờng, đối chiếu vật liệu điện và khớp với các vật liệu điện mà nớc ta đã sản xuất trớc đây để xem mức độ tơng ứng thì thấy :

TCVN 6483: 1999 (tơng ứng với IEC 1089) Dây trần sợi tròn xoắnthành các lớp đồng tâm, tiêu chuẩn này thay thế các phần dây nhôm vàdây nhôm lõi thép trong TCVN 5064: 1994

TCVN 6610 :2000 (tơng ứng với IEC 227) cáp cách điện bằngPVC điện áp danh định 400/750 V

TCVN 6614: 2000 (IEC 811) về phơng pháp thử với vật liệu cách

Về thiết bị đóng cắt và bảo vệ:

TCVN 6480:1999 (IEC 669-1: 1993) Thiết bị đóng cắt cho hệthống điện cố định trong gia đình và các hệ thống tơng tự dòng

điện đến 63A điện áp đến 440V

TCVN 6592-1:2000 (IEC 947-1:1999) Thiết bị đóng cắt và điềukhiển hạ áp

TCVN 6592-2:2000 (IEC 947-2:1999) Thiết bị đóng cắt và điềukhiển hạ áp

TCVN 6434-1:1998 (IEC 898 :1995) Khí cụ điện áptômát bảo vệquá dòng

TCVN 6592-4-1:2001 (IEC 947-4-1:1990) Thiết bị đóng cắt và

điều khiển hạ áp

TCVN 6615-1:2000 (IEC 1058-1:1996) Thiết bị đóng cắt dùngcho thiết bị

TCVN 6950-1:2001 (IEC 1008-1:1996) Aptômát tác động bằngdòng d không có bảo vệ quá dòng (RCCB) dùng trong gia đình

TCVN 6951-1:2001 (IEC 1009-1:1996) Aptômát tác động bằngdòng d có bảo vệ quá dòng (RCBO) dùng trong gia đình

TCVN 5926:1995 (IEC 269/1 :1986) Cầu cháy hạ áp, yêu cầuchung

TCVN 5927:1995 (IEC 269/3 :1987) Cầu cháy hạ áp, yêu cầu bổsung

Tuy nhiên điều này đòi hỏi công phu hơn là phải dịch các tiêuchuẩn vật liệu điện đang sử dụng phổ biến, nhng cũng đầy đủhơn của IEC rồi đối chiếu, công bố thành TCVN thì việc sử dụng mới

an tâm

Nh chúng ta đã biết, hiện nay IEC đã ban hành đến trên 6500tiêu chuẩn mà nớc ta lại là thành viên tham gia chính thức của IEC.Việc cho nhanh chóng dịch và ra văn bản chấp nhận để biến thànhtiêu chuẩn của nớc ta là việc làm hết sức cấp bách trong thời kỳ hộinhập toàn cầu hiện nay Đặc biệt là những tiêu chuẩn IEC 60364 màchúng tôi nêu ở phần trên

Tiêu chuẩn IEC 60364 do Hội đồng Kỹ thuật Điện Quốc tế(International Electrotecnical Commission) ban hành theo tinh thầnchung là mạng điện sử dụng trong công trình phải đáp ứng các quy

định về an toàn cho con ngời và trang thiết bị

Đây là tiêu chuẩn mới đối với thị trờng nớc ta mà rất nhiều dự án

đầu t, nhất là các dự án của nớc ngoài và liên doanh yêu cầu thựchiện

Sau đây là khái quát về sử dụng tiêu chuẩn này:

Cần xác định rõ mục đích của hệ thống điện là :

• Phải bảo đảm an toàn

• Phải đảm bảo các tính năng sử dụng theo yêu cầu

Muốn bảo đảm an toàn thì hệ thống điện phải đáp ứng cácyêu cầu :

+ Bảo vệ chống điện giật

Để bảo vệ chống điện giật, có 2 tiêu chuẩn trực tiếp chi phối là:TCVN 7447-4-41-2004 Hệ thống lắp đặt điện của các toà nhà -4-41 Bảo vệ an toàn - Bảo vệ chống điện giật - và tiêu chuẩnTCXDVN 394-2007 - Thiết kế lắp đặt trang thiết bị điện trong cáccông trình xây dựng - Phần an toàn điện

Nội dung cụ thể của hai tiêu chuẩn này rất phong phú, đề cập

đến một vấn đề rất nhân văn là sử dụng hệ thống điện sao cho antoàn cho con ngời và cho thiết bị trên mạng Tuy nhiên điều lõi cốt là

3 điểm sau đây:

1 Các ổ lấy điện phải bố trí cao >1,2m so với mặt chân đứng,nhằm bảo vệ cho trẻ em không nghịch ngợm, thọc que vào lỗ ổ cắm

Nếu vì lý do mà không đặt cao trên 1,2 mét thì những ổ cắm ấyphải có nắp đậy và muốn mở nắp đậy phải có chìa khoá mở.

2 Nội đô không đi dây trần Đây là thách thức với các đô thịViệt Nam vì đã lỡ đi nổi biết bao năm rồi Hiện ta cha có sự quản lýkhông gian ngầm, nếu đa xuống ngầm sẽ nảy sinh nhiều điều rấtbất cập về không gian ngầm Muốn đa các đờng dây xuống ngầm,phải có hệ collector mà bây giờ ta cha sãn sàng điều kiện để làm

hệ này vì kinh phí cũng nh về quy hoạch

Hệ hầm collector là hầm nằm dới mặt đất, có chiều rộng thôngthủy trên 2 mét Tờng cao 2,5 mét Nắp đủ chịu lực từ bên trên đèxuống và chống thấm

Mọi hệ thống dây cáp, ADSL, TV cáp và các đờng của hệ thốnghữu tuyến trong đô thị đều gắn trên tờng nhờ hệ thống giá đỡ Nớc

ta đã tiến hành một đề tài nghiên cứu về thiaats kế hệ thốngcollector cho các đô thị nhng vì lý do kinh phí, lý do thiếu quy hoạchnên hệ thống này đang nằm trong ngăn lu trữ

3.Dù có chạm vào dây điện đang dẫn điện đang có điện không bị điện giật

Điều này IEC quy định, dàu mạng điện vĩnh cửu hay mạng

điện tạm, bắt buộc phải có hệ tiếp địa và hệ dây bảo vệ Nếu

đáp ứng điều kiện là mạng có hệ tiếp địa và bảo vệ thì dù có chạmvào dây điện đang mang điện cũng không bị điện giật.Lý do,dòng điện qua ngời chỉ bằng dòng của một cục pin phổ thông

và tiêu chuẩn TCXDVN 394-2007 - Thiết kế lắp đặt trang thiết bị

điện trong các công trình xây dựng - Phần an toàn điện

Để bảo vệ chống cháy do điện, IEC yêu cầu:

• Mạng điện phải có hệ tiếp đất hợp lý

• Phải bảo đảm rằng không có hiện tợng ngắn mạch

• Không cho dây dẫn bị quá tải

63 ngời khiến Bộ Xây dựng yêu cầu các nhà công cộng và nhà ở bắtbuộc có 2 thang bộ cho mỗi đơn nguyên nhà

+ Bảo vệ chống quá dòng

Để chi phối hiện tợng quá dòng, có tiêu chuẩn :

TCVN 7447-4-43-2004 Hệ thống lắp đặt điện của các toà nhà - 4-43Bảo vệ an toàn - Bảo vệ chống quá dòng -

Để bảo vệ chống quá dòng, IEC yêu cầu mạng điện phải thiết kếtờng minh ba loại lộ nh dới đây và ở đầu mỗi lộ phải lắp thiết bị áp-tô-mát, thiết bị ngắt dòng tự động khi quá tải:

Ba lộ đợc phân biệt là:

Lộ chính (mean way ) là lộ dẫn từ nguồn điện đến các khu vựctiêu thụ điện Thờng đầu lộ chính hay lắp cầu dao qua dâychì.

