T p chí ABSTRACT Effect of rainfall and soil moisture to winter-spring tea production in Phu Tho Dong Xuan tea production can help farmers improve their income better.. However, winte
Trang 1H i th o Qu c gia v Khoa h c Cây tr ng l n th hai
1107
N S N XU T CHÈ V ÔNG XUÂN T I PHÚ TH
Phan Chí Ngh a 1 , Nguy n V n Toàn 2
1 Khoa Nông - Lâm - Ng , Tr ng i h c Hùng V ng 2
Vi n Khoa h c K thu t Nông Lâm nghi p mi n núi phía B c
TÓM T T
S n xu t chè ông Xuân giúp nâng cao thu nh p cho ng i dân đang là m t xu th Tuy nhiên,
s n l ng chè ông Xuân r t th p, ch a đáp ng đ c nhu c u tiêu dùng c a th tr ng Nghiên
c u này đã xác đ nh quan h tuy n tính gi a l ng m a và m đ đ t v i n ng su t theo tháng c a cây chè, theo đó nh ng tháng có l ng m a ít, m đ đ t th p d i 30% thì n ng su t c a cây chè
s gi m xu ng d i 3 t /ha (th p nh t 0,14 t /ha) Nh v y, l ng m a t tháng 9 đ n tháng 2 hàng
n m t i Phú Th s không đ m b o đ m đ đ t cho cây chè đ đ t s n l ng t t có th s n
xu t chè ông Xuân hi u qu c n ph i t i n c b sung, nâng cao m đ đ t T i n c b sung
đã làm t ng s l a hái chè v ông Xuân, t ng t ng s n l ng/v lên 300 - 500%, đ ng th i đ m b o
đ c ph m c p chè nguyên li u S n xu t chè v ông Xuân làm suy gi m t ng s n l ng hàng n m
c a chè t 6.230 kg/ha/n m xu ng 5.540 kg/ha/n m, tuy nhiên l i làm t ng lãi thu n 41.100.000
đ ng/ha/n m so v i s n xu t chè xanh truy n th ng
T khóa: Chè, ông Xuân, t i n c b sung, t nh Phú Th
I T V N
Cây chè là lo i cây có xu t x t r ng
nhi t đ i, yêu c u v l ng m a hàng n m
thích h p cho cây chè là 1.500 – 2.400 mm,
hàng tháng là trên 100 mm Tuy nhiên, khí h u
đ c thù mi n B c n c ta có đ c đi m nóng
m vào v Hè Thu và hanh khô v ông
Xuân, đi u này làm cho vi c canh tác cây chè
ch di n ra vào các tháng v Hè Thu là ch y u
Nh ng nghiên c u c a Lê T t Kh ng (1997)
nh n th y vi c t i n c cho chè và k t h p
gi a t i n c và t gi m cho chè trong các
tháng mùa đông (tháng 10 - tháng 12) làm t ng
n ng su t chè v ông t 88,2% đ n 110,7%
i u này m ra tri n v ng nghiên c u các k
thu t làm t ng n ng su t chè v ông Xuân,
giúp r i v thu ho ch, gi m t i s c ép v vi c
thi u nguyên li u và s n ph m ph c v chè n i
tiêu trong nh ng tháng ông Xuân
Trong các k thu t áp d ng, vi c xác
đ nh l ng n c t i b sung mà cây c n trong
các tháng thi u n c là r t quan tr ng Xu t
phát t th c t đó đ tài nghiên c u “ nh
h ng c a m đ đ t và t i n c đ n vi c
s n xu t chè xanh v ông Xuân” đã đ c đã
ti n hành
II PH NG PHÁP NGHIÊN C U
2.1 Ph ng pháp b trí thí nghi m
Thí nghi m 1: Theo dõi m đ đ t t i khu thí nghi m tr ng gi ng chè Kim Tuyên
B trí di n tích toàn ô thí nghi m
100 m2 Theo dõi liên t c trong 1 n m t tháng 1/2014 đ n tháng 12/2014 M u đ t phân tích
đ c l y đ sâu 0 - 30 cm theo cách l y m u
h n h p (TCVN 5297:1995) m i tháng l y
