Tiết: 61 đến 68Chủ đề tích hợp: CHẤT SỬ THI TRONG VĂN XUÔI YÊU NƯỚC THỜI CHỐNG MĨ -Rừng xà nu của Nguyễn Trung Thành -Những đứa con trong gia đình của Nguyễn Thi -Nghị luận về một tác p
Trang 1Tiết: 61 đến 68
Chủ đề tích hợp: CHẤT SỬ THI TRONG VĂN XUÔI YÊU NƯỚC THỜI CHỐNG MĨ
-Rừng xà nu của Nguyễn Trung Thành -Những đứa con trong gia đình của Nguyễn Thi -Nghị luận về một tác phẩm, một đoạn trích văn xuôi
B
ước 1: xác định vấn đề cần giải quyết trong bài học
Kỹ năng đọc hiểu chất sử thi trong văn xuôi hiện đại Việt Nam thời chống Mĩ ( 1965-1975) tích hợp với tập làm văn.
Bước 2: xây dựng nội dung chuyên đề bài học
Dạy đọc hiểu các truyện ngắn:Rừng xà nu của Nguyễn Trung Thành;Những đứa con trong gia đình của Nguyễn Thi, trong đó hướng dẫn học sinh tự học truyện Những đứa con trong gia đình.
Tích hợp bài: Nghị luận về một tác phẩm, một đoạn trích văn xuôi
- Nhận biết tư tưởng thông điệp mà văn bản muốn gửi đến người đọc thông qua hình thức nghệ thuật của văn bản.
- Hiểu một số đặc điểm của truyện Việt Nam trong kháng chiến chống Mĩ Bước đầu nhận diện một số đặc trưng cơ bản của văn xuôi Việt Nam 1965-1975 trong đó nổi bật nhất là khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn
- Biết cách đọc – hiểu một tác phẩm truyện hiện đại Việt Nam theo đặc trưng thể loại.
- Lý giải được nội dung ý nghĩa của các truyện Vận dụng hiểu biết về truyện hiện đại Việt Nam 1965-1975
để đọc – hiểu truyện hiện đại Việt Nam khác cùng giai đoạn.
3 Nói, nghe
- Biết vận dụng kiến thức và kĩ năng đã học vào giải quyết linh hoạt các tình huống trong thực tế cuộc sống,
- Biết kể, tóm tắt nội dung của văn bản rõ ràng, mạch lạc đem lại sức thuyết phục cho người nghe.
- Nhận xét phần trình bày của bạn Biết cách đặt các câu hỏi phản biện và mở rộng vấn đề.
- Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận về nội dung và nghệ thuật của văn bản.( kỹ năng mềm : giao tiếp, làm việc nhóm, trình bày trước tập thể, thương lượng, quản lỳ thời gian, kiểm soát cảm xúc, lãnh đạo, lắng nghe…)
Trang 2Bước 4: xác định và mô tả mức độ yêu cầu của mỗi loại câu hỏi/bài tập có thể sử dụng để kiểm tra, đánh giá năng lực và phẩm chất của học sinh trong dạy học
- Nêu thông tin về tác
giả, tác phẩm, hoàn cảnh
sáng tác, xuất xứ …
Lý giải được mối quan hệ/ ảnh hưởng của hoàn cảnh sáng tác với việc xây dựng cốt truyện và thể hiện nội dung tư tưởng của tác phẩm
Vận dụng hiểu biết về tác giả, tác phẩm để phân tích lý giải giá trị nội dung nghệ thuật của từng tác phẩm
So sánh các phương diện nội dung, nghệ thuật giữa các tác phẩm cùng đề tài hoặc thể loại, phong cách tác giả
Nhận diện được ngôi kể,
trình tự kể Hiểu được ảnh hưởng của giọng kể đối với
việc thể hiện nội dung tư tưởng của tác phẩm
Khái quát đặc điểm phong cách của tác giả
từ tác phẩm
Nhận ra được trình bày những kiến giả riêng, phát hiện sáng tạo về văn bản
Hiểu được nội dung của các truyện ngắn khác không nằm trong chương trình SGK.
Khái quát được về nhân vật.
Trình bày cảm nhận
về tác phẩm Vận dụng tri thức đọc hiểu văn bản để kiến tạo những giá
trị sống của cá nhân Trình bày những giải pháp để giải quyết một vấn đề cụ thể Phát hiện và hiểu được
tình huống truyện,
khuynh hướng sử thi…
Phân tích được ý nghĩa của tình huống truyện, khuynh hướng sử thi…
Thuyết trình về tác phẩm.
Chuyển thể văn bản: vẽ tranh, đóng kịch
Nghiên cứu khoa học, dự án…
Phát hiện các chi tiết,
biện pháp nghệ thuật
đặc sắc của từng văn
bản.
