TÀI CHÍNH - Tháng 7/2019Các nghiên cứu thực nghiệm trên thế giới Ảnh hưởng của chênh lệch tỷ giá đến giá cổ phiếu Trên thế giới, có rất nhiều nghiên cứu thực nghiệm xem xét tác động của
Trang 1TÀI CHÍNH - Tháng 7/2019
Các nghiên cứu thực nghiệm trên thế giới
Ảnh hưởng của chênh lệch tỷ giá đến giá cổ phiếu
Trên thế giới, có rất nhiều nghiên cứu thực nghiệm xem xét tác động của chênh lệch tỷ giá trên báo cáo tài chính đến giá cổ phiếu của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Hầu hết các nghiên cứu đều chỉ ra rằng, chênh lệch tỷ giá trên báo cáo tài chính có ảnh hưởng đến quyết định của nhà đầu tư và do đó làm thay đổi giá cổ phiếu Những nghiên cứu chứng minh cho quan điểm này bao gồm: Al-Shboul và Alison (2008), Kim và Ziebart (1991), Bartov và Bodnar (1995), Soo và Soo (1994), Bartov (1997), Redman và cộng sự (2013), Lê
Vũ Ngọc Thanh và cộng sự (2015)
Ảnh hưởng của chính sách kế toán
về chênh lệch tỷ giá đến giá cổ phiếu
Trên thế giới, các chuẩn mực kế toán về chênh lệch tỷ giá được áp dụng lần đầu tiên tại Mỹ vào năm 1931 Đây là sự khởi nguồn cho hàng loạt nghiên cứu về tác động của sự thay đổi chính sách
kế toán áp dụng cho chênh lệch tỷ giá đến giá cổ phiếu ra đời Các nghiên cứu liên quan đến phản ứng của giá cổ phiếu đối với sự thay đổi chính sách
kế toán liên quan đến chênh lệch tỷ giá cũng có những kết quả không đồng nhất Nhiều nghiên cứu chỉ ra sự thay đổi chính sách có ý nghĩa thống
kê đối với giá cổ phiếu như các nghiên cứu của Ayres (1986), Benjamin và cộng sự (1986), Brown
và Brandi (1986), Aggarwal (1991), Pourciau và Schaefer (1995) Ayres (1986) Tuy nhiên, cũng có
ẢNH HƯỞNG CỦA CHÍNH SÁCH KẾ TOÁN ĐẾN MỐI QUAN HỆ GIỮA CHÊNH LỆCH TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI VÀ GIÁ CỔ PHIẾU
CHU THỊ THU THỦY, VŨ THỊ KIM LAN
Tại Việt Nam, kể từ năm 2009 đến nay, việc ghi nhận và xử lý chênh lệch tỷ giá trên báo cáo tài chính
đã có nhiều thay đổi Sự thay đổi này có ảnh hưởng không nhỏ đến các thông tin trên báo cáo tài
chính mà nhà đầu tư sử dụng để phân tích tình hình tài chính của các công ty Qua việc sử dụng mẫu
nghiên cứu là 154 công ty cổ phần phi tài chính niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam
trong giai đoạn 2009 - 2017, kết quả nghiên cứu đã chỉ ra phản ứng tích cực của nhà đầu tư đối với
việc áp dụng Thông tư số 200/2014/TT-BTC ngày 22/12/2014 của Bộ Tài chính hướng dẫn chế độ kế
toán doanh nghiệp Nghiên cứu này cho thấy, sự thay đổi trong chính sách kế toán đối với việc ghi
nhận và xử lý chênh lệch tỷ giá của Chính phủ và Bộ Tài chính là phù hợp, phản ánh đúng bản chất
của các khoản mục liên quan đến chênh lệch tỷ giá.
Từ khóa: Chính sách kế toán, chênh lệch tỷ giá hối đoái, cổ phiếu
IMPACTS OF CURRENT ACCOUNTING POLICY ON
THE RELATIONSHIP BETWEEN THE EXCHANGE RATE
DIFFERENCES AND STOCK PRICE
Chu Thi Thu Thuy, Vu Thi Kim Lan
In Vietnam, since 2009, there have been many
changes in the recognition and handling
of exchange rate differences on financial
statements This change has a significant impact
on the information on financial statements that
investors use to analyze financial situations of
companies By using the research samples of
154 non-financial joint stock companies listed
in the Vietnam stock market from 2009-2017,
the research results have shown a positive
reaction of investors to the Circular No
200/2014/TT-BTC dated December 22, 2014 of
the Ministry of Finance guiding the business
accounting system This study shows that the
change in accounting policy for the recognition
and handling of the exchange rate difference of
the Government’s and the Ministry of Finance’s
is suitable and reflects the nature of the various
items related to the exchange rate difference.