m u 1 l n, l y vào nh ng ngày khô ráo (sau ngày m a ít nh t 7 ngày)
Ph ng pháp: l y m u đ t, sau đó s y khô cho đ n khi kh i l ng không thay đ i, sáu đó tính m đ theo công th c:
m đ đ t H (%) = { (M1 – M2)/M1} x
100
M1: kh i l ng đ t tr c khi s y
M2: kh i l ng đ t sau khi đã s y khô
ki t
H: m đ đ t (%)
Thí nghi m 2: Nghiên c u nh h ng c a
l ng n c t i đ n sinh tr ng, n ng su t,
ch t l ng s n xu t chè ông Xuân c a gi ng Kim Tuyên
B trí thí nghi m theo ki u kh i ng u nhiên đ y đ , 3 l n nh c l i Thí nghi m có 4 công th c, m i ô thí nghi m có di n tích 50 m2
B t đ u t i tháng 11 đ n tháng 2 n m sau, trong đó m i ô g m 5 hàng chè: hàng cách hàng là 1,4 m, chi u dài 1 ô 7,2 m
Trang 2Công th c thí nghi m:
MT0: Không t i (đ i ch ng)
MT2: T i 2 m3/50 m2/tháng
MT3: T i 3 m3/50 m2/tháng MT4: T i 4 m3/50 m2/tháng
Thí nghi m 3: ánh giá hi u qu c a s n xu t
chè v ông Xuân và s n xu t chè xanh truy n
th ng
B trí thí nghi m theo ki u kh i ng u
nhiên đ y đ , 3 l n nh c l i Thí nghi m có 2
công th c, m i ô thí nghi m có di n tích 50 m2
B t đ u t i tháng 11 đ n tháng 2 n m sau
Trong đó m i ô g m 5 hàng chè: hàng
cách hàng là 1,4 m, chi u dài 1 ô là 7,2 m
Công th c thí nghi m:
CT1: S n xu t chè xanh theo ph ng
th c truy n th ng (theo 10 TCN 745:2006)
CT2: S n xu t chè v ông Xuân b ng
ph ng pháp t i b sung
2.2 Các ch tiêu theo dõi
+ N ng su t và các y u t c u thành
n ng su t: m t đ búp (búp/m2
), chi u dài búp 1 tôm 3 lá (cm), kh i l ng búp 1 tôm 3 lá
(g/búp)
+ Ch t l ng:
- Ph m c p chè nguyên li u: theo
TCVN 1054 - 86; TCVN 2843-79
- Phân tích thành ph n sinh hóa chính
(đ t chè 1 tôm 2 lá): l y 200 gam m u búp tôm
2 lá non x lý b ng h i n c sôi trong 4 phút,
đ ngu i, sau đó s y khô đ phân tích
- Th n m c m quan: Chè xanh đ c ch
bi n th công, đánh giá k t qu th n m c m quan theo TCVN 3218 - 1993
III K T QU VÀ TH O LU N
3.1 Quan h c a l ng m a, m đ đ t đ n
n ng su t c a gi ng chè Kim Tuyên
Chúng tôi đã theo dõi bi n đ ng l ng
m a và m đ đ t đ c đo t i t ng đ t 0 - 30 cm
t i Phú H , Phú Th trong n m 2014 và nh n
th y: l ng m a phân b rõ r t thành mùa ông Xuân b t đ u t tháng 11 k t thúc vào tháng 2
v i l ng m a r t th p (18,2 - 77,7 mm) i u này không đ m b o l ng m a t i thi u theo yêu
c u sinh thái c a cây chè (<100 mm)
Mùa Hè Thu đánh d u b ng tr n m a rào
đ u tiên vào ngày 5/4/2014 sau đó kéo dài đ n tháng 10 th i đi m này l ng m a luôn
đ c duy trì m c cao (97,4 - 333,5 mm) Trong th i gian này, cây chè t i Phú H cho
s n l ng cao nh t và duy trì liên t c các l a hái Chúng tôi còn nh n th y quan h m t thi t
c a l ng m a v i đ m đ t t i xã Phú H
L ng m a cao duy trì m t n n m đ đ t >30%
t tháng 4 đ n tháng 9, sau đó là m t chu k
gi m l ng m a kéo theo m đ đ t ch n m trong kho ng 22,0 - 23,6%
Hình 1 L ng m a, m đ đ t t i Phú H n m 2014
Trang 3H i th o Qu c gia v Khoa h c Cây tr ng l n th hai
