GIÁO TRÌNH NGUYÊN LÝ KẾ TOÁN

K toán quá trình mua hàng ..... Theo ph ng pháp kê khai th ng xuyên.. K toán quá trình tiêu th ..... 1.1.ăL chăs ăraăđ iăvƠăphátătri năc aăh chătoánăk ătoán 1.1.1... và các báo cáo có l

THẨNHăPH ăH ăCHệăMINH

THẨNHăPH ăH ăCHệ MINH

H c v : Th c s

B ăMÔN CH ăNHI M ăTẨI

Võ ông Xuân Tr ng Th Nh Ý Nguy n Th H nh

HI UăTR NG DUY T

Nguyên lý k toán là môn h c c s , là n n t ng cho sinh viên ngành K toán, tài

chính, các chuyên ngành kinh t qua đó t o c s đ ti p t c nghiên c u môn h c liên quan đ n K toán tài chính

Giáo trình Nguyên lý k toán là tài li u c n thi t cho h c sinh sinh viên Kh i ngành Kinh t , đáp ng yêu c u đ i m i n i dung, ch ng trình gi ng d y và m c tiêu đào t o c a Tr ng Cao đ ng Kinh t k thu t Thành ph H Chí Minh

Giáo trình Nguyên lý k toán g m 7 ch ng:

Ch ng 1: T ng quan v nguyên lý k toán

Ch ng 2: B ng cân đ i k toán & báo cáo k t qu ho t đ ng kinh doanh

Ch ng 3: Tài kho n và ghi s kép

Ch ng 4: Tính giá các đ i t ng k toán

Ch ng 5: Ch ng t k toán và ki m kê

Ch ng 6: K toán các nghi p v kinh t ch y u trong doanh nghi p

Ch ng 7: S k toán – hình th c k toán và t ch c công tác k toán

m i ch ng ngoài n i dung lý thuy t, còn có h th ng bài t p đ ng i h c c ng

c lý thuy t và rèn luy n k n ng th c hành N i dung ki n th c c b n đư đ c tác gi

c p nh t theo quy đ nh hi n hành c a Lu t k toán Vi t Nam s 88/2015/ QH13 ban hành ngày 20/11/2015 và H ng d n Ch đ k toán Doanh nghi p thông t 200/2014/TT-

BTC do B Tài chính ban hành ngày 22/12/2014

M c dù r t c g ng, tuy nhiên giáo trình khó tránh kh i nh ng thi u sót v n i dung và hình th c R t mong nh n đ c nh ng ý ki n đóng góp c a quý b n đ c đ Giáo trình này đ c hoàn thi n h n

CH BIÊN

Nguy n Th H nh

Tr ngăTh Nh ăụ

1.1 L ch s ra đ i và phát tri n c a h ch toán k toán 7

1.1.1 H ch toán trong kinh t - ụ ngh a và vai trò đ i v i n n kinh t 7

1.1.2 L ch s ra đ i c a k toán 8

1.1.3 Các tr ng phái lỦ lu n v h ch toán k toán 11

1.2 B n ch t c a k toán 12

1.2.1 Phân bi t các lo i h ch toán 12

1.2.2 nh ngh a 13

1.2.3 Ch c n ng c a h ch toán k toán 14

1.2.4 K toán tài chính & K toán qu n tr 16

1.3 i t ng c a h ch toán k toán 17

1.3.1 Tài s n 18

1.3.2 Ngu n hình thành tài s n c a đ n v 21

1.3.3 M i quan h gi a tài s n và ngu n v n 23

1.3.4 S v n đ ng c a Tài s n 24

1.4 Các nguyên t c k toán c b n 25

1.4.1 Gi thi t c s d n tích 25

1.4.2 Gi thi t ho t đ ng liên t c 25

1.4.4 Nguyên t c phù h p 26

1.4.5 Nguyên t c nh t quán 26

1.4.6 Nguyên t c th n tr ng 26

1.4.7 Nguyên t c tr ng y u 27

1.4.8 Các khái ni m và nguyên t c quan tr ng khác 27

1.5 Các ph ng pháp k toán 28

1.5.2 Tài kho n k toán 29

1.5.3 Ghi s kép 29

1.5.4 Tính giá các đ i t ng k toán 29

1.5.5 Báo cáo k toán 29

1.6 Nhi m v và các yêu c u c b n đ i v i k toán 30

1.6.1 Nhi m v c a k toán 30

_Toc514237146Ch ng 2: B NG CỂN I K TOÁN VÀ BÁO CÁO K T QU HO T

NG KINH DOANH 37

2.1 S c n thi t 37

2.2 B ng cân đ i k toán 38

2.2.1 Khái ni m và Ủ ngh a c a B ng cân đ i k toán 38

2.2.2 Tính ch t cân đ i c a B ng cân đ i k toán 47

2.2.3 Nguyên t c l p và m i quan h gi a tài kho n v i các ch tiêu trên BC KT 52

2.3 Báo cáo k t qu ho t đ ng kinh doanh 53

2.3.1 Khái ni m và Ủ ngh a c a Báo cáo k t qu ho t đ ng kinh doanh 53

2.3.2 N i dung và k t c u c a Báo cáo k t qu ho t đ ng kinh doanh 54

2.3.3 Nguyên t c l p và m i quan h gi a BCKQH KD và BC KT 58

2.4 Bài t p ch ng 2 61

Ch ng 3: TÀI KHO N VÀ GHI S KÉP 67

3.1 Tài kho n 67

3.1.1 Khái ni m 67

3.1.2 Phân lo i tài kho n 67

3.1.3 K t c u c a tài kho n 68

3.1.4 Nguyên t c ghi chép trên các tài kho n k toán 69

3.2 Ghi s kép 73

3.2.1 Khái ni m 73

_Toc5142371783.2.2 Các lo i đ nh kho n k toán 73

3.2.3 K toán t ng h p và k toán chi ti t 75

3.2.4 M i quan h gi a tài kho n và b ng cân đ i k toán 82

3.2.5 i chi u s li u ghi chép trong các Tài kho n 82

3.2.6 H th ng tài kho n k toán áp doanh nghi p 84

3.3 Bài t p ch ng 2 88

Ch ng 4: TệNH GIÁ CÁC I T NG K TOÁN 105

4.1 S c n thi t 105

4.2 Các nguyên t c chi ph i 106

4.2.3 Nguyên t c th n tr ng 107

4.2.4 Nguyên t c nh t quán 107

4.2.5 Nguyên t c khách quan 108

4.2.6 nh h ng c a m c giá chung thay đ i 108

4.2.7 Yêu c u qu n lỦ trong n i b doanh nghi p 108

4.3 Tính giá m t s đ i t ng k toán ch y u 109

4.3.1 Tài s n c đ nh 109

4.3.2 Tính giá nguyên v t li u 111

4.4 Bài t p ch ng 4 117

Ch ng 5: CH NG T K TOÁN VÀ KI M Kể 123

5.1 Ch ng t k toán, khái ni m và tác d ng c a ch ng t k toán 123

5.1.1 Khái ni m 123

5.1.2 Tác d ng 123

5.1.3 Các y u t c b n c a ch ng t 124

5.1.4 Phân lo i ch ng t 127

5.2 Ki m kê 133

5.2.1 Khái ni m 133

5.2.2 Các lo i ki m kê 134

5.2.3 Ph ng pháp ti n hành ki m kê 135

5.2.4 Vai trò c a k toán trong ki m kê 139

5.3 Bài t p ch ng 5 142

Ch ng 6: K TOÁN CÁC NGHI P V KINH T CH Y U TRONG 144

DOANH NGHI P 144

6.1 K toán quá trình mua hàng 144

6.1.1 Khái ni m 144

6.1.2 Nhi m v k toán quá trình mua hàng 144

6.1.3 Các ph ng pháp qu n lỦ hàng t n kho 145

6.1.4 Tài kho n s d ng và ph ng pháp h ch toán 145

6.2 K toán quá trình s n xu t 149

6.2.3 Trình t t p h p chi phí s n xu t và tính giá thành s n ph m 150

6.3 Tài kho n s d ng và ph ng pháp h ch toán 154

6.3.1 Theo ph ng pháp kê khai th ng xuyên 154

6.3.2.Theo ph ng pháp ki m kê đ nh k 160

6.3.3 Các tr ng h p khác trong quá trình tính giá thành s n ph m 165

6.4 K toán quá trình tiêu th 165

6.4.1 Khái ni m 165

6.4.2 Nhi m v 166

6.4.3 Tài kho n k toán s d ng 166

6.4.4 Ph ng pháp h ch toán m t s nghi p v kinh t ch y u 168

6.5 Bài t p ch ng 6 178

Ch ng 7: S K TOÁN – HÌNH TH C K TOÁN VÀ T CH C CÔNG TÁC K TOÁN 193

7.1 S k toán 193

7.1.1 Khái ni m và Ủ ngh a c a s k toán 193

7.1.2 Các lo i s k toán 194

7.1.3 Quy trình ghi s k toán 195

7.1.4 Các ph ng pháp s a sai trong ghi s k toán 196

7.2 Các hình th c s k toán 197

7.2.1 Hình th c k toán Nh t kỦ chung 197

7.2.2 Hình th c k toán Nh t kỦ - S Cái 206

7.2.3 Hình th c k toán Ch ng t - Ghi s 209

7.2.4 Hình th c s k toán Nh t kỦ - Ch ng t 214

7.2.5 Hình th c k toán trên máy vi tính 216

7.3 Bài t p ch ng 7 218

TÀI LI U THAM KH O 227

BC TK B ng cân đ i tài kho n

Ch ng 1: T NGăQUANăV ăNGUYểNăLụăK ăTOÁN

Tóm t t: Trong ch ng 1 bao g m các n i dung: L ch s ra đ i và phát tri n c a h ch

toán k toán, b n ch t c a k toán; đ i t ng c a h ch toán k toán; các nguyên t c k toán c b n; các ph ng pháp k toán; nhi m v và các yêu c u c b n đ i v i k toán

