1 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT ======= ======= BÀI TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN HỌC PHẦN TƯ PHÁP QUỐC TẾ ĐỀ TÀI MỐI QUAN HỆ GIỮA THẨM QUYỀN RIÊNG BIỆT CỦA TÒA ÁN VIỆT NAM VÀ THẨM QUYỀN CỦA TRỌNG TÀI THƯƠNG MẠI (TRONG NƯỚC VÀ NƯỚC NGOÀI) (THẨM QUYỀN RIÊNG BIỆT CỦA TÒA ÁN VIỆT NAM CÓ LOẠI TRỪ THẨM QUYỀN CỦA TRỌNG TÀI KHÔNG) Sinh Viên Thực Hiện Họ tên Hà Văn Toàn Mã sinh viên 18061358 Ngày sinh 08101999 Mã lớp học phần INL2006 4 Giảng viên giảng dạy PGS TS Ngô Quốc Chiến Hà Nội, tháng 1 năm.
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
======= =======
BÀI TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN
HỌC PHẦN: TƯ PHÁP QUỐC TẾ
ĐỀ TÀI: MỐI QUAN HỆ GIỮA THẨM QUYỀN RIÊNG BIỆT CỦA TÒA
ÁN VIỆT NAM VÀ THẨM QUYỀN CỦA TRỌNG TÀI THƯƠNG MẠI (TRONG NƯỚC VÀ NƯỚC NGOÀI) (THẨM QUYỀN RIÊNG BIỆT CỦA TÒA ÁN VIỆT NAM CÓ LOẠI TRỪ THẨM QUYỀN CỦA TRỌNG TÀI
KHÔNG)
Sinh Viên Thực Hiện
Giảng viên giảng dạy: PGS.TS Ngô Quốc Chiến
Hà Nội, tháng 1 năm 2022
Trang 2HỌC PHẦN TƯ PHÁP QUỐC TẾ THỨ 6 TIẾT 1-3
ĐỀ TÀI: MỐI QUAN HỆ GIỮA THẨM QUYỀN RIÊNG BIỆT CỦA TÒA ÁN VIỆT NAM VÀ THẨM QUYỀN CỦA TRỌNG TÀI THƯƠNG MẠI (TRONG NƯỚC VÀ NƯỚC NGOÀI) (THẨM QUYỀN RIÊNG BIỆT CỦA TÒA ÁN VIỆT NAM CÓ LOẠI
TRỪ THẨM QUYỀN CỦA TRỌNG TÀI KHÔNG)
Sinh Viên Thực Hiện
Giảng viên giảng dạy: PGS.TS Ngô Quốc Chiến
Trang 3MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 4
1 Tính cấp thiết của đề tài 4
2 Mục đích, đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4
2.1 Mục đích 4
2.2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5
3 Phương pháp nghiên cứu 5
4 Dự kiến kết cấu của đề tài 5
NỘI DUNG 6
CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN 6
1 Khái quát và đặc điểm chung 6
1.1 Khái quát về thẩm quyền xét xử riêng biệt của tòa án 6
1.2 Khái niệm về trọng tài thương mại 6
CHƯƠNG II: PHÂN TÍCH, LÀM RÕ VẤN ĐỀ VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA THẨM QUYỀN RIÊNG BIỆT CỦA TÒA ÁN VIỆT NAM VÀ THẨM QUYỀN CỦA TRỌNG TÀI THƯƠNG MẠI, THẨM QUYỀN RIÊNG BIỆT CỦA TÒA ÁN VIỆT NAM CÓ LOẠI TRỪ THẨM QUYỀN CỦA TRỌNG TÀI KHÔNG 7
1 Mối quan hệ giữa thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam và thẩm quyền của Trọng tài thương mại 7
2 Thẩm quyền riêng biệt của tòa án Việt Nam có loại trừ thẩm quyền của Trọng tài không 9
KẾT LUẬN 11
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 11
Trang 4MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Trong bối cảnh toàn cầu hóa kinh tế, tranh chấp thương mại quốc tế xảy ra ngày càng nhiều và ngày càng phức tạp Với sự phát triển của khoa học, công nghệ, việc các cá nhân, tổ chức di chuyển từ nước này sang nước khác trở nên rất dễ dàng và nhanh chóng Chính vì thế nên các vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài xuất hiện ngày càng nhiều Khi một vụ việc dân
sự có yếu tố nước ngoài phát sinh, Tòa án của các nước có liên quan đều có thể có thẩm quyền giải quyết Do đó, việc xác định thẩm quyền hay thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam
và thẩm quyền của trọng tài thương mại trong những trường hợp này là rất quan trọng, cần được pháp luật các quốc gia quy định cụ thể trong các văn bản pháp luật liên quan Khi tranh chấp xảy ra, đòi hỏi phải có những phương thức giải quyết tranh chấp linh hoạt, nhanh chóng, hiệu quả và đảm bảo uy tín của các thương nhân
Pháp luật nói chung và pháp luật quốc gia nói riêng có ảnh hưởng rất lớn đến mối quan hệ giữa hai phương thức giải quyết tranh chấp này Bởi nếu không tồn tại mối quan hệ giữa thẩm quyền riêng biệt và thẩm quyền của trọng tài thương mại thì đều là lý do để phát sinh lỗ hổng pháp lý gây tổn hại đến quyền lợi của cá nhân, tổ chức và các vấn đề lớn hơn về an ninh trật