1109
Tuy nhiên, vi c l ng m a và m đ đ t
nh h ng nh th nào đ n sinh tr ng và phát
tri n gi ng chè Kim Tuyên c n đ c làm rõ
Chúng tôi ti p t c theo dõi các s li u v n ng
su t theo tháng c a chè Kim Tuyên trong n m
2014, kèm theo đó là s so sánh t l % n ng
su t các tháng v i t ng s n l ng n m 2014 đ
có đ c cái nhìn khách quan h n
B ng 1 N ng su t các tháng c a chè Kim Tuyên trong n m 2014
m đ đ t
t ng 0 - 30 cm
(%)
N ng su t
theo tháng
(t /ha)
% n ng su t
tháng/s n
N ng su t chè trung bình trong n m 2014
c a gi ng Kim Tuyên là 4,92 t /ha nh ng phân
b không đ u qua các tháng N ng su t tháng
c a chè Kim Tuyên dao đ ng 0,14 - 11,29
t /tháng/ha Các tháng có n ng su t tháng cao
nh t là tháng 6 và tháng 7, các tháng có n ng
su t th p nh t là tháng 1 và tháng 2 Chúng tôi
đã mô t m i quan h gi a n ng su t theo
tháng c a chè Kim Tuyên v i m đ đ t t i
Phú H n m 2014 và nh n th y chúng có t ng
quan thu n v i nhau (r = 0,87) đ tin c y
95% Do đó chúng tôi k t lu n trong canh tác
c n t o đi u ki n t i đa nâng cao đ m đ t, đ
m đ t càng cao thì càng có l i cho n ng su t
chè Kim Tuyên t i Phú Th
Chúng tôi c ng đã thi t l p đ c ph ng trình h i quy gi a n ng su t theo tháng c a chè Kim Tuyên v i m đ đ t là y = 0,52x - 9,30
T ph ng trình này có th d báo n ng su t chè Kim Tuyên d a theo s li u v đ m đ t t i các
đ a đi m khác ngoài Phú Th Qua theo dõi l ng m a và m đ đ t t i Phú Th trong n m 2014 chúng tôi nh n th y
mu n s n xu t chè Kim Tuyên trong v đông xuân t i Phú Th đ t hi u qu c n có các bi n pháp nâng cao đ m đ t, t i thi u c n nâng cao đ m lên >30% i u này đ ng ngh a v i
vi c c n đ m b o l ng t i x p x l ng m a
t tháng 4 đ n tháng 9 (các tháng có đ m đ t
>30%)
Hình 2 T ng quan gi a n ng su t theo tháng c a chè Kim Tuyên
và m đ đ t t i Phú H n m 2014
Trang 4Ph ng pháp nâng cao đ m đ t t i u
chính là t i n c b sung b ng h th ng t i
n c phun m a c đ nh ây là gi i pháp cung
c p n c d i d ng h t m a thông qua h th ng
đ ng ng d n n c, vòi phun đ c l p đ t c
đ nh trên di n tích khu t i Khi áp d ng h
th ng t i này chúng ta s tính toán l ng n c
t i đ có th b sung đ c l ng n c thi u
h t đ đ t o l ng n c t ng đ ng l ng
m a t tháng 4 đ n tháng 9 Chính vì v y,
chúng tôi ti p t c nghiên c u n i dung th hai
3.2 Nghiên c u nh h ng c a l ng n c
t i đ n sinh tr ng, n ng su t, ch t l ng
s n xu t chè ông Xuân trên gi ng Kim Tuyên
n ng su t và các y u t c u thành n ng su t
c a gi ng chè Kim Tuyên v ông Xuân
Chúng tôi đã ti n hành xây d ng ba công
th c t i đ đ m b o nâng cao đ m đ t lên
>30% và sau đó đánh giá các ch tiêu c u thành
n ng su t c a thí nghi m và so sánh v i đ i
ch ng là vi c canh tác không t i n c K t
qu đ c th hi n b ng 2
B ng 2 nh h ng c a l ng n c t i đ n các y u t c u thành n ng su t c a gi ng chè Kim
Tuyên v ông Xuân
Công th c M t đ búp
