Slide 1

Chuyên đề Ngữ văn 9 Rèn kĩ năng viết đoạn văn nghị luận xã hội với ngữ liệu mở GV thực hiện: Hoàng Thị Hà Trường THCS Xuân Trúc... Nhận diện dạng NLXH Nhận thức: Lí tưởng, khát vọng sốn

Chuyên đề Ngữ văn 9

Rèn kĩ năng viết đoạn văn nghị luận xã hội với ngữ liệu mở

GV thực hiện: Hoàng Thị Hà Trường THCS Xuân Trúc

ĐỀ BÀI Phần II (3,0 điểm) 

Đọc đoạn trích sau và thực hiện các yêu cầu bên dưới:

“Có người nói thành đạt là do gặp thời, có người lại cho là do hoàn cảnh bức bách,

có người cho là do có điều kiện được học tập, có người lại cho là do có tài năng trời cho Các ý kiến đó mỗi ý chỉ nói tới một nguyên nhân, mà lại đều là nguyên nhân

khách quan, họ quên mất nguyên nhân chủ quan của con người.

Thật vậy Gặp thời tức là gặp may, có cơ hội, nhưng nếu chủ quan không chuẩn bị thì

cơ hội cũng sẽ qua đi. Hoàn cảnh bức bách tức là hoàn cảnh khó khăn buộc phải khắc phục Nhưng gặp hoàn cảnh ấy có người bi quan, thất vọng, chán nản, thối chí có

người lại gồng mình vượt qua "

(Nguyên Hương, Trò chuyện với bạn trẻ, Ngữ văn 9, tập hai, NXB Giáo dục Việt Nam, 2018)

1 Xác định một phép liên kết được sử dụng trong hai câu văn in nghiêng ở trên và chỉ

rõ từ ngữ dùng làm phương tiện liên kết (0,5 điểm)

2 Theo tác giả, khi gặp “hoàn cảnh khó khăn buộc phải khắc phục”, con người có

những cách ứng xử nào? (0,5 điểm)

3 Từ nội dung đoạn trích trên, em hãy trình bày suy nghĩ (khoảng 2/3 trang giấy thi) về

ý kiến: Phải chăng hoàn cảnh khó khăn cũng là cơ hội để mỗi người khám phá khả

năng của chính mình? (2 điểm)

Cậu đừng tự tin thế Tớ sẽ

có cách cưa bớt cậu, làm cho cậu thấp hơn Và tớ sẽ nổi bật nhất!

Tớ là cái

cây cao

nhất Tớ

nổi bật nhất

Với tớ thì việc

cậu cao hay thấp

hơn tớ không

quan trọng Tớ

không thích so

sánh mình với

người khác!

Có lẽ những cách ứng xử của cây 2, 3, 4 đối với cây 1 cũng là những cách ứng xử của một số bạn trẻ đối với một ai đó nổi bật hơn mình Em hãy viết đoạn văn (khoảng 01 trang thi) bàn về một trong ba cách ứng xử ấy.

( Đề thi vào 10 TP.HCM năm 2019-2020)

Còn tớ thì sẽ không làm gì cậu Tớ sẽ

cố gắng từng ngày

để mình cao hơn

Và đến lúc nào đó

tớ sẽ nổi bật nhất!

- Ngữ liệu mở: Ngữ liệu không bị giới hạn trong phạm vi của một tác phẩm văn học mà HS được học.

- Nguồn ngữ liệu: đa dạng

+ Ngữ liệu Tiếng Việt, tập làm văn trong chương trình Ngữ văn 9.

+ Ngữ liệu trong chương trình Ngữ văn THCS.

+ Ngữ liệu ngoài chương trình sách giáo khoa.

- Hình thức: phong phú

+ là văn bản (các mẩu tin, một đoạn văn bản bên ngoài

SGK…)

+ là hình ảnh, biểu tượng (bức ảnh, tranh vẽ cây cối, vòng tròn…)

NGHỊ LUẬN XÃ HỘI

Về một

vấn đề

tư tưởng,

đạo lí.

Về một

sự việc, hiện tượng đời sống.

Nhận diện dạng NLXH

Nhận thức: Lí tưởng, khát vọng sống, ước

mơ, niềm đam mê, mục đích sống

Tư tưởng

đạo lí: Bàn

về một vấn đề

thuộc lĩnh

vực tư tưởng,

đạo đức, lối

sống… của

con người

Phẩm chất: Lòng yêu nước, tính trung

thực, lòng dũng cảm, sự khiêm tốn, tính giản

dị, tinh thần tự học….

Quan hệ gia đình: tình mẫu tử, tình anh

em

Quan hệ xã hội: tinh thầy trò, tình bạn,

tình đồng bào

Cách ứng xử của mọi người trong cuộc sống: Lòng nhân ái, thái độ hòa nhã, lịch

sự…

Các tư tưởng lệch lạc, tiêu cực: ích kỉ,

lợi dụng, dối trá, hèn nhát…

Nhận diện dạng NLXH

Tích cực: phong trào hiến máu nhân đạo,

tình nguyện, từ thiện….

