Bài giảng Bệnh lý lồng ngực, phổi màng phổi - GS Văn Tần

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là sinh viên hỏi bệnh sử và khám bệnh, tìm ra các triệu chứng và dấu chứng chính, chỉ định xét nghiệm và hình ảnh cần thiết để định bệnh và biết các nguyên tắc xử trí các bệnh lồng ngực, màng phổi và phổi: Lồng ngực bị biến dạng bẩm sinh hay mắc phải và u bướu. Màng phổi bị viêm nhiễm hay u bướu và khoang màng phổi bị tràn dịch, tràn khí. Phổi bị viêm nhiễm hay u bướu

BỆNH LÝ LỒNG NGỰC,

PHỔI-MÀNG PHỔI

GS Văn Tần Nguyên Chủ nhiệm Bộ môn

Ngoai TQ

MỤC TIÊU BÀI GIẢNG

• Sinh viên hỏi bệnh sử và khám bệnh, tìm ra

các triệu chứng và dấu chứng chính, chỉ

định xét nghiệm và hình ảnh cần thiết để

định bệnh và biết các nguyên tắc xử trí các bệnh lồng ngực, màng phổi và phổi:

1 Lồng ngực bị biến dạng bẩm sinh hay mắc

TỔNG QUAN

• Bệnh lý lồng ngực, phổi-màng phổi trong

ngoại khoa rất đa dạng

• Cần định bệnh sớm thì điều trị mới có hiệu

quả

• Là một chuyên khoa sâu, BS cần có kiến

thức hàn lâm và kinh nghiệm thực tiển, biết ứng dụng các xét nghiệm và hình ảnh hiện đại để chẩn đoán và điều trị

• Ngày nay, đa số bệnh lý phổi-màng phổi lành

tính có thể mổ qua nội soi lồng ngực

LỒNG NGỰC BIẾN DẠNG

BẨM SINH

Lồng ngực biến dạng, bất túc có thể chèn ép gây suy hô hấp, suy tim làm cho trẻ tử vong sớm hay phát triển chậm Có thể có nhiều

LỒNG NGỰC LỎM BẨM SINH

BƯỚU LỒNG NGỰC

• Bướu có thể hiền hay ác, thường tiên

phát

• Bướu có thể phát triển ở phần mềm

(da, cơ, mỡ) ở sườn, ở sụn hay ở

xương sống, xương ức, cơ hoành

• Khám LS có thể biết bướu phát xuất ở

đâu và các đặc tính (dạng đặc, nang, mức di động, đau hay không)

HÌNH BƯỚU LỒNG NGỰC

BƯỚU LỒNG NGỰC

• Xét nghiệm (mô bướu) và hình ảnh

(phần mềm hay xương, sụn) cho biết

tính chất, vị trí và độ xâm lấn của bướu

• Phát hiện sớm, bướu còn khu trú, cắt

TRÀN KHÍ MÀNG PHỔI

• Khí thường thoát ra từ phế nang, phế

bào bị rách hay bị tổn thương do

xuyên kim, trocar

• BN bị khó thở nặng hay vừa: khám

thấy HC 3 giảm, 1 tăng

TRÀN KHÍ MÀNG PHỔI

• Hình ảnh (Xquang, CT, MRI) cho định

bệnh: phổi xẹp nhiều hay ít, phổi dính màng phổi hay không, màng phổi, phổi

có tổn thương không (khí phế thủng )

• Xét nghiệm tổn thương: viêm lao, viêm

không đặc hiệu kết hợp với nhiễm

trùng, bướu hiền hay ác

TRÀN KHÍ MÀNG PHỔI

• Cần theo dõi sinh hiệu

• Dẫn lưu lồng ngực kín cấp cứu có hút

hay không khi khó thở

• Nếu dẫn lưu không hiệu quả hay tái

phát cần mổ mở hay nội soi để làm cho phổi nở, và điều trị nguyên nhân

HÌNH TKMP TRÁI BỆNH LÝ &

CHẤN THƯƠNG

• Chọc hút: dịch vàng chanh (lao), mủ (nhiễm

trùng), máu (ung thư), dưỡng chấp (ung

thư)

• Xét nghiệm tìm tế bào, vi trùng, albumin để

có hướng điều trị thích hợp

và khoang màng phổi có thể bị viêm

nhiễm, đặc biệt là khi xuyên thích nhiều lần

HÌNH TRÀN DỊCH MÀNG PHỔI TRÁI

BƯỚU MÀNG PHỔI

• Bướu thứ phát (di căn):

- Định bệnh: Cần tìm gốc xuất phát qua khám lâm sàng, xét nghiệm và hình ảnh

- Điều trị: Bướu đơn độc, cắt bỏ kết hợp với hóa trị bệnh gốc

HÌNH BƯỚU MÀNG PHỔI PHÁI TIÊN

PHÁT XÂM LẤN PHỔI

APXE PHỔI

• LS: đau ngực, khó thở, sốt-lạnh, ho

khan nhiều (apxe chƣa dò ra PQ) hay

ra mủ thối hay máu vào buổi sáng

(apxe đã dò ra PQ) Cơ địa ốm yếu,

nhiễm trùng

• Hình ảnh: khối mờ trong chủ mô phổi

(chƣa dò ra PQ), có khi có mức khí (dò ra PQ)

thuỷ-• Xét nghiệm: vi trùng hiếu và hiếm khí

APXE PHỔI

• Điều trị:

