Việc đưa lịch sửđịa phương vào giảng dạy trong các nhà trường có ý nghĩa đặc biệt quan trọngnhằm cung cấp những kiến thức cơ bản về các danh nhân, các di tích lịch sử vănhóa, anh hùng dâ
Trang 1I ĐIỀU KIỆN, HOÀN CẢNH TẠO RA SÁNG KIẾN
1 Lý do chọn đề tài
Trong giáo dục trung học, các môn xã hội nói chung, môn lịch sử nói riêng
có vai trò quan trọng trong việc khơi nguồn tâm hồn, nhân cách, bản lĩnh và tưduy của con người Bác Hồ kính yêu đã từng dạy:
Dân ta phải biết sử taCho tường gốc tích nước nhà Việt Nam
Do vậy, dạy lịch sử không chỉ giúp học sinh nắm được sự hình thành, pháttriển của quốc gia dân tộc Mà trên thực tế, có hiểu được lịch sử và rút ra đượcnhững bài học kinh nghiệm quý báu từ lịch sử, chúng ta mới có cơ sở để xâydựng và phát triển cái mới, cái tiến bộ Vì vậy ngoài việc dạy học giúp học sinhnắm bắt được nguồn sử liệu của thế giới, của đất nước, chúng ta còn phải giúphọc sinh tìm hiểu những tri thức lịch sử địa phương mình Lịch sử địa phương lànhững biểu hiện sinh động, đa dạng của tri thức lịch sử dân tộc Việc đưa lịch sửđịa phương vào giảng dạy trong các nhà trường có ý nghĩa đặc biệt quan trọngnhằm cung cấp những kiến thức cơ bản về các danh nhân, các di tích lịch sử vănhóa, anh hùng dân tộc của quê hương Qua đó giáo dục truyền thống, khơi dậytình yêu quê hương đất nước, niềm tự hào trong các em học sinh Việc giáo dụcLịch sử Địa phương cũng góp phần tăng sự hấp dẫn, thu hút các em học sinh đốivới việc học môn Lịch sử nói riêng và các bộ môn văn hóa nói chung
Nam Định là mảnh đất giàu truyền thống văn hóa, nơi sản sinh ra nhiềuanh hùng dân tộc, nơi hội tụ của nhiều nét văn hóa truyền thống đặc sắc Nghiêncứu về lịch sử địa phương Nam Định có vai trò đặc biệt quan trọng và cần thiếtđối với mỗi người con nơi đây, đặc biệt là thế hệ trẻ như các em học sinh Nóhình thành ở các em lòng tự hào để từ đó có thêm tình yêu quê hương, yêu đấtnước đồng thời định hướng đúng cho sự phát triển nhận thức của thế hệ trẻ tỉnhNam Định
Ngày nay, việc giáo dục lịch sử địa phương đã được các cơ quan, banngành của tỉnh Nam Định quan tâm Tuy nhiên, việc học tập còn gặp nhiều khókhăn, hạn chế Việc nghiên cứu, giảng dạy và học tập lịch sử địa phương vẫn
Trang 2chưa được tiến hành đều khắp và thống nhất trong nhà trường Những giờ học
về lịch sử địa phương chính khóa trong chương trình trung học cơ sở còn ít sovới thời gian 4 năm học (lớp 6: 1 tiết; lớp 7: 3 tiết; lớp 8: 2 tiết; lớp 9: 2 tiết).Việc học lịch sử địa phương trên lớp chưa được sinh động, lôi cuốn Một trongnhững phương pháp dạy học thật tốt lịch sử địa phương là tổ chức cho học sinhtham gia những buổi hoạt động ngoại khóa Hình thức chủ yếu của hoạt độngnày là tham quan các di tích, bảo tàng, tham gia học tập, trải nghiệm nét văn hóađặc sắc của địa phương Việc học tập này giúp học sinh biết vận dụng tri thứclịch sử từ những trang sách nhỏ vào thực tiễn cuộc sống, biết đem tri thức lịch
sử làm sáng tỏ vốn sống của mình và xã hội mình đang sống Từ đó giúp các emhứng thú trong học tập, đem kiến thức phục vụ, xây dựng quê hương Nam Địnhthêm giàu đẹp
Việc học tập lịch sử địa phương thông qua hoạt động ngoại khóa khôngchỉ áp dụng độc lập đối với bộ môn lịch sử mà còn có thể kết hợp việc học tậpcác bộ môn khác, giữa nội dung học tập với thực tiễn cuộc sống, làm cho việchọc tập trở nên ý nghĩa hơn đối với học sinh Từ đó góp phần nâng cao năng lựccủa người học, giúp đào tạo những con người có đầy đủ phẩm chất và năng lựcgiải quyết các vấn đề của cuộc sống hiện tại Việc học tập lịch sử địa phươngqua hoạt động ngoại khoá sẽ nâng cao hiệu quả của việc giáo dục lịch sử địaphương trong nhà trường và tạo sân chơi cho các em học sinh trong các giờ họcngoại khóa
Xuất phát từ những lí do trên, tác giả mạnh dạn chọn vấn đề: “Dạy học gắn liền hoạt động trải nghiệm trong: Tìm hiểu lịch sử địa phương” làm đề
tài nghiên cứu cho bài dự thi của mình
2 Đối tượng, mục đích và nhiệm vụ của đề tài
2.1 Đối tượng nghiên cứu
- Đối tượng: Học sinh trường THCS Lý Tự Trọng
- Nghiên cứu giảng dạy lịch sử địa phương tỉnh Nam Định thông qua cáchoạt động ngoại khóa
Trang 32.2 Mục đích của đề tài
Dạy lịch sử địa phương cho học sinh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng nhằmcung cấp những kiến thức cơ bản về các danh nhân, các di tích lịch sử văn hóa,anh hùng dân tộc của quê hương Lịch sử địa phương có tác dụng giáo dục chohọc sinh lòng yêu quê hương, tự hào về nơi chôn rau cắt rốn của mình, giáo dục
ý thức xây dựng quê hương đất nước, tôn trọng và bảo vệ các di tích văn hoá,lịch sử ở địa phương Vì vậy, nâng cao chất lượng dạy học Lịch sử Địa phươngcũng góp phần tăng sự hấp dẫn, thu hút các em học sinh đối với việc học mônlịch sử
2.3 Nhiệm vụ của đề tài
Vận dụng phương pháp dạy học gắn với hoạt động trải nghiệm vào giảngdạy lịch sử địa phương
Tổ chức các hoạt động ngoại khóa để tìm hiểu lịch sử địa phương tỉnhNam Định
Nêu được ý nghĩa, tác dụng của các buổi trải nghiệm kiến thức lịch sử địaphương thông qua các tiết học
Từ việc nghiên cứu vận dụng đề tài, rút ra bài học kinh nghiệm góp phầnnâng cao chất lượng giảng dạy trong các giờ học nhằm đổi mới kiểm tra đánhgiá theo định hướng phát triển năng lực học sinh