Sự việc hiện

tượng đời sống:

Bàn về một sự

việc hiện tượng

có ý nghĩa với xã

hội, đáng khen

đáng chê hay

đáng suy nghĩ

Tiêu cực: Ô nhiễm môi trường, , bạo lực học

đường…

Các sự việc hiện tượng có hai mặt: Đam mê

thần tượng, mạng xã hội…

• Tìm hiểu đề

1

• Tìm ý, lập ý

2

• Viết đoạn

3

• Đọc và sửa chữa

4

Các bước viết đoạn văn NLXH

Vấn đề nghị luận

Dạng NLXH Dung lượng đoạn văn

Dạng NLXH Dung lượng đoạn văn

Phạm vi dẫn chứng

Phạm vi dẫn chứng

Bước 1: Tìm hiểu đề

Cấu trúc đoạn văn Nghị luận xã hội

Nghị luận về một tư tưởng, đạo lí Nghị luận về một sự việc, hiện

tượng

1 Giải thích vấn đề 1 Thực trạng

2 Biểu hiện của vấn đề

(Lấy dẫn chứng)

2 Nguyên nhân

3 Ý nghĩa của vấn đề 3 Tác hại (hoặc ý nghĩa)

4 Bàn luận: chỉ ra biểu hiện

trái ngược với vấn đề NL

4 Biện pháp khắc phục/Cách phát huy

5 Bài học, liên hệ bản thân

- Nhận thức

- Hành động

+ Chung: Với mỗi người…

+ Riêng: Là học sinh…

5 Bài học, liên hệ bản thân

- Nhận thức

- Hành động + Chung: Với mỗi người…

+ Riêng: Là học sinh…

Phần II (3,5 điểm) Đọc văn bản sau và thực hiện yêu cầu bên dưới:

“ Có một người mù đi trên một con đường tối, trên tay lại cầm theo một chiếc đèn lồng Một người thấy thế liền hỏi:

Ông có thấy đường đâu mà cần phải cầm theo chiếc đèn lồng làm gì?

Người mù liền mỉm cười trả lời:

-Tôi cầm theo chiếc đèn này là để người khác không đâm sầm vào tôi Làm vậy có thể giữ an toàn cho bản thân mình.”

( Trích: Bài học lớn từ những câu chuyện nhỏ)

Câu 1 Xác định phương thức biểu đạt của văn bản trên?

Câu 2 Cho biết trong văn bản trên, người viết đã sử dụng một hình thức

ngôn ngữ nào? Vì sao em biết?

Câu 3 Câu nói “Tôi cầm theo chiếc đèn này là để người khác không

đâm sầm vào tôi Làm vậy có thể giữ an toàn cho bản thân mình.” cho

thấy người mù cũng cần phải chủ động trong cuộc sống, em hãy trình bày suy nghĩ về sự chủ động của mỗi người trong cuộc sống bằng một đoạn văn khoảng 2/3 trang giấy thi

Hình thức

Đoạn văn khoảng 2/3 trang giấy thi; không mắc lỗi diễn đạt 0,5

Nội dung

1 Giới thiệu

vấn đề Sự chủ động của mỗi người trong cuộc sống (nói của người mù vào vấn đề nghị luận) Dẫn ngay từ câu

2 Giải thích Chủ động là tự mình hành động, không bị chi phối bởi người

3 Biểu hiện

Ý nghĩa

- Biết sắp xếp công việc, cuộc sống một cách khoa học, hợp lý (lấy dẫn chứng)

- Chủ động dự đoán những tình huống xảy ra phải đối mặt để

có cách phòng tránh ( lấy dẫn chứng từ ngữ liệu trong đề bài )

- Con người tự tin, bình tĩnh để chủ động giải quyết các tình huống trong cuộc sống; tạo ra được nhiều cơ hội cho mình

- Chất lượng cuộc sống nâng cao, đất nước phát triển

0,25

0,25

4 Bàn luận,

mở rộng - - Phê phán: những kẻ lười nhác, sống ỉ lại, dựa dẫm… Bổ sung: Chủ động không có nghĩa là liều lĩnh, làm liều 0,25

5 Bài học,

liên hệ - Nhận thức sâu sắc ý nghĩa của sự chủ động trong cuộc sống.- Với mỗi người: luôn cố gắng chủ động trong mọi việc…

- Với bản thân: cố gắng học tập, có kĩ năng lập kế hoach,… đặc biệt là chủ động ôn tập để đạt kết quả cao trong kì thi vào 10 THPT…

0,25 0,25

Thảo luận nhóm

- Nội dung: Nhận xét về hình thức và nội dung đoạn văn NLXH

- Thời gian: 2 phút, viết ra phiếu học tập.