- Nội khoa, dùng kháng sinh phổ rộng

- Ngoại khoa khi ho ra máu: khi tổn

thương khu trú, có vi trùng kháng

thuốc

- Phẫu thuật chính là dẫn lưu apxe

Cắt bỏ phổi nếu cần, nhưng chỉ giới

hạn ở vùng tổn thương

HÌNH APXE PHỔI PHẢI

phổi, thấy rõ trên hình chụp có

lipiodol Phế quản dãn có thể khu trú hay lan tỏa, 1 hay cả 2 phổi

• Xét nghiệm: đàm có vi trùng

DÃN PHẾ QUẢN

• Điều trị:

- Nội khoa, dùng kháng sinh phổ rộng

- Ngoại khoa; ho ra máu trên 1 vùng

tổn thương khu trú, có vi trùng kháng thuốc

- Phẫu thuật chính là cắt bỏ phần phổi

bị tổn thương

CÂY PHẾ QUẢN TRÁI DÃN HÌNH TÚI CÓ

LIPIODOL BÊN TRONG

LAO PHỔI KINH NIÊN

• LS: ốm yếu, bạc nhƣợc Ho nhiều, khạc

đàm xanh hay máu Đau ngực, khó thở Sốt vừa về chiều

• Hình ảnh: phổi có đám mờ khu trú hay

rải rác với các mô xơ Có thể có hang lao trong đám mờ

• Xét nghiệm: hiếm khi tìm thấy vi trùng

lao

HÌNH LAO PHỔI XƠ-HANG

LAO PHỔI KINH NIÊN

• Điều trị:

- Nội khoa, dùng thuốc chống lao

- Ngoại khoa: ho ra máu trên 1 vùng tổn thương khu trú, có thể có vi trùng lao kháng thuốc

- Phẫu thuật: Cắt bỏ phần phổi bị tổn thương

NẤM PHỔI

• LS: cơ địa lao hang, HIV (+) Triệu

chứng như lao phổi kinh niên nhưng

ho ra máu dai dẳng, tái phát

• Hình ảnh: khối nấm nằm trong hang lao

hình lưởi liềm ở trên (khí) Phổi bị xơ

lao nhiều chỗ khác

• Xét nghiệm: tìm thấy nấm Aspergillus

trong khối nấm

- Thủ thuật: bít mạch máu hở qua

chụp hình mạch máu + bơm thuốc

chống nấm vào trong khối nấm

HÌNH NẤM Ở ĐỈNH PHỔI TRÁI

• Trong hang lao, khối nấm nằm tự do,

phía trên hang có hình liềm hơi

BƯỚU KHÍ-PHẾ QUẢN GỐC

• LS: ho và khó thở

• Soi thấy bướu nhô ra từ thành trong, làm

hẹp lòng khí-phế quản

• Sinh thiết: bưóu có thể hiền hay ác

• Điều trị: Cắt bỏ bướu rộng qua NS (cắt đốt)

BƯỚU KHÍ-PHẾ QUẢN GỐC

• Hình ảnh qua NS:

BƯỚU PHỔI, PHẾ QUẢN

• LS: bướu nhỏ < 2 cm, chưa rõ triệu

chứng, phát hiện nhờ XQ phổi, xác

định nhở CT Bướu > 2 cm, ho, đau

ngực Khó thở, ho ra máu, sốt khi bướu lớn, mất kí

• Khám kỷ, so sánh 2 phổi có thể tìm

thấy khối choán chỗ trong chủ mô phổi khi u ớn

BƯỚU PHỔI, PHẾ QUẢN

• Hình ảnh: XQ, CT thấy 1 vùng mờ, khu trú

Có thể đo được kích thước và thấy hạch rốn phổi và trung thất khi hạch >1cm

• NS phế quản: Thấy và sinh thiết được bướu

trung tâm Chải rửa, hút có thể tìm thấy tế

bào khối u ở bướu trung gian Không tìm

thấy bướu ngoại biến

• Xét nghiệm: các markers, không đặc hiệu

nhưng cần để biết hiệu quả điều trị và bướu tái phát

• Sinh thiết: xác định tính chất và loại bướu

BƯỚU PHỔI, PHẾ QUẢN

• Điều trị: dựa trên mô bệnh học, hình ảnh

(CT) và giai đoạn bướu (ác tính)

