Nghiên cứu văn bản phượng sơn từ chí lược

Trịnh Khắc Mạnh Năm bảo vệ: 2010 Abstract: Chương 1: Khảo sát văn bản Phượng Sơn từ chí lược: giải quyết các vấn đề về văn bản của tác phẩm, mô tả hiện trạng từng văn bản, lập so sánh đ

Nghiên cứu văn bản Phượng Sơn từ chí lược

Nguyễn Thị Ngọc Yến

Trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn Luận văn ThS ngành: Hán Nôm; Mã số: 60 22 40 Người hướng dẫn: PGS.TS Trịnh Khắc Mạnh

Năm bảo vệ: 2010

Abstract: Chương 1: Khảo sát văn bản Phượng Sơn từ chí lược: giải quyết các

vấn đề về văn bản của tác phẩm, mô tả hiện trạng từng văn bản, lập so sánh đối chiếu về nội dung và đặc điểm chữ húy trong văn bản, trình bày một số vấn đề về soạn giả và niên đại tác phẩm, niên đại sao chép Chương 2: tìm hiểu giá trị nội dung và nghệ thuật tác phẩm Phượng Sơn từ chí lược

Keywords: Văn bản; Ngôn ngữ học; Chữ Hán Nôm

Content

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Hà Nội vừa trải qua thời khắc lịch sử trọng đại kỷ niệm đại lễ 1000 năm Thăng Long (1010 - 2010), đây chính là thời điểm để cả dân tộc ta hướng về cội nguồn Trải qua 1000 năm từ khi vua Lý Công Uẩn quyết định dời Hoa Lư về thành Thăng Long định đô, đến nay thủ đô Hà Nội vẫn là trung tâm kinh tế, văn hóa, chính trị của cả nước Chứng kiến nhiều đổi thay với những bước tiến của đất nước, đây cũng là thời điểm để chúng ta nghĩ về quá khứ, nơi có những con người đã đóng góp cống hiến cho nền văn hiến của dân tộc Nhắc đến Hà Nội có lẽ người ta không thể quên Văn miếu - Quốc tử giám, trường đại học đầu tiên của Việt Nam, là một trong những chiếc nôi văn hóa của dân tộc; nơi thờ Khổng Tử cùng 72 vị hiền triết là những người sáng lập và phát triển đạo Nho- hệ tư tưởng đã tồn tại chính thống suốt trong chiều dài các triều đại phong kiến nước ta, thậm chí đến tận ngày nay Ở nước ta, bậc Nho gia tài giỏi, đức độ được phối thờ trong Văn miếu- Quốc tử giám, tồn tại cho tới nay duy chỉ có Chu Văn An

Chu Văn An 朱文安 (? - 1370), tự là Linh Triệt 靈澈, hiệu Tiều Ẩn 樵隱, người thôn Văn, xã Quang Liệt huyện Thanh Đàm, Hà Nội Ông từ nhỏ đã ham đọc sách, sự học tinh thuần, tính tình cương trực, thanh tu khổ tiết, không cầu lợi đạt Mặc dù học vấn uyên bác, kinh thuần nhưng Chu An không đem tài học đó để thi thố làm quan, mà dành cả cuộc đời để truyền thụ cho học trò Tuy không có địa vị trong chốn quan trường, nhưng “hữu xạ tự nhiên hương” nên tiếng tăm của ông lừng lẫy xa gần Trường Huỳnh Cung do ông mở ra đã thu nạp được học trò khắp nơi tìm đến, đó là một đóng góp to lớn, là điều mà các trường công lập nơi dạy cho con em quí tộc hồi đó không có được Với uy tín của người thầy, Chu Văn An đã được nhà Trần mời ra làm Tư nghiệp trông coi việc học ở Quốc tử giám, được xem là bậc Thái Sơn, Bắc Đẩu của triều đình Nếu gặp vị vua anh minh có lẽ sự đóng góp cho giáo dục của ông còn lớn hơn rất nhiều Nhưng vào thời điểm cuối thời Trần thì những nỗ lực của ông không đủ sức để vực dậy

cho một triều đình đã nguy vong Đó là sự kiện khi ông dâng Thất trảm sớ (Sớ chém

bảy người) đã làm chấn động quỷ thần Khi không thể làm thay đổi thời cuộc, Chu An quay trở về con đường dạy học của mình, thực hành cái chí của người xưa “nhân giả nhạo sơn, trí giả nhạo thủy” (Bậc nhân vui với núi, bậc trí vui với nước) mà quy hưu ở

ẩn Cảnh đẹp non xanh nước biếc đã níu giữ ông Tiều Ẩn đến cuối đời ở núi Phượng Hoàng, thế nhưng tấm lòng ông thì vẫn luôn gắn liền với thời cuộc Đọc thơ ông cũng chính là thấy được nỗi niềm tâm sự này