(búp/m 2 )
Kh i l ng búp 1 tôm 3 lá (gam/búp)
Chi u dài 1 tôm
3 lá (cm)
T l búp có tôm (%)
Các ch tiêu nh m t đ búp, t l búp có
tôm công th c t i 4 m3/50 m2/tháng cho hi u
qu cao nh t M c t i này làm t ng m t đ
búp thêm 129,62 búp/m2 so v i không t i
n c và làm t ng 14,49 búp/m2 (~8,3%) so v i
m c t i 2 m3/50 m2/tháng Ngoài ra, m c t i
4 m3/50 m2/tháng c ng t ng t l búp có tôm
thêm 33,16% so v i đ i ch ng
hai ch tiêu còn l i, s sai khác c a các
công th c không nhi u, kh i l ng búp c a
c ba công th c có t i n c t ng đ ng nhau, 0,55 - 0,77 gam/búp, nh ng cao h n rõ
r t so v i công th c không t i n c Chi u dài búp có s sai khác gi a hai m c t i 3 & 4
m3/50 m2/tháng v i m c t i 2 m3/50 m2/tháng
và đ i ch ng Cao nh t m c t i 3 m3
/50
m2/tháng và đ t chi u dài búp 5,1 cm
B ng 3 nh h ng c a l ng n c t i đ n n ng su t c a gi ng chè Kim Tuyên v ông Xuân
Công th c N ng su t TB l a
hái (t /ha)
S l a (l a)
T ng SL v (t /ha)
So v i đ i ch ng (%)
Khi theo dõi n ng su t trung bình l a hái
c a các m c t i cùng v i t ng s n l ng ta
th y n ng su t trung bình l a khi t i m c 3
& 4 m3/50 m2/tháng t ng đ ng nhau và th p
h n m c 2 m3/50 m2/tháng, ch đ t 8,1 - 8,3
t /ha Tuy nhiên, t ng s n l ng c a v còn
ph thu c r t nhi u vào s l a hái đ c trong
v ông Xuân Tuy m c t i 2 m3/50
m2/tháng có n ng su t l a cao nh t nh ng cùng
v i đ i ch ng ch có th thu đ c 2 l a trong
v này Hai công th c t i b sung 3 & 4
m3/50 m2/tháng đ u có th cho thu ho ch 3 l a
Trang 5H i th o Qu c gia v Khoa h c Cây tr ng l n th hai
1111
chè d n đ n t ng s n l ng c a các công th c
này r t cao, l n l t đ t 24,3 - 24,9 t /ha i u
này còn ch ng t t i b sung t 3 m3/50
m2/tháng tr lên có th t ng s n l ng chè v
ông Xuân thêm >700% so v i không t i và
đem l i hi u qu s n xu t mong mu n
* Ph m c p chè nguyên li u
Ch t l ng nguyên li u chè thu hái đ c quy đ nh theo tiêu chu n Vi t Nam TCVN 1054-86 Theo tiêu chu n này nguyên li u chè
đ c phân ra thành 4 c p A, B, C, D
B ng 4 nh h ng c a l ng n c t i đ n ph m c p chè nguyên li u
(%)
Chè B
So v i đ i
ch ng
Do hai m c t i 3 & 4 m3/50 m2/tháng
nhi u h n đ i ch ng m t l a hái nên nh
h ng r t l n đ n ph m c p c a chè Chè thu
đ c t hai công th c này có t l chè A, B cao
h n đ i ch ng 7,28 - 7,63% i u này càng
kh ng đ nh n u trong v ông Xuân có th
t i n c b sung và làm dày thêm s l a chè
thì ph m c p chè nguyên li u s càng đ c
nâng cao h n
* Thành ph n sinh hóa búp chè
Ph m ch t c a chè thành ph m đ c quy t đ nh b i nh ng thành ph n hóa h c c a nguyên li u và k thu t ch bi n Chúng tôi
ti n hành phân tích các thành ph n sinh hóa trong nguyên li u chè và k t qu đ c trình
b y b ng 5
B ng 5 nh h ng c a l ng n c t i đ n thành ph n sinh hóa búp
(%)
Ch t hòa tan (%)
ng kh (%)
Axit amin (%)
Thành ph n sinh hóa trong búp chè các
m c t i không thay đ i nhi u