1 Bướu hiền: mổ cắt bỏ vùng phổi có khối u

2 Bướu ác:

- tế bào nhỏ: mổ cắt bỏ rộng phần phổi có bướu khi bướu còn ở gđ I

- không phải tế bào nhỏ: cắt 1 phần phổi

khi bướu ở gđ I, + nạo hạch khi bướu ở gđ

II và IIIA

BƯỚU PHỔI TRÁI: XQ & CT NGỰC

HÓA-XẠ TRỊ

• Tất cả bướu tế bào nhỏ

• Bướu không phải tế bào nhỏ, hoá-xạ trị từ

gđ IIB trở lên sau mổ

• Hóa-xạ tân hổ trợ bướu ác phổi IIIA, IIIB:

thuốc kinh điển hay thuốc mới

• Hoá trị (xạ trị ?) cho tất cả trường hợp quá

giai đoạn phẫu thuật hay chống chỉ định

phẫu thuật

• Có thể hết hợp với thuốc nhắm trúng đích

hay gen trị liệu

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM

1 Nguyên nhân tràn khí màng phổi, câu nào sai ?

a- Lao phổi

b- Chấn thương ngực

c- Nhiễm trùng xoang màng phổi

d- Đa sồ trường hợp là vô căn

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM

2- Lâm sàng tràn khí màng phổi, câu nào

đúng ?

a- Gỏ nghe trên trong, dưới đục

b- Nghe tiếng rì rào phế nang-phế bào giảm c- Ho, sốt, đau ngực là triệu chứng chính

d- Khó thở thường nặng

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM

3- Tràn dịch-tràn khí màng phổi, câu nào sai ?

a- Nghe thấy phía dưới giảm rì rào phế nang

b- Dịch tràn do lao thường là vàng chanh

c- Dịch tràn do viêm đa màng thường có albumin >

30g/l

d- Dịch tràn là máu thường do ung thư hay chấn

thương

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM

4- Lao phổi, tổn thương mãn tính có hình

ảnh, câu nào sai ?

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM

5- Dãn phế quản, câu nào đúng ?

a- Thường ho ra đàm có mủ nhiều buổi

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM

6- Apxe phổi, câu nào sai ?

a- Có thể xẩy ra ở bất cứ ai

b- Apxe khu trú trong chủ mô phổi

c- Ho ra mủ thối khi apxe dò ra phế quản

d- Điều trị nội khoa với kháng sinh phổ rộng

là chính

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM

7- Ung thư phổi, câu nào sai ?

a- Khói thuốc lá là nguyên nhân chính

b- Phát hiện sớm thường khó do triệu chứng

mơ hồ

c- Hầu hết trường hợp đều có ho ra máu

d- Ở giai đoạn muộn, khó thở thường xẩy

ra

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM

8- Ung thư phổi, câu nào đúng nhất ?

a- Ung thư phổi ngày càng gặp nhiều ở các

nước đang phát triển

b- Ung thư phổi tế bào nhỏ thường chiếm tỉ

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM

9- Ung thư phổi, câu nào sai ?

a- Phát hiện sớm, phẫu trị là tốt nhất

b- Phát hiện muộn, hoá trị là chính

c- Ung thư không phải tế bào nhỏ nên mổ

khi khối u còn ở giai đoạn IIIA

d- Phẫu trị ở giai đoạn muộn cũng có lợi

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM

10- Nấm phổi, câu nào sai ?

a- Nấm phổi thường gây nhiễm ở người

kém miễn nhiễm

b- Nấm phổi thường gây ho ra máu

c- Nấm thường tìm thấy trong chất tiết qua

soi phế quản

c- Điều trị nấm phổi không khó

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM

11- Apxe phổi, câu nào sai ?

a- Thức ăn hay vật lạ vào phế quản là

nguyên nhân chính

b- Ở trẻ con, viêm phổi do cầu trùng có thể

gây apxe phổi

c- Đa số lành bệnh do phát hiện sớm và

điều trị đúng

d- Ho khạc ra mủ hôi là dấu hiệu xẩy ra sớm

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM

12- Dãn phế quản, câu nào sai ?

a- Ít khi do lao phổi

b- Thường do ho nhiều lâu ngày

c- Có thể do bẩm sinh

d- Thường do hút nhiều thuốc lá

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM

13- Lao phổi, câu nào sai ?

a- Lao phổi thường xẩy ra ở người nghèo

trong các nước đang phát triển

b- Thường tìm thấy vi trùng lao trong lao

phổi kinh niên

c- Ho dai dẳng, sốt về chiều, đau ngực là

những triệu chứng thường gặp

d- Ho ra máu sớm có thể xẩy ra

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM

14- Lao phổi, câu nào sai ?

a- Lao hạt, lao kê, tràn dịch màng phổi là lao cấp

tính

b- Khó tìm thấy vi trùng lao trong lao cấp tính

c- Lao cấp tính có triệu chứng rầm rộ gần như

viêm phổi cấp

c- Khó phân biệt lao cấp tính với lao tái phát trên

hình ảnh

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM

15- Tràn dịch màng phổi, câu nào sai ?

a- Hình phổi thấy mức thuỷ khí

b- Hình phổi thấy đường cong Damoiseau c- Sau khi hút dịch sẽ bị thêm tràn khí

d- Thường gặp nhất là dịch vàng chanh