3 Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu
3.1 Nguồn tư liệu
Để thực hiện đề tài này, tác giả sử dụng các nguồn tư liệu sau đây:
Nguồn tư liệu hiện vật: các thư tịch cổ, các bản đồ, phương tiện chiếntranh, tranh ảnh trong các di tích, bảo tàng của tỉnh Nam Định
Nguồn tư liệu thành văn: bao gồm các bài viết, các công trình nghiên cứu
về lịch sử địa phương tỉnh Nam Định Các sách giáo khoa bộ môn Lịch sử trongchương trình phổ thông
Các chương trình hoạt động ngoại khóa do trường THCS Lý Tự Trọng tổchức
Trang 43.2 Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu đề tài này, tác giả sử dụng các phương pháp khoa học sau:
- Sử dụng phương pháp nghiên cứu bài học
- Sử dụng yếu tố tích cực của phương pháp dạy học nêu vấn đề, đàmthoại, thuyết trình, trải nghiệm thực tế…
- Hoạt động ngoại khóa dưới hình thức tham quan các di tích, bảo tàng,tham gia trải nghiệm các nét văn hóa đặc sắc của tỉnh Nam Định
- Áp dụng đề tài vào giảng dạy lịch sử địa phương các khối lớp và toànthể học sinh trường THCS Lý Tự Trọng
II MÔ TẢ GIẢI PHÁP
1 Mô tả giải pháp trước khi tạo ra sáng kiến
1.1 Cơ sở lí luận
1.1.1 Hoạt động ngoại khóa
Hoạt động ngoại khóa là dạng hoạt động của học sinh ngoài giờ lên lớpchính thức, ngoài phạm vi quy định của chương trình bộ môn Hoạt động nàyđược gắn với những yêu cầu, nội dung của các môn học để có tác dụng bổ sung,
hỗ trợ cho giáo dục chính khóa
Hoạt động ngoại khóa được hiểu như là hoạt động được tổ chức ngoài giờhọc của các môn học ở trên lớp Hoạt động ngoại khóa là sự tiếp nối hoạt độngdạy – học trên lớp, là con đường gắn lí thuyết với thực tiễn, tạo nên sự thốngnhất giữa nhận thức với hành động của học sinh, là việc tổ chức giáo dục thôngqua hoạt động thực tiễn của học sinh về khoa học – kĩ thuật, lao động công ích,hoạt động xã hội, hoạt động nhân đạo, văn hóa nghệ thuật, thẩm mĩ, thể dục thểthao, vui chơi giải trí…để giúp các em hình thành và phát triển nhân cách (đạođức, năng lực, sở trường…) Như vậy, hoạt động ngoại khóa là hoạt động giáodục được tổ chức ngoài thời gian học tập trên lớp Đây là một trong hai hoạtđộng giáo dục cơ bản, được thực hiện một cách có tổ chức, có mục đích theo kếhoạch của nhà trường; là hoạt động tiếp nối và thống nhất hữu cơ với các hoạtđộng học tập trên lớp, nhằm góp phần hình thành và phát triển nhân cách học
Trang 5sinh theo mục tiêu đào tạo, đáp ứng yêu cầu đa dạng của xã hội đối với thế hệtrẻ.
1.1.2 Lịch sử địa phương
Lịch sử địa phương có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với việc học tập vànghiên cứu lịch sử dân tộc
Khái niệm “địa phương”: Địa phương là những vùng, khu vực trong quan
hệ với những vùng và khu vực khác trong nước (Từ điển tiếng Việt – Trung tâm
Từ điển ngôn ngữ, Hà Nội, 1992, tr.321)
“Địa phương” hiểu theo nghĩa cụ thể là những đơn vị hành chính của mộtquốc gia, như thành phố, tỉnh, huyện, xã, thôn, bản, làng, buôn, ấp, mường…Nóimột cách khái quát, địa phương được hiểu là một vùng đất, khu vực nhất định,được hình thành trong lịch sử, có ranh giới tự nhiên hay địa giới hành chính đểphân biệt với địa phương khác Ví dụ miền Bắc, miền Trung, miền Nam, ViệtBắc, Hà Nội, Nam Định, Thái Bình…đều thuộc phạm vi địa phương
“Lịch sử địa phương” là lịch sử của các địa phương, chẳng hạn lịch sử củacác làng xã, huyện, tỉnh, vùng, miền
Lịch sử địa phương còn bao hàm lịch sử của các đơn vị sản xuất, chiếnđấu, các cơ quan, xí nghiệp
Tuy nhiên về mặt chuyên môn, kĩ thuật có thể xếp nó vào dạng lịch sửchuyên ngành
Khái niệm lịch sử địa phương như vậy rất đa dạng, phong phú cả nội dung
và thể loại
1.2 Cơ sở thực tiễn
1.2.1 Thực trạng dạy học lịch sử địa phương trong trường trung học cơ
sở ở Nam Định
Các nội dung hoạt động sau đây đã được thường xuyên tổ chức thực hiện
+ Thuyết trình các nội dung về lịch sử địa phương
+ Cung cấp các tài liệu về lịch sử địa phương
Các hoạt động sau đây (do điều kiện thực tế của từng trường, lớp) ít được tổchức thực hiện một cách thường xuyên:
Trang 6+ Thảo luận, trao đổi hoặc tìm hiểu về lịch sử địa phương…
+ Các hội thi khéo tay, đố vui, ứng xử…liên quan đến lịch sử địa phương
Các nội dung sau, có một bộ phận giáo viên còn gặp khó khăn khi tổ chứcthực hiện:
+ Nói chuyện thời sự, chính trị, văn hóa, xã hội, kinh tế ở địa phương.+ Trao đổi, thảo luận, thi tìm hiểu lịch sử địa phương
+ Văn hóa, văn nghệ
+ Thi sáng tạo
+ Tham quan các di tích lịch sử địa phương ở xa
Các nội dung sau đây chưa được tổ chức thực hiện:
+ Hoạt động câu lạc bộ lịch sử địa phương
+ Tổ chức cho các nhân chứng lịch sử kể lại cho học sinh về các vấn đề
có liên quan đến các sự kiện lịch sử ở địa phương
+ Nói chuyện, sưu tầm lịch sử địa phương và tìm hiểu các anh hùng địaphương
Như vậy, các nội dung giảng dạy lịch sử địa phương được nhà trường vàgiáo viên thường xuyên tổ chức cho học sinh thực hiện là những nội dung hoạt
Trang 7động dễ thực hiện, dễ tổ chức, ít tốn công sức thời gian, không cần có sự đầu tưkinh phí Các nội dung khác có tính sáng tạo mất nhiều thời gian, tốn nhiều sứclực, trí tuệ và đòi hỏi có sự đầu tư kinh phí thì ít được thực hiện.
