MỤC LỤC Nội dung Trang Mục lục 1 Mở đầu 1 1 1 Lí do viết sáng kiến kinh nghiệm 1 1 2 Mục đích nghiên cứu 1 1 3 Đối tượng nghiên cứu 2 1 4 Phương pháp nghiên cứu 2 2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm 2 2[.]
Trang 1Nội dung Trang Mục lục
1.1 Lí do viết sáng kiến kinh nghiệm 1 1.2 Mục đích nghiên cứu 1
Trang 21 Mở đầu 1.1 Lý do chọn đề tài:
Trong hệ thống giáo dục quốc dân, bậc học Tiểu học chiếm một vị trí hết
sức quan trọng Nó là nền móng cho việc tiếp cận và học tập lên các cấp học tiếp theo Mỗi môn học ở Tiểu học đều góp phần vào việc hình thành và phát triển nhân cách cho trẻ Cũng như các môn học khác, môn Toán có vai trò quan trọng trong chương trình giáo dục tiểu học Là môn học giúp học sinh có những kiến thức cơ bản ban đầu về số học các số tự nhiên, phân số, số thập phân; các đại lượng thông dụng; một số yếu tố hình học và thống kê đơn giản Hình thành các
kĩ năng tính toán, đo lường, giải các bài toán có nhiều ứng dụng thiết thực trong cuộc sống Góp phần bước đầu phát triển năng lực tư duy, khả năng suy luận hợp lí và diễn đạt đúng (nói và viết) cách phát hiện và giải quyết các vấn đề đơn giản, gần gũi trong cuộc sống; kích thích trí tưởng tượng; gây hứng thú học tập Toán; góp phần hình thành bước đầu phương pháp tự học và làm việc có kế hoạch, khoa học, chủ động, linh hoạt, sáng tạo
Chương trình Toán lớp 2 là một bộ phận của chương trình môn Toán tiểu học
và là sự tiếp tục của chương trình Toán lớp 1 Nội dung dạy về Tìm thành phần chưa biết trong phép tính cộng, trừ là một trong những nội dung cơ bản quan trọng trong mạch kiến thức về Phép tính, và là nội dung được sắp xếp đan xen, xuyên suốt chương trình môn toán ở lớp 2 Việc dạy cho học sinh lớp 2 biết thực hiện thành thạo các dạng bài tìm thành phần chưa biết trong phép tính cộng, trừ tưởng chừng như đơn giản nhưng lại là một vấn đề hết sức nan giải trong dạy học Toán 2 Đặc biệt là đối với những học sinh tiếp thu chậm và những học sinh chưa hoàn thành thì công việc này lại khó khăn hơn rất nhiều
Là giáo viên trực tiếp giảng dạy lớp 2, tôi luôn tự đặt cho mình câu hỏi: Làm thế nào để tất cả học sinh lớp 2 đều nắm vững cách thực hiện và thực hiện tốt các dạng bài tìm thành phần chưa biết trong phép tính cộng, trừ Câu hỏi đó cứ theo tôi trong suốt quá trình giảng dạy và thôi thúc tôi phải làm một việc gì đó
để giúp đỡ các em trong học tập Chính vì vậy trong quá trình giảng dạy tôi đã
mạnh dạn nghiên cứu nội dung “Một số biện pháp hướng dẫn học sinh thực hiện tốt các dạng bài tìm thành phần chưa biết trong phép tính cộng, trừ ở lớp 2B Trường Tiểu học Thanh Tân 2”
1.2 Mục đích nghiên cứu:
Khơi dậy lòng say mê học toán, tinh thần hào hứng trong học tập, giúp tất cả mọi học sinh lớp 2 biết cách thực hiện và thực hiện thành thạo các dạng bài tìm
Trang 3thành phần chưa biết trong phép tính cộng, trừ góp phần vào nâng cao chất lượng dạy học môn Toán trong nhà trường
1.3 Đối tượng nghiên cứu:
Các phương pháp, biện pháp và cách thức hướng dẫn học sinh lớp 2 thực
hiện Tìm thành phần chưa biết trong phép tính cộng, trừ
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
+ Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lí thuyết
+ Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế, thu thập thông tin
+ Phương pháp thống kê xử lí số liệu
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm:
2.1 Cơ sở lí luận
Tiểu học là bậc học "nền tảng" trong nền giáo dục nước nhà Vì vậy người giáo dục - giáo viên Tiểu học có một vai trò rất quan trọng là người đặt viên gạch hồng đầu tiên xây dựng nền móng tri thức cho các em là một ông thầy tổng thể tạo điều kiện cho các em phát triển toàn diện
Đối với học sinh Tiểu học, được đi học là bước ngoặt trong cuộc sống của trẻ Các em được đặt chân vào một thế giới khoa học đầy màu sắc và cũng rất mới