M c tiêu:

- Nh n th c đ c s c n thi t, l ch s ra đ i c a h ch toán k toán đang đ c s d ng

ph bi n trong toàn xã h i ngày nay

- B c đ u làm quen v i các thu t ng chuyên ngành k toán nh : Tài s n, n ph i tr ,

ngu n v n

- N m đ c quy trình kinh doanh là gì?, các yêu c u c n b n trong kinh doanh

- Trình bày đ c các nguyên t c, khái ni m, quy trình th c hi n công tác k toán, đây

chính là n n t ng đ có th tìm hi u sâu h n công vi c thu c chuyên ngành k toán

1.1.ăL chăs ăraăđ iăvƠăphátătri năc aăh chătoánăk ătoán

1.1.1 ả ch toán trong kinh t - Ý ngh a và vai trò đ i v i n n kinh t

T khi hình thành, xư h i loài ng i luôn ph i đ ng đ u và v t qua nh ng th thách c a gi i t nhiên nhi u b t tr c đ t n t i và phát tri n Nh m đo l ng hi u qu , đánh giá và tiên li u ho t đ ng kinh t c a mình, con ng i ph i d a vào m t công c :

h ch toán Thông qua vi c đ ng kỦ và giám sát các quá trình kinh t v m t s l ng và

ch t l ng, h ch toán trong đ i s ng kinh t đ m b o vi c thông báo th ng xuyên và chính xác các thông tin v tình hình phát tri n t m v mô c ng nh trên ph m vi v mô c a

n n kinh t

H ch toán trong kinh t đư có m t l ch s t n t i g n 6.000 n m Cùng v i s phát tri n c a xư h i, h ch toán ngày càng phát tri n phong phú và đa d ng v n i dung, hình

th c và ph ng pháp H ch toán, lúc đ u, đ n thu n ch là m t công c đ c con ng i

s d ng ch y u đ đ i phó v i các đi u ki n kh c nghi t, r t b p bênh c a cu c s ng, càng v sau, h ch toán đ c xem nh m t ph ng ti n không th thi u đ c đ t n t i

trong c nh tranh

Nh v y, h ch toán là m t h th ng đi u tra quan sát, tính toán, đo l ng và ghi chép

các quá trình kinh t , nh m qu n lý các quá trình đó ngày m t ch t ch h n

H ch toán là m t nhu c u khách quan c a b n thân quá trình s n xu t c ng nh c a

xã h i, nhu c u đó đ c t n t i trong t t c các hình thái xã h i khác nhau và ngày càng

t ng, tu theo s phát tri n c a xã h i Tuy nhiên, trong các hình thái xã h i khác nhau,

đ i t ng và n i dung c a h ch toán c ng khác nhau, vì m i ch đ xã h i có m t ph ng

th c s n xu t riêng Ph ng th c s n xu t thay đ i, làm cho toàn b c c u kinh t xã h i

và chính tr thay đ i Và nh v y, m c đích, ph ng pháp quan sát, đo l ng và ghi chép

Nhi u th k tr c khi tr thành m t môn khoa h c đ c l p (khoa h c v k toán -

v i nhi m v x lý các ph m trù k toán m t cách có h th ng b ng các lý gi i khoa h c)

h ch toán k toán ch đ n thu n là m t ho t đ ng th c ti n thu n túy Trong giai đo n

này, lo i h ch toán nói trên ch là s ph n ánh, sao chép hi n th c c a đ i s ng kinh t

m t cách th đ ng trong đ u óc con ng i, không có s h tr c a các công c tính toán,

dù là thô s nh t Ch t i khi mà con ng i có kh n ng ghi chép nh ng sô li u c a quá

trình kinh t vào các v t bi u hi n ngo i lai nào đó thì m i có th nói đ n s ra đ i c a

h ch toán nói chung và h ch toán k toán nói riêng Nhi u nhà nghiên c u l ch s kinh t

đ u th ng nh t m t đi u: h ch toán k toán th c s xu t hi n và có đi u ki n phát tri n

khi có s hình thành c a ch vi t và s h c s c p

S xu t hi n và qu ng bá r ng rãi ch vi t và s h c s c p, mà tr c h t là s phát

minh ra h đ m th p phân và vi c s d ng r ng rãi ch s - r p t o ra nh ng ti n đ c n

thi t cho s ra đ i trên th c t c a h ch toán k toán và nh ng đi u ki n ti n đ này đã

d n đ n m t s tách riêng ra m t lo i ngh nghi p chuyên môn v h ch toán do các nhân

công n Chúng ta có th tìm th y các nhân viên h ch toán k toán, ti n hành công tác

h ch toán trong ngành tr ng tr t và th c hi n vi c tính thu "

Ai C p và L ng Hà a, c n c vào các di tích kh o c tìm đ c, ng i ta bi t

đ c có s ho t d ng c a các tr ng chuyên môn đào t o nhân viên h ch toán vào th i c

đ i T Mann đư g i h c viên các tr ng này là nh ng ng i "có k n ng đ c, vi t và phù phép” Nhà nghiên c u c s v h ch toán ng i M Williard Stone cho r ng ph ng pháp đào t o th l i - nhân viên k toán L ng Hà a hoàn toàn khác v i ph ng pháp

c a ng i Ai C p

T i L ng Hà a vi c đào t o các nhân viên h ch toán d c qu n lý b i các Th y

T T c a nhà th , còn Ai C p do các quan ch c c quan tài chính ph trách Ng i ta

còn thu nh n vào tr ng các tr em có n ng khi u, không xét đ n ngu n g c xu t thân Babylon các em gái còn đ c nh n vào h c (do quan ni m r ng rãi v vi c s d ng lao

đ ng n t i đây) và do đó, L ng Hà a đ c xem là n i đ u tiên xu t hi n n nhân viên

h ch toán Ch ng trình đào t o c a các tr ng Babylon mang tính nhân v n sâu s c

h n, còn ch ng trình đào t o Ai C p chú tr ng v khía c nh th c d ng

Các nhân viên h ch toán đư đi n vào các ch ng t chuyên môn mà v sau này đ c

g i là ch ng t ban đ u Trình t t ch c vi c ghi s l thu c vào tính ch t và kh i l ng

ho t đ ng kinh doanh, c ng nh hình th c c a v t mang t li u

V t mang t li u th i x th ng là gi y papirus ( Ai C p c đ i), các b n b ng g m

và sành (Assyrie và Babylone) ho c các b n nh b ng sáp ( La Mã c đ i) c đi m

cu v t mang s li u h ch toán đó nh h ng đ n c c u t ch c h ch toán và k c vi c

t ch c ngay chính b n thân vi c ghi chép Ví d : vi c s d ng gi y Papyrus đư d n đ n

s ra đ i c a h ch toán b ng "các t r i t ng h p", vi c s d ng các bán b ng g m và sành đư làm phát sinh các "t phi u" và cu i cùng, vi c s d ng các b ng, bi u b ng sáp

l i d n đ n s xu t hi n c a "s sách" Nh ng ph ng pháp đ u tiên c a h ch toán trong

n n kinh t là:

+ Các t ng th h ch toán thu n nh t v ch t l ng (các nhóm, lo i) theo các tiêu đ

h ch toán, mà sau này ng i ta g i là các tài kho n

+ Ki m kê có ngh a là vi c th c hi n mong mu n ghi l i t t c nh ng đ i t ng thu c

ph m vi kinh doanh

+ Tài kho n vãng lai - là lo i tài kho n đ c m đ đ n v kinh doanh thanh toán qua

l i đ i v i m t đ i t ng khách hàng nào đó

Th c ti n ho t đ ng kinh doanh hàng ngày đư đ c ph n ánh tùy theo lo i s sách

ho c b ng cách ghi chép theo th t th i gian ( Ai C p c đ i), hay ghi chép theo h

th ng ( Assyrie; Babylone) ho c đ ng th i áp d ng c hai hình th c ghi chép đó

Nhi u nhà nghiên c u cho r ng, ban đ u ng i ta c n kê l i m i tài s n, do đó ph ng

pháp ki m kê ra đ i tr c tiên th c hi n công vi c này, các lu t gia và nhân viên h ch toán đư nh n ra r ng c n thi t ph i phân lo i tài s n d a trên m t s " tiêu th c nh t đ nh

g n v i vi c s d ng các đ n v đo l ng qui c đư đ c khái quát hóa i u này d n đ n

s phát sinh m t ph ng pháp m i, đó là ph ng pháp tài kho n Lúc ban đ u, ng i ta ch

có ý ni m v các lo i tài s n tài kho n (nh các lo i tài s n v t t nhiên, d ng c .) mà

t ng ng v m t h ch toán ng i ta g i vi c ghi chép trên các lo i tài kho n này là h ch

toán gia s n V sau, khi ti n t thúc đ y m nh h n quan h thanh toán, đư làm n y sinh

thêm các tài kho n cá nhân và các tài kho n đ c m ra đ thanh toán v i ng i khác

Tài kho n đư xu t hi n khá lâu nh ng ch tr thành m t h thông th ng nh t t khi

xu t hi n th c đo b ng ti n thu n nh t Vi c đo l ng đánh giá kh i l ng kinh doanh

ph i đ c h ch toán đư t o đi u ki n cho vi c th ng nh t các tài kho n thành m t h

th ng th ng nh t đ c g i là k toán đ n (single entry) ó là m t h th ng qui đ nh vi c

tuân th hoàn toàn theo th c t đ i s ng kinh t Các tài kho n cá nh n mà chính chúng

ch u s chi ph i và l thu c vào các qui t c c a tài kho n tài s n và ti n t c a nó, đư b t