Tanin: dao đ ng trong kho ng 32,75 -
33,03%, các m c t i 3 & 4 m3/50 m2/tháng
cho hàm l ng tanin cao h n (~1%) so v i 3
m3/50 m2/tháng Nh ng hàm l ng tanin trong
búp chè không t i v n cao nh t, đ t 34,27%
i u này ch ng t vi c không đ c b sung
n c trong v ông Xuân làm búp chè tích l y
tanin nhi u h n và gây v chát
Ch t hòa tan: dao đ ng trong kho ng
41,37 - 42,67%, trong đó chè đ c t i m c
t i 4 m3/50 m2/tháng cho hàm l ng ch t hòa
tan t ng đ ng đ i ch ng
Hàm l ng đ ng kh : hàm l ng
đ ng kh m c t i 4 m3
/50 m2/tháng đ t 2,40%, cao nh t trong các công th c có t i
nh ng v n ít h n so v i công th c đ i ch ng không t i, đ t 2,53%
Axít amin: m c t i 2 & 4 m3/50
m2/tháng ch s axit amin nh nhau và t ng
đ ng đ i ch ng (1,58%), m c t i 3 m3
/50
m2/tháng ch s axit amin cao h n có cao h n,
đ t 1,60%
Nh v y: Các ch tiêu có l i nh t cho s n
xu t chè xanh nh : hàm l ng các ch t hòa tan
và đ ng kh đ u đ t yêu c u Búp chè các
m c t i đ u có th là nh ng nguyên li u t t
đ cung c p nguyên li u ch t l ng cao cho
s n xu t chè xanh trong v ông Xuân
Trang 63.3 Hi u qu kinh t c a vi c t i n c b sung cho chè v ông Xuân
B ng 6 Hi u qu kinh t c a vi c t i n c b sung cho chè v ông Xuân
( n v : đ ng/ha/v )
Canh tác theo ph ng th c thông th ng
nh ng tháng v ông Xuân s r t ít cho thu
ho ch và đây là nh ng tháng đ n t a đ cây
ph c h i đ cho n ng su t v sau Chính vì
v y công th c không t i không nh ng không
có lãi mà còn l 6.909.091 đ/ha/v
Các công th c còn l i có đ u t h th ng
t i n c phun m a v i giá 60.000.000 đ/ha
nh ng có th s d ng t t trong 3 n m, khi ho ch
toán s b chúng tôi nh n th y công th c t i
2 m3/50 m2/tháng tuy lãi thu n có cao h n công
th c đ i ch ng nh ng l ng n c ch a đ đ
t ng s l a hái, chính vì v y hi u qu kinh t
không cao so v i hai công th c còn l i
Trong hai công th c còn l i, công th c
t i 3 m3/50 m2/tháng cho hi u qu kinh t cao
nh t, đ t 89.636.364 đ/ha/v vì t ng đ c s
l a hái nh ng không t n ti n chi phí cho đi n
n c và công lao đ ng cao nh công th c t i
4 m3/50 m2/tháng ch đ t lãi thu n 86.454.545 đ/ha/v
3.4 Hi u qu s n xu t chè v ông Xuân
đánh giá hi u qu s n xu t chè v ông Xuân, chúng tôi ti n hành so sánh s n
l ng và hi u qu kinh t c a ph ng pháp s n
xu t chè v đông xuân v i ph ng pháp truy n
th ng
B ng 7 Hi u qu kinh t c a s n xu t chè v ông Xuân
(kg/ha/n m)
T ng thu (đ ng/ha/n m) (đ ng/ha/n m) T ng chi (đ ng/ha/n m) Lãi thu n
S n xu t truy n th ng
S n xu t chè ông Xuân b ng
sung
Chúng tôi nh n th y vi c s n xu t chè v
ông Xuân làm suy gi m t ng s n l ng hàng
n m c a chè t 6.230 kg/ha/n m xu ng 5.540
kg/ha/n m i u này là do cây chè không đ c
đ n t a t o tán đúng th i k ng ngh , d n đ n
n ng su t chè v Hè Thu gi m
Khi so sánh hi u qu kinh t c a hai
công th c, giá bán chè trong v ông Xuân
cao h n chè trung bình c n m làm cho lãi
