ĐỀ CƯƠNG ôn tập môn CHÍNH SÁCH CÔNG

* khái niệm chính sách công Học giả phương Tây - chính sách là các kế hoạch, quy hoạch do nhà nước hoặc những người có thẩm quyền ban hành - chính sách là 1 quá trình được tập hợp bởi 1

ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP MÔN CHÍNH SÁCH CÔNG CHƯƠNG 1 : Chính sách công và hệ thống chinh sách công

1- Trình bày khái niệm, chức năng chính sách công và cho 3 ví dụ minh họa

*) khái niệm chính sách công

Học giả phương Tây

- chính sách là các kế hoạch, quy hoạch do nhà nước hoặc những người có thẩm quyền ban hành

- chính sách là 1 quá trình được tập hợp bởi 1 loạt các hoạt động

- chính sách có mục đích, mục tiêu phương hướng rõ ràng không phải hành

vi tự phát và mù quáng

- chính sách là phân phối mang tính thẩm quyền

Tóm lại : chính sách công là những định hướng mục tiêu và biện pháp hành động, được nhà nước lựa chọn và ban hành như một công cụ quản

lí của nhà nước, nhằm giải quyết các vấn đề công cộng được lựa chọn, và được đảm bảo thực thi bởi các chủ thể có thẩm quyền

*) chức năng của chính sách công

CSC có những CN cơ bản sau

1 Chức năng định hướng

- Chính sách định hướng hành vi của Xh và sự phát triển của sv, svc

theo hướng mong muốn của chủ thể hoạch định chính sách

- CN định hướng hàm chứa nội dụng quan trọng của cs đó là: qui

định mục tiêu và xác định phương hướng  hoạt động xh từ chỗ phức tạp, đa chiều, mâu thuẫn, thiếu mục đích  rõ ràng, thống nhất, có quĩ đạo xác định, pt có trật tự

Vdu: cs phát triển kinh tế thị trường, tạo điều kiện cho dn hoạt động

NN đã đưa vào luật doanh nghiệp 1 điểm quan trọng “ dn thuộc mọi thành phần kinh tế có quyền kinh doanh các ngành, nghề mà pháp luật

không cấm”, thay vì chỉ được kd những gì mà nhà nước cho phép, trước đó

2 Cn điều khiển kiểm soát

- Cn tạo ra các tác dụng han chế, hoặc thúc đẩy đối với hành vi của

xã hội or sự pt của sv, sv

- Cs ra đời nhằm giải quyết, hoặc phòng tránh sự nảy sinh của

những vd xã hội nhất định Các nhà hoạch định chính sách, thông qua cs để khuyến khích hành vi mà họ mong muốn, cũng như trừng phạt những hành vi không mong muốn, từ đó thực hiện điều khiển kiểm soát xh thông qua 2 hình thức: trực tiếp hoặc gián tiếp

- Thực hiện cn này cần chú ý vấn đề mức độ Điều này dựa vào hệ

thống phản hồi thông tin phải kịp thời đúng lúc, để cs luôn ở trạng thái phát huy tác dụng tích cực

Ví dụ: cs kế hoạch hoá gđ, hướng đến việc các gia đình chỉ sinh

1-2 con, nhằm mục tiêu hạn chế tăng trưởng ds trong đk phúc lợi xh chưa đảm bảo được- sẽ dẫn đến khó khăn kt cho gđ và gánh nặng quản lý và dv nhà nước bất ổn chính trị

3 Chức năng điều tiết

- Csc Điều tiết các quan hệ lợi ích nhằm đảm bảo sự hài hoà các

hoạt động xh trong tiến trình phát triển

Vd: chính sách đính giá tiền điện, nước theo luỹ tiến nhằm hạn chế

sử dụng lãng phí nguồn lực

4 Chức năng biểu tượng

Chính sách có ý nghĩa tượng trưng không tạo ra kết quả vật chất Vd: chính sách về quốc hoa, về biểu tượng dân tộc, về truyền bá sử dụng tiếng việt của người kinh Cs chỉ dừng lại ở việc xđ phương hướng, mục tiêu phấn đấu nên có của xã hội

2- Phân tích bản chất của chính sách công.