Lộ nhánh (branch way ) nối từ lộ chính đến các phân khu tiêuthụ điện Đầu lộ nhánh bố trí thiết bị áp-tô-mát Lộ dịch vụ (serviceway ) nối từ lộ nhánh đến các phụ tải Đầu lộ dịch vụ bố trí cầu chìống để nếu phụ tải có sự cố thì dòng dẫn đến phụ tải bị ngắtmạch

+ Bảo vệ chống nhiễu loạn điện áp

Để chi phối hiện tợng nhiễu loạn điện áp và nhiễu điện từ, cótiêu chuẩn :

TCVN 7447-4-44 Hệ thống lắp đặt điện của các toà nhà - 4-44Bảo vệ an toàn - Bảo vệ chống nhiễu loạn điện áp và nhiễu điện từ.Thờng nhiễu loạn điện áp và nhiễu điện từ do :

- Mất trung tính hay chính xác hơn, dây trung tính bị đứt.Mất dây trung tính, mạng đang từ đấu sao sang đấu tam giác và

điện áp đang từ 220V chuyển sang 380 V gây h hỏng cho tất cảthiết bị đang trên mạng Nhng nếu đã có hệ tiếp địa thì thiệt hại

do mạng chuyển sang mạng tam giác sẽ ít nguy cơ đi và mạng có bịgiảm áp vài ba vôn nhng không đến nỗi gây ra sự cố do mạngchuyển thành đấu tam giác

- Hiện tợng đồng-nhôm là hiện tợng nối hai dây kim loại khácnhau cùng dẫn một mạch điện Lúc này, hai điện tử nhôm tự do sẽdịch chuyển sang dây đồng làm cho có khe hở giữa hai dây kimloại, điện muốn dẫn thông, phải phóng điện, làm cho chỗ nối, dây

bị nóng, tăng điện trở, lúc sau sẽ đứt dây tại mối nối

Để nối bền vững, nên dùng dây thép không gỉ để chuyển tải trunggian dòng điện giữa hai kim loại đồng và nhôm

+ Bảo vệ chống rò điện

Để chống rò điện, những tiêu chuẩn chi phối chống điện giật,chống cháy do điện, chống nhiễu điện áp và điện từ đã quy định

về chống rò điện Để nối những chỗ vật liệu cách điện bị gián đoạn

do nứt vỡ, đứt đoạn nay hay dùng epoxy

Cần hết sức chú ý đến dòng rò do môi trờng ẩm ớt, nhiều bụi, sựhình thành dòng điện rò do bụi bám vào mặt ngoài lớp cách điệntạo thành hồ quang, thờng gây cháy hoặc phóng điện gây nguyhiểm cho ngời

EPOXY là chất dẻo dạng nớc Hiện nay ngời ta đã sử dụng nhiềuepoxy với nhiều tên khác nhau nh composite hay sikadur Dân dã thờng

gọi là keo hai thành phần Epoxy chỉ hóa cứng khi đợc trộn với muốiamôn mà công thức hóa học là NH3

Tác dụng của lớp sơn epoxy là lớp cách điện chất lợng tốt Epoxy saukhi trộn với chất hóa cứng đợc pha loãng bằng axeton sẽ ngấm sâu vàocác vết nứt, tăng độ cách điện cho vật đợc bảo vệ

Ngoài ra, epoxy chuyên dùng chữa các vết nứt trong bê tông, gắnkết cấu và dụng cụ gỗ, dùng làm chất chống thấm và chất ngăn axittác động vào vật liệu

Khi xây dựng điện cần lựa chọn và lắp đặt các thiết bị:

Những thiết bị có thể đợc sử dụng trong hệ thống điện :

Thiết bị đóng cắt và điều khiển nh loại không có bảo vệ gồmcầu dao, công tắc, ổ cắm, loại có bảo vệ nh áptômát, khởi động từ

Thiết bị bảo vệ đợc sử dụng gồm cầu chảy, rơ le bảo vệ, dụng

cụ theo dõi, phát hiện, chỉ thị, báo hiệu

Những thiết bị khác nh thiết bị nối dây, thiết bị luồn dây,thiết bị nối đất

Khi thiết kế và lắp đặt mạng điện hiện nay đang sử dụng cáctiêu chuẩn sau đây mà không ảnh hởng tới việc sử dụng tiêu chuẩnIEC 60364 là :

và dây nhôm lõi thép trong TCVN 5064: 1994

TCVN 6610 :2000 (tơng ứng với IEC 227) cáp cách điện bằng PVC

TCVN 6190 :1991 (IEC 83) ổ cắm và phích điện Kích thớc vàkiểu dáng

Về thiết bị đóng cắt và bảo vệ :

TCVN 6480:1999 (IEC 669-1: 1993) Thiết bị đóng cắt cho hệthống điện cố định trong gia đình và các hệ thống tơng tự dòng

điện đến 63A điện áp đến 440V

TCVN 6592-1:2000 (IEC 947-1:1999) Thiết bị đóng cắt và điềukhiển hạ áp

TCVN 6592-2:2000 (IEC 947-2:1999) Thiết bị đóng cắt và điềukhiển hạ áp

TCVN 6434-1:1998 (IEC 898 :1995) Khí cụ điện áptômát bảo vệquá dòng

TCVN 6592-4-1:2001 (IEC 947-4-1:1990) Thiết bị đóng cắt và

điều khiển hạ áp

TCVN 6615-1:2000 (IEC 1058-1:1996) Thiết bị đóng cắt dùngcho thiết bị

TCVN 6950-1:2001 (IEC 1008-1:1996) Aptômát tác động bằngdòng d không có bảo vệ quá dòng (RCCB) dùng trong gia đình

TCVN 6951-1:2001 (IEC 1009-1:1996) Aptômát tác động bằngdòng d có bảo vệ quá dòng (RCBO) dùng trong gia đình

TCVN 5926:1995 (IEC 269/1 :1986 Cầu cháy hạ áp, yêu cầu chungTCVN 5927:1995 (IEC 269/3 :1987 Cầu cháy hạ áp, yêu cầu bổsung

Theo quan điểm nhân văn và tiết kiệm, trong việc phối hợptiến độ cần tiến hành đồng bộ để ngay từ khi xây dựng móng đãcần có mặt của những ngời xây lắp điện Trong quá trình làm cốppha móng, có những đờng cáp xuyên qua móng cần đợc bố trí nhữngống qua dầm móng Những ống luồn cáp phải đợc đặt vào móng trớckhi đổ bê tông Trớc khi lấp đất vào móng, những đờng cáp, đờngdây tiếp địa phải đặt xong trong lòng nhà

Cần đôn đốc những ngời tiến hành xây lắp điện thực hiệncác công việc về điện nằm trong phần ngầm công trình Khi chakiểm tra và ký biên bản nghiệm thu công trình khuất bao gồm cảcông tác xây dựng điện, lới chống sét thì cha lấp đất móng

Trình tự hợp lý với hệ thống điện là công trình, hạng mục ở xacần thi công trớc Thí dụ nh hệ cung cấp nguồn thờng đợc cấp điểm

đấu xa công trờng, cần phải xây dựng tuyến tải nguồn đến công ờng Tiếp đó là xây dựng trạm biến áp cung cấp Mạng dẫn điện vàotừng hạng mục xây dựng sẽ thi công sau khi đào đất làm phần ngầm

tr-xong và trớc khi đổ bê tông móng và lấp đất móng Sự phối hợp trongtrình tự thi công nhằm tránh đục đẽo sau khi đã làm phần ngầm vàtránh đào bới sau khi đã lấp đất

Những tiêu chí cần lu tâm khi kiểm tra chất lợng phần xây vàlắp hệ thống điện cho công trình dân dụng nh sau :

* Kiểm tra và thẩm định các tiêu chí của vật liệu và thiết bịdựa vào yêu cầu kỹ thuật trong thiết kế và catalogues

* Kiểm tra các yêu cầu của phần xây đi kèm phần lắp

* Vận hành thử nghiệm và các tiêu chí, chế độ cần đạt khi vậnhành

Mạng lới dây dẫn điện :

Cơ sở để kiểm tra và nghiệm thu mạng lới dây điện trong xâydựng dân dụng và nhà ở là các yêu câù ghi trong Điều kiện kỹ thuậtthi công hệ thống điện trong bộ Hồ sơ mời thầu và 11 TCN 19: 2006:

Cơ quan t vấn thiết kế điện đã giúp chủ đầu t lập bản thiết kếcung cấp điện bao gồm cung cấp nguồn điện, mạng lới dây, cáctrang thiết bị điện đến từng phụ tải Những điều lu ý khi kiểm tra

là sự đảm bảo tuân theo đúng thiết kế hoặc khi thay đổi tại chỗphải đảm bảo các tiêu chí sử dụng đợc đề ra khi thiết kế Thông th-ờng cần đối chiếu giữa sự lựa chọn của thiết kế ban đầu và khi thaythế Muốn vậy, cần dữ liệu để so sánh Sau đâu là những dữ liệucơ bản để quyết định khi lựa chọn :

Dòng điện liên tục cho phép lớn nhất của dây dẫn ruột

đồng đợc cách điện bằng vỏ cao su, nhựa tổng hợp khi nhiệt

Dòng điện định mức của dây chảy

cầu chì (A) Dây chiếu sáng,dây chính, dây

- 6 10 15 25 35 60 80 100 125 160 200 225 260

-Dòng điện liên tục cho phép lớn nhất của dây dẫn ruột nhôm cách điện bằng vỏ cao su đặt trong nhà nhiệt độ không khí môi trờng 25 o C.