tự, lợi ích xã hội Đây là vấn đề không chỉ mang tính thời sự cao ở nước ta, mà còn là mối quan tâm thường trực của trọng tài các nước trên thế giới Điều đó thể hiện qua việc tại hội nghị lần thứ 10 của tổ chức trọng tài quốc tế (ICCA) tại Ấn độ năm 2000, một trong những vấn đề quan trọng nhất đã được bàn luận là quan hệ giữa tòa án và trọng tài
Do vậy cần phải có những quy định chặt chẽ, thực tế và cụ thể hơn để việc thực thi được thuận lợi và đúng pháp luật, đảm bảo quyền lợi của tất cả các bên Nghiên cứu này hi vọng có thể làm rõ phần nào mối quan hệ giữa thẩm quyền riêng biệt của tòa án Việt Nam và thẩm quyền của Trọng tài thương mại, làm rõ thực trạng cũng như đề xuất những giải pháp của vấn đề này
2 Mục đích, đối tượng và phạm vi nghiên cứu
2.1 Mục đích
Trang 5Làm rõ vấn đề về mối quan hệ giữa thẩm quyền riêng biệt của tòa án việt nam và thẩm quyền của trọng tài thương mại và đưa ra một số giải pháp để khắc phục những bất cập của vấn đề này Chỉ ra những cơ sở lý luận, đồng thời đưa ra một số ý kiến đánh giá, đóng góp xây dựng
2.2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu là về vấn đề mối quan hệ giữa thẩm quyền riêng biệt của tòa án Việt Nam và thẩm quyên của trọng tài thương mại Các công ước, điều ước quốc tế có liên quan, các văn bản pháp luật Việt Nam có liên quan cũng như thực tiễn áp dụng
3 Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện đề tài này, bản thân em sử dụng các phương pháp sau:
- Phương pháp tổng hợp, phân tích, tìm kiếm tài liệu, các thông tin lên quan đến đề tài
- Phương pháp logic
- Phương pháp quy nạp, diễn dịch
4 Dự kiến kết cấu của đề tài
Ngoài phần mở đầu, mục lục, kết luận thì nội dung của bài nghiên cứu đươc thể hiện ở hai chương như sau:
Chương 1: Cơ sở lí luận về mối quan hệ giữa thẩm quyền riêng biệt của tòa án Việt Nam và thẩm quyền của trọng tài thương mại, tìm hiểu những khái niệm tổng quan về thẩm quyền riêng biệt của tòa án và thẩm quyền của trọng tài thương mại
Chương 2: Làm sáng tỏ mối quan hệ giữa thẩm quyền riêng biệt của tòa án Việt Nam và thẩm quyền của trọng tài thương mại của vấn đề Làm rõ vấn đề về thẩm quyền riêng biệt của tòa án Việt Nam có loại trừ thẩm quyền của Trọng tài hay không
Trang 6NỘI DUNG
CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN
1 Khái quát và đặc điểm chung
1.1 Khái quát về thẩm quyền xét xử riêng biệt của tòa án
Thẩm quyền xét xử riêng biệt là việc quốc gia sở tại tuyên bố chỉ có Tòa án nước họ mới có thẩm quyền xét xử đối với một số vụ án nhất định Thông thường, quốc gia ấn định thẩm quyền xét xử riêng biệt của mình đối với những vụ việc có tính chất hết sức quan trọng tới an ninh, trật tự, lợi ích xã hội, lợi ích nhân thân của công dân của quốc gia hay nhằm mục đích bảo vệ cho các cá nhân, pháp nhân, một lĩnh vực ngành nghề nào đó trong nước
Các vụ án thuộc thẩm quyền xét xử riêng biệt của Tòa án Việt Nam được quy định tại Điều
470 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 Về nguyên tắc nếu các vụ án thuộc thẩm quyền xét xử riêng biệt của Tòa án Việt Nam nếu Tòa án quốc gia khác xét xử và ra phán quyết thi phản quyết đó không được công nhận và cho thi hành tại Việt Nam Trong trường hợp này, kể cả các bên chủ thể thỏa thuận tòa án nước khác thì về nguyên tắc, tòa án nước đó cũng cần phải từ chối thụ lý vụ việc để tôn trọng thẩm quyền xét xử riêng biệt của quốc gia sở tại
1.2 Khái niệm về trọng tài thương mại
Trọng tài thương mại quốc tế là phương thức giải quyết tranh chấp phát sinh từ quan