đ u đóng vai trò trung tâm trong h thông này, b i vì ti n t đư đ c xem nh là m t lo i

hàng hóa

Nh vi c s d ng các tài kho n cá nhân và vi c ph n ánh trên các tài kho n bao gi

c ng liên quan ít nh t 2 ng i, mà vi c ghi s kép (bút toán kép) đư ra đ i Nó chính là

s n ph m c a tín d ng và tài kho n vãng lai

Thông th ng, ng i ta hay l p lu n logic r ng k toán đ n đư có tr c k toán kép,

nh ng chúng đư đ ng th i t n t i r t lâu trong l ch s

1.1.3 Các tr ng phái lý lu n v h ch toán k toán

S ra đ i c a k toán kép đư báo tr c m t b c ngo t m i: chuy n t ch ngh a t

nhiên sang ch ngh a hi n th c trong h ch toán Các sách th c hành h ch toán vi t v k

toán kép l n đ u tiên đư xu t hi n Ý h i cu i th k XIII Chính vì v y mà ng i ta coi

+ M t h ng g n v i tên tu i c a B.Cotrulli v i quan đi m h ch toán là công c qu n

lỦ t ng xí nghi p Jean Savarre (1622 - 1690) và Daniel Difoe (1661 - 1731), tác gi c a quy n ti u thuy t n i ti ng toàn th gi i "Robinson Crusoe", thu c trong s nh ng nhà lỦ

lu n c a h ng nghiên c u này và h đư có nhi u đóng góp quan tr ng cho khoa h c v

k toán

+ H ng khác g n li n v i s nghi p c a L.Pacioli v i quan đi m h ch toán là m t môn khoa h c có tính ph ng pháp lu n t ng h p Thu c v phái này, có nhi u nhà lỦ

lu n và nghiên c u thu c nhi u n c khác nhau Nh c đi m chung c a h là r i vào ch

ngh a th n bí hóa h ch toán k toán, ho c c ng đi u tính ch t khoa h c c a nó

+ H ng nghiên c u lỦ gi i và v n d ng k toán nh là m t công c ki m tra và qu n

lý Tuy nhiên t đ u, h ch toán k toán đư đ c lu n thuy t cho là m t môn khoa h c pháp

lý óng góp đ u tiên và quan tr ng nh t vào vi c xây d ng và phát tri n h ng lỦ lu n này

và thu c v các tác gi ng i Pháp S phát tri n v tính pháp lỦ c a h ch toán k toán

đ c đ t n n t ng trên s phát tri n c a nh ng t t ng dân ch t s n Pháp Các đ i bi u chính c a h ng này là Edmond Degrange, Ipponet Vanet, F.Villa Nh ng nhà lỦ lu n thu c tr ng phái này l n đ u tiên đư nêu ra khái ni m v nghi p v kinh t (transaction)

v i các qui t c pháp lỦ rõ r t, c ng nh các khái ni m "đ i ng" (correspondence of accounts) r t n i ti ng cùng v i nhi u đ nh ngh a quan tr ng khác H ng pháp lỦ, t lâu,

đư là h ng chính th ng c a h u h t các n c Các tác gi ụ sau đó đư có nhi u b sung đáng k bên c nh các đ ng nghi p Pháp trong vi c phát tri n h ng này

T n t i bên c nh lu n thuy t pháp lỦ là lu n thuy t kinh t v khoa h c k toán T

t ng chi ph i c a h ng nghiên c u này là s kh ng đ nh khoa h c v k toán là khoa

h c v ki m tra (F.Besta,1891), ho c m t khoa h c v "logic kinh t " (k toán viên ng i

Nga L.I.Gomberg) Các đ i bi u và môn đ chính c a phái kinh t là các nhà lỦ lu n Ý,

Pháp và Nga

Ngày nay, các nhà nghiên c u v h ch toán đư đi đ n ch thông nh t r ng, h ch toán

kê toán không th đ c lu n thuy t m t cách phi n di n nh trên mà nó bao g m 2 b

ph n quan h ch t ch và đan l ng vào nhau: b ph n pháp lỦ và b ph n kinh t

1.2.ăB năch tăc aăk ătoán

1.2.1 Phân bi t các lo i h ch toán

C n c vào đ i t ng và ph ng pháp nghiên c u, h ch toán đ c chia thành 3 lo i:

h ch toán nghi p v k thu t, h ch toán th ng kê và h ch toán k toán

1.2.1.1 H ch toán nghi p v k thu t

H ch toán nghi p v k thu t là d ng h ch toán cung c p nh ng thông tin r i r c c a

t ng lo i ho t đ ng mang tính ch t k thu t s n xu t Tùy theo tính ch t c a đ i t ng

c n thông tin mà h ch toán nghi p v k thu t s d ng th c đo phù h p Tài li u h ch

toán nghi p v th ng r t đ n gi n, đ c thu th p b ng ph ng pháp quan sát tr c ti p

H ch toán nghi p v ít s d ng ch tiêu h ch toán t ng h p

1.2.1.2 H ch toán th ng kê

H ch toán th ng kê (g i t t là th ng kê) là d ng h ch toán cung c p nh ng thông tin

s l n trong m i quan h v i m t ch t c a ch t l ng c n thông tin g n li n v i th i gian

và đ a đi m c th nh m rút ra xu th và quy lu t v n đ ng, phát tri n cua đôi t ng Tùy theo đ i t ng c n thông tin mà h ch toán th ng kê s d ng các th c đo phù h p

1.2.1.3 H ch toán k toán

H ch toán k toán (g i t t là k toán) là lo i h ch toán ph n ánh m t cách th ng

xuyên, liên t c và có h th ng toàn b các hi n t ng kinh t - tài chính phát sinh trong

đ n v thông qua 3 th c đo: ti n, hi n v t và th i gian lao đ ng, trong đó th c đo b ng

ti n (money measurement) là ch y u

Nh v y s ra đ i c a các lo i h ch toán là m t nhu c u khách quan b t ngu n t nhu

c u qu n lý c a con ng i Cùng v i s phát tri n c a s n xu t và qu n lý, các lo i h ch toán đ c phát tri n và hoàn thi n không ng ng Trong các lo i h ch toán thì h ch toán

k toán gi m t vai trò h t s c tr ng y u, là ngu n thông tin vô cùng c n thi t trong qu n

lý b t k ho t đ ng nào Cho nên các nhà nghiên c u v h ch toán k toán M đư cho

r ng "k toán là ngôn ng c a kinh doanh"

Tóm l i, Ba lo i h ch toán trên tuy có đ i t ng nghiên c u và ph ng pháp riêng,

nh ng có m i quan h m t thi t v i nhau trong vi c ghi chép và ki m tra, giám sát quá trình tái s n xu t xư h i M i quan h này th hi n qua các m t sau:

- C ba lo i h ch toán đ u nh m thu th p, ghi chép và truy n đ t nh ng thông tin v kinh t tài chính trong đ n v

- M i lo i h ch toán đ u phát huy tác d ng c a mình trong vi c ki m tra, giám sát tình hình th c hi n các k ho ch kinh t tài chính nên c 3 đ u là công c quan tr ng ph c

v cho vi c qu n lỦ, đi u hành và ch đ o c a đ n v và các đ i t ng khác

- Gi a ba lo i h ch toán có quan h cung c p s li u cho nhau và th ng nh t v s

li u trên c s t ch c h ch toán ban đ u

1.2.2 nh ngh a

Theo i u 3 Lu t k toán Vi t Nam s 88/2015/QH13 có nêu: K toán là vi c thu

th p, x lý, ki m tra, phân tích và cung c p thông tin kinh t , tài chính d i hình th c

giá tr , hi n v t và th i gian lao đ ng

Theo khái ni m trên thì k toán là công vi c g m 5 ph n chính:

1 Th nh t, thu th p thông tin là vi c t p h p các thông tin k toán thông qua vi c thu th p ch ng t (phi u thu, phi u chi, phi u nh p kho, phi u xu t kho, hóa đ n thu