Tiết diện

ruột dây

dẫn (mm 2 )

Dòng điện liên tục lớn nhất cho phép (A)

Dòng điện định mức của dây

chảy cầu chì (A) Dây chiếu sáng,dây chính, dây

20 25 35 60 80 100 125 160 200 225 260

Dòng điện liên tục cho phép lớn nhất của dây dẫn ruột

đồng đợc cách điện bằng vỏ cao su, nhựa tổng hợp đặt trong ống khi nhiệt độ không khí là 25 o C.

có 2 dây dẫn

Trong ống

có 3 dây dẫn

Trong ống

có 4 dây dẫn

Dùng trong nhà ở

6 10 15 25 35 55 70 90 110 150 185

6 10 15 25 35 45 65 80 100 135 165

6 10 15 20 25 35 60 80 100 125 160

120

245 280

225 255

200 230

200 230

Dòng điện liên tục cho phép lớn nhất của dây dẫn ruột nhôm cách điện bằng vỏ cao su đặt trong ống nhiệt độ không khí môi trờng 25 o C.

19 28 42 54 70 85 115 145 175 195 225

20 27 35 50 60 75 105 125 155 175 200

20 25 35 35 60 60 100 125 160 160 200

Khi số lợng dây tải điện nhiều hơn số qui định trên các bảngnêu trên thì điều chỉnh bằng các hệ số giảm cờng độ dòng điệntheo các hệ số:

* Nếu 5~6 dây trong một ống, hệ số giảm cờng độ là 0,68

* Nếu 7~9 dây trong một ống thì hệ số giảm cờng độ là 0,63

* Nếu 10 ~12 dây trong một ống thì hệ số giảm cờng độ là0,60

Để bảo đảm độ bền cơ học tiết diện của dây dẫn và dây cápkhông đợc chọn nhỏ hơn số liệu trong bảng sau đây:

Chọn dây có tiết diện cho phép nhỏ nhất theo điều kiện bền cơ học

Tiết diện nhỏ nhất

(mm 2 )

Loại dây dẫn Đồng Nhôm

1 Dây dẫn chung cấp điện đèn chiếu sáng cố

định trong nhà

2 Dây dẫn đèn chiếu sáng ngoài nhà

3 Dây mềm cấp điện các thiết bị trong nhà,

6 Dây dẫn cách điện trên vật đỡ cách điện

trong nhà mà khoảng cách vật đỡ nh sau:

* từ 1 ~ 2 mét

* từ 2 ~ 6 mét

* từ 6 ~ 12 mét

* từ 12 mét trở lên

7 Dây dẫn đợc cách điện có bảo vệ và dây dẫn

đợc cách điện đặt theo bề mặt ngoài công

trình

- Các trờng hợp khác

8 Dây dẫn đợc cách điện đặt trong ống

9 Dây dẫn cách điện có bảo vệ đặt trong ống

0,5 1,0 0,75

1 1,5 0,75

1,5 2,5 4 6 2,5

4 1 1,5

- -

-2,5 2,5 -

4 4 10 16 4

10 2,5 2,5

ống luồn dây điện phải tròn Vì lý do gì đó mà ống thànhbầu dục thì đờng kính nhỏ không bé hơn đờng kính lớn 10% thìcòn đợc sử dụng Nếu độ chênh mà lớn hơn 10% thì phải loại bỏ.Chỉ luồn dây vào ống khi lớp vữa trát đã khô Không đợc có chỗ nốidây hay phân nhánh dây bên trong ruột ống

Dây cáp điện đi trên và trong tờng phải đợc gắn chặt vào ờng tại các điểm cố định cáp mà khoảng cách nh sau :

t-Vị trí đặt cáp Khoảng cách giữa các điểm cố

4 Mặt ngang

5 Chỗ uốn cong

6 Vị trí đặt cáp gần hộp nối cáp

7 Hộp nối cáp và đầu cáp dẫn vào

thiết bị hoặc chỗ bịt đầu cáp

không cho lớp vỏ chì của cấp bị biến dạng, đồng thời không làm cho lõi trong hộp đấu dây liên tiếp bị tác động bởi trọng lợng bản thân của cáp gây nên

Đầu cuối mỗi đoạn cáp

Đầu cuối của đoạn cáp uốn cong, nếu cáp lớn thì cần đặt kẹp ở giữa

đoạn cong.

Khoảng cách giữa các điểm giữ cố

định dây cáp ở hai bên hộp nối cáp Cách hộp nối, đầu cáp hoặc chỗ bịt

đầu không quá 100 mm.

Cáp đặt hở trong nhà không dùng cáp có vỏ bọc ngoài bằng lớp

đay tẩm nhựa Trong các phòng không cháy, khó cháy mà ẩm ớt vàkhông có vật nguy hiểm khi cháy thì có thể dùng cáp có bọc ngoài làsợi đay tẩm nhựa Cáp đi vào nhà, đờng hầm hoặc cáp chuyển từthẳng sang ngang cần đặt dự trữ một đoạn dài hơn 1 mét Cáp

đặt trong nhà không cần có đoạn dự trữ nhng không đợc để cápcăng quá

Khi đặt ngầm cáp dới nền nhà thì khoảng cách giữa dây cáp

và đờng ống nớc giao nhau dới đất không nhỏ hơn 0,5 mét Khi không

đủ không gian đảm bảo khoảng cách nh vậy, phải có biện pháp bảo

vệ chỗ giao nhau nh đặt tấm chắn, tấm chắn này phải kéo dài vềmỗi bên của dây cáp là 0,5 mét đề phòng ẩm ớt hay h hỏng donguyên nhân cơ lý

Khi cần treo dây cáp bằng sợi dây thép thì sức làm đứt dâycáp phải lớn gấp 4 lần sức chịu khi treo dây cáp Đầu cuối của cápkhông đấu vào đâu cần hàn bịt kín Giữa cáp và giá đỡ cần cách

điện Chiều dày lớp cách điện phải lớn hơn 2 mm Khi cáp có vỏ bọcbên ngoài là chất hữu cơ và kim loại đỡ cáp không có cạnh sắc có thểkhông cần dùng lớp lót cách điện, nhng nếu có thể thì nên làm

Đặt dây dẫn trong tầng giáp mái rất hay đợc ngời thiết kế sửdụng nhng biện pháp này cũng là đầu mối hoả hoạn nên phải tuântheo những điều sau đây :

Luồn dây dẫn trong ống thép, đặt kín trong tờng, trần và máivới nhà sử dụng vật liệu không cháy Nếu dùng puli sứ đỡ đờng dâytrong tầng này thì khoảng cách giữa các sứ đỡ không đợc xa quá 0,6mét Khi đi hai dây song song thì khoảng cách giữa hai sợi phải xahơn 0,5 mét Khi bắt dây đi thấp hơn 2 mét kể từ mặt sàn lên phải

có biện pháp chống h hỏng do các tác nhân cơ lý Dây dẫn sử dụng

trên tầng mái là dây đồng Dây dẫn nhôm chỉ dùng trong mái nhà

mà vật liệu xây dựng là loại không cháy Hộp nối và hộp phân nhánhphải bằng kim loại Các thiết bị đóng mạch, thiết bị điều khiển vàthiết bị bảo vệ không đợc đặt ở tầng giáp mái