Bản chất của chính sách công bao gồm: bản chất giai cấp + bản chất công cụ

a Cs là sự biểu đạt tập trung của lợi ích và ý chí giai cấp

- cs thế hiện sự tập trung của lợi ích giai cấp, nên bất kì giai cấp hay

nhà nước nào khi hoạch định chinh sách cũng đều căn nhắc trước hết việc lm tn để giữ gìn lợi ích kt, củng cố địa vị chính trị của mình, và làm thế nào để làm suy yếu sức mạnh, tước đoạt lợi ích kinh tế của giai cấp đối địch

- Chính sách thể hiện ý chí của giải cấp các giai cấp khác nhau thống

trị các giai đoạn lịch sử khác nhau Tương ứng với đó, bc của cs cũng có những sự khác biệt rõ rệt, nhưng đều là công cụ cơ bản để củng cố địa vị thông trị và quản lý về chính trị của giai cấp

b Chính sách phục vụ phát triển kinh tế xã hội

- Nhà nước với vtro là công cụ của giai cấp thông trị, có nhiệm vụ duy

trì cả cn chính trị và kinh tế cs +pháp luật là công cụ của nhà nước nên cũng có chức năng này

- Nhà nước có chức năng quản lý với các vđ xã hội, việc đó được thể

hiện thông qua các chính sách Quá trình thực hiện chính sách có sự khai thác và tận dụng các nguồn lực hiện có và tiềm ẩn của xã hội cũng đồng thời thúc đầy sự phát triển kinh tế xã hội

c Chính sách điều tiết các mqh lợi ích

Nội dung cốt lõi trong bản chất chinh sách là giải quyết vấn đề phân phối lợi ích xã hội

- Bản chất cs trước hết thể hiện ở chỗ, đó là tập trung ý chí và lợi

ích của một giai cấp xã hội cụ thể, các mqh mà cs phải điều tiết chính là hình thức biểu hiện của các mối quan hệ giữa các giai cấp

- Thứ 2, sự phân phối các quan hệ lợi ích trong xh cũng phản ánh sự

phân phối tổng hợp, tổng quát lợi ích toàn diện của toàn thể thành viên xã hội

- Thứ 3, sự phân phối chinh sách là 1 quá trình động, gồm 4 gđ: lựa

chọn lợi ích, tổng hợp lợi ích, phân phối lợi ích và thực hiện lợi ích 3- Các đặc trưng của chính sách công là gì?Một chính sách công gồm những bộ phận nào?

*) Đặc trưng cơ bản của chính sách công

1 Chủ thể ban hành chính sách công là nhà nước

2 Chính sách công gồm nhiều quyết định liên có quan đến nhau

3 Csc nhằm giải quyết vấn đề nảy sinh trong đời sống kinh tế xã hội

4 Csc bgom những việc nhà nước định làm và không định làm

5 Csc tác động đến các đối tượng của chính sách

6 Csc phục vụ lợi ích chung của công cộng

*) Cấu trúc csc

1 chủ thể chính sách

Khái niệm: cá nhân, nhóm hoặc tổ chức - tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào hoạt động hoạch định, thực thi, đánh giá và giám sát chính sách

a Chủ thể chính thức ( ở bên trong hệ thống chính trị, và trực tiếp sử dụng quyền lực công)

Cơ quan nhà nước

Đảng cầm quyền

b Chủ thể phi chính thức ( ở bên ngoài hệ thống chính trị và không trực tiếp sử dụng quyền lực công)

Nhóm lợi ích

Công chúng

Truyền thông

Các tổ chức chính trị, xã hội; tổ chức phi chính phủ; tổ chức nghiên cứu chính sách

2 khách thể chính sách

Là các đối tượng chịu tác động của chính sách

- Vấn đề (sự việc) xã hội cần giải quyết

- Các thành viên xã hội cần tác động bằng chính sách (Nhóm xã hội mục tiêu)

3 môi trường chính sách

- Là tổng hòa tất cả các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành, tồn tại và phát triển của chính sách

- Phân loại:

+ Môi trường tự nhiên: vị trí địa lý, diện tích, điều kiện khí hậu, núi sông, quặng chất…

+ Môi trường xã hội: Tình hình kinh tế - xã hội; điều kiện thể chế, chế độ; văn hóa chính trị (hình thái ý thức, giá trị quan, lý tưởng chính trị); môi trường quốc tế