mẻ Các em được tiếp cận với các môn học về tự nhiên và xã hội Trong đó môn Toán có một vị trí rất quan trọng, nó đòi hỏi người thầy giáo có một sự lao động nghệ thuật sáng tạo, tìm ra những phương pháp phù hợp Đặc biệt nó đòi hỏi mỗi học sinh phải có niềm say mê, có phương pháp học tập sáng tạo để giải các bài tập toán Do đặc điểm, sự phát triển tâm, sinh lí của trẻ em ở độ tuổi Tiểu học (6 đến 11 tuổi) Đây là cả một quá trình phát triển mạnh mẽ về tâm lí cũng như sinh lí, có ảnh hưởng trực tiếp và liên quan chặt chẽ với sự phát triển tư duy, trí tuệ và quá trình học tập của học sinh Chính vì lí do đó mà khi biên soạn sách các nhà biên soạn thường biên soạn các mạch kiến thức theo vòng tròn đồng tâm Cũng như các nội dung khác, nội dung dạng bài tìm thành phần chưa biết trong phép tính cộng, trừ cũng được giới thiệu ngay từ lớp 1 dưới dạng bài điền
số thích hợp vào ô trống và mở rộng dần dưới dạng bài tìm x ở các lớp 2; 3 ; 4 ; 5
Trong chương trình Toán lớp 2 nội dung dạy về dạng bài tìm thành phần chưa biết trong phép tính cộng, trừ không nhiều Nhưng trong hầu hết các tiết luyện tập, các tiết kiểm tra cuối chương, cuối kì, đều thấy sự có mặt của dạng bài này Đó là thể hiện tính thống nhất giữa các nội dung trong môn Toán ở Tiểu học Các bài học về nội dung Tìm thành phần chưa biết trong phép tính cộng, trừ
Trang 4được sắp xếp xen kẽ với các nội dung của mạch kiến thức khác Chính sự sắp xếp này tạo cơ hội cho học sinh thường xuyên được luyện tập, thực hành, giúp các em nắm vững và khắc sâu hơn nội dung đã học
Tuy nhiên trong thực tế giảng dạy một số học sinh, nhất là đối với những học sinh tiếp thu bài chậm thì khi học nội dung này các em hay nhầm lẫn giữa các dạng bài với nhau nên thường tính sai kết quả Do đó gây tâm lí chán nản, ngại học Chính vì vậy mỗi giáo viên dạy lớp 2 cần phải kiên trì, tìm tòi biện pháp giúp các em ghi nhớ tên gọi và cách tìm từng thành phần chưa biết của phép tính cộng, trừ để vận dụng tốt hơn, góp phần làm giảm áp lực trong học tập
và khơi gợi hứng thú, niềm say mê học tập cho các em Có như vậy thì kết quả học tập nội dung này mới đạt kết quả như mong muốn
2.2 Thực trạng
2.2.1 Thuận lợi:
* Đối với nhà trường:
Ngay từ đầu năm học, ban giám hiệu nhà trường đã xây dụng kế hoạch nhiệm vụ năm học và tổ chức cho giáo viên được thảo luận chỉ tiêu, biện pháp
để giữ vững chất lượng đại trà, nâng cao chất lượng mũi nhọn, giảm thiểu tỉ lệ học sinh chưa đạt yêu cầu ở tất cả các khối lớp
Bộ phận chuyên môn nhà trường đã chỉ đạo các tổ chuyên môn thường xuyên trao đổi, thảo luận những khó khăn, vướng mắc trong quá trình dạy học
để tìm hướng giải quyết Chính vì vậy mà nội dung “Tìm thành phần chưa biết trong phép tính cộng, trừ” ở lớp 2 cũng được tổ chuyên môn thảo luận và chú
trọng trong dạy học
Ban giám hiệu nhà trường luôn tạo mọi điều kiện tốt nhất về thời gian, cơ sở vật chất và mọi phương tiện cho giáo viên thể hiện những sáng kiến trong dạy học nhằm phát huy tối đa năng lực cá nhân và nâng cao kết quả dạy học
* Đối với học sinh:
Đa số học trong lớp đều có ý thức tự giác trong học tập, khả năng tiếp thu
bài tương đối tốt Khi học nội dung tìm thành phần chưa biết trong phép tính cộng, trừ thì các em ghi nhớ cách tìm thành phần chưa biết và vận dụng vào
thực hành luyện tập một cách thành thạo Mặt khác những kiến thức này rất gần
gũi và mang tính thực tế cao nên các em rất có hứng thú trong học tập
* Đối với giáo viên:
Trong quá trình giảng dạy giáo viên luôn nhiệt tình, quan tâm, trăn trở và lo
lắng đến chất lượng của lớp mình phụ trách, nhất là các kĩ năng thực hiện tìm
Trang 5thành phần chưa biết trong phép tính cộng, trừ luôn được giáo viên chuẩn bị
kĩ càng nhằm giúp học sinh nắm vững kiến thức và vận dụng tốt nội dung này
* Đối với phụ huynh:
Đa số phụ huynh trong lớp đã có sự quan tâm đúng mức đến việc học tập
của các em Điều đó được minh chứng rõ nét ở việc đưa đón các em đi học
chuyên cần, mua sắm đầy đủ sách vở, đồ dùng học tập cho các em; kiểm tra và nhắc nhở các em tự học thêm ở nhà