thu n công th c s n xu t chè ông Xuân
b ng ph ng pháp t i n c b sung có u th
rõ r t, lãi thu n đ t 189.000.000 đ ng/ha/n m
và cao h n ph ng pháp s n xu t truy n th ng
41.100.000 đ ng đ ng/ha/n m
Nh ng k t qu trên càng kh ng đ nh vi c
đ u t h th ng t i n c phun m a đ s n
xu t chè xanh ông Xuân t i Phú Th có hi u
qu , v a nâng cao thu nh p cho ng i dân và
v a giúp r i v thu ho ch, gi m t i s c ép cho các nhà máy s n xu t chè
IV K T LU N VÀ NGH 4.1 K t lu n
L ng m a và m đ đ t t i Phú Th có quan h tuy n tính v i n ng su t theo tháng
c a gi ng chè Kim Tuyên, đây là t ng quan thu n (r = 0,87) và r t ch t ch , m i quan h này còn thi t l p đ c ph ng trình h i quy y
= 0,52x - 9,30 đ có th d báo n ng su t tháng theo m đ đ t
T i n c b sung t 3 m3/50 m2/tháng
tr lên làm t ng s l a hái chè Kim Tuyên
Trang 7H i th o Qu c gia v Khoa h c Cây tr ng l n th hai
1113
trong v ông Xuân lên 3 l a, t ng t ng s n
l ng v ông Xuân lên 400 - 700% so v i
không t i n c, đ ng th i đ m b o đ c
ph m c p chè nguyên li u và không làm thay
đ i các thành ph n sinh hóa đ m b o cho vi c
ch bi n chè xanh ch t l ng cao trong v
ông Xuân
S n xu t chè v ông Xuân làm suy
gi m t ng s n l ng hàng n m c a chè t
6.230 kg/ha/n m xu ng 5.540 kg/ha/n m, tuy
nhiên l i làm t ng lãi thu n thêm 41.100.000
đ ng/ha/n m so v i s n xu t chè xanh truy n
th ng
4.2 ngh
Ti p t c nghiên c u thêm k thu t bón
phân và đ n t a phù h p v i vi c s n xu t chè
xanh v ông Xuân t i Phú Th
TÀI LI U THAM KH O
1 Djemukhatze, 1981 Cây chè mi n B c Vi t
Nam NXB Nông nghi p
2 Lê T t Kh ng, 1997 Nghiên c u đ c đi m
c a m t s gi ng chè m i trong đi u ki n B c Thái và nh ng bi n pháp k thu t canh tác
h p lý cho nh ng gi ng chè có tri n v ng
Lu n án phó ti n s khoa h c nông nghi p
3 Hi p h i Chè Nh t B n, 1995 Chè xanh s c
4 Hi p h i Chè Vi t Nam, 2002, 2003 T p chí
ABSTRACT Effect of rainfall and soil moisture to winter-spring tea production in Phu Tho
Dong Xuan tea production can help farmers improve their income better However, winter-spring tea often obtained too low yield to meet the demand of consumer markets The study of relationship between rainfall and soil moisture could clarify monthly tea productivity At that moment, little rainfall and low soil moisture (<30%) made tea yield downed 3 quitals/ha (minimum of 0.14 quintals/ha) Thus, annual rainfall from September to February at Phu Tho does not ensure sufficient soil moisture for tea growing up and getting good yield In case of winter-spring tea; it is necessary to additionally irrigate water for soil moisture improvement Accordingly, additional watering practice has increased the volume of tea picking, increased total yield of 300% - 500%, and ensuring commercial tea quality
Keywords: additional watering, Phu Tho province, tea, winter-spring
Ng i ph n bi n: TS Bùi Huy Hi n