- Nhóm: 2 học sinh

Hết giờ 00:01

Những lỗi học sinh

Hình

thức

- Chưa đúng hình thức đoạn văn, thiếu dung lượng

- Viết hoa lùi đầu dòng; đúng

độ dài quy định

- Diễn đạt lủng củng, sai ngữ pháp, sai chính tả, còn gạch xóa

- Thiếu liên kết, liên kết chưa chặt chẽ.

- Diễn đạt mạch lạc, rõ ràng.

- Liên kết cần chặt chẽ, chuyển

ý bằng cách dùng các câu hỏi

Nội

dung

- Thiếu nội dung, các ý cần triển khai

- Bám sát cấu trúc hai dạng NLXH

- Dẫn chứng chưa chọn lọc - Dẫn chứng tiêu biểu, toàn diện (không lấy quá 3 dẫn

chứng).

- Phần liên hệ chung chung, thiếu cụ thể.

- Liên hệ phải gắn với những hành động cụ thể, thiết thực của bản thân.

Phần II (3 điểm)

Đọc đoạn trích sau và thực hiện các yêu cầu bên dưới:

“Tri thức đúng là sức mạnh Người ta kể rằng, có một máy phát điện cỡ lớn của công ty Pho bị hỏng Một hội đồng gồm nhiều kĩ sư họp 3 tháng liền tìm không ra nguyên nhân Người ta phải mời đến chuyên gia Xten-mét-xơ Ông xem xét và làm cho máy hoạt động trở lại Công ty phải trả cho ông 10.000

đô la Nhiều người cho Xten-mét-xơ là tham, bắt bí để lấy tiền Nhưng trong giấy biên nhận, Xten-mét-xơ ghi : “Tiền vạch một đường thẳng là 1 đô la Tiền tìm ra chỗ vạch đúng đường ấy là 9.999 đô la” Rõ ràng người có tri thức thâm hậu có thể làm được những việc mà nhiều người khác không làm nổi Thử hỏi, nếu không biết cách chữa thì cỗ máy kia có thể thoát khỏi số phận trở thành đống phế liệu được không”?

(Theo Hương Tâm, Ngữ Văn 9 tập hai NXB Giáo dục 2019)

1 Gọi tên phép lập luận được sử dụng trong đoạn trích

2.Trong đoạn trích, việc chuyên gia Xten-mét-xơ “xem xét” máy phát điện hỏng

và nhanh chóng “làm cho máy hoạt động trở lại” nói lên điều gì?

3 Từ nội dung đoạn trích trên và những hiểu biết thực tế, em hãy trình bày suy

nghĩ (khoảng 2/3 trang giấy thi) về ý kiến “Tri thức là sức mạnh”.

Thảo luận nhóm

- Nội dung: Tìm ý và lập ý về ý kiến “Tri thức là sức mạnh”

- Thời gian: 3 phút, viết ra phiếu học tập.

- Nhóm: 4 học sinh

Hết giờ 00:01

Hình thức Điểm

Nội dung

Giới thiệu

vấn đề

Dẫn dắt, giới thiệu vấn đề : Tri thức là sức mạnh

- Sức mạnh: Khả năng tác động mạnh mẽ đến sự vật hiện tượng

- Tri thức là sức mạnh: Có tri thức, con người sẽ có được sức mạnh làm chủ bản thân, làm chủ cuộc sống, làm chủ thế giới

0.25

Biểu hiện

Ý nghĩa

+ Trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ; kinh tế, giáo dục….

( Lấy dẫn chứng) ( Câu chuyện về việc chữa máy phát điện của chuyên gia Xten- met – xơ

là một minh chứng về sức mạnh của tri thức) + Giúp con người có tri thức, hiểu biết, đạt được mục tiêu của mình; có khả năng tạo cơ hội cho bản thân ,giúp ích cho mọi người và thành công trong cuộc sống

+ Đất nước phát triển, văn minh, giàu đẹp

0.5

Bàn luận, mở

rộng

Còn hiện tượng học sinh học hành chống đối, thực dụng, hình thức “Học

để thi”, “học để có tấm bằng đẹp”, ….

0,25

Bài học ,

Liên hệ

- Bài học nhận thức: hiểu rõ vai trò, sức mạnh của tri thức

- Liên hệ bản thân: tự giác học tập, tích lũy tri thức, vận dụng tri thức đã học vào thực tế cuộc sống, làm những việc có ích cho cá nhân, cộng đồng, xã hội, không ngừng cố gắng học tập

0,25 0,25

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

- Ôn lại kiến thức bài học

- Hoàn thành viết đoạn văn NLXH “ Tri thức là sức mạnh”

- Làm bài tập ở Sách ôn thi vào 10 THPT

- Ôn tập lại lý thuyết

thức là sức mạnh”

thi vào 10 THPT