Đặt dây điện ngoài nhà phải chú ý đến qui hoạch Mọi nơi,nhất là những nơi có ngời qua lại, phải đảm bảo an toàn, không đểcon ngời đụng chạm vào dây điện

Dây dẫn và dây cáp không đi trong ống phải đảm bảo tuântheo các qui định về khoảng cách an toàn sau đây:

* Theo phơng ngang:

+ trên bậc tam cấp, ban công cũng nh mái nhà: 2,5 mét

+ trên cửa sổ: 0,5 mét

+ dới ban công: 1 mét

+ dới cửa sổ (tính từ khung cửa ): 1mét

* Theo phơng đứng: khoảng cách từ dây dẫn đến :

+ cửa sổ: 0,75 mét

+ ban công: 1 mét

* Dây dẫn cách mặt đất: 2,75 mét

Dây dẫn đặt trên cột điện, phải đảm bảo khoảng cách từ dây

đến ban công và cửa sổ không gần hơn 1,5 mét Không cho đặtdây dẫn điện ngoài nhà trên mái nhà Khi chạm vào dây có cách

điện để ở ngoài trời coi nh chạm vào dây trần và phải tuân theocác điều kiện của dây trần

Dây điện vợt qua đờng, khi dây đi trên không thì phải caohơn :

+ đờng xe qua: 6 mét

+ đờng không có xe qua: 3,50 mét

Khi dây điện xuyên qua tờng phải đặt ống cho dây đi qua và

đảm bảo ống không tích tụ nớc

Sau khi lắp xong đờng dây, cần tiến hành kiểm tra :

* Độ thông của từng sợi dây theo từng mạch Cần tháo từng lộ đểkiểm tra độc lập từng lộ

* Độ cách điện của từng dây với vỏ, với các dây khác trong ống

và với môi trờng chứa đựng dây

Lắp đặt trang thiết bị điện trong nhà dân dụng và nhà ở:

Việc lắp đặt và nghiệm thu trang thiết bị điện trong nhà dândụng và nhà ở phải tuân theo các yêu cầu của bộ Hồ sơ mời thầu,

Điều kiện kỹ thuật trong Hợp đồng giao nhận thầu lắp đặt điện

Thiết bị dẫn điện vào ngôi nhà có thể kết hợp với bảng phânphối, bảng điện, tủ điện của ngôi nhà

Đầu dẫn vào ngôi nhà của mạng điện phải đặt thiết bị bảo vệ

và điều khiển nhng nếu thiết bị dẫn vào nhà có dòng điện nhỏ hơn

20 A có thể không cần đặt thiết bị điều khiển

Mạng điện phải có thiết bị bảo vệ khi ngắn mạch Phải đảmbảo ngắt đợc mạch khi có sự cố:

+ Một và nhiều pha của mạng điện có trung tính với đất

+ Hai và ba pha của mạch trung tính cách ly

Thiết bị bảo vệ đặt ở nơi dễ kiểm tra và không bị các tácnhân cơ học phá hỏng Việc vận hành của các thiết bị bảo vệ phải

đảm bảo bình thờng trong mọi tình huống, không gây nguy hiểmcho ngời phục vụ và các vật chung quanh

Các thiết bị bảo vệ có bộ phận mạng điện để hở chỉ đợc phéplắp đặt khi khai thác công trình có bố trí thợ chuyên môn về điệnvận hành và quản lý Khi dùng cầu chì bảo vệ mạng điện thì đặtcầu chì tại :

+ Các pha bình thờng không nối đất,

+ Dây trung tính của mạng điện hai dây trong các công trình

có dây dẫn ẩm ớt, nơi không có thợ điện chuyên môn vận hành vàquản lý về điện và có nguy cơ nổ

Không đợc đặt cầu chì ở dây trung tính của mạng 3 pha 4dây và của mạng 2 pha, 1 dây trung tính

Khi đặt các thiết bị dẫn vào bảng phân phối điện chính, bảng

điện và tủ điện trong nhà phải đáp ứng các yêu cầu sau đây:

(i) Vị trí đặt phải ở nơi thuận tiện cho việc sử dụng, dễ kiểmtra và theo dõi nh ở gầm cầu thang, tầng hầm nơi khô ráo

(ii) Bảng phân phối chính, bảng điện, tủ điện phải đặt trongcác tủ, hộp bằng kim loại hay bằng gỗ hoặc đặt trong các hốc của t-ờng chịu lực chính và phải có cửa khoá Tay điều khiển của các thiết

bị không đợc nhô ra ngoài Nếu bố trí một phòng riêng để bảng

điều khiển, bảng phân phối thì những qui định trên không nhấtthiết phải chấp hành

(iii) Thiết bị dẫn vào tủ điện, bảng điện, hộp điện phải đặtcách xa ống dẫn nớc, rãnh nớc với khoảng cách tối thiểu là 0,5 mét

Với các nhà ở quan trọng, đặt bảng phân phối điện chính củangôi nhà đặt vào phòng riêng có cửa khoá và chỉ nhân viên chuyêntrách mới đợc vào Những nơi có khả năng ngập nớc thì mọi thiết bịdẫn vào, bảng phân phối điện, bảng điện, tủ điện và các thiết bịkhác phải đặt cao hơn mức nớc ngập Lu ý phòng đặt tủ điện, bảng

điện không đặt dới các phòng dùng nớc nhiều nh bếp, xí, tắm, giặt Khi có ống nớc dẫn qua phòng đặt các thiết bị điều khiển điện thìkhông đợc mở vòi, không đợc có các miệng kiểm tra hay bất kỳ trang

4 Dây dẫn điện thẳng đứng của

mạng cung cấp điện cho các hộ dùng

điện

1 1,5

2,5 2,5

2,5 2,5

4 4

Khi dùng điện ba pha nếu tiết diện dây đồng nhỏ hơn 16 mm2

và dây nhôm nhỏ hơn 25 mm2 thì dây trung tính lấy bằng dâypha Nếu tiết diện lớn hơn thì dây trung tính lấy nhỏ bằng 50% dâypha Thiết bị điện đặt trong nhà yêu cầu có cách điện tốt Chấtcách điện phải khó cháy, chịu ẩm, không hút nớc, không h hỏng vàbiến dạng do các tác động liên tục của nhiệt độ cao hơn 25% so vớinhiệt độ cho phép của thiết bị trong điều kiện làm việc bình th-ờng

Trong mọi trờng hợp trên vỏ thiết bị phải ghi các chỉ số kỹ thuậtcần thiết của dòng điện đi qua thiết bị nh: cờng độ, điện áp, côngsuất Nếu thiết bị có nhiều bộ phận thì từng bộ phận phải ghi cácchỉ số cần thiết

Mọi ổ cắm điện phải đặt cao hơn mặt nền, mặt sàn tốithiểu là 1,50 mét Nếu ổ cắm để trong hốc tờng có thể tháo phíchcắm ra, hốc tờng có nắp đóng lại có thể đặt ở độ cao 0,4 mét trởlên so với mặt sàn Mọi ổ cắm đều phải đặt xa các bộ phận kim loại

có tiếp xúc với đất nh ống dẫn nớc, chậu tắm, các miếng kim loại ítnhất là 0,50 mét.