1.2.2 Những thuận lợi và khó khăn trong việc giảng dạy lịch sử địa phương ở Nam Định
* Thuận lợi:
Ban giám hiệu các nhà trường luôn động viên, khuyến khích, tạo điềukiện cho các giáo viên tổ chức các hình thức giảng dạy lịch sử địa phươngphong phú, đa dạng
Học sinh rất hứng thú vì được thay đổi môi trường, hình thức học tập từ
đó giúp lớp học thêm sinh động
Đa số học sinh thích tìm tòi, học hỏi những điều mới, thích tham gia cáchoạt động, luôn thắc mắc về cuộc sống xung quanh, lịch sử địa phương nơi mìnhsống và muốn giáo viên giải đáp Đồng thời phát huy tính độc lập, tích cực củahọc sinh trong tiết học
Địa phương Nam Định có nhiều di tích cách mạng, các nhà tưởng niệm,các tượng đài anh hùng của đất nước, nhiều công trình kiến trúc tôn giáo, lễ hộidân tộc…tạo cơ hội thuận lợi cho học sinh nghiên cứu, tìm hiểu về nơi chôn raucắt rốn
* Khó khăn:
Do giáo viên thiếu thời gian và chưa trang bị đủ kiến thức và năng lực tổchức hoạt động Thực tế trong trường THCS giáo viên chỉ chú tâm đến dạy họclịch sử dân tộc chưa quan tâm thỏa đáng đến lịch sử địa phương Để giảng dạylịch sử địa phương thực sự có hiệu quả đòi hỏi người giáo viên phải tốn nhiềucông sức, tốn nhiều thời gian, công sức
Phương pháp tiến hành các tiết dạy lịch sử địa phương vẫn theo lối dạyhọc trên lớp là chủ yếu nên chưa tạo được hứng thú cho học sinh trong các giờhọc lịch sử địa phương
Các trường còn thiếu cơ sở vật chất, thiết bị, phương tiện, kinh phí hoạtđộng, thiếu tài liệu, sách hướng dẫn cũng làm hạn chế hiệu quả giảng dạy lịch sửđịa phương Thực tế ở các trường học khuôn viên chật hẹp, giáo viên kiêmnhiệm nhiều việc, học sinh tham gia nhiều khóa học, các trường chưa có nhiều
Trang 8kinh phí nên chỉ được thực hiện theo hình thức cho học sinh nghe thuyếtgiảng… Bên cạnh đó, tài liệu lịch sử địa phương được sưu tầm, lưu giữ trongcác nhà trường còn nghèo nàn.
Giáo dục học sinh THCS qua việc học lịch sử địa phương rất phức tạp vàkhó khăn, ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục toàn diện
2 Mô tả giải pháp sau khi có sáng kiến
Để chuẩn bị cho các buổi hoạt động trải nghiệm, tôi đã xây dựng chương
trình, bàn bạc thống nhất nội dung cùng giáo viên dạy bộ môn Lịch sử và tổKhoa học Xã hội cùng bàn bạc phương hướng thực hiện việc trải nghiệm chohọc sinh với mục tiêu: Đổi mới - Sáng tạo - Hiệu quả - An toàn Được sự ủng
hộ, tạo điều kiện của thầy Hiệu trường và sự phối kết hợp nhiệt tình của Hội cha
mẹ học sinh, Ban Giám đốc Bảo tàng Nam Định, Bảo tàng Đồng Quê, cáchướng dẫn viên của Bảo tàng tỉnh Nam Định, chúng tôi đã tổ chức được nhữngbuổi trải nghiệm bổ ích với những nội dung sau:
Khối 6: Học sinh tìm hiểu lịch sử địa phương qua trải nghiệm tại Bảo tàngtỉnh Nam Định, viếng nghĩa trang liệt sỹ thành phố Nam Định
Khối 7: Học sinh tìm hiểu lịch sử địa phương qua học tập ngoại khóa tạiđền Trần
Khối 8: Học sinh tìm hiểu lịch sử địa phương qua trải nghiệm tại Bảo tàngĐồng Quê và nhà tưởng niệm cố Tổng bí thư Trường Chinh
Khối 9: Học sinh tìm hiểu lịch sử địa phương qua khu di tích lịch sử vănhoá Phủ Giầy tại Vụ Bản và một số làng nghề ở Ý Yên như làng nghề đúc đồng,chạm khắc gỗ
2.1 Khối 6: Học sinh tìm hiểu lịch sử địa phương tại Bảo tàng tỉnh Nam Định, viếng nghĩa nghĩa trang liệt sỹ Thành phố Nam Định
2.1.1.Học sinh tìm hiểu lịch sử địa phương tại Bảo tàng tỉnh Nam Định
Khi giáo viên tổ chức cho học sinh học tập, tham quan tại Bảo tàng tỉnhNam Định Trước khi đến với Bảo tàng, giáo viên có thể giới thiệu trước chohọc sinh như sau:
Địa chỉ Bảo tàng: Đường Cột Cờ, Thành phố Nam Định, Nam Định; Điệnthoại: 0228.3849293
Trang 9Bảo tàng Nam Định là một trong số bảo tàng cấp tỉnh có lịch sử hình
thành khá sớm trong toàn quốc Tiền thân là phòng Bảo tàng thuộc Ty Văn hoáNam Định ra đời năm 1958 Năm 1980, UBND tỉnh có quyết định thành lập Nhàbảo tàng Từ đây Bảo tàng tỉnh đã chính thức trở thành một thiết chế văn hóa cóđầy đủ các điều kiện bảo đảm cho hoạt động của một bảo tàng cấp tỉnh Năm
2011, Bảo tàng tỉnh Nam Định đã được xếp hạng 2 trong hệ thống bảo tàng ViệtNam
Là một tỉnh nằm ở trung tâm khu vực Nam đồng bằng sông Hồng, NamĐịnh là nơi hội tụ và bảo lưu được nhiều giá trị văn hóa truyền thống Trong tiếntrình lịch sử của dân tộc Việt Nam, ở bất cứ giai đoạn nào mảnh đất Nam Địnhcũng ghi dấu những giá trị lịch sử, văn hóa hết sức tiêu biểu, phong phú và đadạng Đặc biệt là ở thời Trần, Thiên Trường xưa - Nam Định nay không chỉ làquê hương, nơi đất tổ của các Vua Trần mà lịch sử còn ghi nhận như một kinh
đô thứ hai sau Thăng Long ở thế kỷ 13-14 Đây cũng chính là nền tảng, là điểmtựa về kinh tế - xã hội để đến thời Nguyễn, Thành phố Nam Định trở thành mộttrong ba thành phố lớn của miền Bắc, trở thành đô thị loại I, khẳng định vị thếtrung tâm khu vực Nam đồng bằng sông Hồng
Nam Định còn được biết đến với các giá trị văn hóa phi vật thể độc đáo, làtrung tâm của tín ngưỡng thờ Mẫu - một tín ngưỡng bản địa của Việt Nam NamĐịnh còn có gần 2.000 di tích lịch sử văn hóa với trên 200 lễ hội truyền thống,trong đó có những lễ hội mang tầm quốc gia, vùng miền rộng lớn như lễ hộiTrần, lễ hội Phủ Dầy Trong nền kinh tế thị trường, Nam Định đã duy trì và pháttriển được nhiều làng nghề truyền thống với các nghệ nhân có tay nghề cao ởlàng trồng hoa cây cảnh Vị Khê, làng chạm khắc gỗ La Xuyên, làng đúc đồngTống Xá, làng rèn Vân Chàng cùng các di sản văn hóa phi vật thể khác nhưchầu văn, hát chèo, rối nước, rối cạn là những tinh hoa văn hóa của quê hươngđang được gìn giữ và phát triển
Nam Định còn là vùng đất học, đất văn, trước kia Nam Định đã từng cótrường thi quốc gia, từ đó đến nay, thời kỳ nào Nam Định cũng có những nhân
Trang 10tài đóng góp cho quê hương, đất nước, tiêu biểu là các nhà cách mạng Tống VănTrân, Trần Huy Liệu, Vũ Văn Hiếu, Lê Đức Thọ, Trường Chinh
“Điểm nhấn" của phần trưng bày là thời Trần, là chủ đề trưng bày chínhcủa toàn bộ hệ thống trưng bày lịch sử xã hội tỉnh Nam Định Phần trưng bàynày không chỉ dành một không gian trang trọng, diện tích lớn nhất mà số lượnghình ảnh, hiện vật còn nhiều nhất, phong phú nhất Các tài liệu, hiện vật thờiTrần được bố trí làm nổi bật 3 nội dung cơ bản, mấu chốt: khẳng định Nam Định
là quê hương, đất phát tích của vương triều Trần, nêu tổng quan về hành cungThiên Trường và các căn cứ địa của nhà Trần trong cuộc kháng chiến chốngquân xâm lược Nguyên - Mông, quá trình nghiên cứu khai quật khảo cổ học tạiNam Định qua nhiều thời kỳ
Đến học tập tại bảo tàng Nam Định các em học sing sẽ được các hướngdẫn viên du lịch của bảo tàng giới thiệu cụ thể chi tiết về một thời kì phát triểncủa lịch sử Nam Định nói chung và lịch sử thành phố Nam Định nói riêng;
CBGV trường THCS Lý Tự Trọng trong một buổi trải nghiệm
cùng học sinh tại bảo tàng.
Trang 11Bên cạnh việc tìm hiểu lịch sử, để giúp học sinh có thêm kiến thức, kĩnăng trong cuộc sống, giáo viên của nhà trường đã phối hợp với các hướng dẫnviên của Bảo tàng tổ chức các trò chơi dân gian, cắm trại nhằm tạo hứng thúcho học sinh
Học sinh trường THCS Lý Tự Trọng trong một buổi học tập tại bảo tàng.