Lý giải ý nghĩa, tác dụng của từ ngữ, hình ảnh, biện pháp nghệ thuật.
HS biết trình bày cảm nhận về giá trị nghệ thuật của những chi tiết, hình ảnh, biện pháp tu từ
- HS biết vận dụng ghi chép dạng truyện ngắn hiện đại trong đó có sử dụng các biện pháp tu từ, kết hợp tự sự với miêu tả, biểu cảm, vận dụng các hình ảnh chi tiết của các nhà văn một cách hợp lí.
- Nắm được đối tượng
của bài nghị luận về một
tác phẩm, một đoạn
trích văn xuôi: tìm hiểu
giá trị nội dung, nghệ
năng mở bài, kết bài
trong bài văn nghị luận.
- HS nhận biết được
cách thức lập luận trong
văn nghị luận.
- Hiểu được cách thức triển khai bài nghị luận
về một tác phẩm, một đoạn trích văn xuôi: giới thiệu khái quát về tác phẩm hoặc đoạn trích văn xuôi cần nghị luận;
bàn về những giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm, đoạn trích văn xuôi theo định hướng của đề bài; đánh giá chung về tác phẩm, đoạn trích văn xuôi đó.
- Tìm hiểu đề, lập dàn
ý cho bài nghị luận về một tác phẩm, một đoạn văn xuôi.
- Huy động kiến thức
và những cảm xúc, trải nghiệm của bản thân để viết bài nghị luận về một tác phẩm, một đoạn văn xuôi đúng chủ đề, mạch lạc, đảm bảo yêu cầu
cơ bản về hình thức và nội dung.
- Thông thạo: các bước làm bài nghị
- Biết lựa chọn ngôn ngữ trong sáng, diễn đạt mạch lạc vấn đề trình bày; nắm bắt được những nội dung thuyết trình, nhận xét phần trình bày của bạn; biết cách đặt các câu hỏi phản biện …
- Hình thành thói quen: diễn đạt trôi chảy;
- Hình thành tính cách: tự tin , sáng tạo khi hành văn;
Có ý thức tìm tòi cách diễn đạt hay
- Năng lực thu thập thông tin liên quan đến diễn đạt trong văn nghị luận (dùng từ, đặt
Trang 3- Năng lực tạo lập văn bản nghị luận.
Bước 5: biên soạn các câu hỏi/bài tập các mức độ yêu cầu đã mô tả
1 Rừng xà nu của Nguyễn Trung Thành, có thể sử dụng các câu hỏi sau:
Mức độ nhận biết Mức độ thông hiểu Mức độ vận dụng và vận dụng cao
Nêu những nét chính về tác giả
Nguyễn Trung Thành Những yếu tố nào trong cuộc đời giúp nhà văn sáng tác thành
công truyện ngắn Rừng xà nu ?
Truyện ngắn Rừng xà nu giúp em hiểu thêm
gì về con người, phong cách nghệ thuật của tác giả?
Truyện ngắn Rừng xà nu được
viết trong hoàn cảnh nào? Em hãy chỉ ra tác động của hoàn cảnh ra đời đến việc thể hiện nội
dung tư tưởng của truyện ngắn
Rừng xà nu là gì?
Hoàn cảnh ra đời của truyện giúp em hình dung như thế nào về thiên nhiên và con người Tây Nguyên?
Truyện ngắn Rừng xà nu đã
xây dựng được những hình
tượng nghệ thuật nào?
Hình tượng cây xà nu được khắc họa với những đặc điểm nào? Tính sử thi thể hiện như thế nào qua hình tượng cây xà nu ?
Em có nhận xét gì về phong cách nghệ thuật cùa nhà văn trong cách miêu tả cây xà nu?
Nêu những đặc điểm về hình
tượng nhân vật Tnú?
Nhận xét tương quan giữa hình tượng cây xà nu và nhân vật Tnú?
Em đánh giá như thế nào về vẻ đẹp của nhân vật Tnú?
Cuộc đời bi kịch và con đường đi đến với cách mạng của nhân vật Tnú có ý nghĩa gì trong việc thể hiện chủ đề của tác phẩm? Tính sử thi thể hiện như thế nào qua nhân vật Tnú ?
Em có nhận xét gì về phong cách nghệ thuật của nhà văn trong cách xây dựng nhân vật Tnú ?
2 Với Những đứa con trong gia đình của Nguyễn Thi, có thể sử dụng các câu hỏi sau:
Mức độ nhận biết Mức độ thông hiểu Mức độ vận dụng và vận dụng cao
Hãy nêu những nét chính về Tại sao sinh ra ở miền Bắc nhưngEm học được gì từ cuộc đời nhà văn
Trang 4tác giả Nguyễn Thi? Nguyễn Thi trở thành nhà văn Nam
huống trong truyện Những đứa
con trong gia đình thuộc loại
tình huống nào? ( Hành
động/tâm trạng/ nhận thức)
- Nêu ý nghĩa tình huống truyện
Những đứa con trong gia đình ?