Yêu cầu đối với ổ cắm và phích cắm nh sau:

+ Phích và ổ phải thích hợp về điện thế và lựa chọn chủng loạisao cho nếu có nhầm cũng không thể nhầm đợc, thí dụ điện áp 110

V dùng ổ thanh cắm dẹt, điện áp 220 V dùng ổ thanh cắm tròn hay

là loại ba chân chẳng hạn

+ Hợp bộ về số cực Phích một cực không thể cắm vào ổnhiều cực Phích hai cực không thể cắm vào ổ ba cực

Điện áp lới 127~220 V, mỗi ổ cắm phải có một cầu chì bảo vệ.Thiết bị tắt dòng đèn phải đặt cao trên 1,5 mét tính từ mặtsàn trở lên Để an toàn trong sử dụng điện, không đặt thiết bị

đóng, tắt đèn ở buồng tắm, phòng giặt, phòng vệ sinh Mạch điệnchính hay nhánh đều phải đặt một cầu dao Nhiều mạch chỉ domột dòng chính cung cấp thì dòng điện tối đa ở dòng đó chỉ đợc5A

Các loại động cơ sử dụng trong công trình nh máy bơm, máy

điều hoà không khí cũng nh các thiết bị bảo vệ của chúng phải đặt

ở nơi thuận tiện cho sử dụng và phải có ngời có chuyên môn phục vụmới đợc sử dụng Nếu việc cung cấp điện cho động cơ đồng thời làdây dẫn cho chiếu sáng phải đảm bảo khi chạy động cơ, không làmnhiễu loạn đèn chiếu sáng

Lắp đặt bảng điện chiếu sáng:

Bảng điện chiếu sáng đặt trong nhà ở để phân phối, tínhtoán điện năng, đồng thời bảo vệ quá tải dòng ngắn mạch trongmạng điện 3 pha xoay chiều điện áp 380 V có trung hoà nối đất trựctiếp

Bảng điện thờng đợc tổ hợp theo các cách lắp đặt nh sau:

(i) Loại bảo vệ ở các tầng nhà (cầu thang) có khí cụ điện bảovệ

(ii) Loại bảo vệ cùng ở các tầng nhà (cầu thang) có khí cụ phânphối điện năng, bảo vệ và công tơ điện

(iii) Loại phối hợp dùng ở các tầng nhà (cầu thang) có khí cụ phânphối điện năng, bảo vệ và công tơ điện

(iv) Loại dùng trong phòng ở, có khí cụ phân phối điện năng (choloại bảng đặt ở hốc tờng), bảo vệ và công tơ điện

Các thiết bị điện trong nhà ở và công trình công cộng phải đợcnối đất và nối ở trên không khí theo TCXDVN 394:2007 - Thiết kếlắp đặt trang bị điện trong các công trình xây dựng - Phần an

toàn điện và TCVN 7447-5-54 - Hệ thống lắp đặt điện của các tòanhà - Phần 5-54 - Lựa chọn và lắp đặt thiết bị điện - Bố trí nối

đất, dây bảo vệ và dây liên kết bảo vệ

Các bảng chiếu sáng phải đợc gắn chặt vào tờng nhà Trong

điều kiện có thể, làm thành các bảng riêng đặt trong khung, tủ, sátvào tờng hoặc các kết cấu ngăn cách, không ảnh hởng đến lối qua lại

và đảm bảo an toàn chung cho sử dụng công trình

V Vấn đề an toàn trong xây lắp điện

An toàn lao động trong xây lắp hệ thống điện hết sức quantrọng Theo thống kê của Cục Phòng Cháy Chữa Cháy Bộ Công An thì70% các vụ cháy trong ba năm vừa qua do nguyên nhân từ hệ thống

điện Điện dễ gây tai nạn chết ngời An toàn cho hệ thống điện làyêu cầu hàng đầu của hệ thống điện hiện đại

Ngời kỹ s t vấn bên cạnh chủ đầu t có trách nhiệm đôn đốc các nhàthầu phải thực hiện đầy đủ nội quy an toàn lao động, trong đó cónội quy an toàn lắp đặt và sử dụng hệ thống điện Chịu tráchnhiệm trớc Nhà Nớc về chất lợng công trình và an toàn sản xuất lànhiệm vụ của Chủ đầu t mà ngời kỹ s t vấn là ngời giúp Chủ đầu t

đôn đốc chính những nhiệm vụ này

* Tai nạn do điện có thể có trên công trờng

Việc sử dụng điện mang lại lợi ích to lớn cho sản xuất nhng phảitiến hành những biện pháp phòng ngừa tai nạn do điện gây ra chongời sản xuất

Một tỷ lệ cao (trên 70%) với các vụ cháy là do các trang bị điện khônghợp chuẩn Trong những tai nạn về điện thì không ít hơn 30% vụgây chết ngời

Việc loại trừ tai nạn về điện cần đợc tính toán ngay từ khi thiết kếcác biện pháp thi công Mọi khả năng gây tai nạn do điện sinh ra cần

đợc phòng ngừa trớc Cần lập biện pháp phòng ngừa và kiên quyếtthực hiện những biện pháp phòng ngừa tai nạn về điện làm cho sảnxuất đợc an toàn và điều này cũng chính là góp phần cho sản xuất

đạt các mục tiêu của nó

Tai nạn do điện có thể gây ra trên công trờng quy tụ lại ba dạngchính:

• Da ngời bị tiếp xúc trực tiếp với dây dẫn hoặc thiết bị đangmang điện

• Da tiếp xúc trực tiếp vói kim loại của thiết bị điện có cách điệnnhng phần cách điện bị h hỏng

• Thân thể ngời lao động tiếp xúc với điện dò rỉ trong đất dodây điện bị đứt chạm xuống đất mà sự tiêu tán dòng điện ch-

a đáp ứng các yêu cầu về an toàn Hiện tợng này gọi là “điện ápbớc”

Còn một dạng tai nạn đã xảy ra do ngời lao động không tuân thủnghiêm túc các quy trình đóng cắt điện Đóng hoặc cắt điện màkhông kiểm tra kỹ những mối liên quan đến mạch điện sẽ đợc thaotác: đóng điện khi có bộ phận đang thao tác trong mạng mà không

đợc báo trớc Ngắt điện đột ngột làm ngời thi công không chuẩn bịtrớc phơng pháp đề phòng tai nạn cũng nh các thao tác sản xuất thíchhợp

* Tác hại của dòng điện đi qua cơ thể ngời

Dòng điện có điện áp trên 36 vôn đi qua cơ thể ngời gây ra sựhuỷ hoại các tế bào của ngời hoặc làm hệ thần kinh có những phảnxạ tiêu cực

Sự ảnh hởng đến sức khoẻ con ngời do dòng điện gây ra tuỳthuộc điện áp, điện trở của ngời, cờng độ dòng điện của dây tải

điện, tấn số và loại òng điện Sự tác hại của dòng điện đi qua cơthể lại phụ thuộc đờng đi của dòng điện và thời gian tác động củadòng điện Những điều kiện ngoại vi nh độ ẩm của môi trờng, vậtliệu của kết cấu mà cơ thể tiếp xúc nh sàn nhà, ghế ngồi

Điện áp sử dụng khá phổ biến của các máy móc và trang bịmang điện trên công trờng xây dựng thờng là 127, 220 và 380 vôn,hiện nay có thể dùng đến 1000 vôn Điện truyền đợc qua cơ thểthông qua lớp sừng ngoài da Nếu da khô thì điện trở của lớp sừngnày từ 60.000 đến 400.000 Ohm/cm2

Nếu da bị ớt hoặc có mồ hôi, điện trở của lớp sừng ngoài da chỉcòn trên dới 100 Ohm/cm2 Da nhiều mồ hôi thì điện trở lớp sừngngoài da còn 1000 Ohm/cm2

Điện áp cao thì lớp sừng ngoài da bị huỷ hoại nhanh Điện áp thấp thìlớp sừng huỷ hoại chậm hơn Trong tính toán, thờng lấy điện trở củalớp sừng ngoài da là 1000 Ohm/cm2 Khi da bị ẩm hoặc nhiều mồ hôithì điện trở của da giảm rõ rệt

Dòng điện qua cơ thể ngời ta gây ra những phản ứng làm thay đổitrạng thái thần kinh, biến đổi thành phần máu hay gây cháy bỏng.Ngời ta bắt đầu cảm thấy có dòng điện qua cơ thể khi cờng độdòng điện khoảng 0,6 ~ 1,5 mA với dòng xoay chiều, tần số côngnghiệp là 50 hertz và 5~7 mA đối với dòng điện một chiều Tác hạicủa dòng điện qua cơ thể ngời tuỳ thuộc dòng điện mới tiếp xúc

(dạng 1), dòng điện dẫn qua cơ thể (dạng 2) và dòng điện bị giữ lạicơ thể (dạng 3).

