Vợ chồng A Phủ - Giáo án điện tử

Đây là bài giảng điện tử chi tiết cho bài học Vợ Chồng A Phủ Tô Hoài trong chương trình Ngữ Văn 12. Giáo án này gồm 3 phần: Phần 1: Tìm hiểu chung Phần 2: Đọc hiểu văn bản Phần 3: Tổng kết và củng cố

Vợ Chồng A

I Tìm hiểu

chung

1 Tác giả:

a Cuộc đời: 

- Tên khai sinh: Nguyễn Sen (1920).

- Quê nội ở Thanh Oai - Hà Đông.

b Sự nghiệp:

- Viết văn từ trước Cách mạng - sáng tác với nhiều thể loại, số lượng tác phẩm đạt kỷ lục trong nền văn học Việt Nam hiện đại.

- Năm 1996: Được tặng giải thưởng Hồ Chí Minh

về Văn học Nghệ thuật.

- Một số tác phẩm tiêu biểu: Dế Mèn phiêu lưu ký (1941), O chuột (1942), Truyện Tây Bắc (1953)…

- Tác phẩm là kết quả của chuyến đi thực tế cùng bộ đội vào giải phóng Tây Bắc năm

1952 (Đây là chuyến đi thực tế dài tám tháng sống với đồng bào các dân tộc thiểu

số từ khu du kích trên núi cao đến những bản làng mới giải phóng của nhà văn.)

+ Phần 2: Mị và A Phủ ở Phiềng Sa (ánh sáng)

Đoạn trích thuộc phần đầu của tác phẩm

I Tìm hiểu

chung

2 Tác phẩm:

c Tóm tắt:

- Mị - một cô gái xinh đẹp, yêu đời, có khát vọng tự do, hạnh phúc nhưng bị bắt

về làm con dâu gạt nợ cho nhà Thống lý Pá Tra

- Lúc đầu Mị phản kháng nhưng dần dần trở nên tê liệt, chỉ “lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa”

- Đêm tình mùa xuân đến, Mị muốn đi chơi nhưng bị A Sử (chồng Mị) trói đứng vào cột nhà

- A Phủ thấy bất bình trước A Sử nên đã đánh nhau và bị bắt, bị phạt vạ và trở thành kẻ ở trừ nợ cho nhà Thống lý

- Không may bị hổ vồ mất 1 con bò, A Phủ đã bị đánh, bị trói đứng vào cọc đến gần chết

- Mị đã cắt dây trói cho A Phủ, 2 người chạy trốn đến Phiềng Sa

II Đọc – hiểu

văn bản

1.1 Sự xuất hiện và cảnh ngộ của Mị:

- Hình ảnh: Mở đầu tác phẩm là hình ảnh một cô con gái

“ngồi quay sợi gai bên tảng đá trước cửa, cạnh tàu ngựa”.

-> Một cô gái lẻ loi , âm thầm như lẫn vào các vật vô tri vô

giác: cái quay sợi, tàu ngựa, tảng đá

- “Lúc nào cũng vậy, dù quay sợi, thái cỏ ngựa, dệt vải, chẻ củi hay đi cõng nước dưới khe suối, cô ấy cũng cúi mặt,

mặt buồn rười rượi” -> Gợi lên vẻ nhẫn nhục và luôn u

buồn.

 Mị xuất hiện với việc làm và tâm trạng đối lập với gia đình nhà thống lí Pá Tra (lẻ loi của kiếp tôi đòi >< đông đúc, quyền lực) Cách giới thiệu nhân vật ấn tượng để dẫn dắt người đọc vào quá trình tìm hiểu số phận nhân vật

1 Nhân vật Mị

II Đọc – hiểu

văn bản

1.2 Lai lịch của Mị:

- Là cô gái Hmông

- Mồ côi mẹ từ nhỏ, gia đình nghèo từ trong “trứng nước”

vì hàng năm phải làm 1 nương ngô để trả nợ cho nhà thống

Lí Pá Tra Do năm xưa, khi bố mẹ Mị cưới nhau đãy vay nhà thống lí

- Năm này sang năm khác, lãi mẹ đẻ lãi con, đến lúc Mị 18 tuổi mà vẫn chưa trả xong nợ

1 Nhân vật Mị

II Đọc – hiểu

văn bản

1 Nhân vật Mị

1.3 Cuộc đời của Mị

a Trước khi làm dâu gạt nợ nhà thống lí Pá Tra:

- Là cô gái trẻ đẹp, có tài thổi sáo:

+ “Trai đến đứng nhẵn cả chân vách đầu buồng Mị”,

+ “Mị thổi sáo giỏi, Mị uốn chiếc lá trên môi, thổi lá cũng

hay như thổi sáo”

+ Có biết bao nhiêu người mê, ngày đêm đã thổi sáo đi

theo Mị”

 Nhân vật Mị được tô Hoài miêu tả như bông hoa rừng

rực rỡ với những nét phẩm chất đáng quý: trẻ trung, nhan

sắc, tài năng và yêu đời Thế nhưng “bông hoa tinh khiết

của núi rừng Tây Bắc” không được hưởng hạnh phúc mà

bị nhấn chìm trong kiếp sống tôi đòi, khổ nhục

Trước khi về làm dâu nhà thống lí Pá Tra, Mị

là người như thế nào?

Trước khi về làm dâu nhà thống lí Pá Tra, Mị

là người như thế nào?

nợ thay cho bố Bố đừng bán con cho nhà giàu”

- Bên cạnh đó, Mị là người có khát vọng tình yêu tự do: Một cô gái trẻ, đẹp, có khát khao chính đáng nhưng phải bị bắt làm con dâu gạt nợ cho nên ban đầu Mị phản kháng quyết liệt

II Đọc – hiểu

văn bản

1 Nhân vật Mị

1.3 Cuộc đời của Mị

b Khi về làm dâu nhà thống lí Pá Tra: Nguyên nhân nào Mị về

- Nguyên nhân: Vì món nợ truyền kiếp mà bố mẹ vay gia đình nhà thống lí

Pá Tra nên Mị bị bắt về làm con dâu gạt nợ Mị không được làm chủ số phận, đó là thân phận:

“Thân em như tấm lụa đào.

Phất phơ giữa chợ biết vào tay ai” (ca dao)

Mị là con dâu đồng thời cũng là con nợ nên số phận đã trói buộc Mị đến lúc tàn đời

II Đọc – hiểu văn

bản

1 Nhân vật Mị

b Khi về làm dâu nhà thống lí Pá Tra:

- Mị trẻ, đẹp, có khát khao chính đáng nên ban đầu Mị phản kháng

quyết liệt:

+ “Có đến hàng mấy tháng, đêm nào Mị cũng khóc”…

+ Với nắm là ngón trên tay, về nhà để tìm sự giải thoát.

+ Vì lòng hiếu thảo nên phải nén nỗi đau riêng, quay trở lại nhà thống lí.

+ Khi làm dâu nhà Pá Tra, Mị dường như bị vắt kiệt sức lao động Mị làm

việc bất kể không gian, thời gian, làm việc không ngưng nghỉ: “Tết xong thì lên núi hái thuốc phiện, giữa mùa thì giặt đay, xe đay, đến mùa thì đi nương

bẻ bắp, và dù lúc đi hái củi, lúc bung ngô, lúc nào cũng gài một bó đay trong cánh tay để tước thành sợi”.

+ Và rồi, tác giả còn so sánh việc làm của Mị với con vật để thấy sự vất vả

của Mị là cùng cực: “Con trâu con ngựa làm còn có lúc, đêm nó còn được

đứng gãi chân, đứng nhai cỏ, đàn bà con gái ở cái nhà ngày thì vùi vào việc làm cả đêm cả ngày”

Vậy, Mị trở thành một thứ công cụ lao động, một nô lệ trong gia đình nhà

chồng

II Đọc – hiểu văn

bản

1 Nhân vật Mị

b Khi về làm dâu nhà thống lí Pá Tra:

- Nỗi đau khổ về tinh thần:

+ Không những chịu những nỗi nhọc nhằn về thể xác mà Mị còn phải chịu sự dằn vặt về tinh thần Điều đó được thể hiện qua căn buồng của Mị: “kín mít, có một chiếc cửa sổ một lỗ vuông bằng bàn tay Lúc nào trông ra cũng chỉ thấy trăng trắng, không biết là sương hay là nắng”

Căn buồng là ẩn dụ về một nhà tù rùng

rợn Nó giam lỏng cuộc đời, tuổi xuân của

Mị Khiến Mị phải sống một cuộc sống đen tối, bế tắc, ngột ngạt, không lối thoát

II Đọc – hiểu văn

bản

1 Nhân vật Mị

b Khi về làm dâu nhà thống lí Pá Tra:

+ Mị sống “lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa”

