ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN HOÀNG TRỌNG KHIÊM ẢNH HƯỞNG CÁC YẾU TỐ MÔI TRƯỜNG LÊN SỰ PHÂN BỐ CÔN TRÙNG THỦY SINH TẠI HAI DÒNG SUỐI THƯỢNG N
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
HOÀNG TRỌNG KHIÊM
ẢNH HƯỞNG CÁC YẾU TỐ MÔI TRƯỜNG LÊN SỰ PHÂN BỐ CÔN TRÙNG THỦY SINH TẠI HAI DÒNG SUỐI THƯỢNG
NGUỒN SÔNG ĐA NHIM
LUẬN VĂN THẠC SĨ
NGÀNH SINH HỌC
Tp Hồ Chí Minh, Năm 2015
Trang 2
ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
HOÀNG TRỌNG KHIÊM
ẢNH HƯỞNG CÁC YẾU TỐ MÔI TRƯỜNG LÊN SỰ PHÂN BỐ CÔN TRÙNG THỦY SINH TẠI HAI DÒNG SUỐI THƯỢNG
NGUỒN SÔNG ĐA NHIM
Chuyên ngành: Sinh Thái Học
Mã số chuyên ngành: 60.42.01.02
LUẬN VĂN THẠC SĨ
NGÀNH SINH HỌC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS TS HOÀNG ĐỨC HUY
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH - THÁNG 12 / 2014
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Trước tiên, tôi xin gửi lời cám ơn chân thành đến các thầy cô trong bộ môn Sinh thái
và Sinh học tiến hoá, phòng Đào tạo Sau đại học, trường Đại học Khoa học Tự nhiên thành phố Hồ Chí Minh đã tận tình truyền đạt kiến thức và tạo mọi điều kiện để tôi học tập và nghiên cứu trong quá trình thực hiện luận văn
Tôi cám ơn ban giám đốc và cán bộ Vườn quốc gia Bidoup – Núi Bà, tỉnh Lâm Đồng
đã tận tình giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực địa thu mẫu tại Vườn quốc gia
Tôi xin cảm ơn anh Bùi Ngọc Minh Thông đã đồng hành cùng tôi trên từng chặn đường thực hiện và hoàn thiện luận văn
Tôi xin cám ơn TS Lê Xuân Thuyên, TS Đặng Lê Anh Tuấn, TS Trần Thị Anh Đào, TS Phạm Quỳnh Hương là những người thầy, cô đã dành thời gian quý báu của mình để cùng tôi trao đổi và gợi ý cho tôi những vấn đề về học thuật
Đặc biệt cám ơn người hướng dẫn khoa học: PGS TS Hoàng Đức Huy Với thầy, tôi luôn thấy mình nhỏ bé và cần phải làm việc một cách nghiêm túc, nỗ lực hơn nữa Thầy là người đã định hướng, hỗ trợ và cùng tôi từng bước thực hiện con đường nghiên cứu khoa học đầy thử thách Thầy đã tạo mọi điều kiện, hướng dẫn và động viên tôi hoàn thành tốt luận văn này
Thành quả này xin kính tặng Ba-Mẹ và em trai, những người đã luôn chia sẻ và ủng
hộ ủng hộ tôi trên đường học tập nghiên cứu, để tôi có được ngày hôm nay
Tôi chân thành cảm ơn!
Trang 4i
“ ẢNH HƯỞNG CÁC YẾU TỐ MÔI TRƯỜNG LÊN SỰ PHÂN BỐ CÔN TRÙNG THỦY SINH TẠI HAI DÒNG SUỐI THƯỢNG NGUỒN
SÔNG ĐA NHIM”
TÓM TẮT
Dòng chảy đầu nguồn là tài nguyên quý báu cần được quan tâm tìm hiểu và nghiên cứu một cách đầy đủ Trong dòng chảy đầu nguồn, mối quan hệ giữa côn trùng thủy sinh, là sinh vật đặc trưng của dòng chảy với yếu tố mối trường, cùng những đặc trưng của dòng chảy như nền đáy được nghiên cứu và phân tích Nghiên cứu thể hiện ảnh hưởng của yếu tố môi trường lên phân bố của côn trùng thủy sinh thông qua 22
mô hình hồi quy tuyến tính đa biến Nghiên cứu cho thấy sự phân bố côn trùng thủy sinh không chỉ chịu tác động từ một yếu tố mà chúng chịu tác động tổng hợp từ nhiều yếu tố môi trường khác nhau Phân tích đa biến cho thấy hiệu quả hơn phân tích đơn biến trong việc làm giảm những biến ảnh hưởng đến sự phân bố côn trùng
Nghiên cứu phần nào thể hiện các tương quan giữa yếu tố nền đáy với sinh vật, cũng như yếu tố môi trường đối với sinh vật sống ở dòng chảy đầu nguồn Có thể dự đoán
số lượng côn trùng thông qua các yếu tố của các mô hình này từ 24,77% đến 74,57%
đã cho thấy ảnh hưởng của môi trường lên sinh vật sống
Từ khóa: côn trùng thủy sinh, mối tương quan, dòng chảy thượng nguồn, yếu tố môi
trường, nền đáy
Trang 5ii