GTGT, ) và các báo cáo có liên quan

2 Th hai, x lý thông tin là vi c phân lo i, tính toán các đ i t ng k toán đ ghi

vào ch ng t và s sách k toán

3 Th ba, ki m tra thông tin là công vi c th ng xuyên c a k toán nh m phát hi n và

x lý các sai sót ho c gian l n (n u có) c a các thông tin kinh t tài chính đư thu th p đ c

4 Th t , phân tích thông tin là vi c đánh giá các thông tin đư thu th p đ c đ t đó

h tr cho nhà qu n lý doanh nghi p nh ng thông tin h u ích trong vi c ra quy t đ nh

5 Th n m, cung c p thông tin là k t qu cu i cùng c a công tác k toán thông qua

các báo cáo k toán nh báo cáo tài chính và các báo cáo khác cho các đ i t ng s d ng

các thông tin này

Ngoài ra, ph ng th c thông tin đ c ghi chép vào ch ng t , s sách và các báo cáo

k toán đ c th c hi n d i ba hình th c là giá tr (đo l ng b ng s ti n), hi n v t (đo

l ng theo s l ng) và th i gian lao đ ng (đo l ng b ng s l ng th i gian)

1.2.3 Ch c n ng c a h ch toán k toán

H ch toán k toán có hai ch c n ng: ch c n ng thông tin và ch c n ng ki m tra:

Ch c n ng thông tin c a h ch toán k toán th hi n ch thu nh n và cung c p thông

tin v toàn b tài s n và s v n đ ng c a tài s n trong quá trình ho t đ ng c a đ n v ,

nh ng thông tin c a k toán cung c p cho phép các nhà qu n lỦ kinh t có đ c nh ng l a

ch n h p lỦ đ đ nh h ng ho t đ ng c a đ n v có hi u qu Có th khái quát ch c n ng thông tin c a h ch toán k toán b ng s đ sau:

S ăđ ă1.1.ăThôngătinăc aăh chătoánăk ătoán

- Tr c h t k toán đo l ng các ho t đ ng kinh t tài chính b ng cách k toán theo dõi toàn b các hi n t ng kinh t tài chính phát sinh trong quá trình ho t đ ng c a đ n v

và ti n hành ghi chép các d li u thu nh n vào các ch ng t k toán

- Ti p theo là quá trình x lỦ các d li u thu nh n thành nh ng thông tin có ích theo yêu c u c a ng i s d ng thông tin Quá trình x lỦ đ c ti n hành qua vi c phân lo i,

s p x p, h th ng hoá và t ng h p các d li u (đ c th c hi n trên h th ng tài kho n và

s k toán)

- Ti p sau cùng, nh ng thông tin đư đ c x lỦ đ c truy n đ t qua h th ng báo cáo k toán cho nh ng ng i c n s d ng thông tin k toán, giúp h đ ra quy t đ nh kinh

t đúng đ n

Nh v y, rõ ràng k toán không d ng l i vi c ghi chép và l u tr d li u, mà quan

tr ng h n là thi t l p m t h th ng thông tin cho công tác qu n lỦ, cho ng i ra quy t

đ nh

Ch c n ng ki m tra: ch c n ng ki m tra c a k toán đ c th hi n ch thông qua

vi c ghi chép, tính toán, ph n ánh k toán s n m đ c m t cách có h th ng toàn b tình hình và k t qu ho t đ ng c a đ n v Qua đó, ki m tra vi c tính toán, ghi chép, ph n ánh

c a k toán v các m t chính xác, k p th i, trung th c rõ ràng; ki m tra vi c ch p hành các ch đ , th l k toán và k t qu công tác c a b máy k toán Thông qua ki m tra đánh giá tình hình ngân sách, ch đ qu n lỦ kinh t c a Nhà n c, tình hình s d ng và

b o qu n tài s n, tình hình ch p hành k lu t thanh toán, thu n p, Th c hi n t t ch c

n ng ki m tra là c s đ k toán cung c p thông tin đáng tin c y ph c v cho công tác phân tích, đánh giá đ y đ , đúng đ n tình hình và k t qu ho t đ ng c a đ n v trong

t ng th i k nh t đ nh, ra các quy t đ nh đúng đ n, phù h p nh m nâng cao hi u qu ho t

đ ng c a đ n v

V i 2 ch c n ng v n có c a h ch toán k toán và xu t t th c t yêu c u qu n lỦ ho t

đ ng kinh t đ n v (c n ph i bi t thông tin m t cách th ng xuyên, liên t c, k p th i có

h th ng đ làm c s cho vi c ra nh ng quy t đ nh cho ho t đ ng s n xu t c a đ n v )

cho nên h ch k toán tr thành m t công c qu n lỦ h t s c quan tr ng không nh ng đ i

v i b n thân c a đ n v h ch toán mà còn r t c n thi t và quan tr ng đ i v i nh ng ng i

có l i ích tr c ti p và gián ti p n m ngoài doanh nghi p nh : ng i mua, ng i bán, nhà

đ u t , c đông, các t ch c tín d ng, c quan tài chính, c quan thu , c quan pháp lu t, các t ch c đoàn th xư h i nói chung

1.2.4 K toán tài chính & K toán qu n tr

Do có hai ph m vi ph c v khác nhau c a thông tin k toán (bên trong và bên ngoài

đ n v ) nên k toán đ c chia thành k toán tài chính và k toán qu n tr

K toán tài chính là lo i k toán nh m cung c p thông tin cho nh ng ng i ra quy t

đ nh bên ngoài doanh nghi p và nó đ c tóm t t d i d ng các báo cáo g i là báo cáo

tài chính

K toán qu n tr là lo i k toán ph c v cho nh ng ng i qu n lỦ doanh nghi p

đ t đ c m c tiêu l i nhu n, công tác qu n tr doanh nghi p đòi h i r t nhi u thông tin

M t lo t thông tin đ c đ t ra ch y u do yêu c u c a vi c l p k ho ch và ki m tra

ho t đ ng h ng ngày c a doanh nghi p ó là nh ng thông tin giúp cho công tác qu n tr

bi t đ c nh ng gì đang x y ra c ng nh n m ch c đ c công vi c kinh doanh đang ho t

đ ng ti n t i m c tiêu nh th nào Lo i thông tin th hai ch y u c n thi t cho qu n tr trong vi c l p k ho ch dài h n Nh ng thông tin này đ c dùng đ xây d ng chi n l c

t ng quát và đ ra các quy t đ nh quan tr ng có tác đ ng then ch t đ i v i doanh nghi p

Gi a k toán qu n tr và k toán tài chính có các đi m gi ng nhau và khác nhau:

Nh ng đi m gi ng nhau:

C hai đ u n m trong h th ng thông tin k toán Trong đó, k toán qu n tr s d ng

s li u ghi chép ban đ u c a k toán tài chính

C hai đ u có liên quan đ n vi c ph c v thông tin cho qu n lỦ doanh nghi p Trong

đó, k toán qu n tr liên quan đ n đi u hành và qu n lỦ c a t ng b ph n, t ng y u t , quá trình ho t đ ng c a doanh nghi p, còn k toán tài chính có liên quan đ n ho t đ ng qu n

lỦ toàn doanh nghi p

căđi măthôngătin

Tuân th các nguyên t c k toán ph n ánh c quá kh và

K ăbáoăcáo Báo cáo đ nh k : tháng, quí,

c u c a công tác qu n lỦ tài s n trong các đ n v là v a ph i n m đ c t ng th , t ng lo i

c ng nh t ng s tài s n và ngu n hình thành tài s n Có nh v y, m i đ m b o s d ng

m t cách h p lỦ và có hi u qu , phát huy đ c toàn b ngu n l c vào vi c ph c v cho

t đâu, b ng cách nào và xác đ nh đ c rõ trách nhi m c a mình đ i v i Nhà n c, ngân hàng, c đông, ng i cung c p v s tài s n đ c hình thành t ngu n v n c a h ng

th i thông qua ch c n ng thông tin và ki m tra c a mình, k toán giúp cho nhà qu n lỦ

n m đ c m t cách k p th i, đ y đ v quá trình c ng nh k t qu c a s v n đ ng tài

s n trong quá trình ti n hành các ho t đ ng kinh t c a đ n v , là c s đ phân tích và đánh giá hi u qu c a quá trình v n đ ng y

Nh v y, đ i t ng nghiên c u c a k toán đó là tài s n, ngu n hình thành tài s n và

s v n đ ng c a tài s n trong quá trình ho t đ ng

1.3.1 Tài s n

1.3.1.1 nh ngh a: Theo Chu n m c k toán Vi t Nam s 01-Chu n m c chung có

nêu: tài s n là ngu n l c do đ n v ki m soát và có th mang l i l i ích kinh t trong

t ng lai

1.3.1.2 Tiêu chu n ghi nh n tài s n c a đ n v :

M t đ i t ng sau khi đư tho mưn đ nh ngh a tài s n ch đ c ghi nh n là tài s n c a

đ n v khi tho mưn c hai đi u ki n đ c qui đ nh Chu n m c chung nh sau:

- n v có kh n ng ch c ch n thu đ c l i ích kinh t trong t ng lai; và

- Giá tr c a tài s n đó đ c xác đ nh m t cách đáng tin c y

Tóm l i: M t đ i t ng đ c ghi nh n là tài s n c a đ n v khi tho mãn đ ng th i

c đ nh ngh a và tiêu chu n ghi nh n tài s n

- Tài s n ng n h n bao g m ti n, kho n ph i thu có th i h n thanh toán trong vòng

12 tháng, nguyên li u, v t li u, thành ph m, hàng hoá, Xét theo kh n ng chuy n hoá thành ti n gi m d n, tài s n ng n h n bao g m nh ng lo i sau:

+ Ti n và các kho n t ng đ ng ti n: Ti n m t, TGNH, ti n đang chuy n, các

kho n đ u t vào các lo i ch ng khoán ng n h n nh : k phi u ngân hàng, tín phi u kho

b c, có th i h n thu h i ho c đáo h n không quá 3 tháng k t ngày mua

+ Các kho n đ u t tài chính ng n h n: Ch ng khoán kinh doanh, đ u t n m gi

đ n ngày đáo h n có k h n còn l i không quá 12 tháng k t th i đi m báo cáo, nh ti n

g i có k h n, trái phi u, th ng phi u và các lo i ch ng khoán n khác

+ Các kho n ph i thu: là quy n c a đ n v đ nh n ti n, hàng hoá ho c d ch v t

các t ch c, cá nhân khác Trong doanh nghi p, kho n ph i thu hình thành ch y u là do doanh nghi p đư cung c p thành ph m, hàng hoá, d ch v cho khách hàng nh ng khách hàng ch a thanh toán ti n - g i là kho n ph i thu khách hàng Ngoài ra kho n ph i thu

còn hình thành do đ n v ng tr c ti n mua hàng cho ng i cung c p, t m ng ti n cho

ng i lao đ ng, ph i thu n i b , Ph i thu theo ti n đ k ho ch h p đ ng xây d ng

+ Hàng t n kho: là nh ng tài s n d tr cho quá trình ho t đ ng c a đ n v Hàng

t n kho bao g m nguyên li u, v t li u, công c , d ng c , s n ph m d dang, thành ph m, hàng hoá Hàng t n kho có th n m trong kho ho c không n m trong kho c a đ n v

nh ng thu c quy n s h u c a đ n v nh hàng mua đang đi đ ng, hàng g i bán

+ Tài s n ng n h n khác: là các tài s n có th i h n thu h i ho c s d ng không

quá 12 tháng bao g m: chi phí tr tr c ng n h n, thu GTGT đ c kh u tr , các kho n

thu ph i thu, giao d ch mua bán l i trái phi u Chính ph và tài s n ng n h n khác

- Tài s n dài h n: là tài s n có th i gian luân chuy n ho c thu h i v n dài h n m t chu k kinh doanh bình th ng ho c trên m t n m, nh : kho n ph i thu có th i h n thanh toán trên m t n m, nhà x ng, máy móc, thi t b ,

Tài s n dài h n c n đ c qu n lỦ phù h p v i tính ch t đ u t và hình thái bi u

hi n Theo tính ch t đ u t , tài s n dài h n bao g m: tài s n c đ nh, b t đ ng s n đ u t , các kho n đ u t tài chính dài h n và tài s n dài h n khác

+ Tài s n c đ nh: là nh ng tài s n dài h n do đ n v n m gi đ s d ng cho ho t

đ ng thông th ng c a đ n v C n c vào hình thái bi u hi n, tài s n c đ nh đ c chia thành tài s n c đ nh h u hình và tài s n c đ nh vô hình

Tài s n c đ nh h u hình là nh ng t li u lao đ ng ch y u có hình thái v t ch t

tham gia vào nhi u chu k kinh doanh nh ng v n gi nguyên hình thái v t ch t ban đ u

nh : nhà c a, v t ki n trúc, máy móc, thi t b , ph ng ti n v n t i,

Tài s n c đ nh vô hình là nh ng tài s n c đ nh không có hình thái v t ch t, th hi n quy n c a đ n v v m t pháp lỦ, nh : b n quy n, b ng phát minh sáng ch , quy n s

d ng đ t, ph n m m máy tính, Ch đ tài chính Vi t Nam qui đ nh tài s n c đ nh vô hình c ng ph i tho mưn tiêu chu n v m t giá tr nh tài s n c đ nh h u hình

+ B t đ ng s n đ u t : là b t đ ng s n, g m: quy n s d ng đ t, nhà, c s h

t ng do ng i ch s h u ho c ng i đi thuê theo h p đ ng thuê tài chính n m gi nh m

m c đích thu l i t vi c cho thuê ho c ch t ng giá

+ Tài s n d dang dài h n: chi phí s n xu t, kinh doanh d dang dài h n và chi phí

xây d ng c b n d dang dài h n

+ Các kho n đ u t tài chính dài h n: là các kho n đ u t vào các t ch c khác có

th i h n thu h i v n trên m t n m, nh m m c đích ki m l i ho c n m quy n ki m soát

đ i v i các đ n v khác, bao g m: đ u t vào công ty con, đ u t vào công ty liên doanh, liên k t và đ u t dài h n khác

+ Tài s n dài h n khác: là nh ng tài s n có th i gian luân chuy n trên m t n m

nh ng không đ c x p vào các lo i tài s n dài h n trên, nh : các kho n ph i thu dài h n, chi phí tr tr c dài h n,

1.3.2 Ngu n hình thành tài s n c a đ n v

Nghiên c u ngu n hình thành tài s n c a đ n v s tr l i cho câu h i tài s n c a đ n v

t đâu mà có? Tài s n c a đ n v đ c hình thành t n ph i tr và ngu n v n ch s h u

1.3.2.1 N ph i tr

TheoăChu năm căchung: N ph i tr là ngh a v hi n t i c a đ n v phát sinh t các

giao d ch và s ki n đư qua mà đ n v ph i thanh toán t ngu n l c c a mình

N ph i tr ph i là ngh a v hi n t i c a đ n v : xác đ nh ngh a v c a đ n v v i m t

t ch c ho c cá nhân khác; ngh a v đó là không tránh kh i; ngh a v đó ph i đang t n t i

N ph i tr phát sinh t các giao d ch ho c s ki n đư qua nh : mua hàng hoá ch a

tr ti n, s d ng d ch v ch a thanh toán, vay n , cam k t ph i tr công nhân viên,

Tiêuăchu năghiănh năn ăph iătr : n ph i tr đ c ghi nh n khi tho mưn c 2 đi u

ki n đ c qui đ nh Chu n m c chung nh sau:

- Có đ đi u ki n ch c ch n là đ n v s ph i dùng m t l ng ti n chi ra đ trang

tr i cho nh ng ngh a v hi n t i mà doanh nghi p ph i thanh toán; và

- Kho n n ph i tr đó ph i xác đ nh đ c m t cách đáng tin c y

Tóm l i, M t kho n n ph i tr ch đ c ghi nh n khi tho mưn c đ nh ngh a và

tiêu chu n ghi nh n

N ph i tr đ c phân lo i nh sau:

+ N ng n h n: là nh ng kho n n mà đ n v có trách nhi m thanh toán trong vòng m t

n m N ng n h n g m: Vay và n thuê tài chính ng n h n, Ph i tr ng i bán ng n h n

+ N dài h n: là nh ng kho n n có th i h n thanh toán trên m t n m N dài h n

g m: vay dài h n, n ph i tr ng bán v i th i h n thanh toán trên m t n m, Các kho n n dài h n đ n h n thanh toán trong vòng 12 tháng t i k t ngày k t thúc k k toán n m đ c chuy n thành n ng n

1.3.2.2 Ngu n v n ch s h u

TheoăChu năm căchung: ngu n v n ch s h u là giá tr v n c a đ n v , đ c tính

b ng s chênh l ch gi a giá tr Tài s n c a doanh nghi p tr N ph i tr

ây là ngu n v n ban đ u, quan tr ng do ch s h u doanh nghi p b ra đ t o nên các lo i tài s n nh m th c hi n các ho t đ ng s n xu t kinh doanh; ngoài ra v n ch s

h u còn đ c b sung thêm trong quá trình ho t đ ng c a doanh nghi p

Tùy theo hình th c s h u mà v n ch s h u có th là do nhà n c c p, do các c đông góp v n c ph n, nh n góp v n liên doanh, do ch doanh nghi p t nhân t b ra

V n ch s h u có đ c đi m là ngu n v n s d ng dài h n và là v n g c không ph i hoàn

tr Ngu n v n ch s h u bao g m:

+ V n đ u t c a ch s h u: là toàn b s v n góp c a ch s h u vào đ n v nh

v n đ u t c a nhà n c đ i v i công ty Nhà n c; v n góp c a các c đông đ i v i công

ty c ph n; v n góp c a các bên liên doanh; v n góp c a các thành viên trong công ty trách nhi m h u h n; v n đ u t c a ch doanh nghi p t nhân Các ch s h u góp v n khi thành l p doanh nghi p và có th góp v n b sung trong quá trình ho t đ ng

+ L i nhu n sau thu ch a phân ph i

+ Các lo i qu chuyên dùng: là ngu n v n ch s h u dùng cho m c đích nh t đ nh

ngoài m c đích kinh doanh, nh : qu đ u t phát tri n, qu s p x p doanh nghi p Nh

v y, ngu n v n chuyên dùng ch ra ph m vi tài s n đ c s d ng cho m c đích nh t đ nh