Tác giả cắt nghĩa: “Ở lâu trong cái khổ, Mị quen

khổ rồi” “Bây giờ Mị tưởng mình cũng là con trâu,

mình cũng là con ngựa (…) ngựa chỉ biết ăn cỏ,

biết đi làm mà thôi” Bằng thủ pháp so sánh đòn

bẩy, tác giả gợi lên cho người đọc về cuộc sống

tăm tối, nhẫn nhục, đau khổ Mị tê liệt về tinh thần,

buông xuôi theo số phận

Những chi tiết trên mang giá trị hiện thực, nhân đạo sâu sắc Là tiếng nói

tố cáo tội ác của nhà thống lí Pá Tra, lên án chế độ phong kiến miền núi của nhà văn Tô Hoài

Những chi tiết trên mang giá trị hiện thực, nhân đạo sâu sắc Là tiếng nói

tố cáo tội ác của nhà thống lí Pá Tra, lên án chế độ phong kiến miền núi của nhà văn Tô Hoài

II Đọc – hiểu văn

• “Hồng Ngài năm ấy ăn tết giữa lúc gió thổi

vào cỏ gianh vàng ửng, gió và rét rất dữ dội

(Ảnh hưởng của xúc giác).

• “Những chiếc váy hoa đã đem ra phơi trên

mỏm đá xòe như những con bướm sặc sỡ”

(Ảnh hưởng của thị giác).

• “Đám trẻ đợi tết, chơi quay, cười ầm trên sân

chơi trước nhà ” (Ảnh hưởng của thính

giác).

II Đọc – hiểu văn

bản

1 Nhân vật Mị

c Sự trổi dậy của lòng ham sống và khát vọng hạnh phúc trong đêm tình Mùa Xuân:

+ Rượu: là chất xúc tác trực tiếp làm tâm hồn

yêu đời, khao khát sống của Mị trỗi dậy:“Mị

lén lấy hủ rượu, cứ uống ực từng bát” -> Mị

uống rượu như đang uống cái đắng cay của

phần đời đã qua, uống cái khao khát của phần

đời chưa tới Rượu làm cơ thể và đầu óc Mị say

nhưng tâm hồn đã tỉnh lại sau bao ngày câm

nín, mụ mị vì bị đày đọa

II Đọc – hiểu văn

bản

1 Nhân vật Mị

c Sự trổi dậy của lòng ham sống và khát vọng hạnh phúc trong đêm tình Mùa Xuân:

+ Tiếng sáo:“vọng lại thiết tha, bổi hổi”

• Lần thứ nhất: Mị ngồi nhẩm bài hát của người đang thổi:

“Mày có con trai con gái rồi

Mày đi làm nương

Ta không có con trai con gái

Ta đi tìm người yêu”

• Lần 2: “Tai Mị văng vẳng tiếng sáo gọi bạn đầu làng”.

• Lần 3: “Tiếng sáo gọi bạn yêu vẫn lửng lơ bay ngoài đường”:

“Anh ném pao, em không bắt

Em không yêu, quả pao rơi rồi”.

• Lần 4: “Trong đầu Mị rập rờn tiếng sáo”.

• Lần 5: Khi bị trói, Mị vẫn nghe tiếng sáo đưa mình đi theo các cuộc chơi,

đám chơi:

“Em không yêu, quả pao rơi rồi;

em yêu người nào, em bắt pha nào,…”

Trong các yếu tố tác động

đó, yếu tố nào quan trọng

nhất? Vì sao?

Trong các yếu tố trên, “tiếng sáo” là yếu tố quan trọng nhất “Tiếng

sáo” là biểu tượng của khát vọng tình yêu tự do Nó đánh thức sức sống tiềm tàng khuất lấp bấy lâu trong Mị Tiếng sáo ấy choáng hết tâm trí Mị, nâng hồn Mị lên và du dương bay theo nó Mị được trở lại thành con người, nhận thức được quyền sống, quyền hạnh phúc của mình

Trong các yếu tố trên, “tiếng sáo” là yếu tố quan trọng nhất “Tiếng

sáo” là biểu tượng của khát vọng tình yêu tự do Nó đánh thức sức sống tiềm tàng khuất lấp bấy lâu trong Mị Tiếng sáo ấy choáng hết tâm trí Mị, nâng hồn Mị lên và du dương bay theo nó Mị được trở lại thành con người, nhận thức được quyền sống, quyền hạnh phúc của mình

Tâm trạng Mị lúc nghe tiếng sáo gọi bạn đêm tình

mùa xuân?