2.2.2 Khó khăn.
* Đối với học sinh:
Một số học sinh trong lớp có tính hiếu động, còn ham chơi, chưa có ý thức
tự giác trong học tập Một số em khả năng tiếp thu bài chậm, khả năng ghi nhớ chưa bền vững dẫn đến tâm lí ngại học Khi học nội dung Tìm thành phần chưa biết trong phép tính cộng, trừ thì các em thường không nhớ cách tính, thường nhầm lẫn giữa cách tìm số trừ với số bị trừ ; giữa tìm số hạng trong một tổng với tìm số trừ, hoặc tính sai kết quả do kĩ năng tính toán chưa tốt
* Đối với giáo viên:
Trình độ của đội ngũ giáo viên không đồng đều vì vậy trong quá trình giảng
dạy một số giáo viên chưa vận dụng sáng tạo các phương pháp dạy học Mặt khác đôi khi kĩ năng bao quát lớp chưa tốt, việc chuẩn bị đồ dùng phương tiện dạy học chưa thường xuyên nên phần nào cũng ảnh hưởng đến chất lượng dạy học
* Đối với phụ huynh:
Một số ít phụ huynh chưa quan tâm mức đến việc học tập của các em: Chưa
mua đủ sách vở, dùng học tập cần thiết cho các em; chưa có thói quen kiểm tra
và nhắc nhở các em tự học thêm ở nhà
2.2.3 Kết quả thực trạng:
Qua một thời gian trực tiếp giảng dạy, tôi đã trình bày nội dung nghiên cứu với tổ chuyên môn, ban giám hiệu nhà trường và xin phép được khảo sát chất lượng của học sinh lớp 2B trường Tiểu học Thanh Tân 2 tại thời điểm ngày 21/12/2020
Đề khảo sát có nội dung như sau:
Bài 1: Tìm x
x + 25 = 53 17 + x = 36 x – 47 = 39 42 – x = 14
Bài 2: Điền số thích hợp vào ô trống:
Trang 6Số hạng 15 35
Bài 3: Điền số thích hợp vào ô trống:
- Thời gian làm bài là 20 phút
- Sĩ số lớp tôi 23 em (1 em khuyết tật)
- Số học sinh tham gia khảo sát 22 em
* Kết quả khảo sát:
Qua quá trình dạy học, qua bài khảo sát của học sinh và trao đổi với đồng nghiệp, tôi nhận thấy học sinh còn thực hiện nội dung tìm thành phần chưa biết trong phép tính cộng, trừ sai là do một số nguyên nhân sau:
* Do học sinh chưa nhớ được cách tìm số hạng, số trừ và số bị trừ
* Học sinh chưa nhớ được cách tìm số hạng
Trong quá trình học về nội dung tìm một số hạng trong một tổng, có một số học sinh khả năng tiếp thu bài chậm, ghi nhớ kém Các em chưa nhớ được tên gọi của các thành phần phép cộng, chưa nhớ được cách tìm số hạng chưa biết của phép cộng khi đã biết tổng và số hạng kia nên khi làm thường tính sai kết quả
Ví dụ 1 : Em Ngân Quang Tiến, em Hà Thị Xuân Mai tính như sau:
x + 25 = 53 17 + x = 36
x = 53 + 25 x = 36 + 17
x = 78 x = 53
Khi tôi hỏi: x trong phép tính x + 25 = 53 có tên gọi là gì?
Em Tiến trả lời: “x là số hạng chưa biết”
Tôi hỏi tiếp: Muốn tìm số hạng chưa biết ta làm thế nào?
