Bài giảng bệnh uốn ván

Mục tiêu học tập • Trình bày được yếu tố dịch tễ bệnh uốn ván • Mô tả được biểu hiện lâm sàng bệnh • Chẩn đoán được bệnh uốn ván và phân độ nặng của bệnh • Trình bày và giải thích được c

BỆNH UỐN VÁN

Trưởng Bộ môn Nhiễm-Vi sinh-Ký sinh

Mục tiêu học

tập

• Trình bày được yếu tố dịch tễ bệnh uốn ván

• Mô tả được biểu hiện lâm sàng bệnh

• Chẩn đoán được bệnh uốn ván và phân độ nặng của bệnh

• Trình bày và giải thích được các biện pháp điều trị bệnh uốn ván

• Áp dụng cho bản thân và giáo dục cộng đồng các biện pháp phòng ngừa uốn

ván

cơn co giật trên nền tăng trương lực cơ

• Ở các nước phát triển: tỷ lệ mắc hàng năm là 0.1 – 0.2 ca/1 triệu dân,

Tác nhân gây

bệnh

• Vi khuẩn uốn ván: Clostridium tetani

- Trực khuẩn kỵ khí, Gram (+),

- Tồn tại trong dưới 2 thể:

➢ Thể nha bào (sporulated form): khi ở ngoài môi trường

+ Gặp nhiều ở trong đất, phân của người và súc vật

+ Đề kháng tốt với nhiệt (chịu được sức nóng đun sôi 1-3 giờ) và các thuốc

Đặc điểm

dịch tễ

• Nguồn bệnh: chủ yếu là đất, phân người và súc vật có chứa

nha bào uốn ván

• Đường vào: nha bào uốn ván qua các vết thương của

da và niêm mạc

- Vết thương có thể nhỏ và kín đáo (vết kim tiêm, ngoáy tai, gai

đâm, ) đến các vết

thương to, rộng, nhiều ngóc ngách (TN lao động, giao thông, …)

- Vết thương sau phẫu thuật, nạo thai, cắt rốn, … với các dụng

Sinh bệnh

học

Bệnh uốn ván phát sinh, phải đủ 3 điều kiện:

• Sự xâm nhập của VT uốn ván: có vết thương ở da và niêm mạc bị

nhiễm nha bào uốn ván.

• Điều kiện lan tràn và phát huy tác dụng gây bệnh của

Cơ chế bệnh

sinh

Uốn ván không do chính mầm bệnh gây nên mà do độc tố

hướng thần kinh

(Tetanospasmin) của nó gây nên

• Độc tố uốn ván: từ vết thương → tận cùng của neuron vận động ngoại vi

(peripherals motor neuron terminals), xâm nhập vào sợi trục

(axon) → thân TB TK

ở não và tuỷ sống bằng cách di chuyển ngược trong TK

• Đồng thời, độc tố di chuyển ngang qua các sinap tới những tận cùng tiền sinap

(presynaptic terminals) của các neuron ức chế và ngăn cản

tại và tăng lên)

→HĐ của neuron vận động alpha không kiểm soát được và gây co cứng các cơ vân

→ Mỗi khi có kích thích (bên trong/bên ngoài) sẽ xuất hiện các cơn

co giật cứng

các dây TK nên dây ngắn bị ảnh hưởng trước, dây dài bị sau.

=> Các triệu chứng co cứng cơ xuất hiện kế tiếp nhau: đầu tiên là cứng hàm →cơ

đầu, mặt, cổ →cơ thân mình →các chi

Biểu hiện lâm

• Thời kỳ khởi phát: từ khi cứng hàm → cơn co giật, cơn co

thắt hầu họng, thanh quản đầu

Các thể lâm sàng

- Cơ nhai co cứng, nổi rõ khi cử động

- Khoảng cách giữa 2 cung răng hẹp (<3cm)

- Không tìm thấy điểm đau rõ rệt vùng quai

➢ Cong ưỡn người ra trước (co cứng cơ phía sau CS)

➢Gập người theo tư thế bào thai (co cứng cơ trước CS)

➢Thẳng như tấm ván (co cứng đồng đều các cơ trước và sau CS)

➢Cong người sang 1 bên (co cứng cơ 1 bên CS)

giật:- Co giật cục bộ hoặc toàn than (thường gặp hơn)

- Cơn co giật/co gồng toàn thân xuất hiện tự nhiên hoặc khi có kích động bởi

tiếng động, va chạm, ánh sáng chói, tắc đàm, đau đớn, …

➢ Co thắt: có 2 biểu

hiện:- Co thắt hầu họng: nuốt sặc, khó nuốt, không nuốt

được, sặc đàm

- Co thắt thanh quản: tím tái, ngưng thở

➢ Dấu hiệu toàn

than:- Luôn tỉnh táo trừ trường hợp co giật, co thắt thanh quản liên tục có thể dẫn

đến lơ mơ, hôn

mê do thiếu oxy não

- Không sốt trừ trường hợp bội nhiễm, RL TK thực vật, …

Thể lâm sàng – Uốn ván cục bộ, uốn

ván thể đầu

• Uốn ván

cục bộ: - Hiếm gặp, biểu hiện bằng co cứng cơ, tăng trương

lực và co giật

cơ ở một chi hoặc một vùng cơ thể.