EFFECTS OF ENVIRONMENTAL FACTORS ON THE DISTRIBUTION AQUATIC INSECTS IN TWO UPSTREAM OF DA NHIM RIVER
ABSTRACT
Upstream flow is precious resources that should be interested in researching adequately In upstream flow, the relationship between aquatic insects, which are characterized of flow organisms, and environmental factors, which are the characteristics of the flow as substrate, are researched The study showed the influence of environmental factors on the distribution of aquatic insects through 22 models multivariate linear regression This research showed that the distribution of aquatic insects are not only affected by one factor that is affected by many factors synthesize different environment Multivariate analysis showed that more efficient multivariate analysis in reducing the variables affecting the distribution of insects
The study partly shows the correlation between the substrate element with creatures,
as well as environmental factors on living organisms in the flow upstream Can predict insect populations through the variables of these models from 24.77% to 74.57% showed the influence of the environment on living organisms
Keywords: aquatic insects, correlation, upstream flow, environmental factors, substrate
Trang 6iii
MỤC LỤC
Trang
Lời cảm ơn
1.1 Vị trí và vai trò của suối đầu nguồn 3
1.2 Ảnh hưởng của lưu tốc và nền đáy đến côn trùng thủy sinh 5
1.3 Ảnh hưởng của yếu tố thủy lý hóa đến côn trùng thủy sinh 8
1.4 Các nghiên cứu côn trùng thủy sinh tại Việt Nam 9
2.3 Phương pháp xác định các chỉ số lý hoá môi trường nước - điều kiện
2.4 Phương pháp thu mẫu côn trùng thuỷ sinh 14
Trang 7iv
2.6 Phương pháp thống kê và phân tích số liệu 16
3.3 Mối tương quan giữa côn trùng thủy sinh và đặc điểm môi trường 28
3.3.3 Ảnh hưởng của nhiều yếu tố môi trường lên côn trùng thủy sinh 35
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
Phụ lục 1 – Côn trùng thuỷ sinh tại hai dòng chảy đầu nguồn sông Đa Nhim
Phụ lục 2 – Dữ liệu thống kê
Trang 8v
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
B Đá hộc
Co Đá tảng
G Đá cuội
S Cát
V Lưu tốc dòng chảy
D Độ sâu
Cv Độ che phủ
W Độ rộng dòng chảy
Trang 9vi
DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1 Kích thước các loại nền đáy 14
Bảng 3.1 Một số thông số môi trường của 2 dòng chảy (tháng 4, 10/2013) 19
Bảng 3.2 Hệ số tương quan giữa các yếu tố môi trường với nhau 20
Bảng 3.3 Tỷ lệ thành phần nền tại vị trí thu mẫu 22
Bảng 3.4 Hệ số tương quan giữa thành phần nền đáy và yếu tố môi trường 23 Bảng 3.5 Hệ số tương quan giữa yếu tố môi trường và số lượng cá thể
Bảng 3.6 Hệ số tương quan giữa nền đáy và số lượng cá thể các bộ
Bảng 3.7 Phương trình hồi quy tuyến tính đơn giữa nhiệt độ và số lượng
Bảng 3.8 Phương trình hồi quy tuyến tính đơn giữa DO và số lượng cá
Bảng 3.9 Phương trình hồi quy tuyến tính đơn giữa độ sâu, độ che phủ,
pH, động rộng dòng chảy, lưu tốc và số lượng cá thể côn trùng thủy sinh 33 Bảng 3.10 Phương trình hồi quy tuyến tính đơn giữa đặc điểm nền đáy và
số lượng cá thể côn trùng thủy sinh 35
Bảng 3.11 Phương trình hồi quy tuyến tính đa biến giữa yếu tố môi trường
và số lượng cá thể côn trùng thủy sinh 37
Trang 10vii
DANH MỤC HÌNH ẢNH
Hình 2.1 Bản đồ địa điểm thu mẫu thượng nguồn Đa Nhim, Lâm
Hình 2.2 Thu mẫu côn trùng thủy sinh tại thực địa 15 Hình 3.1 Tỷ lệ các bô Côn Trùng Thủy Sinh (theo loài, họ, cá thể) 24 Hình 3.2 Phân bố Côn Trùng Thủy Sinh vào mùa khô (theo bộ) 24 Hình 3.3 Phân bô Côn Trùng Thủy Sinh vào mùa mưa (theo bộ) 25 Hình 3.4 Biểu đồ cấu trúc các họ côn trùng trong từng bộ côn trùng