Keywords: Accounting policy, exchange rate differences, stocks
Ngày nhận bài: 20/6/2019
Ngày hoàn thiện biên tập: 15/7/2019
Ngày duyệt đăng: 19/7/2019
Trang 2TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG
những nghiên cứu chỉ ra các nhà đầu tư không có
phản ứng với thông tin về chênh lệch tỷ giá trên
báo cáo tài chính do sự thay đổi về chính sách kế
toán áp dụng như nghiên cứu của Pourciau và
Schaefer (1995), Gilbert (1989)
Phương pháp và mô hình nghiên cứu tại Việt Nam
Với mục tiêu xem xét ảnh hưởng của chênh lệch
tỷ giá trên báo cáo tài chính đến giá cổ phiếu và ảnh
hưởng của chính sách kế toán hiện hành đến giá cổ
phiếu, nghiên cứu này đã sử dụng mẫu 154 công ty
cổ phần phi tài chính niêm yết trên thị trường chứng
khoán Việt Nam trong giai đoạn 2009-2017 Dữ liệu
nghiên cứu sử dụng được thu thập từ trang web của
Sở Giao dịch Chứng khoán TP Hồ Chí Minh, Sở
Giao dịch Chứng khoán Hà Nội và các công ty cổ
phần niêm yết Phương pháp nghiên cứu sử dụng
bao gồm phương pháp hồi quy bảng và phương
pháp kiểm định t-test
Mô hình nghiên cứu được ứng dụng và phát
triển phù hợp với bối cảnh Việt Nam là:
LnPi = α0 + α1*chênh lệch tỷ giá1i + α2*chênh
lệch tỷ giá2i + α3*Di + α4*EPS1 + ei
Trong đó:
- LnPi: Logarit tự nhiên của giá chứng khoán Giá
chứng khoán là giá đóng cửa trung bình theo ngày
từ ngày 1/1 đến 31/3 của năm kế toán tiếp theo
- Chênh lệch tỷ giá 1: Chênh lệch tỷ giá được
phản ánh trên báo cáo kết quả kinh doanh và được
tính bằng chênh lệch tỷ giá phát sinh trong kỳ chia
cho số lượng cổ phiếu thường đang lưu hành tại
thời điểm cuối năm tài chính
- Chênh lệch tỷ giá 2: Chênh lệch tỷ giá được
phản ánh vào vốn chủ sở hữu và được tính bằng
chênh lệch tỷ giá đánh giá lại số dư cuối kỳ của các
khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ chia cho số lượng
cổ phiếu thường đang lưu hành tại thời điểm cuối
năm tài chính
EPS1: Thu nhập trên một cổ phiếu thường trước
chênh lệch tỷ giá (EPS1) được tính bằng thu nhập
sau thuế trừ chênh lệch tỷ giá sau đó chia cho số
lượng cổ phiếu thường đang lưu hành EPS1 là
một trong những thông tin quan trọng mà nhà đầu
tư xem xét khi quyết định có nên mua hay bán cổ
phiếu của công ty, vì vậy tác
giả đưa thêm vào là biến kiểm
soát của mô hình
Di: Chính sách kế toán: Biến
D sẽ nhận giá trị 1 nếu công ty
áp dụng Thông tư số 200/2014/
TT-BTC của Bộ Tài chính trong
hạch toán, ghi nhận và chuyển
đổi tỉ giá hối đoái trên báo cáo tài chính và nhận giá trị 0 nếu công ty không áp dụng Thông tư số 200/2014/TT-BTC (các thông tư và quy định khác)
Ba giả thuyết nghiên cứu được đưa ra để kiểm định bao gồm:
H1: Chênh lệch tỷ giá có tác động đến giá
cổ phiếu
H2: Chính sách kế toán hiện hành có tác động đến giá cổ phiếu
H3: Ảnh hưởng của chính sách kế toán hiện hành
về chênh lệch tỷ giá đến giá cổ phiếu có sự khác biệt
so với các chính sách trước đó
Kết quả nghiên cứu
Theo kết quả Bảng 1, các biến độc lập trong mô hình giải thích được 29,17% sự thay đổi của giá cổ phiếu, trong đó cả 3 biến chênh lệch tỷ giá1, EPS1