+ Nhớ lại những kỉ niệm ngọt ngào của quá khứ: thổi sáo,

thổi lá giỏi, “có biết bao người mê, ngày đêm đã thổi sáo đi

theo Mị”

+ “…Mị thấy phơi phới trở lại, trong lòng đột nhiên vui

sướng như những đêm Tết ngày trước…Mị muốn đi chơi…”

+ Mị có ý nghĩ lạ lùng mà rất chân thực:“Nếu có nắm lá ngón

trong tay lúc này, Mị sẽ ăn cho chết ngay chứ không buồn

nhớ lại nữa Nhớ lại chỉ thấy nước mắt ứa ra”

-> Quả đúng như nhận định: Khi người ta muốn chết nghĩa là

người ta muốn sống thực sự Mị đã ý thức được tình cảnh đau

xót của mình Mị thà chết như một con người còn hơn sống

như một con vật

- Diễn biến tâm trạng của Mị trong đêm tình mùa xuân: Tiếng sáo gọi bạn

đã đưa Mị về với kí ức đẹp

+ Những sục sôi trong tâm hồn đã thôi thúc Mị có những hành động:

 “lấy ống mỡ sắn một miếng bỏ thêm vào đĩa đèn cho sáng” -> Mị muốn thắp sáng lên căn phòng vốn bấy lâu chỉ là bóng tối, thắp ánh sáng cho cuộc đời tăm tối của mình

 “quấn lại tóc, với tay lấy cái váy hoa vắt ở phía trong vách” -> Mị muốn được đi chơi xuân, quên hẳn sự có mặt của A Sử

Diễn biến tâm trạng Mị khi

bị A Sử trói?

Diễn biến tâm trạng Mị khi

bị A Sử trói?

- Khi bị A Sử trói đứng: Tô Hoài đặt sự hồi sinh của Mị vào tình huống bi kịch:

khát vọng mãnh liệt nhưng gặp phải hiện thực phũ phàng, khiến cho sức sống của

Mị càng thêm mãnh liệt:

+ A Sử lấy dây thắt lưng trói 2 tay Mị (quyền lực của người chồng); xách cả 1

thúng sợi đay trói Mị vào cột (tượng trưng cho lao động khổ nhục) quấn tóc Mị

vào cột (cái đẹp),

+“Trong bóng tối, Mị đứng im lặng, như không biết mình đang bị trói Hơi rượi còn nồng nàn, Mị vẫn nghe tiếng sáo đưa Mị đi theo những cuộc chơi, những đám chơi ” -> Quên hẳn mình đang bị trói, vẫn thả hồn theo những cuộc chơi, những

tiếng sáo gọi bạn tình tha thiết bên tai.

+ “Mị vùng bước đi Nhưng tay chân đau không cựa được ” -> Khát vọng đi

chơi xuân đã bị chặn đứng.

+ “Mị nín khóc, Mị lại bồi hồi (…) Lúc lại nồng nàn tha thiết nhớ (…) Mị lúc mê lúc tỉnh…”

Diễn biến tâm trạng của Mị trong đêm mùa Đông.

II Đọc – hiểu văn

bản

1 Nhân vật Mị

d Tâm trạng và hành động cứu A Phủ của Mị trong Đêm Đông:

- Khát vọng sống trong Mị như hòn than âm ỉ, chỉ chờ có ngọn gió nhẹ qua là sẽ bùng lên mạnh mẽ Thực vậy, trong những hoàn cảnh đặc biệt nó bừng dậy và chuyển hóa thành sức phản kháng táo bạo

- Sau đêm tình mùa xuân, Mị trở về kiếp sống ngựa trâu Chính vì thế: Lúc đầu, khi chứng kiến cảnh A Phủ bị trói mấy ngày đêm: “Nhưng Mị vẫn thản nhiên thổi lửa

hơ tay” -> Dấu ấn của sự tê liệt tinh thần.

- Khi nhìn thấy“một dòng nước mắt lấp lánh bò xuống hai hõm má đã xám đen lại…” của A Phủ - đó là “giọt nước làm tràn ly”, làm Mị thức tỉnh dần:

+ “Mị chợt nhớ lại đêm năm trước A Sử trói Mị”, “Nhiều lần khóc, nước mắt chảy xuống miệng, xuống cổ, không biết lau đi được” -> Nhớ lại mình, nhận

+ Nhận thức được tội ác của nhà thống lí: “Trời ơi nó bắt trói đứng người

ta đến chết Chúng nó thật độc ác…”

+ Thương cảm cho A Phủ: “Cơ chừng chỉ đêm mai là người kia chết, chết đau, chết đói, chết rét”