CHƯƠNG 2:

1- Trình bày sơ đồ tổ chức bộ máy nhà nước và nêu ngắn gọn vai trò của chính phủ và quốc hội trong hoạch định chính sách công

1.vai trò của Quốc hội

Vị trí:

Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Chức năng:

• Lập hiến, lập pháp

• Quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước

• Giám sát tối cao đối với hoạt động của nhà nước

2 vai trò Chính phủ:

Vị trí, chức năng:

- Là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền hành pháp, là cơ quan chấp hành của Quốc hội

- Chính phủ chịu trách nhiệm trước Quốc hội và báo cáo công tác trước Quốc hội, Ủy ban thường vụ Quốc hội, Chủ tịch nước

2- Vai trò của cơ quan truyền thông trong việc hoạch định chính sách công? Nêu ví dụ minh họa

- Nhà nước thông qua các phương tiện truyền thông để truyền tải các

ý tưởng chính sách đến cho người dân, từ đó nhận các ý kiến đống góp, phản biện để quá trình hoạch định chính sách được tốt hơn

- Ví dụ: báo đài và các kênh thông tin, truyền tải những vấn đề gây

bức xúc trong đời sống nhân dân ví dụ như vấn đề an toàn thực phẩm, nhà nước nắm bắt được các vấn đề đó, từ đó đề ra các cs để giám sát kiểm tra đảm bảo vs an toàn thực phẩm để trấn an nhân dân

CHƯƠNG 4 – Hoạch định chính sách công

1- Khái niệm hoạch định chính sách công, khi hoạch định chính sách công cần tuân thủ những nguyên tắc nào?

*) khái niệm hoạch định chinh sách công

- Hoạch định chính sách là quá trình thiết kế một chính sách đáp ứng các nhu cầu, đòi hỏi của thực tiễn xã hội

*) 7 Nguyên tắc hoạch định chính sách

- Nguyên tắc vì lợi ích công

- Nguyên tắc hệ thống, liên đới, kế thừa

- Nguyên tắc hiện thực, phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh, thể chế

- Nguyên tắc quyết định đa số: giải quyết vấn đề không thống nhất tuyệt đối về lợi ích

- Nguyên tắc dựa trên bằng chứng, tránh chủ quan duy ý chí.

- Đảm bảo tính minh bạch, giải trình

- Đảm bảo sự tham gia

2- Khái niệm vấn đề chính sách và cách thức phân tích vấn đề trong quá trình hoạch định chính sách?

*)vấn đề được xem là vấn đề chính sách khi vấn đề có:

- Tính cấp bách, gay gắt, bức xúc của vấn đề, có khả năng cản trở sự phát triển kt, xh: đói nghèo, phân hoá xã hội

- Các vấn đề nhạy cảm, thu hút sự quan tâm, lo lắng của nhiều người, ảnh hưởng đến nhiều mặt của đời sống: thuế, giá cả, tham nhũng

- Vấn đề có khả năng ngày càng trở nên gay gắt trong tương lai: tăng dân số, quy hoạch đô thị

- Các vấn đề có khả năng ảnh hưởng đến mục đích, mục tiêu quản lý của chủ thể quản lý: tiến hành cải cách tốt hơn

- Tính hệ thống của vấn đề

*) cách thức phân tích vấn đề trong quá trình hoạch định chính sách

Kiến thức thẩm

quyền mong muốn

của chủ thể

Tình hình thực

tế

Thực tế

Mong muốn

So sánh

Có chênh lệch

Không chênh lệch

Xác định tính bức xúc

Quyết định ra chính sách

Kết thúc

3- Nêu nội dung các bước trong quá trình hoạch định chính sách công

B1: Hoạt động xây dựng nghị trình

- Là một chuỗi các hoạt động cần thiết để đưa vấn đề vào chương trình làm việc nhằm thảo luận để đi đến quyết định ban hành hoặc không ban hành 1 chính sách

- Là quá trình vận động, tác động lẫn nhau giữa các nhóm lợi ích, giữa nhiều bên tham gia Có thể chia làm 2 nhóm cơ bản: nhóm đề xuất ban hành chính sách và nhóm phản đối việc ban hành chính sách