- Thường tiến triển thành uốn ván toàn thể.

Thể lâm sàng – Uốn ván

sơ sinh

• Điển hình xảy ra ở trẻ 3-28 ngày tuổi (trung bình 8

ngày),

• Thời gian ủ bệnh: từ 2 ngày đến hơn một tháng.

• Triệu chứng đầu tiên là bỏ bú, khóc nhỏ tiếng, sau đó, khít hàm,

không bú được, cứng cơ toàn thân, và co giật.

Phân độ nặng uốn ván

Chẩn đoán – Chẩn đoán

xác định

• Dựa hoàn toàn vào LÂM SÀNG vì các XN không đặc

hiệu và thường cho KQ

c) Kiểm soát co giật và co cứng cơ

d) Điều chỉnh rối loạn thần kinh thực vật

e) Điều trị hồi sức tích cực và các biện pháp

hỗ trợ khác

nha bào uốn ván.

(chú ý: trước khi xử trí vết thương nên dùng huyết thanh kháng

➢ Sơ sinh: 1.000 đơn vị/kg CN.

• SAT phải thử phản ứng trước tiêm, test SAT với 75 đơn vị; với HTIG không

cần thử test.

hô hấp và tuần hoàn.

▪ Ưu tiên dùng loại thuốc ít độc, ít gây nghiện, thải trừ nhanh,

dung nạp tốt

khi tiêm hay truyền tĩnh mạch

▪ Điều chỉnh hàng ngày, hàng giờ cho phù

Điều trị cụ

thể

c) Kiểm soát co giật và co

cứng cơ

• Diazepam:➢ Liều: 2-7 mg/kg/24h (không quá 240 mg/24h), chia đều mỗi 1

giờ, 2 giờhoặc 4 giờ Mỗi lần 1-2 ống (10-20

➢ Theo dõi: duy trì nồng độ Mg trong máu từ 2 - 4 mmol/L.

• Thuốc ức chế beta giao

cảm:➢ Labetalol liều 0,25 - 1,0 mg/phút thường được

dùng,

➢ Không nên dùng propranolol do nguy cơ

đột tử

• Đảm bảo thông thoáng đường

thở:➢Hút đờm dãi, không ăn uống đường miệng để tránh sặc và co thắt thanh

rãi

định:- Giảm oxy máu với SpO2 < 92% mặc dù đã thở oxy.

- Người bệnh thở yếu không đảm bảo thông khí

- Người bệnh đang dùng liều cao các thuốc an thần, gây mê, giãn cơ

hoặc ở người cao tuổi nên theo dõi sát để cho thở máy kịp thời

hoàn:➢ Đảm bảo thể tích tuần hoàn bằng truyền dịch,

➢ Dùng thuốc vận mạch và gây mê khi có rối loạn thần kinh thực vật gây

huyết áp dao động

• Pyridoxin (vitamin

B6):➢ Có tác dụng làm tăng tiết GABA, đối kháng gián tiếp với độc

tố uốn

ván (làm giảm tiết GABA),

➢ Liều dùng: uống 10 - 14 ngày

- Người lớn và trẻ lớn: 10 mg/kg/ngày,

- Sơ sinh: 100 mg/ngày

khác:➢ Đảm bảo cân bằng nước và điện giải,

➢ Dinh dưỡng: nhu cầu năng lượng cao 70 kcal/kg/ngày, tránh táo bón

(thuốc nhuận tràng)

➢ Người bệnh bí tiểu nên đặt thông tiểu sớm

➢ Vệ sinh cơ thể và các hốc tự nhiên, thay đổi tư thế chống loét

➢ Rửa, nhỏ thuốc tra mắt thường xuyên

➢ Phòng huyết khối tĩnh mạch

➢ Vật lý trị liệu bắt đầu sớm sau khi hết co giật

➢ Dùng thêm thuốc làm mềm cơ

➢ Loét và xuất huyết dạ dày do stress.

d Nhiễm trùng: viêm phế quản, viêm phổi, nhiễm khuẩn vết mở khí quản,

viêm nơi tiêm truyền tĩnh mạch, nhiễm trùng đường tiết niệu,

nhiễm khuẩn

huyết, viêm xoang,

e Rối loạn thăng bằng nước và điện

giải

g Suy thận: khi có suy thận thường tiên lượng người bệnh rất

nặng, nguy

cơ tử vong cao

h Biến chứng khác: suy dinh dưỡng, cứng khớp, loét vùng tỳ đè, suy giảm

tri giác do thiếu oxy kéo dài, đứt lưỡi do cắn phải, gãy răng

• Dùng kháng sinh penicillin hay erythromycin,

• Nếu chưa được chủng ngừa hay chủng ngừa không đầy đủ đối với bệnh

uốn ván nên tiêm SAT 1500 đơn vị (1-2 ống tiêm bắp), tiêm vaccin uốn

ván để có miễn dịch chủ động

TRÂN TRỌNG CẢM ƠN SỰ CHÚ Ý LẮNG NGHE!