+ Các ngu n v n khác: Ngu n đ u t và phát tri n

Ví d 1: Hãy phân bi t tài s n và ngu n v n c a các kho n m c sau đây:

1 Nh n kỦ qu , kỦ c c 11 Ph i tr ng i lao đ ng

4 Vay và n thuê tài chính 14 Ti n g i ngân hàng

5 Dây chuy n s n xu t 15 Ph i thu c a khách hàng

Phân bi t tài s n và ngu n v n nh sau:

9 Tr tr c cho ng i bán 19 Thu và các kho n ph i n p ngân sách

1.3.3 M i quan h gi a tài s n và ngu n v n

m i đ n v k toán, v m t l ng t ng giá tr tài s n bao gi c ng b ng t ng ngu n hình thành tài s n vì m t tài s n có th đ c hình thành t m t ho c nhi u ngu n khác nhau và ng c l i m t ngu n có th tham gia hình thành nên m t hay nhi u lo i tài

s n Do đó, ta luôn có ph ng trình k toán sau:

Trong th c t , ph ng trình k toán nói trên đ c v n d ng đ l p B ngăcơnăđ iăk ă toán ây là m t trong nh ng báo cáo tài chính quan tr ng, cung c p thông tin v tình hình tài s n và ngu n hình thành tài s n c a các đ n v k toán

Ví d 2: T i công ty Nh t Thành vào ngày 31/12/N có tình hình nh sau: ( VT: 1.000đ)

STT Kho năm c S ăti n STT Kho năm c S ăti n

3 Thu và các kho n ph i

4 Ph i tr ng i bán 120.000 9 Vay và n thuê tài chính 320.000

5 Ph i thu khách hàng 80.000 10 Tài s n c đ nh vô hình 170.000

Yêuăc u: Xác đ nh giá tr c a X

4 u t vào công ty con 130.000 9 Qu đ u t và phát tri n 30.000

5 Tài s n c đ nh vô hình 170.000 10 Vay và n thuê tài chính 320.000

T ngătƠiăs n 520.000 T ngăngu năv n 490.000+

xu t, quá trình tiêu th Các quá trình này làm phát sinh các lo i chi phí và doanh thu (thu

nh p)

Các kho n chi phí phát sinh trong quá trình ho t đ ng c a doanh nghi p bao g m: chi phí nguyên v t li u tr c ti p, chi phí nhân công tr c ti p, chi phí s n xu t chung, chi phí bán hàng, chi phí qu n lỦ doanh nghi p, chi phí tài chính,…

Các kho n doanh thu phát sinh trong quá trình ho t đ ng, s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p bao g m: doanh thu t vi c cung c p hàng hóa và d ch v , doanh thu ho t

đ ng tài chính, thu nh p khác

Các lo i chi phí và doanh thu này c ng đ c xác đ nh là đ i t ng c th mà k toán

c n ph n ánh và ki m tra

1.4 Cácănguyênăt căk ătoánăc ăb n

1.4.1 Ải thi t c s d n tích (Accrual basis assumption)

M i nghi p v kinh t tài chính c a đ n v liên quan đ n tài s n, n ph i tr , ngu n

v n ch s h u, doanh thu, chi phí ph i đ c ghi vào s k toán t i th i đi m phát sinh, không c n c vào th i đi m th c t thu ti n ho c th c t chi ti n ho c t ng đ ng ti n

Do v y, báo cáo tài chính đ c l p trên c s d n tích không ch ph n ánh các nghi p v kinh t liên quan đ n thu ti n và chi ti n trong quá kh , mà còn thông tin v ngh a v hay quy n l i c a đ n v v thanh toán hay nh n đ c ti n (t ng đ ng ti n) trong t ng lai

1.4.2 Ải thi t ho t đ ng liên t c (Ảoing concern assumption)

Gi thi t này đ t doanh nghi p s ho t đ ng liên t c vô th i h n ho c ít nh t không b

gi i th trong t ng lai g n V i gi thi t ho t đ ng liên t c, tài s n s d ng đ ho t đ ng

s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p luôn ph i đ c duy trì, ch không bán đi tr khi doanh nghi p ph i gi i th Do v y vi c ghi chép, ph n ánh tài s n c a doanh nghi p là theo giá phí (giá v n), ch không quan tâm đ n giá th tr ng, m c dù trong ho t đ ng

kinh doanh thì giá th tr ng c a nh ng tài s n này có th thay đ i theo th i gian

Nguyên t c ho t đ ng liên t c đ c v n d ng ph bi n trong ho t đ ng c a doanh nghi p Tuy nhiên khi m t doanh nghi p đang chu n b gi i th ho c ng ng ho t đ ng thì nguyên t c này s không đ c v n d ng trong vi c l p báo cáo, mà lúc này giá th tr ng

d ki n s tr nên có ích

1.4.3 Nguyên t c giá g c (Cost principle)

Theo nguyên t c này, vi c xác đ nh giá tr tài s n, công n ph i d a trên giá tr th c t

t i th i đi m phát sinh, không quan tâm đ n giá th tr ng V i nguyên t c này, tài s n hình thành đ c tính giá c n c trên s ti n ho c t ng đ ng ti n th c t b ra Tr ng

h p tài s n đ c hình thành t m t v t đ n bù khác v i ti n, thì chi phí đ c đánh giá theo giá tr ti n t ng đ ng v i v t đ n bù đó V i nguyên t c này, b o đ m tài s n c a

đ n v ph n ánh đúng v i th c t chi phí đư b ra Tuy nhiên có h n ch là các báo cáo tài chính không ph n ánh giá tr th tr ng c a tài s n mà ch ph n ánh theo giá phí

1.4.4 Nguyên t c phù h p: (Matching principle)

nguyên t c ghi nh n doanh thu đư đ c p đ n vi c ghi nh n doanh thu Nguyên t c phù h p này s quy đ nh vi c xác đ nh chi phí đ tính lưi, l trong k Chi phí đ tính lưi,

l là t t c các chi phí ph i gánh ch u đ t o nên doanh thu đư ghi nh n trong k , t c chi phí đ tính lưi, l ph i có s phù h p v i doanh thu đư ghi nh n

1.4.5 Nguyên t c nh t quán: (Consistency principle)

Theo nguyên t c này, t t c các khái ni m, các nguyên t c, các chu n m c và các tính toán trong quy trình k toán ph i đ c th c hi n trên c s nh t quán t k này sang k khác Nguyên t c này b o đ m các s li u k toán không b bóp méo b i các k toán viên khi l p các báo cáo k toán cho bên ngoài và đ m b o tính so sánh c a thông tin V i nguyên t c này, m t ph ng pháp k toán khi đư đ c ch p nh n thì không nên thay đ i theo t ng th i k Tuy v y, nó không có ngh a là k toán viên không bao gi đ c thay

đ i ph ng pháp k toán c a mình, mà th c t khi h th y có m t ph ng pháp khác b o

đ m thông tin đ y đ , trung th c và h p lỦ h n thì h có th thay đ i Nh ng thay đ i này

ph i đ c ghi chú trong các báo cáo tài chính

1.4.6 Nguyên t c th n tr ng: (Conservative principle)

Th n tr ng là vi c xem xét, cân nh c, phán đoán c n thi t đ l p các c tính k toán trong các đi u ki n không ch c ch n Nguyên t c th n tr ng đòi h i:

- Ph i l p các kho n d phòng nh ng không l p quá l n

- Không đánh giá cao h n giá tr c a các tài s n và các kho n thu nh p

- Không đánh giá th p h n giá tr c a các kho n n ph i tr và chi phí

- Doanh thu và thu nh p ch đ c ghi nh n khi có b ng ch ng ch c ch n v kh n ng thu đ c l i ích kinh t , còn chi phí ph i đ c ghi nh n khi có b ng ch ng v kh n ng

phát sinh chi phí

1.4.7 Nguyên t c tr ng y u (Materiality principle)

Nguyên t c này đ t ra: ch chú tr ng đ n nh ng v n đ mang tính quy t đ nh đ n b n

ch t và n i dung c a các báo cáo tài chính, không quan tâm đ n các y u t có ít nh

h ng ( nh h ng không đáng k ) đ n báo cáo tài chính đây, có đ t ra v n đ là: th nào là y u t tr ng y u, th nào là y u t không tr ng y u Thông tin đ c coi là tr ng

y u trong tr ng h p n u thi u thông tin ho c thi u chính xác c a thông tin đó có th làm sai l ch đáng k báo cáo tài chính, làm nh h ng đ n quy t đ nh kinh t c a ng i

s d ng báo cáo tài chính Tính tr ng y u ph thu c vào đ l n và tính ch t c a thông tin

ho c các sai sót đ c đánh giá trong hoàn c nh c th Tính tr ng y u c a thông tin ph i