Cô giáo Nguyễn Thị Trâm (tác giả- đứng sau) cùng Giáo viên, phụ huynh,
học sinh trong buổi trải nghiệm tại Bảo tàng tỉnh Nam Định
Trang 12Qua buổi trải nghiệm giúp các em học sinh:
- Được được mắt thấy, tai nghe về các số liệu, hình ảnh, chi tiết lịch sử ởđịa phương
- Qua buổi trải nghiệm, khám phá những giá trị truyền thống của địa
phương giúp các em khám phá theo phương châm “Học mà chơi, chơi mà học”,khuyến khích tư duy sáng tạo, rèn luyện kỹ năng sống, bổ sung kiến thức thực tếcho học sinh hỗ trợ với lý thuyết học ở trường
2.1.2 Một hoạt động trải nghiệm khác dành cho học sinh khối 6 là viếng nghĩa trang liệt sỹ thành phố Nam Định:
Nam Định là vùng đất giàu truyền thống văn hóa, lịch sử Trong các cuộckháng chiến giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc nhân dân Nam Định đã cónhiều đóng góp to lớn về sức người, sức của cho tiền tuyến, góp phần làm nênchiến thắng vĩ đại của dân tộc, trong đó có nhiều chiến sỹ đã ngã xuống vì nonsông đất nước Để đời đời ghi nhớ công ơn của các liệt sỹ, hàng năm giáo viên
đã cùng các em học sinh của nhà trường luôn đến làm cỏ, làm lễ dâng hương tạinghĩa trang liệt sỹ thành phố Nam Định (đường Trần Huy Liệu - phường VănMiếu) cầu nguyện cho anh linh các liệt sỹ được siêu thoát về miền tịnh cảnh,phù hộ cho đất nước mãi phồn vinh, thịnh vượng 740 ngôi mộ các liệt sỹ tạinghĩa trang Thành phố Nam Định đã được sưởi ấm, thắp sáng không chỉ bằngnhững nén hương thơm ngát, bằng những ngọn nến lung linh mà quan trọng hơn
đó là bằng cả tấm lòng tri ân và báo ân của hội đồng sư phạm và của các con họcsinh trường THCS Lý Tự Trọng
Thầy giáo Nguyễn Minh Đức (Bí thư Đoàn trường) cùng học sinh
trong lễ dâng hương tại Nghĩa trang TP Nam Định nhân ngày 26/03/2018
Trang 13Thầy giáo Nguyễn Minh Đức (Bí thư Đoàn trường) cùng học sinh chăm sóc phần mộ
và dâng hoa tại Nghĩa trang TP Nam Định nhân ngày 26/03/2018
Từ buổi viếng thăm Nghĩa trang liệt sĩ thành phố, hình thành trong các
em lòng biết ơn đối với các anh hùng liệt của quê hương, thấy được sự hi sinh tolớn của các thế hệ cha ông để cho chúng ta có cuộc sống độc lập tự do như ngàyhôm nay Và các em cũng tự thấy mình phải có trách nhiệm trong việc học tập,
tu dưỡng rèn luyện đạo đức, phẩm chất, tác phong để sau này trở thành mộtcông dân tốt, góp phần xây dựng quê hương đất nước
2.2 Khối 7: Học sinh tìm hiểu lịch sử địa phương tại đền Trần
Trước khi được trải nghiệm tìm hiểu lịch sử điạ phương đối với học sinhkhối 7, các em đã được học các bài lịch sử về nhà Trần với các cuộc kháng chiếnchống quân xâm lược Nguyên Mông
Tiết 22,23: Nước Đại Việt ở thế kỷ XIII
Tiết 24,25,26,27: Ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông Nguyên (thế kỷ XIII)
Trang 14-Vì vậy trong quy định chương trình giảng dạy của Bộ Giáo dục- Đào tạo
có 2 tiết tìm hiểu lịch sử địa phương, tôi đã xây dựng chương trình cho học sinhtìm hiểu lịch sử địa phương ngoài không gian lớp học bằng hoạt động trảinghiệm tại đền Trần (cách trường hơn 4 km)
Trước khi tìm hiểu lịch sử tại đền Trần, dựa vào nội dung đã học Giáoviên chia lớp( 5 lớp với 200 học sinh) mỗi lớp hai nhóm để các em tự tìm hiểu kĩvề: lịch sử và kiến trúc đền Trần, lễ hội đền Trần
Nhóm1: Tìm hiểu về lịch sử và kiến trúc đền Trần
Nhóm 2: Tìm hiểu về lễ hội đền Trần
Khi đến trải nghiệm tại đền Trần giáo viên cho học sinh thuyết trìnhnhững hiểu biết của mình (trên mic - loa kéo di động) Nội dung nhóm 1 do côgiáo: Hoàng Thị Ngọc Hà - Thạc sỹ Lịch sử, giáo viên dạy lịch sử nhà trườnglàm cố vấn; Nội dung nhóm 2 do cô giáo Lê Thị Hòa - Cử nhân chuyên ngànhLịch sử, giáo viên dạy Lịch sử nhà trường làm cố vấn
Về mặt cơ bản, qua buổi trải nghiệm, học sinh hiểu rõ hơn về:
* Lịch sử đền Trần
Đền Trần (Trần Miếu)là một quần thể đền thờ tại đường Trần Thừa,phường Lộc Vượng, thành phố Nam Định (sát quốc lộ 10), là nơi thờ các vuanhà Trần cùng các quan lại có công phù tá nhà Trần Đền Trần được xây dựng từnăm 1695, trên nền Thái miếu cũ của nhà Trần đã bị quân Minh phá hủy vào thế
kỷ XV
Đền Trần bao gồm 3 công trình kiến trúc chính là đền Thiên Trường (hayđền Thượng), đền Cố Trạch (hay đền Hạ) và đền Trùng Hoa Trước khi vào đền,phải qua hệ thống cổng ngũ môn Trên cổng ghi các chữ Hán Chính nam môn(cổng chính phía nam)và Trần Miếu(Miếu thờ nhà Trần).Qua cổng là một hồnước hình chữ nhật Chính giữa phía sau hồ nước là khu đền Thiền Trường PhíaTây đền Thiên Trường là đền Trùng Hoa, phía Đông là đền Cố Trạch
Cả ba đền đều có kiến trúc chung, và quy mô ngang nhau Mỗi đền gồmtòa tiền đường 5 gian, tòa trung đường 5 gian và tòa chính tẩm 3 gian Nối tiềnđường và trung đường là kinh đàn (thiêu hương) và 2 gian tả hữu
Trang 15Đền Thiên Trường: Đền Thiên Trường được xây trên nền Thái miếu vàcung Trùng Quang của nhà Trần mà trước nữa là nhà thờ họ của họ Trần CungTrùng Quang là nơi các Thái thượng hoàng nhà Trần sống và làm việc Đền Trầnhiện nay được dân địa phương xây bằng gỗ từ năm Chính Hòa thứ 15 (tức năm1695) Các năm 1773, 1854, 1895, 1907-1908, đền được mở rộng và xây thêm Đền Thiên Trường hiện tại gồm có tiền đường, trung đường, chính tẩm,thiêu hương, 2 dãy tả hữu vu, 2 dãy tả hữu ống muống, 2 dãy giải vũ Đông Tây.Tổng cộng có 9 tòa, 31 gian Khung đền bằng gỗ lim, mái lợp ngói, nền lát gạch.
