Tài liệu Đặc điểm phát triển ở Côn trùng docx

Tuỳ theo mức độ biến thái mà chia ra: Biến thái không hoàn toàn và biến thái hoàn toàn: Biến thái không hoàn toàn: Thường gặp ở côn trùng có cánh thấp như các bộ Cánh thẳng, Chuồn chuồn

Đặc điểm phát triển ở

Côn trùng Phát triển phôi: Trứng côn trùng là trứng trung

noãn hoàng nên phân cắt bề mặt Trong quá trình phát triển phôi có hình thành màng ngoài

và màng trong tạo thành xoang bao phôi che chở cho phôi khỏi bị khô và va chạm Đến cuối giai đoạn phôi, đã có hiện tượng phân đốt và hình thành phần phụ ở phần đầu và phần ngực, còn phần bụng chỉ là mầm phần phụ, có thể tiêu biến hay biến đổi sau này

Phát triển hậu phôi: Có 3 kiểu phát triển hậu phôi:

+ Ở côn trùng không có cánh thì phát triển trực tiếp, không có biến thái Con non có những nét

cơ bản giống với trưởng thành, chưa có đủ số đốt bụng, sau lần lột xác thứ nhất mới đầy đủ + Ở côn trùng có cánh thì phát triển có biến thái, nghĩa là sâu non mới nở không

giống với dạng trưởng thành Tuỳ theo mức độ biến thái mà chia ra: Biến thái không hoàn toàn

và biến thái hoàn toàn:

Biến thái không hoàn toàn: Thường gặp ở côn

trùng có cánh thấp như các bộ Cánh thẳng, Chuồn chuồn, Phù du, Cánh nửa, Cánh đều, Cánh da, Cánh giống Vòng đời có 3 pha phát triển là trứng, thiếu trùng và trưởng thành Sâu non mới nở ra khá giống với trưởng thành và được gọi là thiếu trùng (ví dụ như chưa có cánh, chưa đủ số đốt, chưa có hệ sinh dục thứ cấp.) Sau một số lần lột xác (trung bình 4 - 5 lần) để hoá trưởng thành (hình 9.48)

Biến thái hoàn toàn: Thường gặp ở các bộ Cánh

cứng, Cánh vảy, Cánh màng, Hai cánh Vòng

đời có 4 pha phát triển là trứng, ấu trùng, nhộng

và trưởng thành

Ấu trùng nở ra từ trứng khác hẳn trưởng thành

về đặc điểm hình thái, đặc điểm sinh học Ví dụ như ấu trùng bướm ăn lá cây, có phần phụ kiểu nghiền, còn bướm thì hút mật hoa, có phần phụ miệng hút Từ ấu trùng để đến được giai đoạn trưởng thành, ấu trùng phải lột xác nhiều lần và trải qua pha phát triển mới là nhộng

Pha ấu trùng của côn trùng biến thái hoàn toàn thường có hình dạng khác nhau với 3 đôi chân ngực và có thêm một số đôi chân ở phần bụng (ấu trùng bộ Cánh vảy) hay tiêu giảm hoàn toàn

(ấu trùng bộ Hai cánh) Trên bề mặt cơ thể thường có các gai, lông và màu sắc rất khác nhau Dựa vào hình dạng ngoài có thể chia thành các kiểu như sâu non dạng dòi (bộ Hai cánh), dạng bướm (bộ Cánh vảy), dạng Campo (bộ Ba đuôi), dạng bắp cày (cà niễng, bọ rùa), dạng bọ hung (bọ hung, bọ vừng), dạng sâu non Cyclops (tương tự như giáp xác chân kiếm) Pha nhộng của côn trùng biến thái hoàn toàn được chia là các dạng khác nhau dựa vào đặc điểm hình thái

Thường gặp hai dạng nhộng chính là nhộng hở

và nhộng kín Nhộng kín là có các phần phụ dính sát vào cơ thể và có một màng mỏng bao bọc bên ngoài Nhộng hở hay nhộng tự do, các phần phụ của cơ thể nằm tự do, không dình sát vào cơ thể và không có màng bao bọc

Nhộng là giai đoạn đặc trưng của biến thái hoàn toàn, đây không phải là giai đoạn tĩnh mà là sự biến đổi rất lớn Là quá trình tiêu mô của giai đoạn ấu trùng và sinh mô mới của giai đoạn trưởng thành nghĩa là xây dựng lại toàn bộ cấu

trúc cơ thể của dạng trưởng thành từ các tế bào đĩa mầm Mỗi giai đoạn phát triển của côn trùng biến thái hoàn toàn giữ một chức năng chủ yếu của loài Ấu trùng là giai đoạn tích luỹ năng lượng nên chúng ăn rất khoẻ, tham gia tích cực vào quá trình cải tạo đất hay gây hại lớn cho cây trồng Trưởng thành là giai đoạn sinh sản, duy trì nòi giống Pha trưởng thành có nhiều đặc điểm quan trọng, có lối sống phong phú và hoạt động rất tinh tế, thích nghi với cao độ với điều kiện sống của môi trường Đến giai đoạn trưởng thành côn trùng thường không lớn thêm, làm nhiệm vụ duy trì sinh sản Trưởng thành có các đặc điểm như sau:

Hiện tượng hai hình (dimorphisme) và nhiều hình (polymorphisme) Qua một năm côn trùng có nhiều thế hệ được hình thành trong các điều kiện khác nhau của môi trường sống do vậy thường có hiện tượng hai hình Ví dụ ở Việt

Nam bướm vàng Terias hecabe về mùa đông có

thêm vân hung đỏ ở mặt dưới cánh Ngoài ra cách trang trí trên cánh cũng rất khác nhau ở dạng mùa hè và mùa đông Hiện tượng nhiều

hình là các kiểu hình thái trong cùng một giai đoạn phát triển và chúng có biến đổi hình dạng ngoài nhằm phù hợp với chức năng Ví dụ trong

tổ mối có mối thợ, mối chúa, mối lính

Màu sắc và hình dạng ngụy trang (mimetisme)

là hiện tượng phổ biến của côn trùng trưởng thành Màu sắc ngụy trang có thể là màu sắc tổng quát (hoà lẫn chung với màu sắc chung của môi trường) hay màu sắc đặc trưng (giống màu sắc của môi trường đến chi tiết) Ví dụ như loài

bướm lá Kalina inachus phổ biến ở vùng rừng

núi Hoà Bình, Ninh Bình, Thanh Hoá khi đậu rất giống với chiếc lá khô Một số loài côn trùng khác thì có màu sắc báo hiệu hay đe doạ, các màu này rất tương phản và sặc sỡ dễ thấy Ví

dụ như vành đen trên nền đỏ của bọ rùa

Coccinella repanda, màu vàng lẫn với màu đỏ

và màu đen có tác dụng đe doạ rất mạnh của

ong Eumenes

Nhiều loài côn trùng bắt chước hình dạng và màu sắc của các loài có nọc độc để bảo vệ mình

như bướm Trochilium apiforme mất vảy trên

cánh và bắt chước hình dạng của ong Vespa crabo hay loài bướm Papilio dardanus cái mất

đuôi cánh để bắt chước theo 3 loài bướm khác

có khả năng miễn dịch (2 loài thuộc giống

Amaurius và 1 loài thuộc giống Danais)

Hiện tượng đình dục (diapause): Là thời kỳ tạm ngừng hoạt động và sinh trưởng của côn trùng và có thể xảy ra bất cứ pha phát triển nào của côn trùng (trứng, ấu trùng, nhộng hay trưởng thành) Đây là một hiện tượng sinh lý bình thường, gắn liền với

sự thay đổi điều kiện của môi trường như thiếu thức ăn, tăng hay giảm nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng Ví dụ ở Việt Nam kén sâu sòi thường đình dục từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau, ứng với thời gian lá sòi rụng hết, đến đầu tháng 4, lúc cây sòi đâm lộc thì cũng là lúc hoá trưởng thành

Bản năng của côn trùng: Bản năng của côn trùng thực chất là một chuỗi phản xạ không điều kiện được điều khiển bởi thể nấm và rất phức tạp và tinh tế Đặc điểm của bản năng là mang

tính di truyền Bản năng thường có tính bền vững, khó thay đổi Các bản năng như xây tổ, giao hoan, phân đàn, chăm sóc con cái, ấp trứng Bản năng đặc biệt phát triển ở côn trùng

có đời sống xã hội, như bản năng xây tổ phổ biến ở các bộ côn trùng Cánh màng (Hymenoptera), Cánh đều (Isoptera) Quá trình xây tổ của ong rất công phu và có nhiều động tác rất "sáng tạo, chính xác và khoa học", hoặc kiến xây tổ trên mặt đất rộng tới 100m2, trông như một pháo đài hay dùng lá để khâu thành một cái tổ rất vững chắc như loài kiến

Oecophylla smaragdina (chúng sử dụng con

non nhả tơ làm guồng chỉ, khâu 2 mép lá cây làm tổ) Bản năng chăm sóc con cái khá phổ biến ở côn trùng và có nhiều hình thức như chọn nơi đẻ trứng thích hợp, chuẩn bị sẵn thức ăn cho con non là các loài côn trùng ký sinh; ong mật

dự trữ mật và phấn hoa cho con non; tò vò chuẩn bị thức ăn tươi; bọ hung chuẩn bị phân tươi trước khi đẻ trứng Tập tính "bắt nô

lệ" của kiến Polyergus ruescens được hình

thành do kiến thợ của loài này ngoài khả năng

giao chiến thì không biết làm gì khác và có thể chết đói ngay bên cạnh thức ăn Loài kiến trồng

trọt Mesor barbarus thường chọn các hạt giống

tốt mang đi cất (một tổ có tới hơn nửa kilôgam hạt và và tới 35 loại hạt giống khác nhau) Các

giống kiến Atta và Acromyrmex có khả năng

nhân giống nấm mà chúng thích ăn và chúng có thể gìn giữ giống này để nhân giống sau này cho

thế hệ con Giống kiến Lasius thích hút chất

lỏng mà rệp cây sau khi hút và sử dụng đã thải

ra (bao gồm chất đường và chất béo) nên có tập tính nuôi các loài rệp này như để "vắt bò sữa"