đ c xem xét trên c ph ng di n đ nh l ng và đ nh tính

1.4.8 Các khái ni m và nguyên t c quan tr ng khác

1.4.8.1 Khái ni m th c th kinh doanh (Business entity concept)

Khái ni m này th c ch t là nêu ra khái ni m v đ n v kinh doanh, v ch ra đ ng ranh gi i c a đ n v trong vi c th c hi n ghi chép k toán Trong đó, các đ n v kinh doanh ph i đ c nhìn nh n và đ i x m t cách đ c l p trong t ch c ghi chép k toán

i u này đòi h i s li u ghi chép vào s sách và báo cáo k toán c a đ n v không

đ c bao g m b t k quá trình kinh doanh ho c tài s n nào c a đ n v và cá nhân khác,

k c các tài s n c a ch s h u đ n v Ví d , vi c ông ch và các nhân viên cho vay ti n

l n nhau, ho c các c đông c a m t công ty c ph n mua bán c phi u c a Công ty ,

nh ng vi c này là không thu c trong ghi chép k toán c a đ n v N u ghi chép vào, s làm sai l ch s li u báo cáo v tình hình tài chính c a đ n v

1.4.8.2 Nguyên t c th c đo ti n t (Monetary principle)

Nguyên t c này th a nh n đ n v ti n t nh m t đ n v đ ng nh t trong vi c tính toán, ghi chép các nghi p v kinh t phát sinh V i nguyên t c này, t t c các đ i t ng

k toán ph i đ c tính toán, xác đ nh giá tr b ng ti n đ ghi s , t c k toán ch ph n ánh

nh ng gì có th bi u hi n b ng ti n ng th i nguyên t c này c ng gi thi t nh ng thay

đ i c a s c mua đ n v ti n t là không đ l n đ nh h ng đ n vi c đo l ng c a k toán Tr tr ng h p có l m phát l n, đ ng ti n m t giá, thì k toán ph i có gi i pháp đ c

bi t đ ph n ánh

1.4.8.3 Nguyên t c k k toán

Là vi c phân chia ho t đ ng c a doanh nghi p thành nhi u phân đo n th i gian b ng nhau, g i là k k toán, đ l p các báo cáo k toán ph c v cho vi c phân tích đánh giá quá trình ho t đ ng và nh ng thay đ i v tình hình tài chính c a doanh nghi p Nguyên

t c này không mâu thu n mà th ng nh t v i nguyên t c ho t đ ng liên t c M t doanh nghi p v a c n đ c gi thi t ho t đ ng liên t c vô th i h n, nh ng đ ng th i c ng c n

ph i phân đo n th i gian thành các k đ l p các báo cáo và phân tích đánh giá tình hình trong k K k toán Vi t Nam chính th c là 1 n m, b t đ u t ngày 1 tháng 1 và k t thúc vào ngày 31 tháng 12 n m d ng l ch

1.4.8.4 Nghi p v kinh t , tài chính (transactions) là nh ng ho t đ ng phát sinh c th

làm t ng, gi m tài s n, ngu n hình thành tài s n c a đ n v k toán

1.4.8.5 Ch đ k toán (accounting policies) là nh ng quy đ nh và h ng d n v k

toán trong m t l nh v c ho c m t s công vi c c th do c quan qu n lỦ nhà n c v k toán ho c t ch c đ c c quan qu n lỦ nhà n c v k toán y quy n ban hành

1.4.8.6 Chu n m c k toán (Accounting Standards): Là các nguyên t c và ph ng

pháp k toán c b n đ ghi s k toán và l p báo cáo tài chính

1.5.ăCácăph ngăphápăk ătoánă

có th thu th p, phân lo i, x lý, t ng h p c ng nh cung c p, phân tích thông tin,

và l p Báo cáo tài chính theo quy đ nh c a pháp lu t, k toán ph i s d ng m t h th ng các ph ng pháp sau:

1.5.1 Ch ng t k toán: Ch ng t k toán là công c dùng đ ghi nh n các hi n t ng

kinh t - tài chính phát sinh và hoàn thành ho t đ ng kinh doanh trong doanh nghi p,

ch ng t s d ng có th là các m u gi y t theo h ng d n c a B Tài chính, ho c các

lo i b ng t , đ a t , th thanh toán … Thông qua ch ng t k toán, thông tin thu th p,

phân lo i và x lỦ ban đ u làm c s pháp lý cho vi c ghi s k toán và nh ng công vi c

ti p theo

1.5.2 Tài kho n k toán: Các nghi p v kinh t phát sinh trong ho t đ ng c a doanh

nghi p có nh h ng tr c ti p đ n các đ i t ng k toán trong doanh nghi p, đ c phân

lo i thành t ng kho n m c, có tên g i và mư hoá theo m t h th ng nh t đ nh g i là tài kho n k toán

1.5.3 Ảhi s kép: Là ph ng pháp ghi nh n các nghi p v kinh t phát sinh vào ít nh t

t hai tài kho n k toán có liên quan tr lên nh m ph n nh m i quan h gi a các đ i

t ng k toán v i nhau

1.5.4 Tính giá các đ i t ng k toán: Là cách bi u hi n giá tr c a các đ i t ng k

toán b ng ti n đ ph c v cho vi c ghi chép, tính toán và t ng h p s li u tài chính đ c

th ng nh t

1.5.5 Báo cáo k toán: ây là ph ng pháp tính toán, t ng h p s li u t các tài kho n

k toán, nh m xác l p m t h th ng các ch tiêu ph n nh tình hình tài s n, ngu n v n và

k t qu ho t đ ng kinh doanh trong doanh nghi p

Các ph ng pháp k toán trên có m i liên h ch t ch v i nhau, và thông qua các

ph ng pháp trên thì s li u k toán m i ph n nh chính xác con s th c t v tình hình

tài s n c a doanh nghi p m i quan h gi a các ph ng pháp k toán đ c mô t nh sau:

S ăđ 1.2 M i quan h gi a các ph ngăpháp k toán

Thông qua ph ng pháp ghi s kép, đ ghi vào tài kho n các nghi p v kinh t phát sinh liên quan đ n các đ i t ng k toán là ti n t

i v i các nghi p v kinh t phát sinh liên quan đ n các đ i t ng k toán phi ti n t

thì ch ng t k toán ph i thông qua ph ng pháp tính giá đ bi u hi n thành ti n, và ghi

vào tài kho n thông qua ph ng pháp ghi s kép

Khi ki m kê phát hi n th a thi u, thì ph i l p ch ng t xác nh n làm c s pháp lý

ghi vào tài kho n

S d ng ph ng pháp k t chuy n tài kho n, ti n hành tính giá cho m t s đ i t ng

k toán, bi u hi n thành ti n trên ch ng t k toán làm c n c đ ghi vào tài kho n

S li u t các tài kho n s đ c tính toán t ng h p l p thành các BCTC nh m cung

c p thông tin cho các đ i t ng có liên quan s d ng

1.6.ăăNhi măv ăvƠăcácăyêuăc uăc ăb năđ iăv iăk ătoán

1.6.1 Nhi m v c a k toán

Theo i u 4 Lu t k toán Vi t Nam s 88 /2015/QH13, quy đ nh nhi m v c a k

toán nh sau:

- Thu th p, x lý thông tin, s li u k toán theo đ i t ng và n i dung công vi c k

toán, theo chu n m c k toán và ch đ k toán

- Ki m tra, giám sát các kho n thu, chi tài chính, ngh a v thu, n p, thanh toán n ;

ki m tra vi c qu n lý, s d ng tài s n và ngu n hình thành tài s n; phát hi n và ng n ng a

các hành vi vi ph m pháp lu t v tài chính, k toán

- Phân tích thông tin, s li u k toán; tham m u, đ xu t các gi i pháp ph c v yêu

c u qu n tr và quy t đ nh kinh t , tài chính c a đ n v k toán

- Cung c p thông tin, s li u k toán theo quy đ nh c a pháp lu t

1.6.2 Các yêu c u c b n đ i v i k toán

Nh m m c đích làm cho thông tin k toán cung c p có ch t l ng và tính h u d ng

cao, khi tác nghi p k toán ph i b o đ m nh ng yêu c u sau:

1.6.2.1 Trung th c, khách quan: Các thông tin và s li u k toán ph i đ c ghi chép

và báo cáo trên c s có đ y đ các b ng ch ng khách quan, đúng v i th c t v hi n

tr ng, b n ch t s vi c, n i dung và giá tr c a nghi p v kinh t phát sinh, không đ c

gian d i, gi t o

1.6.2.2 y đ : Các nghi p v kinh t phát sinh trong k k toán đ u ph i đ c ghi

nh n và báo cáo đ y đ , không đ c b sót d i b t k lý do nào

1.6.2.3 K p th i: M i nghi p v kinh t phát sinh đ u ph i đ c ghi nh n k p th i, đúng ho c tr c th i gian quy đ nh, không đ c ch m tr Các báo cáo ph i đ c l p và

cung c p đúng đ i t ng và th i gian quy đ nh

1.6.2.3 D hi u: Các thông tin và s li u k toán đ c trình bày trong BCTC ph i rõ

ràng, d hi u đ i v i ng i s d ng Ng i s d ng là ng i có trình đ trung bình v

kinh doanh, kinh t và tài chính Nh ng thông tin có tính ch t ph c t p c n ph i đ c gi i

trình m t cách k càng, rõ ràng trong ph n thuy t minh báo cáo tài chính

1.6.2.4 Có th so sánh đ c: Thông tin k toán ph i đ c tính toán và trình bày nh t

quán gi a các k k toán, đ ph c v cho yêu c u so sánh, phân tích và đánh giá N u có

s khác bi t do thay đ i chính sách, ph ng pháp k toán d n đ n không nh t quán thì

ph i gi i trình trong b n thuy t minh BCTC, đ ng i s d ng BCTC có th so sánh

thông tin gi a các k k toán gi a các doanh nghi p ho c gi a thông tin th c hi n v i thông tin d toán, k ho ch

1.6.2.5 Ph n nh liên t c su t quá trình ho t đ ng: Thông tin k toán ph i đ c ph n

nh liên t c t k này sang k khác, t khi phát sinh cho đ n khi k t thúc ho t đ ng kinh

t - tài chính, t khi thành l p cho đ n khi ch m d t ho t đ ng c a doanh nghi p

1.7.ăBƠiăt păch ngă1

1.7.1 Công ty c ph n Th ng m i ng Khoa trong tháng 3/N mua và nh p kho m t lô

hàng hóa Giá ghi trên hóa đ n mà công ty nh n t nhà cung c p là 550 tri u đ ng Giá trên th tr ng báo giá c a m t nhà cung c p khác 520 tri u đ ng Lô hàng trên s ph n ánh vào s k toán c a công ty theo giá nào? Gi i thích?