và D có tác động cùng chiều và đáng kể đến giá cổ phiếu, tuy nhiên biến chênh lệch tỷ giá 2 không có ý nghĩa thống kê tại mức 5% Kết quả cụ thể như sau: Kết quả bảng hồi quy 1 cho thấy, chênh lệch tỷ giá được phản ánh trên báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh có tác động đáng kể đến sự thay đổi của giá cổ phiếu Mặt khác, kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng nhà đầu tư có phản ứng cùng chiều với chênh lệch tỷ giá được ghi vào lãi/lỗ Kết quả này giống các nghiên cứu của Soo và Soo (1994), Bartov (1997), Redman và cộng sự (2013), Lê Vũ Ngọc Thanh và cộng sự (2015) Kết quả nghiên cứu phù hợp về
lý luận và thực tiễn, cụ thể: Về lý luận, có thể thấy tác động tích cực của chênh lệch tỷ giá 1 (lãi/lỗ chênh lệch tỷ giá ghi nhận trên báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh) phù hợp với lý thuyết tín hiệu
Lý thuyết tín hiệu giải thích cho trường hợp nhà quản lý cung cấp các thông tin tốt về lãi (lỗ) chênh lệch tỷ giá trên báo cáo tài chính, nhằm phát tín hiệu tích cực về hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp trong một thời kỳ Các tín hiệu tốt về hiệu quả sản xuất kinh doanh làm gia tăng kỳ vọng của nhà đầu tư đối với triển vọng tăng trưởng của công
ty trong tương lai dẫn đến giá trị cổ phiếu tăng lên Trong giai đoạn 2015-2017, Thông tư số 200/2014/ TT-BTC và Thông tư số 53/2016/TT-BTC (ngày 21/03/2016 sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông
BẢNG 1: KẾT QUẢ HỒI QUY BẢNG chênh lệch
tỷ giá1 chênh lệch tỷ giá2 EPS1 D Const > chi2 Prob Adjust -R square
“*” Có ý nghĩa tại mức 5%
“**” Có ý nghĩa tại mức ý nghĩa 1% Nguồn: Nghiên cứu của tác giả
Trang 3TÀI CHÍNH - Tháng 7/2019
tư số 200/2014/TT-BTC ngày 22/12/2014 của Bộ Tài
chính hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp) cho
phép các công ty được lựa chọn tỷ giá hối đoái để
hạch toán Do đó, các nhà quản trị có xu hướng lựa
chọn tỷ giá hối đoái hạch toán có lợi nhất, làm tăng
khoản lãi chênh lệch tỷ giá và làm giảm lỗ từ chênh
lênh tỉ giá hối đoái Tuy nhiên, kết quả không như
mong đợi, hệ số Sig của chênh lệch tỷ giá 2 lớn hơn
mức ý nghĩa 5% hay chênh lệch tỷ giá được phản
ánh trên vốn chủ sở hữu không có tác động đáng
kể đến sự thay đổi của giá cổ phiếu Điều này là do
tỷ lệ lãi (lỗ) chênh lệch tỷ giá chiếm trong tổng giá
trị sổ sách không lớn, vì vậy không có ảnh hưởng
nhiều đến giá trị công ty trên thực tế
Theo kết quả Bảng 1, hệ số sig của D nhỏ hơn mức
ý nghĩa 5% nên đủ cơ sở để chấp nhận giả thuyết H2
Kết quả trên cho thấy, sự thay đổi của phương pháp
hạch toán, ghi nhận và chuyển đổi tỷ giá hối đoái theo
Thông tư số 200/2014/TT-BTC có ảnh hưởng đến giá
cổ phiếu của các công ty cổ phần phi tài chính niêm
yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam Với hệ số
hồi quy của D là 0,1094188 lớn hơn 0 cho thấy phản
ứng của các nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán
Việt Nam đối với việc áp dụng Thông tư số 200/2014/
TT-BTC trong hạch toán, ghi nhận và chuyển đổi tỷ
giá hối đoái trên báo cáo tài chính so với các chế độ
kế toán trước đó là phản ứng tích cực
Việc áp dụng Thông tư số 200/2014/TT-BTC trong
việc hạch toán, ghi nhận và chuyển đổi tỷ giá hối
đoái trên báo cáo tài chính cải thiện được chất lượng
thông tin tài chính về quản lý tỷ giá hối đoái trong
các doanh nghiệp, do đó chênh lệch tỷ giá phản ánh
trên báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh chính
xác hơn và ảnh hưởng tích cực đến giá cổ phiếu của