hệ Tư pháp quốc tế, nhất là các quan hệ thương mại quốc tế mà pháp luật cho phép giải quyết được bằng trọng tài Theo phương thức này, các bên nhất trí thỏa thuận với nhau là sẽ đưa ra
vụ tranh chấp ra giải quyết tại một cơ quan trọng tài nhất định nào đó
Theo quy định tại Điều 3 Khoản 1 Luật trọng tài thương mại năm 2010 thì “Trọng tài thương mại là phương thức giải quyết tranh chấp do các bên thoả thuận và được tiến hành theo quy định của Luật trọng tài tương mại 2010” Các tranh chấp ở đây là tranh chấp giữa các bên
phát sinh từ hoạt động thương mại; tranh chấp phát sinh giữa các bên trong đó có ít nhất một bên có hoạt động thương mại hoặc tranh chấp khác giữa các bên mà pháp luật quy định được giải quyết bằng Trọng tài
Trang 7CHƯƠNG II: PHÂN TÍCH, LÀM RÕ VẤN ĐỀ VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA THẨM QUYỀN RIÊNG BIỆT CỦA TÒA ÁN VIỆT NAM VÀ THẨM QUYỀN CỦA TRỌNG TÀI THƯƠNG MẠI, THẨM QUYỀN RIÊNG BIỆT CỦA TÒA ÁN VIỆT NAM CÓ LOẠI TRỪ THẨM QUYỀN CỦA TRỌNG TÀI KHÔNG
1 Mối quan hệ giữa thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam và thẩm quyền của Trọng tài thương mại
Ở Việt Nam, đối với các vụ việc dân sự thông thường, các Tòa án ở Việt Nam sẽ có thẩm quyền xét xử tùy thuộc và yếu tổ lãnh thổ, theo cấp và theo loại việc Tuy nhiên đối với các vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài thì chỉ trong phạm vi thẩm quyền của mình, Tòa án mới được phép xử lý Thẩm quyền của Tòa án Việt Nam trong các vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài bao gồm thẩm quyền chung và thẩm quyền riêng biệt Quy định cụ thể của pháp luật về thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam trong các vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài
Hiện nay, phương thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại đã được thừa nhận và áp dụng rộng rãi ở hầu hết các nước trên thế giới, điều này xuất phát từ những ưu điểm của phương thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài so với tòa án Với tư cách là phương thức giải quyết tranh chấp, Trọng tài tồn tại độc lập với Tòa án quốc gia Song, hiện nay pháp luật trọng tài đa số các nước đều quy định về sự hỗ trợ, giám sát của Tòa án đối với Trọng tài trong hoạt động giải quyết tranh chấp Là cơ quan giải quyết tranh chấp tư, trong hoạt động của trọng tài không thể không có sự hỗ trợ, can thiệp của nhà nước thông thường sẽ là tòa án
Sự hỗ trợ, can thiệp của cơ quan nhà nước làm quá trình giải quyết tranh chấp bằng trọng tài được tiến hành một cách có hiệu quả và từng bước nâng cao uy tín của các tổ chức này Nhu cầu đó xuất phát từ việc trọng tài không có khả năng cưỡng chế để thực thi quyết định của mình Tuy nhiên, trong một số trường hợp thì thẩm quyền giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại lại cần phải bị hạn chế để đảm bảo một số quyền và lợi ích quan trọng mà chỉ khi giải quyết bằng thẩm quyền riêng biệt của tòa án Việt Nam mới có thể đảm bảo được quyền
và lợi ích của công dân, đó là những vụ án liên quan đến an ninh trật tự, lợi ích xã hội, lợi ích nhân thân của công dân, cụ thể quy định tại điều 470 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 Đây là sự tuyên bố của pháp luật Việt Nam về các vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài mà chỉ có Tòa
Trang 8án Việt nam mới có thẩm quyền giải quyết Từ đó cho thấy, mối quan hệ giữa thẩm quyền riêng biệt của tòa án và thẩm quyền của trọng tài thương mại được quy định trong pháp luật quốc gia một cách cụ thể, nếu không thuộc có sự khác biệt nhất định, phụ thuộc nhiều vào yếu