1.7.2 V n d ng gi i thuy t d n tích , hưy xác đ nh doanh thu, chi phí, đ c ghi chép vào

s k toán trong tháng 5/N các tình hu ng d i đây:

a Chi phí v n phòng ph m phát sinh trong tháng 2 tri u đ ng, đư thanh toán b ng TGNH

b Doanh s bán hàng trong tháng 100 tri u đ ng, đư thu 50% b ng TGNH, ph n còn l i

ch a thu ti n

c Thu n c a khách hàng A t vi c bán hàng c a tháng tr c 80 tri u

d Chi phí qu ng cáo phát sinh trong tháng 150 tri u ch a thanh toán cho ng i bán

e Dùng TGNH chi tr ti n l ng cho nhân viên còn n tháng tr c 40 tri u

1.7.3 T i công ty Hoàng Linh vào ngày 31/12/N có tình hình nh sau: ( VT: 1.000đ)

STT Ch ătiêu S ăti n STT Ch ătiêu S ăti n

1.7.4 T i công ty Linh Nga vào ngày 31/12/Ncó tình hình nh sau: ( VT: 1.000đ)

STT Ch ătiêu S ăti n STT Ch ătiêu S ăti n

Yêu c u: Phân bi t tài s n và ngu n v n, Xác đ nh giá tr c a X

1.7.5 T i công ty Qu c Vi t vào ngày 31/12/N có tình hình nh sau: ( VT: 1.000đ)

STT Ch ătiêu S ăti n STT Ch ătiêu S ăti n

STT Ch ătiêu S ăti n STT Ch ătiêu S ăti n

Yêu c u: Phân bi t tài s n và ngu n v n, Xác đ nh giá tr c a X

1.7.6 T i công ty Quang An vào ngày 31/12/N có tình hình nh sau: ( VT: 1.000đ)

TT Ch ătiêu S ăti n TT Ch ătiêu S ăti n

Yêu c u: Phân bi t tài s n và ngu n v n, Xác đ nh giá tr c a X, Y Bi t r ng X=2Y

1.7.7 T i công ty Thanh Trà vào ngày 31/12/N có tình hình nh sau: ( VT: 1.000đ)

STT Ch ătiêu S ăti n STT Ch ătiêu S ăti n

STT Ch ătiêu S ăti n STT Ch ătiêu S ăti n

10 Dây chuy n s n xu t 1.400.000 20 Ph i tr ng i lao đ ng 85.000

Yêu c u: Phân bi t tài s n và ngu n v n, Xác đ nh giá tr c a X

1.7.8 T i công ty H nh Ph ng vào ngày 31/12/N có tình hình nh sau: ( VT: 1.000đ)

STT Ch ătiêu S ăti n STT Ch ătiêu S ăti n

STT Ch ătiêu S ăti n STT Ch ătiêu S ăti n

Yêu c u: Phân bi t tài s n và ngu n v n, Xác đ nh giá tr c a X

1.7.9 T i công ty Nh t Thành vào ngày 31/12/N có tình hình nh sau: ( VT: 1.000đ)

1 Công c d ng c 30.000 6 Dây chuy n s n xu t 220.000

Ch ng 2: B NGăCỂNă IăK ăTOÁNăVÀ BÁOăCÁOăK TăQU ăHO Tă NGă

KINH DOANH

Tómăt t: Trong ch ng 2 bao g m các n i dung: s c n thi t, b ng cân đ i k toán, báo

cáo k t qu ho t đ ng kinh doanh

M c tiêu:

- Trình bày đ c nh ng nguyên lỦ c n b n và xuyên su t trong công tác k toán thông

qua nh ng ví d l y t BC KT và BCKQH KD

- Mô t đ c khái quát v ho t đ ng kinh doanh và các thông tin c n ph i bi t c a ch

doanh nghi p trong m t chu k kinh doanh

- Ghi nh n đ c tình hình ho t đ ng kinh doanh hàng ngày, phân tích và t ng h p s

li u, và đ a ra thông tin v tài s n, ngu n v n, doanh thu, chi phí, lãi l

- Phân tích đ c các bi n đ ng do quá trình kinh doanh t o ra trên tài s n và ngu n v n

trong doanh nghi p

- Trình bày đ c m i quan h gi a các b ng bi u, đ c và hi u đ c các s li u trong b ng

2.1.ăS ăc năthi tăăăăăăă

ph c v cho công tác qu n lý tài chính và qu n lý ho t đ ng kinh doanh thì đ n v

c n ph i có các tài li u t ng h p ph n ánh toàn di n ho t đ ng c a đ n v mình Các tài

li u t ng h p này cung c p thông tin cho các đ i t ng s d ng bên trong và bên ngoài

doanh nghi p, nh ng đ i t ng c n quan tâm đ n ho t đ ng c a đ n v ch ng h n nh :

nhà qu n tr doanh nghi p các c p, các c đông, nhà đ u t , ngân hàng, ki m toán đ c l p,

nhà cung c p, khách hàng, c quan nhà n c nh m ph c v cho vi c ra quy t đ nh

Vi c ph n ánh các nghi p v kinh t phát sinh vào s sách k toán m i ch ph n ánh

đ c t ng lo i tài s n, t ng lo i ngu n v n c ng nh t ng m t riêng bi t c a quá trình

ho t đ ng c a doanh nghi p các nhà qu n lý doanh nghi p có cái nhìn t ng quát v

tình hình tài chính và tình hình kinh doanh, đòi h i ph i có nh ng s li u t ng h p, thông

tin t ng h p và các báo cáo t ng h p

Thông tin t ng h p đ c k toán cung c p thông qua h th ng Báo cáo k toán g m

báo cáo tài chính và báo cáo k toán qu n tr Theo thông t s 200/2014/TT-BTC Ngày

22 / 12 /2014 c a B Tài chính quy đ nh báo cáo tài chính đ nh k mà doanh nghi p ph i

l p và cung c p bao g m:

Báo cáo tài chính n m g m:

- B ng báo cáo k t qu ho t đ ng kinh doanh

- B n thuy t minh báo cáo tài chính

Trong ph m vi môn h c này ch trình bày m t s báo cáo tài chính, g m: B ng cân đ i k

toán và báo cáo k t qu ho t đ ng kinh doanh

2 2.ăB ngăcơnăđ iăk ătoánăăă

2.2.1 Khái ni m và ý ngh a c a B ng cân đ i k toán

2.2.1.1 Khái ni m: B ng cân đ i k toán là m t báo cáo tài chính t ng h p c a m t

doanh nghi p hay m t t ch c ph n nh t ng quát tình hình tài s n (giá tr tài s n và ngu n hình thành tài s n) c a đ n v t i m t th i đi m nh t đ nh Th i đi m quy đ nh là

ngày cu i cùng c a k báo cáo ( tháng, quỦ, n m)

2.2.1.2 Ý ngh a

- B ng cân đ i k toán là tài li u quan tr ng đ nghiên c u đánh giá t ng quát hình

hình và k t qu ho t đ ng s n xu t kinh doanh, trình đ s d ng v n và tri n v ng kinh

t , tài chính c a đ n v , tình hình trang b tài s n, tình hình b trí v n, kh n ng thanh

toán c a doanh nghi p

- B ng cân đ i k toán là m t báo cáo b t bu c, đ c nhà n c quy đ nh th ng

nh t v m u bi u, ph ng pháp l p, n i ph i g i và th i h n g i

2.2.1.3 N i dung và k t c u c a B ng cân đ i k toán

Xu t phát t yêu c u bi u hi n hai m t khác nhau c a tài s n trong doanh nghi p,

BC KT đ c chia thành hai ph n: ph n tài s n và ph n ngu n v n, đ ng th i hai ph n

này ph i luôn luôn b ng nhau trong m i tr ng h p và m i th i đi m

- K t c u hai bên (D ng ngang)

+ Bên trái g i là tài s n: Dùng đ ph n nh toàn b tài s n hi n có c a doanh nghi p tính đ n th i đi m ki m kê