- Lưu ý: Không phải vấn đề nào vào được chương trình nghị sự cũng sẽ trở thành chính sách

- 4 loại: ns toàn dân, ns hệ thống, nghị sự thể chế, nghị sự quyết sách

B2: thiết kế chính sách

* Xây dựng đề xuất CS (tiền dự thảo): khi đưa ra đề xuất (thông qua báo cáo, tờ trình) thì phải hiểu mình đang đề xuất cái gì, liên quan các vấn đề khác thế nào, có tác động ra sao Tức là có hình dung cơ bản về CS đề xuất;

có sự sàng lọc các phương án và dự kiến lựa chọn phương án

* Hoàn thiện dự thảo CS: là một chuỗi các hoạt động soạn thảo, đánh giá, thẩm định, góp ý, tiếp thu, chỉnh lý, hoàn thiện có thể được lặp lại nhiều lần đối với văn bản CS, nhằm tạo ra căn cứ thông tin cho chủ thể ban hành CS quyết định

B3: ra quyết định và hợp pháp hoá chính sách

*) Ra quyết định chính sách

- Là việc lựa chọn phương án CS hợp lý nhất (tạo ra kết quả mong muốn trong điều kiện nhất định)

- Thực chất là một chuỗi các quyết định liên quan

- Tính cá nhân trong quyết định

*) Hợp pháp hoá chính sách

- Là việc trao cho CS hiệu lực pháp lý tương ứng Nói khác, là sự thể chế hoá CS bằng các văn bản quy phạm pháp luật

- Công bố CS qua các phương tiện thông tin, công báo

4- Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hoạch định chính sách công và nêu một

ví dụ minh họa

Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình hoạch định CS

*) Quan điểm định hướng của đảng cầm quyền là căn cứ chính trị của CS

- Chính trị quyết định nội dung của CS cũng như quyết định việc lựa chọn giữa các phương án chính sách đưa ra

- CS do NN đề ra phải căn cứ vào/ cụ thể hoá/ thể chế hoá đường lối, chủ trương và những định hướng CS của Đảng

*) Quyền lực của chủ thể hoạch định chính sách quy định thẩm quyền ban hành một CS

*) Môi trường thể chế, pháp luật

- CS không được trái với những quy định của pháp luật hiện hành

- Chính sách là một nguồn tạo ra những quy định pháp luật mới

- Môi trường thể chế, pháp luật tốt, hoàn thiện sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến tính khả thi của chính sách

*) Năng lực thực tế của các cơ quan hoạch định CS

- Năng lực phát hiện vấn đề

- Năng lực chuyên môn, chuyên ngành

- Kỹ năng thiết kế chính sách

- Kỹ năng phân tích, tổng hợp

- Kỹ năng dự báo

- Năng lực phản biện

- Kỹ năng ra quyết định

* Năng lực, đặc điểm của các cơ quan thực thi CS

- Trình độ nhận thức, năng lực chuyên môn

- Năng lực sáng tạo, vận dụng, kỹ năng, kinh nghiệm

- Đặc trưng văn hoá, dân tộc, tôn giáo của cá nhân, tổ chức thực thi

- Các yếu tố nhân lực, tài lực, vật lực

- Quan hệ xã hội của cá nhân, tổ chức

* Điều kiện kinh tế tác động trực tiếp đến việc lựa chọn phương án, biện pháp chính sách

* Căn cứ xã hội: mức sống dân cư; trình độ dân trí; chất lượng giáo dục,

y tế; tình hình an ninh, trật tự; công bằng xã hội; lòng tin của nhân dân

* Bối cảnh quốc tế và các yếu tố khách quan khác

Ví du: trong tình hình trung quốc đang ngày càng bành trướng thế lực trên biển đông, ngang nhiên lấn chiếm bồi đắp đảo nhân tạo trên những vùng biển trong phạm vi lãnh thổ nước ta, nhưng trong bối cảnh hiện nay, dựa vào tiềm lực quốc gia, tình hình thế giới đang trở nên phẳng hơn, lợi ích biển đông tác động lên nhiều quốc gia và an ninh khu vực vì vậy nước ta đưa ra chính sách theo đuổi giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hoà bình, đảm phán, tuyên truyền, lấy sự ủng hộ của bạn bè quốc tế và kêu gọi sự giúp đỡ đồng thuận bảo vệ chủ quyền dân tộc chính đáng của toàn thế giới