Dòng điện mới tiếp xúc với cơ thể(dạng 1) ngời ta thờng nằmtrong khoảng 0,6 ~ 5 mA Dòng điện mới tiếp xúc với cơ thể đợc coi

là khi ngời ta còn có khả năng tự tách mình ra khỏi mạng điện Dòng

điện dẫn qua cơ thể (dạng 2) trong phạm vi 15 mA với dòng điệnxoay chiều và 50 ~ 80 mA với dòng một chiều Dòng điện lu giữ lạitrong cơ thể (dạng 3) khoảng 15~20 mA với dòng xoay chiều và 80

mA với dòng một chiều Dòng điện dẫn qua cơ thể ngời ta (dạng 2) cóthể coi là ít nguy hiểm vì không gây tác hại ngay Nhng nếu khôngtách đợc dòng điện nhanh khỏi cơ thể thì số trị của dòng điện bịtăng làm cho cơ thể bị tê liệt

Dòng điện lu giữ lại trong cơ thể (dạng 3) rất nguy hiểm vìdòng này gây ra co giật hệ thống thần kinh, cơ bắp bị co dật mạnh

và sau đó bị tê liệt, trớc mắt là cơ thể không thể tự điều khiển đợc.Hiện tợng tiếp theo là ngng tim, ngng thở

Nhiêù nghiên cứu về tai nạn điện cho thấy chỉ cần dòng xoaychiều 25 ~ 30 mA đã rất nguy hiểm Trên 50 mA có thể gây ra tai nạnnặng đến mức chết ngời Dòng điện trên 0,1 A, tức là 100 mA th-ờng gây chết ngời

Về tần số thì tần số điện phổ thông là 50 hoặc 60 Hertz rấtnguy hiểm Tần số cao lên độ nguy hiểm lại giảm đi Khi tần số dòng

điện trên 1000 Hertz thờng không gây ra ảnh hởng đến hệ thầnkinh mà chỉ gây bỏng cục bộ Trong y tế, nhiều loại thiết bị điện lạilợi dụng tần số điện cao để điều trị một số bệnh

Vị trí của cơ thể tiếp xúc với dòng điện hết sức quan trọng vì

nó tạo ra luồng điện dẫn qua cơ thể Ta hình dung ra dòng điện quacơ thể phải dẫn từ nguồn có điện đến đất hoặc vật kim loại đểdẫn tiếp Thông thờng, dòng điện đi từ tay phải, qua cơ thể dẫnxuống chân để nối với đất là luồng nguy hiểm nhất đối với cơ thểngời Luồng này dẫn dòng điện qua tim và phổi nên dễ gây tử vong.Luồng điện đi qua ngời từ chân nọ sang chân kia để dẫn tiếp ítnguy hiểm hơn vì dòng điện ngắn nhất không đi qua các bộ phận

điều khiển sự sống quan trọng trớc mắt của cơ thể nh tim, óc, phổi.Thời gian tác động của dòng điện qua cơ thể càng dài, càng nguyhiểm Dòng điện qua cơ thể ngắn hơn 0,2 giây cha gây nguyhiểm Từ 0,5 giây bắt đầu gây nguy hiểm cho ngời

* Tai nạn điện với hệ thống dây dẫn: trên không và cáp ngầm

Trong mạng điện xoay chiều có điện áp dới 1000V, mỗi dây dẫn

điện làm cách li với đất Trị số điện trở cách điện của các dây dẫn

đợc lấy theo kết quả tính toán là 1000 Ohm/V Vôn ở dây là điện ápcủa mạng Có thể lấy điện trở của dây dẫn là Rcd = 1000 Ohm

Điện trở của dây dẫn đối với đất khi cho thế năng của đất là 0bao gồm điện trở cách điện của dây dẫn, của các điện trở mắc vàodây trên đờng từ dây dẫn đến đất có tổng điện trở là Rcd Dòng

điện đi qua dây dẫn có điện trở Rcd gọi là dòng điện rò Trị sốcủa dòng điện rò đợc giới hạn là 10A

Khi ngời bị chạm với một cực (một dây ) đối với phần dẫn điện

điện trở của ngời coi nh mắc song song với điện trở cách điện củapha đó Nếu chạm phải hai dây trong mạng ba pha hoặc một pha vớidây trung hoà, tạo nên mạch kín mà ngời coi nh nối tiếp với mạch

điện rất nguy hiểm đến tính mạng Sau đây là một vài khái niệm

định lợng trong tính toán:

Khi ngời chạm phải một pha có điện, mạch điện đang có các

điện trở khác thì dòng điện đi qua ngời có điện trở Rn sẽ là:

đang mang điện bị điện giật do va chạm với dây điện

Một dạng tai nạn có thể xảy ra do đờng điện trên không cắtngang trên đờng lộ bên dới không đảm bảo khoảng cách giữa mặt đ-ờng đến đờng dây theo đúng quy định để vớng với phơng tiện xe

cộ di chuyển bên dới, nhất là khi xe chất tải quá cao

Đờng dây dẫn trên không vợt qua đờng giao thông bên dới phải

đảm bảo độ cao tối thiểu là 6 mét Phải có tín hiệu treo trên dây

điện nhắc nhở độ cao của dây dẫn theo đúng quy định về đờngdây điện vợt ngang đờng lộ.

Đối với dây cáp đi ngầm tai nạn thờng xây ra do máy đào đấthoạt động va chạm với dây cáp dẫn Khi lập biện pháp thi công đào

đất cần cắm chỉ giới cho máy đào để không gây tai nạn dạng này.Trong nhiều trờng hợp, phải ngắt điện trong dây cáp khi thi công

đào đất gần đờng cáp để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho côngnhân đào đất cũng nh cho đờng cáp

Máy móc nặng di chuyển đè lên đờng cáp ngầm bên dới mà ờng cáp chôn không đủ độ sâu cần thiết hoặc cáp không đi trongống bảo vệ đúng quy cách cũng là nguyên nhân gây đứt cáp, điện

đ-bị rò qua đất gây tai nạn

Đờng cáp cắt ngang đờng giao thông phải chôn ở độ sâu sao cho áplực của xe cộ di chuyển bên trên không làm cáp bị dãn dài gây nguyhiểm Cáp đi dới đờng giao thông phải luồn trong ống thép hoặc ống

bê tông mà đờng kính ống phải lớn hơn đờng kính của dây cáp tốithiểu ba lần

* Tai nạn điện khi vận hành thiết bị điện

Khi vận hành thiết bị điện cần đợc trang bị các nghi khí cách

điện, đảm bảo an toàn tuyệt đối Công nhân phải đứng làm cácthao tác trong môi trờng khô ráo, chân đứng có thảm cách điện.Chân phải mang giày đảm bảo độ cách điện Tay ngời công nhânphải đi găng cách điện Phải mang kính và có mũ cách điện Khitiếp xúc với các bộ phận kim loại đang có điện phải dùng các dụng cụchuyên có độ cách điện thoả đáng Những dụng cụ này phải đợc th-ờng xuyên kiểm tra độ cách điện đáp ứng các yêu cầu về an toàn sửdụng điện

Hiện nay phần vận hành thiết bị điện đã tự động hoá cao,

điều khiển bằng máy tính Cần khai thác hết khả năng này Khi điềukhiển hệ thiết bị điện lẻ theo phơng pháp thủ công, phải đảm bảocác điều kiện trang bị cho công nhân nh yêu cầu trên

Tai nạn hay xảy ra khi vận hành thiết bị điện và biện pháp ngăn ngừaphải nh sau:

• Môi trờng vận hành ẩm ớt Với những điều kiện môi trờng ẩm

ớt, phải có biện pháp thích ứng mới đợc vận hành

• Trang bị cá nhân không đủ đáp ứng các yêu cầu cách điệncho mọi bộ phận cơ thể có khả năng va chạm với các bộ phậnmang điện Không đủ điều kiện trang bị an toàn, khôngvận hành thiết bị điện

• Va đập dụng cụ kim loại đang cầm tay vào các bộ phận có

điện Phải hết sức chú ý khi thao tác và mọi dụng cụ phải cótay cầm đủ cách điện với điện áp tơng ứng

• Khi lên cao, mặt đứng không đủ vững chãi, không đủ độcách điện Phải có sàn đứng vững chãi và mặt chân đứngphải có lớp thảm hoặc lớp đệm cách điện

• Mọi công việc vận hành thiết bị điện cần đứng trên caophải có một tổ công tác ít nhất hai ngời, một ngời thao tác

và một ngời cảnh giới, nhắc nhở điều kiện an toàn

• Mọi thiết bị điện phải có nối đất để dòng điện song songqua ngời nếu xảy ra là nhỏ, không đủ gây tử vong hay tainạn