- Phát biểu cảm nhận của em về tình
huống truyện Những đứa con trong gia đình
-Nêu những đặc điểm về hình
tượng nhân vật Việt?
- Nghệ thuật thể hiện nhân vật
-Tác phẩm kể chuyện một gia
đình nông dân Nam Bộ, truyền
thống nào đã gắn bó những con
người trong gia đình với nhau?
Nhân vật chú Năm có vị trí gì trong gia đình và có vai trò gì trong truyện?
So sánh nhân vật chú Năm với nhân vật
Cụ Mết trong Rừng xà nu
Tình huống truyện, chi tiết
truyện, giọng văn, ngôn ngữ,
chất sử thi của thiên truyện
được thể hiện như thế nào?
Nêu ý nghĩa chi tiết cuốn sổ gia đình trong truyện truyện Những đứa con trong gia đình? Ý nghĩa chất sử thi thể hiện trong
3.Với bài: Nghị luận về một tác phẩm, một đoạn trích văn xuôi, có thể sử dụng các câu hỏi sau:
Mức độ nhận biết Mức độ thông hiểu Mức độ vận dụng và vận dụng cao
Trình bày khái niệm: văn xuôi,
văn xuôi hiện đại, Nghị luận về
một tác phẩm, một đoạn trích
văn xuôi
Phân biệt sự khác nhau giữa Nghị luận về một tác phẩm, một đoạn trích văn xuôi với nghị luận về một
bài thơ, đoạn thơ
- Tác dụng của việc tìm hiểu đề, lập dàn ý
khi Nghị luận về một tác phẩm, một đoạn trích văn xuôi
Nêu cách làm bài Nghị luận về một tác phẩm, một đoạn trích văn xuôi
Phân tích chất sử thi trong 2 truyện: Rừng
xà nu và Những đứa con trong gia đình.
Cảm nhận vẻ đẹp hình tượng 1 nhân vật trong 1 đoạn trích của 2 truyện
Trang 5Bước 6: Thiết kế tiến trình dạy học
Thời lượng dạy học của chủ đề này là 6 tiết , cụ thể như sau:
Tên các bài của
chuyên đề Cấu trúc nội dung bài học theo chủ đề Nội dung tích hợp Ghi chú (Điều chỉnh)
2 Khái niệm về chất sử thi
3 Giới thiệu tác giả, tác phẩm
II Đọc hiểu văn bản:
1 Phân tích chất sử thi trong truyện Rừng
Những đứa con trong
gia đình(Nguyễn Thi)
2.Phân tích chất sử thi trong truyện
Những đứa con trong gia đình
a Đề tài, chủ đề
b Nhân vật Việt và nhân vật Chiến:
c Các nhân vật khác:
d Nghệ thuật truyện III Kết luận chung:
Đọc văn, tiếng Việt, làm văn
Hướng dẫn học sinh tự học
Đọc văn, tiếng Việt, làm văn
Phân tích vẻ đẹp của nhân vật Chiến, Việt
trong “Những đứa con trong gia đình” của tác giả Nguyễn Thi.
Đọc văn, tiếng Việt, làm văn
Tiết 6 - Rèn kĩ năng nghe, nói
- Kiểm tra sau chủ đề
PHẦN GIÁO ÁN:
I HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM:
Trang 6– Cho Hs xem đoạn phim ngắn về cuộc kháng chiến chống Mĩ sau phong trào Đồng khởi
– Cho học sinh trình bày suy nghĩ về đoạn phim trên.
– GV chuyển vào bài mới: Chiến tranh xâm lược đã tàn phá bao vùng đất, giết đi bao mạng sống của
cả con người lẫn sinh vật Có nhiều vùng đất phải gánh chịu vô vàn những thương đau mà tinh thần vẫn luôn quật khởi, ý chí vẫn vững vàng Tây Nguyên, Nam Bộ là một nơi như thế đấy Điều đó được thể hiện qua 2 truyện ngắn đậm chất sử thi: truyện ngắn “Rừng xà nu” của Nguyễn Trung Thành và truyện “Những đứa con trong gia đình”của Nguyễn Thi.
II HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC:
kiến thức đã học trong bài Khái
quát văn học Việt Nam từ CM
Tháng 8 năm 1945 đến năm 1975.
- Nêu hoàn cảnh lịch sử, xã hội và
văn hóa chặng đường 1965-1975.