CHƯƠNG V: THỰC THI CHÍNH SÁCH CÔNG

1 Hãy nêu các giai đoạn trong thực thi chính sách công và cho 1 ví dụ minh họa

Gd 1: tuyên truyền

Gđ 2: lập kế hoạch

Gđ 3: chuẩn bị

Gđ 4: triển khai

Gđ 5: kiểm soát

Ví dụ: các giai đoạn thực thi cs bắt buộc đội mũ bảo hiểm đối vs ng ngồi trên xe moto xe gắn máy

GĐ 1: tuyên truyền về chính sách, mục tiêu của cs là gì, ngày h bắt đầu áp dụng, chế tài sử phạt ra sao, cơ quan chịu trách nhiệm là gì,…

GĐ 2: lập các kế hoạch thực thi cs, lập các tổ công tác ra sao, số lượng nhân lực ntn,

Gđ 3: chuẩn bị các cơ sở vc, kĩ thuât, để thực hiện cs trên, như sổ sách, phương tiện đi lại cho nhân sự,…

Gđ 4: triển khai chính sách: điều động nhân lực thực thi chính sách, và nhắc nhở xử phạt theo các chế tài đã được thông báo trước đó

Gđ 5: kiểm soát chính sách: kiểm soát quá trình người dân thực hiện chinh sách, kiểm tra bộ phận thực hiện cs có nghiêm túc k,…

2 Hãy nêu các biện pháp cơ bản sử dụng trong thực thi chính sách công và cho một ví dụ minh họa?

- Biện pháp hành chính: qui định, mệnh lênh, phục tùng.

- Kinh tế: đòn bẩy, động cơ, lợi ích kinh tế

- Thuyết phục: tuyên truyền, giải thích, nêu gương để tự giác

- Cưỡng chế: cưỡng chế hình sự, dân sự, kỷ luật hành chính

3 Phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới hiệu quả thực thi của chính sách công và cho một ví dụ minh họa

a Nhân tố tự thân chính sách

- Tính chất phức tạp và mức độ bao phủ của vấn đề CS

- Mức độ khó khăn, phức tạp về kỹ thuật

- Tính đa dạng và mức độ liên quan của vấn đề

- Quy mô của nhóm mục tiêu

- Chất lượng chính sách

- Mục tiêu rõ ràng, chính xác, nhất quán

- Xác định rõ các nhân tố bản chất, chủ yếu dẫn đến vấn đề CS

- Đảm bảo tính hệ thống, đảm bảo mục tiêu CS ko bị các CS

mâu thuẫn hủy hoại

b nguồn lực cho thực thi chính sách

- Các yếu tố nguồn lực: nhân lực, vật lực, tài lực, thông tin

- Yêu cầu nguồn lực: Đầy đủ, kịp thời, chính xác

- Thời gian thực hiện hợp lý

- Quản lý các nguồn lực thống nhất, chặt chẽ

c Chủ thể thực thi chính sách

- Năng lực nhận thức và trình độ quản lý của chủ thể

- Năng lực thực thi trên thực tế: Tính chủ động, tính sáng tạo, kỹ năng

dự báo, khả năng học hỏi kinh nghiệm, khả năng ứng dụng khoa học kỹ thuật của chủ thế

- Công tác tổ chức: phân công rõ ràng trách nhiệm; phối hợp nhịp nhàng, hiệu quả, thống nhất trong thực thi

- Sự thống nhất lợi ích cá nhân và lợi ích tập thể; lợi ích chung và lợi ích riêng

- Đạo đức công vụ, tinh thần trách nhiệm, ý thức chấp hành kỷ luật công vụ

- Đặc điểm văn hóa, truyền thống của chủ thể

d đối tượng thực thi chính sách

- Trình độ dân trí, nhận thức, ý thức chính trị của đối tượng

- Sự ủng hộ của các nhóm lợi ích: Tiềm năng chính trị, kinh tế của các nhóm; động cơ và lợi ích của các nhóm

- Sự đồng thuận trong xã hội: lòng tin của nhân dân; sự đồng tình, ủng

hộ của đa số đối với chính sách

e Biện pháp thực thi chính sách