* Tai nạn điện do thao tác kỹ thuật

Ngời công nhân vận hành các thiết bị điện và thi công sử dụng

điện phải đợc huấn luyện về an toàn sử dụng điện

Mọi thao tác của công nhân phải thuần thục, hạn chế tối đa cácthao tác do không thuần thục mà va chạm với các thiết trí điện

Ngời công nhân phải đợc trang bị cách điện cho cá nhân đầy

đủ và chỉ thi công khi đã mang đầy đủ các trang bị bảo vệ cách

điện

Trèo cao trên cột điện, trên sàn thao tác các thiết trí điện phảimang dây an toàn đúng quy định, phải sử dụng đầy đủ trang bị

an toàn cho cá nhân nh mũ, kính, găng, giày, quần áo Không bao giờ

đợc làm một mình trên cao mà phải làm theo tổ công tác ít nhất làhai ngời, một ngời thi công và một ngời cảnh giới tai nạn

Trớc khi thực hiện thao tác kỹ thuật điện cần kiểm tra mọi điềukiện an toàn Khi có nghi ngờ, thí dụ cha rõ ở cuối nguồn điện có ai

đó đang thi công hay không, cần kiểm tra trớc khi tiến hành đóng

điện Chỉ nối mạch điện khi mọi điều kiện về an toàn đảm bảotuyệt đối

* Tai nạn điện do nơi làm việc bị ẩm hoặc thấm nớc

Môi trờng làm việc liên quan đến an toàn sử dụng điện đợc chiathành ba nhóm:

• Các phòng ít nguy hiểm về điện là phòng có môi trờngkhông khí tơng đối khô Độ ẩm tơng đối của không khíkhông quá 75% khi nhiệt độ từ 5 ~ 25oC Sàn của loại phòngnày có điện trở lớn và không khí không có các loại bụi dẫn

điện bay lơ lửng

• Phòng nguy hiểm nhiều là phòng có độ ẩm lớn trên 75%,nhiệt độ trung bình trên 25oC Độ ẩm tơng đối có lúc nhấtthời tăng đến bão hoà nh các phòng hấp hơi, phòng đang bảodỡng bê tông bằng hơi nớc nóng Một số phòng khô, có hoặckhông có lò sởi và trong phòng đợc phun ẩm nhất thời Nhữngphòng có nhiều bụi dẫn điện nh phòng nghiền than, xởngchuốt cốt thép cũng là phòng nguy hiểm nhiều về mặt antoàn điện Những phòng nguy hiểm còn là phòng có nhiệt

độ trên 30oC làm ngời lao động trong đó luôn chảy mồ hôi.Khi ngời có mồ hôi, khi va chạm với điện thì mối nguy hiểmtăng gấp bội

• Phòng đặc biệt nguy hiểm là các phòng rất ẩm Độ ẩm tơng

đối của loại phòng này xấp xỉ 100%, mặt tờng, mặt trần ờng xuyên có lớp nớc ngng tụ Phòng thờng xuyên ẩm mà sàn lạidẫn điện nh bằng tôn dập chống trơn hoặc có những sàn

th-đứng thao tác bằng tôn

Những phòng gia công chất nổ cũng nh các phòng có hơi dễbắt cháy nổ, các phòng có nhiều bụi khi tạo với không khíthành các hỗn hợp nổ thí dụ nh trong các gian nhà kho chứachất nổ trên công trờng thuỷ điện

Tại những phòng này, đờng dây dẫn điện phải đợc thiết kế

có độ cách điện cao Trong mỗi ống dẫn chứa dây điện chỉ

đợc có một dây, không đợc bố trí nhiều dây dẫn điện Mọikhí cụ điện đều đợc chứa trong các hộp mà điều kiện cách

điện đủ đảm bảo không gây ra hiện tợng phóng điện

Công nhân thao tác và lao động trong những môi trờng nguyhiểm cần đợc trang bị quần áo đủ độ an toàn cách điện

ánh sáng trong những phòng này cần đầy đủ để nhìn rõmọi chi tiết của dụng cụ, đồ vật, máy móc đang vận hành vàchứa đựng trong phòng

* An toàn khi hàn

Máy hàn hồ quang điện sử dụng công suất điện lớn, dòng điệnqua dây hàn có cờng độ cao (xấp xỉ 100 A ) Quá trình hàn, đầuque hàn hoặc mỏ hàn phát ra ánh sáng hồ quang đồng thời phát racác tia hồng ngoại và tia cực tím ánh sáng hồ quang và các loại tiahồng ngoại, tia cực tím làm hại mắt và da của cơ thể ngời Kim loại bịchảy do nhiệt độ cao dới tác động của dòng điện hoặc hơi cháy làmbắn văng ra xỉ hàn (gọi là tia lửa hàn) có thể gây bỏng và cháy

Dây dẫn điện hàn thờng trải ngay trên mặt sàn đi lại vì máyhàn và vị trí vật đợc hàn không cố định Phải thờng xuyên kiểm tra

độ cách điện của dây dẫn dòng điện hàn Nếu có dấu hiệu bị trầy,xớc phải dán băng cách điện kịp thời, không để điện rò rỉ ra bênngoài.

Nhiều vụ cháy nh vụ cháy kho lốp ô tô tại công trờng sông Đà, nhàTrung tâm thơng mại ITC thành phố Hồ Chí Minh năm 2002 do tia lửahàn gây ra

Công nhân hàn và ngời phụ hàn phải đeo kính và mặt nạ để bảo

vệ mắt và mặt khỏi bị ánh sáng và các dạng tia làm hại Công nhânhàn phải mang găng tay đủ dài để bảo vệ tay khỏi bị sức nóng củatia lửa hàn, của kim loại nóng chảy và bức xạ Công nhân cần manggiày cao cổ để chống tia lửa bắn vào chân Phải làm những váchngăn không để ngời qua lại nhìn trực tiếp vào tia hồ quang Ngời vô

ý nhìn trực tiếp vào ngọn lửa hồ quang khi đang hàn có thể bị tổnthơng mắt do tia bức xạ và các tia cực tím, tia hồng ngoại

Hàn hơi thờng dùng khí axêtylen và ôxy Bình chứa từng loại khícần để tách biệt vì hốn hợp hai khí này, nếu rò rỉ có thể gây nổmạnh Các bình khí hàn phải để xa nguồn nhiệt và ánh nắng mặttrời Kho chứa các bình khí phải có thông gió thật tốt Những bình

đang dùng phải đặt trên giá hay xe đẩy, không đợc để đứng đơn

độc tự do Thiết bị cắt ngọn lửa tạt lại của thiết bị hàn hơi phải đợclắp trên van điều chỉnh của bình và van một chiều phải đợc lắp ở

đầu ống dẫn, phía có ngọn lửa

ống dẫn khí phải tốt, dễ phân biệt và đợc bảo vệ chống nóng

và chống bị va chạm, bụi bẩn hoặc bị dầu, mỡ bám Mọi mối nối(măngxông ) phải chặt, khít, không đợc rò rỉ Khi bình axêtylen bịphát nóng, phải khoá van ngay tức thì, phát lệnh báo động sơ tán ng-

ời khỏi khu vực sẽ nguy hiểm và tìm nớc làm lạnh bình nhanh chóng

đồng thời phát lệnh báo động cháy, gọi cứu hoả

Khi công nhân đang sử dụng các công cụ cầm tay có điện, phảitắt điện ở các công cụ này trớc khi đặt công cụ xuống đất Tuyệt

đối không đợc để diêm hay bật lửa trong túi khi hàn

Khi hoàn thành các thao tác hàn, phải khoá các van cẩn thận.Không đợc dùng khí ôxy để phủi bụi trên quần áo

Khi hàn trong môi trờng kín, kim loại đợc hàn trớc đây đã sơn,

do nhiệt độ cao, khí độc sẽ bốc hơi làm nguy hại cho công nhân Khi

sử dụng một số loại que hàn đặc biệt cũng có thể có khí độc bốc ragây hại cho công nhân khi hít thở Nếu môi trờng hàn không thểthông gió đợc thì ngời lao động phải đợc trang bị mặt nạ và đợccung cấp dỡng khí Nếu kim loại hàn có che phủ bề mặt bằng các hợpchất có chứa kim loại chì, kẽm, thuỷ ngân, cadmi thì môi trờng hàn

nhất thiết phải trang bị hút khói vì những hỗn hợp có các kim loại nàyrất độc, rất nguy hiểm Tốt nhất, trớc khi hàn những kim loại có phủbằng sơn hay chất dẻo, hãy tẩy sạch sơn và chất dẻo rồi mới tiến hànhhàn.