- Nêu những thành công nội dung
và nghệ thuật văn xuôi chống Mĩ
I Hoàn cảnh lịch sử, xã hội, văn hóa
-Thời kì kháng chiến chống Mĩ bắt đầu sau Hiệp Định Giơ-ne-vơ năm 1954 về Đông Dương Ngay sau Hiệp định Giơ-ne-vơ, Mĩ liền thay thế thực dân Pháp dựng lên chính quyền Ngô Đình Diệm ở miền Nam, thực hiện âm mưu chia cắt nước ta, biến miền Nam thanh thuộc địa kiểu mới, căn cứ quân sự Mĩ ở Đông Dương và Đông Nam Á
- Và kết thúc vào ngày 30 – 04 – 1975 Cuộc kháng chiến chống
Mĩ, cứu nước thắng lợi, kết thúc 21 năm chiến đấu chống Mĩ và 30 năm chiến tranh giải phóng dân tộc.
II Những thành công nội dung và nghệ thuật.
1 Nội dung:
– Nhân vật trung tâm của truyện thời kì chống Mĩ cứu nước là hình ảnh người chiến sĩ, người lính và toàn dân trong cuộc kháng chiến
vệ quốc vĩ đại.
– Ý nghĩa của nhân vật:
+ Khắc sâu vẻ đẹp tinh thần và hình ảnh người chiến sĩ của các thế hệ trong cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước Tình đồng đội, đồng chí hòa chung với tình cha con, tình bạn bè.
+ Thấy được tình cảm và thái độ ngợi ca của tác giả đối với những người lính cụ Hồ
+ Hiện thực cuộc sống đầy khốn khó, gian truân của nhân dân ta trong thời kì kháng chiến chống Mĩ cứu nước, nhưng trong mỗi người dân nhỏ bé ấy là sức mạnh không gì lay chuyển được của sự quyết tâm chiến đấu đến cùng bảo vệ quê hương, bảo vệ người cách mạng.
2.Nghệ thuật:
- Xây dựng nhân vật:Các nhân vật trong truyện thời kì này đã được các nhà văn chú ý tập trung khai thác những diễn biến nội tâm tinh tế, đi sâu vào khám phá đời sống tinh thần của nhân vật, một số nhân vật được xây dựng từ nguyên mẫu đời sống, các nhà văn đã xây dựng họ như những hình mẫu lí tưởng, đại diện cho sức mạnh và tinh thần của một dân tộc, một thời đại.
- Cốt truyện: đa dạng, phong phú
- Khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn.
III Tác giả, tác phẩm tiêu biểu:
– Một đội ngũ nhà văn đông đảo, gồm nhiều thế hệ và không hiếm tài năng, được đào luyện trong cách mạng và kháng chiến.Từ đội ngũ ấy hình thành nên kiểu nhà văn – chiến sĩ, đem nghệ thuật phục vụ cho sự nghiệp đấu tranh của dân tộc, đáp ứng yêu cầu của cách mạng
Trang 7PHẦN: khuynh hướng sử thi
trong văn học nói chung và văn
học hiện đại Việt Nam
trình trình bày của học sinh
và cuộc chiến tranh ái quốc.
Đội ngũ ấy đông đảo và nhiều thế hệ:
+Thế hệ nhà văn đã có tên tuổi từ trước cách mạng: Nguyễn Tuân,
Tô Hoài, Nguyên Hồng….
+Thế hệ nhà văn trưởng thành từ cuộc kháng chiến chống Pháp: Nguyễn Đình Thi, Nguyên Ngọc (Nguyễn Trung Thành), Nguyễn Văn Bổng (Trần Hiếu Minh), Lê Khâm (Phan Tứ), Nguyễn Ngọc Tấn (Nguyễn Thi)….
+ Thế hệ nhà văn có tên tuổi từ thời kì miền Bắc xây dựng Chủ nghĩa xã hội: Nguyễn Khải, Chu Văn, Nguyễn Minh Châu, Bùi Đức Ái (Anh Đức)….
+ Thế hệ nhà văn trưởng thành từ cuộc kháng chiến chống Mĩ: Nguyễn Quang Sáng, Hữu Mai, Lê Minh Khuê…từ đội ngũ đông đảo
ấy đã xuất hiện nhiều tài năng, hình thành những phong cách nghệ thuật đặc sắc.