Em hồn nhiên trả lời: Muốn tìm số hạng chưa biết ta lấy tổng cộng với số hạng kia
Vì em Tiến và em Mai không nắm được cách tìm số hạng chưa biết nên dãn đến tìm số hạng sai
Trang 7* Học sinh chưa nhớ được cách tìm số bị trừ
Ví dụ 2: Em Hà Văn Hoàng thực hiện tìm số bị trừ như sau:
x – 47 = 39
x = 47 – 39
x = 8
Vì em chưa nắm được cách tìm số bị trừ (lấy số trừ trừ đi hiệu) nên dẫn đến làm sai
Em Hà Đức Duy lại thực hiện tìm số bị trừ như sau:
x – 47 = 39
x = 39 - 47
x = 22
Em Duy tìm số bị trừ bằng cách lấy hiệu trừ đi số trừ nên cũng dẫn đến làm sai hoàn toàn
* Học sinh chưa nhớ được cách tìm số trừ
Do chưa nhớ được cách tìm số trừ nên em Hà Hoàng Vũ đã thực hiện tính như sau: 42 – x = 14
x = 14 + 42
x = 56
Em Vũ tìm số trừ bằng cách lấy hiệu cộng với số bị trừ nên dẫn đến kết quả sai
* Do học sinh chưa xác định được dạng bài của đề
Em Hà Xuân Mai thực hiện như sau:
Bài 2: Điền số thích hợp vào ô trống:
Bài 3: Điền số thích hợp vào ô trống:
Khi tôi hỏi : (Ở cột 3 của bài 2) vì sao em điền 1 vào ô trống Em trả lời: em làm phép tính trừ ạ”
Do học sinh không xác định được mỗi số cần điền vào ô trống trong từng cột
là các thành phần chưa biết trong từng phép tính, phải vận dụng cách tìm thành
Trang 8phần chưa biết đã học để tính và điền số Học sinh chỉ ghi nhớ máy móc cột 1 làm phép tính trừ là các cột tiếp theo cũng làm tính trừ luôn
Bên cạnh đó còn một vài em đã xác định đúng dạng và biết cách tìm thành phần chưa biết trong phép tính cộng trừ nhưng do chưa nhớ bảng cộng, trừ hoặc thực hiện tính chưa thành thạo hay bất cẩn khi làm bài nên tính sai kết quả
* Do kĩ năng tính toán chưa thành thạo
Một nguyên nhân nữa có thể dẫn đến sai lầm của học sinh khi tìm số hạng, số bị trừ, số trừ sai là do kĩ năng tính toán của các em chưa thành thạo
Ví dụ có học sinh thực hiện:
28 + x = 56
x = 56 – 28
x = 38
Do học sinh thực hiện phép trừ 56 - 28 sai nên dẫn đến kết quả x = 38 sai (đúng phải là x = 28)
Có em lại thực hiện:
42 – x = 14
x = 42 – 14
x = 38
Em này nắm được cách tìm số trừ nhưng do khi trừ thực hiện sai nên dẫn đến kết quả x = 38 sai (đúng phải là x = 28)
Hoặc có em làm như sau:
x - 47 = 39
x = 39 + 47
x = 76
Do kĩ năng cộng của em này thực hiện sai nên dẫn đến kết quả x = 76 là sai (đúng phải là x = 86)
* Do học sinh chưa kiểm tra kết quả
Một số học sinh làm bài sai do chưa kiểm tra kết quả
Ví dụ: x + 8 = 19
x = 19 – 8
x = 12
Học sinh này tính toán sai và không thử lại: Thay giá trị x = 12 vào phép tính ta có:12 + 8 = 20 Nên học sinh không phát hiện ra lỗi sai của mình để làm lại
Hoặc có em làm :
x – 17 = 18 45 – x = 18
Trang 9x = 18 + 17 x = 45 – 18
x = 36 x = 37 Học sinh làm sai nhưng cũng không kiểm tra lại kết quả thay x = 36 vào phép tính ban đầu ta được: 36 – 17 = 19 (sai)
Thay x = 37 vào phép tính ban đầu ta được: 45 – 37 = 27 (sai)
2.3 Các biện pháp thực hiện
2.3.1.Biện pháp thứ nhất: Giúp học sinh nắm được cách tìm số hạng, số trừ
và số bị trừ
Để học sinh nắm được cách tìm số hạng, số trừ và số bị trừ, trước hết tôi phải củng cố và khắc sâu cho học sinh ghi nhớ được tên gọi các thành phần của phép tính rồi mới hướng dẫn học sinh nắm cách tìm thành phần chưa biết của phép tính