* An toàn điện khi hàn trong nớc

bố trí trên xuồng ngay trên mặt nớc mà bên dới tiến hành công táchàn Nguồn điện hàn là dòng điện không đổi Dòng điện đạt từ

300 ~ 400 A Động cơ của loại máy hàn này chuyên dùng để phát ranguồn điện cho việc hàn dới nớc

Thợ hàn trong nớc phải mặc quần áo thợ lặn, cơ thể hoàn toàncách biệt với nớc Mọi trang bị điện nh dây dẫn, mỏ hàn, phải cách n-

sự phân bố phân tử kim loại không nh mẫu kim loại ban đầu mà bịgiòn Tuy nhiên các điều kiện về an toàn lao động khá ngặt nghèo

Nh mô tả quá trình công tác hàn thì việc trang bị an toàn cần rấtcẩn thận Những tai nạn có thể xảy ra là bỏng da, rò điện là khả dĩ

Máy

phát

điện

nơi hàn

Cách hàn khô đợc chuẩn bị hết sức kỹ càng Phải làm một buồngkín bọc quanh kết cấu cần hàn Trong buồng bơm đầy khí, thờng làkhí helium chứa ôxy có áp suất 0,5 bary.Buồng này gọi là buồng áp lựccao Công tác hàn tiến hành trong buồng kín này nên chất lợng đảmbảo tốt Việc hàn xảy ra dới áp suất cao cân bằng với áp suất của môitrờng nớc bên ngoài buồng kín chứa kết cấu hàn.

mà sinh ra tai nạn Khí nitơ tạo ra trong quá trình hàn sẽ lu trong máulàm cho ngời lao động bị ảnh hởng sức khoẻ Ngời thợ hàn phải đợchuấn luyện về nghề nghiệp, kỹ năng cũng nh rèn luyện sức khoẻ để

có thể chịu dựng đợc điều kiện lao động Trang bị bảo hộ đợc chútrọng đúng mức để tránh đến mức tối đa những ảnh hởng tiêu cực

Khi thiết kế hệ thống điện trên công trờng, phải đặt thiết bịbảo vệ nh aptomat hoặc cầu dao điện tổng cho đờng dây điệnchính trong nhà, cho từng đờng dây điện phụ, cho từng thiết bị cócông suất lớn Phải đặt cầu chì trớc từng ổ cắm điện, đảm bảo khi

có chạm chập cắt ngay đợc nguồn điện

Tiết diện dây dẫn phải chọn sao cho có đủ khả năng tải dòng

điện đến các thiết bị, dụng cụ điện mà nó cung cấp Không dùng

dây có tiết diện nhỏ cho các dụng cụ điện có công suất quá lớn đểtránh gây hoả hoạn.

Không dùng phụ tải quá mức cho phép của công suất thiết kế vì

sẽ gây quá tải dẫn đến cháy thiết bị, dây dẫn, gây cháy nổ

Không dùng dây điện, thiết bị điện trong nhà có chất lợngkém

Những thiết bị điện, đồ điện trong nhà quá cũ cần phải đợckiểm tra thờng xuyên để có kế hoạch đại tu hoặc thay thế

Không dùng bếp điện để đun nầu mà không có ngời trông coi.Thiết bị đồ điện, đồ điện dùng trong nhà khi không sử dụngphải ngắt ra khỏi nguồn điện

Trớc khi ra khỏi nhà hoặc trớc khi đi ngủ phải kiểm tra lại cácthiết bị, đồ điện, đèn, quạt

Không để trẻ nhỏ, ngời mắc bệnh tâm thần sử dụng các thiết

bị điện, đồ dùng điện trong nhà

Không lắp đặt hoặc để các thiết bị đồ dùng điện có toảnhiệt nh chấn lu, bóng đèn, bàn ủi, bếp điện trên các vật dụng dễcháy nh gỗ, giấy, giấy các tông, tấm xốp để ngăn ngừa hoả hoạn Khinối dây phải nối so le và quấn băng keo cách điện cẩn thận

Không đặt các chất dễ cháy (gaz, xăng, dầu, giấy) gần các thiết

bị, dụng cụ điện nh đèn, bàn ủi, bếp điện, ổ cắm điện

Khi xảy ra cháy do chập điện, phải nhanh chóng ngắt cầu dao

điện tổng, báo cho mọi ngời xung quanh biết, báo cho cảnh sát PCCC

và dùng phơng tiện chữa cháy tại chỗ dập lửa Cấm dùng nớc chữa lửakhi cha cắt điện

* Biển báo và những giải pháp an toàn cơ bản cho hệ thống điện tạm trên công trờng

Để chống điện giật, vị trí những vật dẫn điện phải đặt ở nơithích hợp Những ổ cắm phải đặt ở độ cao trên 1,2 mét Hệ thống

đầu mối điện phải để trong không gian có bảo vệ nh tủ chứa,phòng riêng Phải chống điện giật do con ngời tiếp xúc gián tiếp quakim loại khi dòng điện bị rò Phải làm các tấm che chắn nơi chứathiết bị điện mà nếu con ngời vô ý có thể va chạm ngoài ý muốn.Các vật dẫn điện phải đợc cách điện với mức cách điện đủ an toàncho ngời Với những phụ tải thờng xuyên tiếp súc với ngời đợc gọi làthiết bị nhóm II, nh quạt máy, ổ đóng ngắt điện, những thiết trí

mà ngời hay tiếp súc phải làm bằng vật liệu không dẫn điện nhêbônít hay loại nhựa tơng ứng

Bảo vệ chống các tác động nhiệt thờng dùng các thiết trí chechắn Chủ yếu chống các tác động nhiệt nhằm chống cháy Không đ-

ợc lắp đặt đờng dây điện, bảng điện trên đờng thoát hiểm Vậtliệu xây dựng sử dụng tại lối thoát hiểm phải là vật liệu khó cháy Lu ýrằng dòng điện rò có thể không đủ lớn để gây điện giật, làm ảnhhởng đến an toàn của con ngời nhng nếu kéo dài có thể gây racháy

Trong hệ thống các thiết bị điện phải lắp các thiết trí tự độngngắt mạch khi có sự cố

Tại những đầu mối của công trình điện nh

* Các thiết bị phân phối và trạm biến áp trong nhà, trạm biến ápngoài trời

* Các bộ chỉnh lu

* Các máy điện, thiết bị khởi động, điều chỉnh và bảo vệ

* Thiết bị điện của máy trục

* Các hệ thống thanh cái

* Các thiết trí điện phân

* Đầu mối các thiết bị chiếu sáng

* Đầu nguồn đờng dây điện 1 chiều và xoay chiều

* Đầu đờng cáp điện lực

* Đầu đờng dây dẫn điện trên không

Phải có bảng ghi rõ tên của đầu mối này, các tính năng kỹ thuậtchủ yếu của toàn bộ đầu mối, sơ đồ hệ thống các thiết bị đặttrong đầu mối, chỉ dẫn vận hành và an toàn khi thao tác Bảng đủ

độ lớn để chữ viết không quá nhỏ hoặc quá dày đặc Khổ chữ cao

ít nhất 2 cm, nét dày trên 2 mm

Đờng dây trần qua lộ giao thông, tại điểm thấp nhất của đờngdây phải treo một tấm biển có kích thớc 0,8 x 0,5 mét bằng vật liệucách điện, nền sơn màu da cam nhạt Trên biển phải ghi dòng trêncùng hai chữ “ nguy hiểm”, dòng dới ghi độ cao hiện nay của dây tại

điểm cắt này (đơn vị mét) so với mặt đờng, tiết diện dây và

điện áp tải

* Hệ thống tiếp đất

Tại nơi bắt đầu của dây tiếp địa phải có biển báo đánh dấu

Có sơ đồ đờng tiếp địa chôn ngầm gắn trên tờng để có thể nhậnbiết phần nằm dới đất

Ký hiệu nơi bắt đầu của dây tiếp địa