IV Về khuynh hướng sử thi trong văn học nói chung và văn học hiện đại Việt Nam 1945-1975 nói riêng:
1 Sử thi là những áng văn tự sự (bằng văn vần hoặc văn xuôi), có
quy mô hoành tráng, miêu tả và ca ngợi những thành tựu, những sự kiện có tính chất toàn dân và có ý nghĩa trọng đại đối với cộng đồng, ca ngợi những anh hùng bộ tộc mang sức mạnh thần kỳ, tiêu biểu cho phẩm chất và khát vọng của bộ tộc (như người anh hùng Đam San
trong Đăm Săn của người Ê Đê…)
2.Đặc điểm khuynh hướng sử thi trong văn học 1945-1975:
-Văn học phản ánh những sự kiện, những vấn đề có ý nghĩa lớn lao, tập trung thể hiện chủ nghĩa yêu nước, chủ nghĩa anh hùng.
- Nhân vật chính thường là những con người tiêu biểu cho lí tưởng chung của dân tộc, kết tinh phẩm chất cao quý của cộng đồng, gắn bó
số phận mình với số phận của đất nước.
- Lời văn mang giọng điệu trang trọng, hào hùng, thiên về ngợi ca, ngưỡng mộ.
* Thao tác 2 :
Hướng dẫn HS tìm hiểu chung
về tác giả và tác phẩm của 2
truyện
* Chuyển giao nhiệm vụ học tập:
– Dựa vào tiểu dẫn trong sách
giáo khoa và tài liệu tham khảo về
Nguyễn Trung Thành và Nguyễn
Thi, em hãy trình bày những nét
chính về 2 tác giả nêu trên?
GV định hướng:
-Xác định hoàn cảnh ra đời, xuất
xứ và vị trí của mỗi tác phẩm?
-Xét ở phương diện hoàn cảnh ra
đời và vị trí, hai tác phẩm này có
điểm gì chung?
-Tuy cùng viết về cuộc kháng
chiến chống Mĩ cứu nước, nhưng
mỗi tác phẩm có một cách kết cấu
riêng, viết về một vùng đất riêng.
B Chất sử thi trong truyện ngắn “Rừng xà nu” ( Nguyễn Trung Thành) và “Những đứa con trong gia đình” ( Nguyễn Thi)
I Tìm hiểu chung:
1 Tác giả:
-Nguyễn Trung Thành (bút danh khác là Nguyên Ngọc) là nhà văn trưởng thành trong hai cuộc kháng chiến, gắn bó mật thiết với mảnh đất Tây Nguyên.
-Nguyễn Thi (1928-1958) là một trong những cây bút văn xuôi hàng đầu của văn nghệ giải phóng Miền Nam thời kì chống Nỹ-cứu nước Ông gắn bó sâu sắc với nhân dân Nam bộ Nguyễn Thi cũng là cây bút có năng lực phân tích tâm lí sắc sảo.
2 Hoàn cảnh ra đời tác phẩm:
a Bối cảnh xã hội:
Cuộc kháng chiến chống Mĩ đang vào thời kì ác liệt nhất
b Hoàn cảnh cụ thể:
-Truyện ngắn Rừng xà nu được viết năm 1965; đăng trên tạp chí văn
nghệ quân đội giải phóng Trung Trung bộ(Số 2-1965), sau đó được in
trong tập Trên quê hương những anh hùng Điện Ngọc.
- Những đứa con trong gia đình là một trong những tác phẩm xuất sắc
nhất của Nguyễn Thi được sáng tác năm 1966
Trang 8Hãy tóm tắt nội dung của từng tác
* Thực hiện nhiệm vụ: HS Tái
hiện kiến thức và trình bày.
* Đánh giá kết quả thực hiện
b Những đứa con trong gia đình:
Bằng lối trần thuật độc đáo, Nguyễn Thi đã xây dựng toàn bộ câu chuyện dựa vào tình huống nhân vật Việt bị thương nặng, nằm ở chiến trường và hồi tưởng về quá khứ
Thao tác 3 :
Hướng dẫn HS đọc - hiểu văn
bản
-Gv hướng dẫn HS cần đọc kĩ
đoạn đầu của truyện Rừng xà nu,
vừa đọc vừa suy ngẫm và cảm
nhận mạch văn, giọng điệu, ngôn
ngữ tạo hình, giàu nhạc điệu của
Nhóm 2: Nêu ý nghĩa tả thực của
hình tượng cây xà nu.
Nhóm 3: Nêu ý nghĩa tượng
trưng, ẩn dụ hình tượng cây xà nu.
Nhóm 4: Nhận xét chất sử thi thể
hiện qua hình tượng cây xà nu.