các công ty cổ phần phi tài chính niêm yết trên thị
trường chứng khoán Việt Nam
Ngoài ra, để làm rõ hơn sự ảnh hưởng khác biệt
giữa chênh lệch tỷ giá trên báo cáo tài chính khi áp
dụng Thông tư số 200/2014/TT-BTC và các thông tư
của giai đoạn trước đó đến giá của cổ phiếu thường,
tác giả sử dụng thêm kiểm định sự khác biệt trong hệ
số hồi quy (Coefficience comparision test) bằng cách
sử dụng t-test T- test được sử dụng để kiểm định của
2 nhóm mô hình trong trường hợp áp dụng Thông tư
số 200/2014/TT-BTC và áp dụng thông tư giai đoạn trước đó Kết quả kiểm định t-test của hệ số của chênh lệch tỷ giá1 và hệ số chênh lệch tỷ giá2 lần lượt với hệ
số Chi(1) = 10,16, hệ số Prob > chi2 = 0,00014 (nhỏ hơn mức ý nghĩa 5%) và Chi(1) = 10,96 và hệ số Prob > chi2
= 0,0009 (nhỏ hơn mức ý nghĩa 5%) nên chấp nhận giả thuyết H3 hay có ảnh hưởng khác biệt của chênh lệch
tỷ giá giữa hai nhóm áp dụng Thông tư số 200/2014/ TT-BTC và thông tư khác đến giá cổ phiếu
Kết luận
Nghiên cứu này minh chứng được chênh lệch
tỷ giá trên báo cáo tài chính là một thông tin có
ý nghĩa quan trọng đối với nhà đầu tư Ngoài ra, nghiên cứu cũng đã chứng minh được sự thay đổi về tỷ giá hối đoái trong Thông tư số 200/2014/ TT-BTC theo hướng phù hợp với các chuẩn mực
kế toán quốc tế có tác động tích cực đến chất lượng thông tin về chênh lệch tỷ giá trên báo cáo tài chính
và do đó tác động cùng chiều đến giá cổ phiếu của các công ty cổ phần phi tài chính niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam Điều này thể hiện
sự đúng đắn trong chủ trương xây dựng chính sách kế toán của Chính phủ và Bộ Tài chính, qua
đó góp phần tăng tính minh bạch và chất lượng của các thông tin tài chính cung cấp cho nhà đầu
tư và các cơ quan khác
Tài liệu tham khảo:
1 Bộ Tài chính (2016), Thông tư số 53/2016/TT-BTC ngày 21/03/2016 sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 200/2014/TT-BTC ngày 22/12/2014 hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp;
2 Bộ Tài chính (2014), Thông tư số 200/2014/TT-BTC ngày 22/12/2014 hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp;
3 Al-Shboul, M and Alison, S (2008), ‘Translation Exposure and Firm Value, Evidence from Australian Multinational Corporations’, International Review of Business Research Papers, Vol.4 No.1 January
2008 Pp.23-44;
4 Bartov, E and Bodnar, G M (1995), ‘Foreign Currency Translation eporting and the Exchange-Rate Exposure Effect’, Journal of International Financial Management and Accounting, Vol 6 , No 2, pp 93-114;
5 Soo, B S and Soo, L G (1994), ‘Accounting for the Multinational Firm:
Is the Translation Process Valued by the Stock Market?’ The Accounting Review, 69(4), 617-637.
Thông tin tác giả:
TS Chu Thị Thu Thủy, ThS Vũ Thị Kim Lan - Trường Đại học Thăng Long Email: thuyct2702@gmail.com
Việc áp dụng Thông tư số 200/2014/TT-BTC
trong việc hạch toán, ghi nhận và chuyển đổi
tỷ giá hối đoái trên báo cáo tài chính cải thiện
được chất lượng thông tin tài chính về quản lý
tỷ giá hối đoái trong các doanh nghiệp, do đó
chênh lệch tỷ giá phản ánh trên báo cáo kết
quả hoạt động kinh doanh chính xác hơn và
ảnh hưởng tích cực đến giá cổ phiếu của các
công ty cổ phần phi tài chính niêm yết trên thị
trường chứng khoán Việt Nam