Bệ thờ Công đồng Hoàng đế tại Tiền đường: Tiền đường của đền ThiênTrường gồm 5 gian, dài 13 mét Có 12 cột cái cùng 12 cột quân, tất cả đều đượcđặt trên chân tảng bằng đá hình cánh sen có từ thời Trần là chân cột cung TrùngQuang cũ Tại đây có đặt ban thờ và bài vị của các quan có công lớn phù tá nhàTrần
Sau tiền đường là trung đường là nơi thờ 14 vị hoàng đế nhà Trần Tuynhiên, không có tượng thờ mà chỉ có bài vị Trước cửa trung đường có ba cỗngai là nơi thờ bái vọng các vị hoàng đế
Sau trung đường là chính tẩm gồm 3 gian Đây là nơi thờ 4 vị thủy tổ của
họ Trần và các phu nhân chính thất ở gian giữa Các hoàng phi của nhà Trầncũng được đặt bài vị thờ ở 2 gian trái, phải
Tòa thiêu hương (hay kinh đàn) là nơi đặt ban thờ và bài vị của các côngthần nhà Trần Có ban thờ riêng cho các quan văn, và ban thờ riêng cho các quanvõ
Đền Cố Trạch: Đền Cố Trạch nằm phía Đông của đền Thiên Trường Nhìn
từ sân, là bên phải đền Thiên Trường Đền Cố Trạch được xây vào năm 1894.Theo bia "Trùng kiến Hưng Đạo thân vương cố trạch bi ký", thì lúc tu sửa đềnThiên Trường năm 21 đời Tự Đức (năm 1868), người ta đào thấy ở phía Đôngđền Thiên Trường một mảnh bia vỡ có ghi chữ Hưng Đạo thân vương cố trạch(nhà cũ của Hưng Đạo thân vương) Do đó khi xây đền này vào năm 1894 khánhthành vào năm 1895, đền được đặt tên là Cố Trạch Từ (đền nhà cũ) Đền Hạ làtên thường gọi
Trang 16Đền Cố Trạch đặt bài vị của Trần Hưng Đạo, gia đình và gia tướng Tiềnđường của đền Cố Trạch là nơi đặt bài vị của 3 gia tướng thân tín của Trần HưngĐạo, đó là Phạm Ngộ, Phạm Ngũ Lão và Nguyễn Chế Nghĩa.
Thiêu hương (kinh đàn) là nơi đặt long đình trong có tượng Trần HưngĐạo cùng 9 pho tượng Phật Bên trái đặt bài vị các quan văn Bên phải đặt bài vịcủa các quan võ
Gian tả vu là nơi đặt bài vị Trương Hán Siêu, Phạm Thiện Nhân và các bài
vị văn thần triều Trần
Gian hữu vu là nơi đặt bài vị võ thần triều Trần, bài vị Trần Công và cácthân nhân họ Trần
Tòa trung đường là nơi đặt bài vị và tượng của Trần Hưng Đạo, bài vị của
4 người con trai, của Phạm Ngũ Lão và các tả hữu tướng quân
Tòa chính tẩm là nơi đặt bài vị của cha và mẹ Trần Hưng Đạo, của TrầnHưng Đạo và vợ (công chúa Thiên Thành), của 4 người con trai và 4 người condâu của Trần Hưng Đạo, của con gái và con rể (Phạm Ngũ Lão)
Đền Trùng Hoa: Đền Trùng Hoa trong quần thể Đền Trần Đền Trùng Hoamới được chính quyền tỉnh Nam Định với sự hỗ trợ về kinh phí của chính phủxây dựng từ năm 2000 Đền được xây trên nền cung Trùng Hoa xưa - nơi cácđương kim hoàng đế nhà Trần về tham vấn các vị Thái thượng hoàng Trong đềnTrùng Hoa có 14 pho tượng bằng đồng của 14 hoàng đế nhà Trần đặt tại tòatrung đường và tòa chính tẩm Tòa thiêu hương là nơi đặt ngai và bài vị thờ hộiđồng các quan Gian tả vu thờ các quan văn Gian hữu vu thờ các quan võ
* Lễ hội:
Lễ hội đền Trần được tổ chức trong các ngày từ ngày 15 đến ngày 20tháng tám âm lịch hàng năm tại phường Lộc Vượng, thành phố Nam Định, tỉnhNam Định nhằm tri ân công của 14 vị vua Trần
Từ năm 2000, Nam Định tổ chức Lễ khai ấn đền Trần vào rạng sáng ngày
15 tháng giêng Lúc đầu lệ khai ấn chỉ bó hẹp trong không gian làng Tức Mặc,dần trở thành lễ hội lớn "Trần miếu tự điển" là chiếc ấn được dùng để đóng ấndịp Lễ hội Đền Trần hiện nay Ấn hình vuông, làm bằng gỗ, được chế tạo vào
Trang 17thời Nguyễn, cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20 Hai mặt Đông-Tây của viền ấn khắchình hai con rồng, mặt Nam của viền ấn khắc chìm 4 chữ "Tích phúc vô cương."