* Thực hiện nhiệm vụ: HS thảo
luận, điền nội dung vào PHT
* Đánh giá kết quả thực hiện
nhiệm vụ: GV nhận xét phần
trình bày của đại diện nhóm
II Đọc - hiểu văn bản:
1.Những biểu hiện của chất sử thi trong truyện ngắn RỪNG XÀ NU
a Đề tài, chủ đề:
- Chiến tranh cách mạng
- Ca ngợi tinh thần bất khuất, sức mạnh quật khởi của nhân dân Tây Nguyên, chỉ ra chân lí của thời đại: để giữu gìn sự sống của đất nước
và nhân dân, không có cách nào khác là phải cùng nhau đứng lên cầm
vũ khí để tiêu diệt kẻ thù xâm lược + cốt truyện: -> chuyện đời Tnú bi tráng và con đường đến với cách mạng
-> dân làng Xôman quật khởi
+ thể hiện qua câu nói cụ Mết: “chúng nó đã cầm súng, mình phải cầm giáo”
=> là tiếng nói của cả cộng đồng, cả dân tộc trong cuộc chiến một mất một còn.
b Chất sử thi được thể hiện qua bức tranh thiên nhiên rừng xà nu hùng vĩ , tráng lệ vừa đậm chất thơ của núi rừng Tây Nguyên:
- Thiên nhiên trong Rừng xà nu thấm đẫm một cảm hứng sử thi và
chất thơ hào hùng thể hiện qua từng trang sách miêu tả về rừng xà nu.
+ Mở đầu tác phẩm là hình ảnh “cả rừng xà nu hàng vạn cây”
+ kết thúc tác phẩm vẫn là rừng xà nu “nối tiếp nhau chạy đến chân trời” Đó chính là bức tranh thiên nhiên toàn cảnh về cuộc chiến tranh
nhân dân rộng lớn và hào hùng của dân tộc ta.
- Rừng xà nu có mối quan hệ chặt chẽ và gắn bó sâu sắc với mảnh đất Tây Nguyên:
+ Có trong mối quan hệ hằng ngày: những bếp lửa đốt bằng cây
xà nu, lửa mười đầu ngón tay Tnú tẩm bằng nhựa cây xà nu, khói xà nu làm thành bảng đen cho Tnú và Mai học chữ, dân làng Xô Man sống cùng cây xà nu, hẹn hò nhau dưới bóng cây xà nu và thậm chí chết họ cũng yên nghỉ bên cạnh cây xà nu
+ Xuất hiện cả trong những sự kiện trọng đại: cụ Mết kể chuyện cho dân làng nghe, ngọn lửa cây xà nu chiếu sáng cho cả dân làng mài giáo đánh giặc,…
+ Ăn sâu vào suy nghĩ, tiềm thức của người dân Xô Man
→ Mối quan hệ rất đặc biệt, gắn bó khăng khít và trở thành một phần máu thịt của dân làng Xô Man
Trang 9- Rừng xà nu như một sinh thể, chịu sự tàn phá dữ dội của chiến tranh: cả rừng xà nu hàng vạn cây không cây nào là không bị thương,
có những cây bị chặt đứt đổ ào ào như trận bão, vết thương không lành được loét mãi ra năm mười hôm thì cây chết,…
- Cây xà nu có sức sống mãnh liệt, sinh sôi, nảy nở rất nhanh và rất khỏe: “cạnh cây xà nu mới gục ngã đã có 4,5 cây con mọc lên”,
“cây mẹ ngã đã có cây con mọc lên”, “nó vẫn sống đấy (…) Đố nó giết hết rừng xà nu này”
→ Hình ảnh biểu tượng cho sức sống mạnh mẽ và sự nối tiếp của các thế hệ con người Tây Nguyên
- Loại cây ham ánh sáng mặt trời: “Cũng có ít loại cây ham ánh sáng mặt trời tới thế (…) thơm mỡ màng” Nó cũng giống như những con người Tây Nguyên luôn khao khát tự do và có một sức sống mãnh liệt
- Bằng nhiều thủ pháp nghệ thuật như: nhân cách hóa, ẩn dụ, tượng trương, so sánh,… nhà văn đã dựng nên hình tượng rừng xà nu ở hai góc độ:
- Rừng xà nu chịu nhiều đau thương mất mát do bom đạn của kẻ thù gây ra.
- Sức sống mãnh liệt của cây xà nu không bom đạn nào có thể khuất phục được
Cảm nhận về vẻ đẹp hình tượng cây xà nu.
- HS chuẩn bị ở nhà, giờ sau thuyết trình
- Bổ sung, nhận xét
1 Hoạt động mở rộng phát triển ý tưởng sáng tạo (HS làm ở nhà, theo nhóm)
* GV giao nhiệm vụ:
Phiếu HT số 6:
Đóng vai phỏng vấn tác giả Nguyễn Trung Thành về
những trải nghiệm của nhà văn khi viết truyện ngắn
“Rừng xà nu”
- HS chuẩn bị ở nhà, giờ sau thuyết trình
- Bổ sung, nhận xét
TIẾT 2
Trang 10tiêu biểu thể hiện tính cách và phẩm
chất của nhân vật Tnú khi còn nhỏ, khi
trưởng thành, khi bị giặc tra tấn ?