-> Vậy, tâm trạng Mị có sự chuyển biến: Từ lạnh lùng thương cảm, dần dần

Mị nhận ra nỗi đau khổ của mình và của người khác

+ Mị lo sợ hốt hoảng, tưởng tượng khi A Phủ đã trốn được: “lúc ấy bố con sẽ bảo là Mị cởi trói cho nó, Mị liền phải trói thay vào đấy, Mị phải chết trên cái cọc ấy” -> Nỗi sợ tiếp thêm sức mạnh cho Mị hành động

- Mị liều lĩnh hành động:

+ Cắt dây mây cứu A Phủ: “Mị rón rén bước lại… Mị rút con dao nhỏ cắt lúa, cắt nút dây mây…” -> Hành động bất ngờ nhưng hợp lí: Mị dám hi sinh vì cha mẹ, dám ăn lá ngón tự tử nên cũng dám cứu người Trong hoàn cảnh ấy: “Tình

thương là thước đo giá trị, nhân cách của con người”! Mị sống trong cái ác, sống trong bạo lực,

cường quyền của gia đình thống lí nhưng Mị vẫn giữ được vẻ đẹp: “Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn.”

+“Mị đứng lặng trong bóng tối Rồi Mị cũng vụt chạy ra”

-> Bước chân của Mị đã đạp đổ cường quyền, thần quyền, bước chân tìm hạnh phúc Là hành động tất yếu: Đó là con đường giải thoát duy nhất, cứu người cũng là tự cứu mình Nhân vật của Tô Hoài đã bước qua được cái ranh giới của chính mình, như nhà văn Nguyễn Khải nói: “Ở đời này không có con đường cùng, chỉ

có những ranh giới, điều cốt yếu phải có sức mạnh để bước qua những ranh giới ấy.”

Vì sao Mị chạy theo A Phủ?

=> Tài năng của nhà văn trong miêu tả tâm lí nhân vật: Diễn biến tâm lí tinh tế được miêu tả từ nội tâm đến hành động.

=> Giá trị nhân đạo sâu sắc: (Đêm Đông thắng lợi)

- Khi sức sống tiềm tàng trong con người được hồi sinh thì

nó là ngọn lửa không thể dập tắt.

- Nó tất yếu chuyển thành hành động phản kháng táo bạo, chống lại mọi sự chà đạp, lăng nhục để cứu cuộc đời mình.

II Đọc – hiểu văn

- Từ nhỏ mồ côi cha mẹ, không người thân thích,

sống sót qua nạn dịch 10 tuổi bị bắt đem bán đổi

lấy thóc của người Thái, sau đó trốn thoát và lưu

lạc đến Hồng Ngài

- Làm thuê, làm mướn, nghèo đến nỗi không thể

lấy được vợ vì tục lệ cưới xin

- Trở thành chàng trai khỏe mạnh, tháo vát, thông

minh:“chạy nhanh như ngựa”, “biết đúc lưỡi cày,

biết đục cuốc, lại cày giỏi và đi săn bò tót rất

bạo”.

a Số phận đặc biệt của A Phủ:

- Nhiều cô gái mơ ước được lấy A Phủ làm chồng: “Đứa nào được A Phủ cũng bằng được con trâu tốt trong nhà, chẳng mấy lúc mà giàu”.

- Nhưng A Phủ vẫn rất nghèo, không lấy nổi vợ vì

phép làng và tục lệ cưới xin ngặt nghèo -> Có

một cuộc đời bất hạnh; là hình ảnh điển hình của người dân miền núi Tô Hoài thể hiện cái nhìn cảm thông chân thành với số phận khổ đau, bất hạnh của họ

b Tính cách đặc biệt của A Phủ:

- Gan góc từ bé: “A Phủ mới mười tuổi, nhưng A

Phủ gan bướng, không chịu ở dưới cánh đồng

thấp, A Phủ trốn lên núi lạc đến Hồng Ngài”.

- Lớn lên: dám đánh con quan, sẵn sàng trừng trị

kẻ ác: “Một người to lớn chạy vụt ra vung tay

ném con quay rất to vào mặt A Sử (…) Nó vừa

kịp bưng tay lên A Phủ đã xộc tới, nắm cái vòng

cổ, kéo dập đầu xuống, xé vai áo, đánh tới tấp”.

-> Hàng loạt các động từ cho thấy sức mạnh và

tính cách của A Phủ, không quan tâm đến hậu quả

sẽ xảy ra

Nhân vật A Phủ có những tính cách đặc biệt nào?