"Trần miếu tự điển" mang nội dung điển lệ, tục lệ thờ tự tại miếu nhà Trần,phạm vi, quy mô nhỏ hẹp là dòng họ Trần tại làng Tức Mặc
Học sinh Trần Vũ Thúy Vy- Lớp 7A1 cùng các em trong đội múa
- Những công lao của các vị vua, những danh tướng thời Trần tiêu biểunhư Trần Thái Tông, Trần Thánh Tông, Trần Hưng Đạo… Nam Định cũng chính
là quê hương của dòng họ Trần
- Những lễ hội ở đền Trần- Nam Định
- Qua đó giáo dục cho học sinh tình yêu quê hương đất nước, tự hào vềcon người và truyền thống tốt đẹp của quê hương, giữ gìn bảo vệ và phát huy
Trang 18những nét văn hoá của địa phương Từ đó, mỗi học sinh có trách nhiệm học tập,
tu dưỡng đạo đức để sau này xây dựng quê hương giàu đẹp
2 3 Khối 8: Học sinh tìm hiểu lịch sử địa phương qua trải nghiệm tại nhà tưởng niệm cố Tổng bí thư Trường Chinh và Bảo tàng Đồng Quê
Khi dạy lịch sử địa phương cho học sinh khối 8, giáo viên giới thiệu với
học sinh một trong những nhà lãnh đạo cao cấp của Đảng: đồng chí TrườngTrinh – một người con ưu tú của mảnh đất Nam Định Giáo viên giới thiệu vềtiểu sử và sự nghiệp của cố Tổng bí thư Trường Trinh để học sinh bày tỏ lòngbiết ơn của mình đối với những người có công với cách mạng
Biết ơn là sự bày tỏ thái độ trận trọng, tình cảm và những việc làm đền
ơn, đáp nghĩa đối với những người đã giúp đỡ mình, với những người có côngvới dân tộc, đất nước Biết ơn cũng tạo nên mối quan hệ tốt đẹp giữa con ngườivới con người
Trước khi tổ chức cho học sinh hoạt động tham quan và dâng hương tạinhà tưởng niệm cố Tổng bí thư Trường Trinh giáo viên giới thiệu cho học sinh
về thân thế và sự nghiệp của đồng chí Trường Trinh:
Đồng chí Trường Chinh (1907 – 1988) là một chính khách Việt Nam.Ông là người giữ nhiều chức vụ quan trọng trong bộ máy nhà nước Việt Nam.Ông tên thật là Đặng Xuân Khu, sinh ngày 9 tháng 2 năm 1907, ở thôn HànhThiện, xã Xuân Hồng, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định Cụ nội ông tên làĐặng Xuân Bảng, đỗ Tiến sĩ tam giáp đệ nhất danh năm 1856 Cha ông là cụĐặng Xuân Viện, là một nhà nho yêu nước Do truyền thống giáo dục của giađình, được sự giáo dục của cha, từ nhỏ ông đã được làm quen với Tứ thư, Ngũkinh, thơ Đường và được đào tạo bài bản về văn hóa và lịch sử theo truyềnthống Nho học Khi lớn lên ông bắt đầu tiếp xúc Tây học Năm 1925 ông họcbậc Thành chung tại Nam Định (nay là trường THPT Chuyên Lê Hồng Phong),ông đã tham gia phong trào đòi ân xá cho Phan Bội Châu, lãnh đạo cuộc bãikhóa ở Nam Định để truy điệu Phan Châu Trinh Năm 1926 ông bị trường đuổihọc Năm 1927 ông chuyển lên Hà Nội, tiếp tục học ở trường Cao đẳng Thươngmại và tham gia Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội Năm 1929 ôngtham gia cuộc vận động thành lập Đông Dương Cộng sản đảng ở Bắc kì và trở
Trang 19thành một trong những đảng viên đầu tiên của đảng này Năm 1930, ông đượcchỉ định vào Ban tuyên truyền cổ động Trung ương của Đảng Cộng sản ĐôngDương Cuối năm này, ông bị Pháp bắt và kết án 12 năm tù và đày đi Sơn La,đến năm 1936 được trả tự do Giai đoạn 1936 – 1939, ông là Xứ Ủy viên Bắc
Kỳ cùng Hoàng Văn Thụ và Hoàng Quốc Việt, đại biểu của Đảng Cộng sảnĐông Dương trong Ủy ban Mặt trận Dân chủ Bắc kì Năm 1940, ông được cửlàm chủ tịch báo Cờ giải phóng, cơ quan của Xứ ủy Bắc kì, kiêm phụ trách các
tờ báo tiếng Pháp Từ những năm sau đó ông trở thành nhà lãnh đạo chủ chốtcủa đảng Cộng sản Việt Nam
Giáo viên tổ chức cho học sinh tham quan học tập, dâng hương tại nhàtưởng niệm cố Tổng bí thư Trường Chinh ở xã Xuân Hồng, huyện Xuân Trường,tỉnh Nam Định
Ban thờ cố TBT Trường Chinh – xã Xuân Hồng – huyện Xuân Trường
tỉnh Nam Định.
Trang 20Cô giáo Nguyễn Thị Trâm (Hàng đầu, phía trái) cùng giáo viên, học sinh trường THCS Lý Tự Trọng trong lễ dâng hương Cố TBT Trường Chinh – xã Xuân Hồng –
huyện Xuân Trường – tỉnh Nam Định.
Giáo viên, học sinh trường THCS Lý Tự Trọng trong lễ dâng hương
Cố TBT Trường Chinh – xã Xuân Hồng – huyện Xuân Trường – tỉnh Nam Định.
Thời gian hòa bình, từng bước khắc phục khó khăn, gian khổ, khắc phụchậu quả chiến tranh, rà phá bom mìn, bảo đảm an toàn cho các tuyến giao thôngvận tải, đẩy mạnh mọi mặt sản xuất Ngày 16-4-1972, đế quốc Mỹ bắt đầu cuộcchiến tranh phá hoại lần thứ hai kéo dài 188 ngày đêm Không quân Mỹ đã đánh
Trang 21phá 633 trận vào 893 mục tiêu khác nhau, số máy bay đánh phá Thành phố NamĐịnh lên tới 1.345 lượt chiếc Lực lượng vũ trang trong tỉnh bắn rơi 28 máy bay,
2 tàu chiến Bị thất bại nặng nề, năm 1973 đế quốc Mỹ buộc phải ký Hiệp địnhPari, chấm dứt chiến tranh và lập lại hòa bình ở Việt Nam, quân đội Mỹ và đồngminh Qua buổi trải nghiệm tại Nhà cố Tổng bí thư Trường Chinh, giáo viên đãhướng dẫn học sinh tìm hiểu hàng trăm hiện vật, hình ảnh tái hiện cuộc đời, sựnghiệp cách mạng của đồng chí Trường Chinh- người 3 lần làm Tổng Bí thư củaĐảng Đồng thời biết thêm được truyền thống hiếu học của gia đình đồng chíTrường Chinh Các hoạt động của nhà trường giúp các em học sinh tự hào hơn