tố, trong đó có trình độ phát triển văn hóa pháp lý, định hướng phát triển của hệ thống tòa án của một số quốc gia
Ở Việt Nam hiện nay, mối quan hệ giữa tòa án và trọng tài trong giải quyết các tranh chấp thương mại quốc tế chủ yếu được quy định tại Luật Trọng tài Thương mại 2010 (LTTTM) Riêng phần Công nhận và cho thi hành quyết định của Trọng tài nước ngoài được quy định tại phần thứ bảy Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 (BLTTDS) Theo đó, Tòa án hỗ trợ, giúp đỡ đồng thời giám sát Trọng tài trong các hoạt động liên quan đến tố tụng, không can thiệp vào giải quyết nội dung vụ tranh chấp Tòa án hỗ trợ thi hành thỏa thuận Trọng tài (Điều
6 LTTTM); Tòa án hỗ trợ thành lập Hội đồng Trọng tài vụ việc, thay đổi Trọng tài viên trong Hội đồng Trọng tài vụ việc (Điều 41, 42 LTTTM); Tòa án giải quyết khiếu nại quyết định của Hội đồng Trọng tài về thỏa thuận Trọng tài vô hiệu, thỏa thuận Trọng tài không thể thực hiện được, thẩm quyền của Hội đồng Trọng tài (Điều 43, 44 LTTTM); Tòa án hỗ trợ Hội đồng Trọng tài thu thập chứng cứ, triệu tập người làm chứng (Điều 46, 47 LTTTM); Tòa án hỗ trợ
áp dụng các biện pháp khẩn cấp tạm thời (Điều 53 LTTTM); Đăng ký phán quyết Trọng tài
vụ việc (Điều 62 LTTTM); Tòa án hủy phán quyết của Trọng tài (Điều 68 – 71 LTTTM); Công nhận và cho thi hành quyết định của Trọng tài nước ngoài (quy định tại Phần sáu BLTTDS) Nhìn chung, các quy định của pháp luật Việt Nam về mối quan hệ giữa Tòa án và Trọng tài khá toàn diện, đầy đủ
Đối với phán quyết trọng tài nước ngoài tại Việt Nam, chúng ta theo cơ chế công nhận
và cho thi hành quyết định trọng tài nước ngoài tại Việt Nam (không theo cơ chế hủy phán quyết trọng tài như đối với Trọng tài Việt Nam) Đối với quyết định (phán quyết) của Trọng tài nước ngoài, chúng ta có quy định trong Bộ luật Tố tụng dân sự và Công ước New York năm 1958 về công nhận và cho thi hành tại Việt Nam(lúc này Tòa án có thẩm quyền công nhận hay không công nhận phán quyết trọng tài) còn, đối với phán quyết trọng tài trong Luật Trọng tài thương mại, chúng ta có quy định về thi hành phán quyết trọng tài mà không có thủ tục công nhận và cho thi hành nhưng phán quyết trọng tài có thể bị yêu cầu hủy tại Tòa án
Trang 9(lúc này Tòa án có thẩm quyền để quyết định hủy hay không hủy phán quyết trọng tài), Phán quyết của trọng tài nước ngoài là phán quyết do Trọng tài nước ngoài tuyên ở ngoài lãnh thổ Việt Nam hoặc ở trong lãnh thổ Việt Nam để giải quyết tranh chấp do các bên thỏa thuận lựa chọn Với quy định như vừa nêu, quyết định (phán quyết) của Trọng tài nước ngoài tại Việt Nam phải đáp ứng tất cả các quy định liên quan của pháp luật Việt Nam, theo thủ tục công nhận và cho thi hành tại Việt Nam và phán quyết đó không thuộc thẳm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam tại điều 470 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015
Như vậy, qua các phân tích trên có thể thấy rõ mối quan hệ giữa Thầm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam và thẩm quyền của Trọng tài thương mại là mối quan hệ không thể tách rời, liên quan mật thiết với nhau Bởi Trọng tài thương mại chỉ có thẩm quyền và Phán quyết của trọng tài thương mại chỉ có hiệu lực khi đáp ứng đủ các điều kiện của Pháp luật Việt Nam, phán quyết đó không thuộc thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam thì từ đó các quan hệ,
hệ quả tiếp sau đó như các đảm bảo pháp lý, hiệu lực đối với phán quyết đó, hỗ trợ thi hành thỏa thuận Trọng tài, việc công nhận và cho thi hành phán quyết tại Việt Nam,… theo quy định tại Luật Trọng tài thương mại 2010, Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 và các quy định pháp luật khác có liên quan của Tòa án mới có hiệu lực