Nhóm 3: Phân tích mối quan hệ giữa
nhân vật Tnú và cây xà nu?
Nhóm 4: Vì sao trong câu chuyện
bi tráng về cuộc đời Tnú, cụ Mết
4 lần nhắc tới ý: "Tnú không cứu
được vợ con" để rồi ghi tạc vào
tâm trí người nghe câu nói:
"Chúng nó đã cầm súng, mình
phải cầm giáo".
* Thực hiện nhiệm vụ: HS thảo luận,
điền nội dung vào PHT
* Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm
vụ: GV nhận xét phần trình bày của đại
1.Những biểu hiện của chất sử thi trong truyện ngắn RỪNG
XÀ NU
c Xây dựng hình tượng Tnú mang vẻ đẹp sử thi:
- Nhân vật sử thi là mẫu nhân vật anh hùng mang lí tưởng của thời đại, số phận gắn với những sự kiện lớn của cộng đồng, kết tinh những phẩm chất tiêu biểu nhất của cộng động và lập nên những chiến công hiển hách Nhân vật sử thi thường được khắc họa trong những bối cảnh không gian kì vĩ, cách trần thuật trang trọng, giọng điệu thiết tha hùng tráng.
+ Tnú mang tầm vóc của người anh hùng:
* Tnú có niềm tin trong sáng và sắt đá vào chân lí của cách mạng
* Tnú có một ty lớn lao, sâu sắc với gia đình, quê hương xứ sở
và một lòng căm thù giặc mãnh liệt.
* Tnú có một khí phách phi thường, một tinh thần chiến đấu quả cảm
d Tính cộng đồng trong tác phẩm:
- Đó là hình ảnh sum vầy, quây quần bên nhau, nương tựa vào
nhau “cơm nước xong từ phía nhà ưng có ai đấy đánh lên một hồi mõ dài ba tiếng , dân làng lũ lượt kéo tới nhà cụ Mết” Tất
cả mọi người từ các cụ già các cô gái, những đứa trẻ sum tụ bên nhau để nghe câu chuyện cuộc đời Tnú.
- Cụ Mết, thế hệ đi trước, một con người từng xông pha trong kháng chiến chống Pháp, nay lại tiếp tục sứ mệnh tiếp thêm sức mạnh cho con cháu, là người chỉ đường dẫn lối, là người truyền
lại kinh nghiệm cho thế hệ mai sau “chúng nó đã cầm súng, mình phải cầm giáo”.
- Dít, một cô gái với lòng dũng cảm, sự thông minh, ấn tượng
bởi “đôi mắt mở to và bình thản” Bình thản trước súng gươm
của kẻ thù Phẩm chất kìm nén đau thương để biến thành hành động, nhanh chóng trở thành cô bí thư chi bộ, cấp chỉ huy cao nhất của làng Xô Man với “đôi mắt nghiêm khắc”.
- Rồi đến Heng “đội cái mũ sụp xin được của một anh giải phóng, mặc chiếc áo bà ba dài phết đít, vẫn đóng khố, súng đeo chéo ngang lưng ra vẻ một người lính thực sự.”, cũng dũng
cảm, cũng nhanh nhẹn như Tnú Cũng là một cây xà nu con mọc lên,” nhọn hoắt” tiếp bước với cây lớn làm nên rừng xà
nu, làm nên bản làng Xô man mạnh mẽ.
=>Có thể nói chất anh hùng tự ngàn đời đã chảy vào huyết
quản của già làng Mết, từ già làng chảy qua Tnú, Tnú chảy qua
Trang 11- Nêu thành công nghệ thuật truyện
Rừng xà nu.
* Thực hiện nhiệm vụ: HS thảo luận
cặp đôi, điền nội dung vào PHT
* Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm
vụ: GV nhận xét phần trình bày của đại
diện nhóm.
Mai, Mai chảy qua Dít, Dít chảy qua Heng, Heng chảy vào những cây xà nu con mới mọc đã nhọn hoắt như những mũi lê chóc thẳng lên bầu trời
e Chất sử thi thể hiện qua nghệ thuật trong truyện ngắn
Rừng Xà Nu:
-Không khí truyện được tạo dựng như các cuộc
kể khan truyền thống của các già làng thuở trước, lối viết
truyện ngắn hiện đại pha trộn nhiều yếu tố sử thi dân gian khiến nhân vật Tnú của thời đại chống Mĩ, lại phảng phất hình bóng những anh hùng sử thi cổ đại.
- Bút pháp nghệ thuật có sự kết hợp giữa tả thực và biểu tượng: nhân vật chính- Tnú gắn liền với một biểu tượng về sức sống bất diệt của người Tây nguyên, có mối quan hệ mật thiết với hình ảnh cây xà nu, hình ảnh đôi bàn tay được miêu tả như một biểu tượng độc đáo cho cuộc đời và số phận nhân vật Tnú.