Bài tập 1(trang 45 Sách giáo khoa Toán lớp 2)
1 Tìm x:
a) x + 8 = 19 b) 4 + x = 14
Đây là dạng bài cơ bản góp phần củng cố các kiến thức, kĩ năng đã học, cho nên mọi đối tượng học sinh phải nắm chắc và biết cách làm Đối với một số học sinh hoàn thành tốt các em nắm cách làm giáo viên có thể cho các em tự làm bài rồi khi học sinh báo cáo mới yêu cầu học sinh nêu cách làm Nhưng một số học sinh hoàn thành và chưa hoàn thành thì tôi quan sát và trợ giúp học sinh nêu tên thành phần của phép tính, cách làm trước rồi mới làm bài bằng các câu hỏi gợi mở:
a) + Trong phép tính x + 8 = 19, x được gọi là gì? 8 được gọi là gì, 19 được gọi
là gì? (x là số hạng, 8 là số hạng, 19 là tổng)
+ Muốn tìm số hạng chưa biết ta làm thế nào? (Lấy tổng trừ đi số hạng đã biết (19 – 8)
Những học sinh chưa hoàn thành chưa nêu được, tôi yêu cầu học sinh nhắc nhiều lần để nhớ cách tìm số hạng rồi mới yêu cầu làm bài tập Tôi kiểm tra học sinh làm đúng mới yêu cầu làm sang bài tiếp theo
b, Tô yêu cầu học sinh :
+ Nêu tên thành phần của phép tính 4 + x = 14 (4 là số hạng, x là số hạng, 14 là tổng)
+ Muốn tìm số hạng chưa biết ta làm thế nào? (Lấy tổng trừ đi số hạng đã biết (14 – 4)
Trang 10Ví dụ: Tìm x
a) x - 28 = 35 b) x – 16 = 43
Giáo viên gợi mở:
a) + Trong phép tính x - 28 = 35, x được gọi là gì? 28 được gọi là gì, 35 được gọi là gì? (x là số bị trừ, 28 là số trừ, 35 là hiệu)
+ Muốn tìm số bị trừ ta làm thế nào? (Lấy hiệu cộng với số trừ (35 + 28)
Để học sinh nắm vững cách tìm số bị trừ tôi ra thêm dạng bài tìm số bị trừ
để học sinh luyện tập Khi nào học sinh làm thành thạo tôi mới chuyển sang nội dung khác
Ví dụ: Tìm x: 78 - x = 25
Đối với dạng tìm số trừ học sinh làm sai nhiều hơn dạng tìm số bị trừ nên tôi hướng dẫn học sinh:
a) Trong phép tính 78 - x = 25, 78 được gọi là gì? x được gọi là gì?, 25 được gọi là gì? (78 là số trừ, x là số bị trừ, 25 là hiệu)
+ Muốn tìm số trừ ta làm thế nào? (Lấy số bị trừ trừ đi hiệu (78-25)
Đối với dạng tìm số trừ giáo viên có thể dạy trong vài buổi đến khi học sinh nắm được mới chuyển dạng mới
Thông thường khi vừa học xong một dạng bài nào về tìm x, học sinh sẽ nhớ và vận dụng tương đối tốt, nhưng đến các tiết luyện tập có nhiều dạng bài (Tìm số hạng trong một tổng; tìm số bị trừ; tìm số trừ) thì học sinh dễ bị phân tán và nhầm lẫn cách tìm thành phần chưa biết với nhau Chính vì vậy trong quá trình quan sát học sinh làm bài tôi yêu cầu các em nêu lại tên gọi các thành phần chưa biết và cách tìm các thành phần đó rồi mới làm bài
Ví dụ: Bài 4 (Trang 75 sách giáo khoa Toán 2)
4.Tìm x:
x + 14 = 40 x – 22 = 38 52 - x = 17
Với bài này, tôi giúp học sinh củng cố lại kiến thức bằng cách gợi ý như :
+ Trong phép tính x + 14 = 40, x là thành phần nào? (số hạng)
+ Muốn tìm số hạng ta làm thế nào?
+ Trong phép tính x - 22 = 38, x là thành phần nào? (số bị trừ)
+ Muốn tìm số bị trừ ta làm thế nào?
+ Trong phép tính 52 - x = 17, x được gọi là gì? (số trừ)
+ Muốn tìm số trừ ta làm thế nào?
Sau khi học sinh nêu đúng cách tính, tôi yêu cầu học sinh làm bài và thử lại phép tính để kiểm tra kết quả