2 Thẩm quyền riêng biệt của tòa án Việt Nam có loại trừ thẩm quyền của Trọng tài không
Theo quy định tại Điều 470 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 về Thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam Những vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài thuộc thẩm quyền giải quyết riêng biệt của Tòa án Việt Nam bao gồm: Vụ án dân sự đó có liên quan đến quyền đối với tài sản là bất động sản có trên lãnh thổ Việt Nam; Vụ án ly hôn giữa công dân Việt Nam với công dân nước ngoài hoặc người không quốc tịch, nếu cả hai vợ chồng cư trú, làm ăn, sinh sống lâu dài ở Việt Nam; Vụ án dân sự khác mà các bên được lựa chọn Tòa án Việt Nam để giải quyết theo pháp luật Việt Nam hoặc điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên và các bên đồng ý lựa chọn Tòa án Việt Nam Những việc dân sự có yếu tố nước ngoài sau đây thuộc thẩm quyền giải quyết riêng biệt của Tòa án Việt Nam: Các yêu cầu không
có tranh chấp phát sinh từ quan hệ pháp luật dân sự quy định tại khoản 1 Điều này; Yêu cầu xác định một sự kiện pháp lý xảy ra trên lãnh thổ Việt Nam; Tuyên bố công dân Việt Nam
Trang 10hoặc người nước ngoài cư trú tại Việt Nam bị mất tích, đã chết nếu việc tuyên bố đó có liên quan đến việc xác lập quyền, nghĩa vụ của họ trên lãnh thổ Việt Nam, trừ trường hợp điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên có quy định khác; Tuyên bố người nước ngoài cư trú tại Việt Nam bị hạn chế năng lực hành vi dân sự, mất năng lực hành
vi dân sự nếu việc tuyên bố đó có liên quan đến việc xác lập quyền, nghĩa vụ của họ trên lãnh thổ Việt Nam; Công nhận tài sản có trên lãnh thổ Việt Nam là vô chủ, công nhận quyền sở hữu của người đang quản lý đối với tài sản vô chủ trên lãnh thổ Việt Nam
Theo quy định tại Điều 424 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 về Phán quyết của Trọng tài nước ngoài được công nhận và cho thi hành tại Việt Nam thì: Phán quyết của Trọng tài nước ngoài được xem xét công nhận và cho thi hành tại Việt Nam gồm: Phán quyết của Trọng tài nước ngoài mà nước đó và Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam cùng là thành viên của điều ước quốc tế về công nhận và cho thi hành phán quyết của Trọng tài nước ngoài; Phán quyết của Trọng tài nước ngoài không thuộc trường hợp quy định tại điểm a khoản này trên cơ sở nguyên tắc có đi có lại
Phán quyết của Trọng tài nước ngoài quy định tại khoản 1 Điều này được xem xét công nhận
và cho thi hành tại Việt Nam là phán quyết cuối cùng của Hội đồng trọng tài giải quyết toàn
bộ nội dung vụ tranh chấp, chấm dứt tố tụng trọng tài và có hiệu lực thi hành
Trọng tài nước ngoài, phán quyết của Trọng tài nước ngoài quy định tại khoản 1 Điều này được xác định theo quy định của Luật trọng tài thương mại của Việt Nam
Như vậy, có thể nhận thấy qua quy định của Bộ luật tố tụng dân sự 2015 trong các Điều
424 và 470, thì thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam không hề loại trừ thẩm quyền của Trọng tài Bởi, sở dĩ có các quy định về thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam như tại Điều 470 vì qua các quy định về thẩm quyền chung và thẩm quyền riêng của tòa án, có thể khẳng định thẩm quyền tài phán của Việt Nam Việc các quốc gia quy định như thế nào là vấn
đề của mỗi quốc gia, và Việt Nam cũng quy định các vấn đề mang tính chất riêng biệt Mục đích chính của các quốc gia khi đưa ra hệ thống các quy phạm này chỉ nhằm một mục đích duy nhất là bảo vệ chủ quyền quốc gia mình mà không nhằm loại trừ thẩm quyền của Trọng tài thương mại