- Giọng điệu trang trọng hào hùng, ngôn ngữ đầy chất tạo hình
và chất thơ Đặc biệt, giọng văn gợi âm hưởng vang dội như tiếng cồng tiếng chiêng của đất rừng Tây Nguyên đại ngàn hùng vĩ.
- Kết cấu truyện theo lối vòng tròn hay còn gọi là đầu cuối tương ứng
Thao tác 2:
Hướng dẫn HS tổng kết bài học
- Theo em, điều gì đã làm nên
sức hấp dẫn của thiên truyện
này, xét từ bình diện nghệ
thuật?
- Nêu ý nghĩa văn bản?
* Tổng kết bài học theo những câu hỏi
- Khẳng định chân lí của thời đại: để giữ gìn sự sống của đất nước và nhân dân, không có cách nào khác là phải cùng nhau đứng lên cầm vũ khí chống lại kẻ thù.
* Nghệ thuật:
- Không khí, màu sắc đậm chất Tây Nguyên thể hiện ở bức tranh thiên nhiên; ở ngôn ngữ, tâm lí, hành động của các nhân vật.
- Xây dựng thành công các nhân vật vừa có những nét cá tính sống động vừa mang những phẩm chất có tính khái quát,
tiêu biểu(cụ Mết; T nú, Dít )
- Khắc họa thành công hình tượng cây xà nu-một sáng tạo nghệ thuật đặc sắc-tạo nên màu sắc sử thi và lãng mạn bay bổng cho thiên truyện.
- Lời văn giàu tính tạo hình, giàu nhạc điệu, khi thâm trầm, khi tha thiết, trang nghiêm,…
* GV giao nhiệm vụ: - HS chuẩn bị ở nhà, giờ sau thuyết trình
Trang 12Phiếu HT số 10:
Cảm nhận về vẻ đẹp sử thi qua hình tượng cây xà nu
và nhân vật Tnú
- Bổ sung, nhận xét
5.Hoạt động mở rộng phát triển ý tưởng sáng tạo (HS làm ở nhà, theo nhóm)
* GV giao nhiệm vụ:
Phiếu HT số 11:
Viết một đoạn kịch ngắn dựa vào truyện Rừng xà nu,
đồng thời đóng vai đoạn kịch đó.
- HS chuẩn bị ở nhà, giờ sau trình bày
Nhóm 3: Nêu điểm giống
nhau và khác nhau giữa 2
chị em Việt và Chiến.
II Đọc - hiểu văn bản:
2.Những biểu hiện của chất sử thi trong truyện ngắn “Những đứa con trong gia đình”( Nguyễn Thi)
a Đề tài, chủ đề:
- chiến tranh cách mạng
- chủ đề: Thông qua câu chuyện về những con người trong một gia đình nông dân nam Bộ có truyền thống yêu nước, căm thù giặc, thủy chung với quê hương, cách mạng, nhà văn khẳng định: sự hòa quyện giữa tình cảm gia đình và tình yêu nước, giữa truyền thống gia đình và truyền thống dân tộc đã tạo nên sức mạnh tinh thần to lớn của con người, dân tộc Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước.
b Tính cộng đồng trong tác phẩm
-Dòng sông cách mạng của gia đình Việt:
+Có mối thù sâu với Mĩ – Ngụy +Quyết tâm đánh giặc cứu nước +Tình cảm gia đình gắn bó sâu nặng với tình yêu nước +Kể qua dòng nội tâm của nhân vật Việt, hiện lên những nhân vật như người mẹ, chú Năm ( những khúc thượng nguồn) và chị Chiến, Việt ( những khúc sông sau nhưng chảy xa, chảy mạnh )
c Nhân vật Việt và Chiến mang vẻ đẹp nhân vật sử thi.
-2 chị em chịu những đau thương mất mát cũng là những thương đau mất mát của Nam bộ, đất nước;
- 2 chị em mang tầm vóc của người anh hùng:
+ là 2 khúc sông sau trong dòng sông truyền thống cách mạng của gia đình,
là sự tiếp nối thế hệ của chú Năm và Má, đều là những thanh niên mới lớn
có những nét hồn nhiên trẻ con, dễ thương, có tình thương gia đình sâu nặng, có lòng căm thù giặc sâu sắc và quyết tâm trả thù nhà đền nợ nước +Việt:
- Là thanh niên mới lớn (18), rất hồn nhiên + giành với chị
+ vô tư khi chị bàn chuyện nhà (bắt đom đóm, dạ, cười khì, lăn ra ván ngủ)
+ giấu chị