về người con ưu tú của quê hương, dân tộc, từ đó phát huy truyền thống để họctập, cống hiến cho quê hương đất nước
Sau khi học tập trải nghiệm tại quê hương cố tổng Bí thư Trường Chinh,đoàn sẽ tiếp tục hướng dẫn học sinh học tập tại Bảo tàng Đồng Quê:
Đến với Bảo tàng Đồng Quê huyện Giao Thủy học sinh có thể chủ động
quan sát học tập về lịch sử dân tộc từ thời kì dựng nước, giữ nước Từ nhữnghiện vật có trong bảo tàng về cuộc kháng chiến chống Mỹ học sinh hiểu được:
Năm 1965, đế quốc Mỹ ồ ạt đưa quân vào miền Nam tiến hành chiếntranh cục bộ, đồng thời mở rộng chiến tranh phá hoại bằng không quân, hải quân
ra miền Bắc Cùng với các thành phố trọng điểm của miền Bắc là Hà Nội, HảiPhòng, Nam Định là một trong những trọng điểm đánh phá ác liệt của đế quốc
Mỹ Hưởng ứng lời kêu gọi thiêng liêng của Tổ quốc, nhân dân và lực lượng vũtrang Nam Định nêu cao tinh thần “Quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược”,
“Chắc tay súng, vững tay cày” vừa sản xuất, vừa chiến đấu phối hợp với các đơn
vị phòng không, không quân đánh trên 2.000 trận, bắn rơi 110 máy bay, trong đólực lượng vũ trang tỉnh Nam Định trực tiếp bắn rơi 28 máy bay, bắn cháy 3 tàuchiến, rà phá 80% bom nổ chậm, thủy lôi của địch, đảm bảo và vận chuyển trên
1 triệu tấn hàng hóa, vũ khí ra tiền tuyến Thực hiện khẩu hiệu “Thóc khôngthiếu một cân, quân không thiếu một người”, toàn tỉnh có 145.649 người conquê hương xung kích lên đường cầm súng bảo vệ Tổ quốc; mỗi năm đóng góp từ50-65 nghìn tấn lương thực, hàng chục nghìn tấn thực phẩm Tiêu biểu là chiếncông của Tiểu đoàn 6 pháo cao xạ, Tiểu đoàn 66 pháo binh bộ đội địa phương,
Trang 22Trung đoàn tự vệ Nhà máy Dệt Nam Định, dân quân xã Nghĩa Lâm (NghĩaHưng) lực lượng vũ trang Hải Hậu, Thành phố Nam Định.
Ngày 1-11-1968, Mỹ tuyên bố chấm dứt ném bom và mọi hành độngchiến tranh khác chống nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, chấp nhận ngồi vàođàm phán ở Hội nghị Pari Từ năm 1969, quân và dân Nam Định đã tranh thủcủa Mỹ phải rút khỏi Việt Nam Trong cuộc chiến đấu chống chiến tranh pháhoại bằng không quân và hải quân của đế quốc Mỹ, quân và dân Nam Định đãvượt qua mọi khó khăn, gian khổ, đoàn kết thống nhất ý chí và hành động, tạothành sức mạnh tổng hợp to lớn, sản xuất và chiến đấu giỏi, góp phần bảo vệvững chắc quê hương và miền Bắc xã hội chủ nghĩa
Ghi nhận thành tích, chiến công của Đảng bộ, dân và quân Nam Địnhtrong hai cuộc kháng chiến, năm 1978, Đảng và Nhà nước đã phong tặng danhhiệu Anh hùng LLVTND cho Đảng bộ, dân và quân tỉnh Nam Định Đến nay, có
145 tập thể và 43 người con ưu tú của quê hương Nam Định được truy tặng vàphong tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND trong các cuộc kháng chiến; có hơn1.240 bà mẹ được truy tặng, phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng;hơn 3,6 vạn người con ưu tú của quê hương Nam Định đã hy sinh vì sự nghiệpgiải phóng dân tộc
Cán bộ của Bảo tàng tỉnh Nam Định đang thuyết minh cho học sinh trường THCS Lý
Tự Trọng tìm hiểu về quá trình đấu tranh giành độc lập của quân dân tỉnh Nam Định
(tại Bảo tàng Đồng Quê – Giao Thủy – Nam Định)
Trang 23Qua hiện vật trưng bày tại Bảo tàng học sinh hiểu thêm khía cạnh nhỏ vềgiai đoạn lịch sử 1930-1945 của tỉnh Nam Định Để thực hiện chính sách khaithác, bóc lột, kiếm lợi nhuận cao nhất, ngay sau khi cơ bản đàn áp được phongtrào đấu tranh yêu nước của nhân dân ta, thực dân Pháp đã biến bộ máy cai trịcủa giai cấp phong kiến thành chỗ dựa và hệ thống tay sai giúp chúng bóc lột vàđàn áp Về kinh tế, chúng cưỡng đoạt ruộng đất của nông dân lập đồn điền vàphát canh thu tô, chúng lợi dụng lòng mộ đạo của giáo dân để xúi giục đòi làngchia ruộng công đưa vào nhà chung Không những vậy, chúng còn bắt nhân dân
ta đóng nhiều thứ thuế vô lý, bị bắt đi phu, đi lính, bị đầu độc bằng rượu cồn,thuốc phiện, cờ bạc, 90% dân số mù chữ… Việc phòng bệnh rất kém nên cácdịch bệnh sởi, đậu mùa, tiêu chảy, kiết lỵ, cảm cúm, đau mắt thường xảy ra, cótrận dịch làm hàng trăm người thiệt mạng Hay trong cuốn sách "Lịch sử tỉnh HàNam Ninh", xuất bản năm 1988, cũng có ghi: "Phủ Nghĩa Hưng, Nam Định mỗingày chết 400 người Huyện Kim Sơn (Ninh Bình), cả vụ đói có 22.908 ngườichết Trong 6.161 hộ của cả tỉnh Hà Nam Ninh thì có 1.571 hộ chết không cònngười nào Nam Định chết 212.218 người; Ninh Bình: 37.939 người, Hà Nam:50.398 người…" Người dân lâm vào cảnh bần cùng, nhiều gia đình tan nát, phảibán vợ, đợ con, thường xuyên sống trong cảnh bị thúc nợ, bắt nợ, dỡ nhà, cướpđất Xã hội có sự phân chia giai cấp sâu sắc giữa địa chủ và nông dân… Lòngdân oán hận chế độ thuộc địa và phong kiến tay sai, nhiều cuộc đấu tranh tự phát
đã nổ ra Đó là những đốm lửa nhỏ đợi cơn gió cách mạng của thời đại thổi bùnglên thành những phong trào quật khởi, dẫn đến nhiều thắng lợi to lớn sau này,làm cuộc cách mạng đổi đời cho nhân dân Nam Định nói riêng cũng như ngườidân Việt Nam nói chung