Sự nghiệp văn học của ông có thể kể đến, về bộ văn như Tứ thư thuyết

ước四書說約; Thất trảm sớ七斬疏; bộ thơ thì có Tiều Ẩn thi tập樵隱詩集, Quốc ngữ thi tập國語詩集; gần đây một số tài liệu còn thêm cả bộ sách về y học là Y học yếu giải tập chú di biên醫學要解集註遺編hay Y học yếu giải醫學要解 Nhưng đáng tiếc là hầu

hết những tác phẩm này đã bị mất hoặc chưa sưu tầm lại được Những gì còn lại là

mười hai bài thơ của ông, được chép trong các sách như Việt Âm thi tập越音詩集, Trích

diễm thi tập摘艷詩集, Toàn Việt thi lục全越詩錄, Hoàng Việt thi tuyển皇越詩選, Phượng Sơn từ chí lược鳳山祠志略… Mười hai bài thơ, thật khó có thể đánh giá hết

được sự nghiệp văn học của Chu An Thế nhưng với những gì còn lại đó chúng ta có thể xếp Chu Văn An vào một trong những nhà thơ xuất sắc cuối thế kỷ XIV

Trước tác văn học của Chu An chỉ còn lại trong mười hai bài Nhưng cuộc đời, con người ông đã trải qua hơn bảy trăm năm rồi vẫn chưa phai mờ trong lòng kính yêu của nhiều thế hệ hôm qua, hôm nay và mai sau Chu Văn An xứng đáng là một trong những danh nhân lớn, không chỉ của đất Hà Nội nghìn năm văn hiến mà còn của cả nước có nền văn hóa và giáo dục lâu đời Do đó tìm hiểu và nghiên cứu về Chu Văn An luôn là

đề tài lôi cuốn nhiều thế hệ tham gia

Từ xưa tới nay, có khá nhiều tài liệu ghi chép về Chu Văn An như Nam Ông mộng

lục南翁夢錄của Lê Trừng, Đại Việt sử ký toàn thư大越史記全書, Việt sử thông giám cương mục越史通鑑綱, Lịch triều hiến chương loại chí歷朝獻章類志… Phượng Sơn

từ chí lược鳳山祠志略, do Nguyễn Bảo阮保thời Nguyễn biên soạn năm Thiệu Trị thứ

nhất (1841) cũng nằm trong hệ thống các tác phẩm đó Tác phẩm được viết theo thể chí,

là những ghi chép về Chu Văn An trên nhiều phương diện như hành trạng, thi tập của ông cùng đền thờ Phượng Sơn, luận thuyết, thi tán của các nhà Nho Mặc dù ra đời muộn, nhưng có thể nói tác phẩm đã tập hợp được nhiều tư liệu, thậm chí là đầy đủ nhất trong số những tài liệu chữ Hán viết về Chu An Đây là điều đáng phấn khởi cho giới

nghiên của về vị danh nhân này Song, Phượng Sơn từ chí lược cũng như các sách Hán

Nôm khác, trong quá trình truyền bản thường nảy sinh tình trạng “tam sao thất bản” Hiện nay, chúng tôi tìm được sáu dị bản có nội dung gần giống nhau, nhưng khác nhau

về số lượng mục, quyển, xuất nhập trong từng văn bản, lại được sao chép ở các thời kỳ khác nhau, nên không ít những vấn đề liên quan đến văn bản tác phẩm vẫn còn bỏ ngỏ

Vì vậy, đi sâu vào khảo cứu, so sánh đối chiếu từng văn bản, đưa ra bản đáng tin cậy nhất, sau đó tìm hiểu các giá trị nội dung, nghệ thuật và phiên dịch, chú thích tác phẩm

là việc làm cần thiết có ý nghĩa khoa học Chính vì những lý do trên nên chúng tôi lựa

chọn việc nghiên cứu văn bản Phượng Sơn từ chí lược làm đề tài cho luận văn của

mình

2 LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ

Là một danh nhân lớn nên có không ít các bài viết, bài nghiên cứu của các tác giả viết về Chu Văn An

Các sách giới thiệu về tiểu sử, sự nghiệp trước tác của Chu Văn An có thể kể đến

như: Từ điển Văn học Việt Nam do Lại Nguyên Ân - Bùi Văn Trọng Cường biên soạn [37, tr.61-62]; Từ điển Văn học (Bộ mới) do Đỗ Đức Hiểu chủ biên [36, tr.266-267];

Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam do Nguyễn Q Thắng - Nguyễn Bá Thế [35, tr.83]; Lược truyện các tác gia Việt Nam, Trần Văn Giáp [15, tr.172-174]; Tìm hiểu kho sách Hán Nôm do Trần Văn Giáp [29, tr.220]; Chu Văn An - Nhà sư phạm mẫu mực cuối đời Trần của Đặng Kim Ngọc [5, tr.165- 166]; Tên tự, tên hiệu các tác gia Hán Nôm Việt Nam của Trịnh Khắc Mạnh [32, tr.422]; Việt Sử giai thoại của Nguyễn Khắc

Thuần [39, tr.79-81] v.v… Có thể nói, tài liệu ghi chép về Chu Văn An khá phong phú, song những công trình nghiên cứu trên còn nhiều trùng lặp, chủ yếu tập trung vào một phương diện hoặc một góc độ nào đó mà chưa mang tính hệ thống như tiểu sử, thơ văn, câu đối, văn bia viết về Chu Văn An…

Nằm trong hệ thống các sách giới thiệu về tiểu sử, cuộc đời Chu Văn An, nhưng

đầy đủ, có hệ thống hơn phải kể đến cuốn Cuộc đời và thơ văn Chu Văn An của tác giả

Trần Lê Sáng [31]

Về bản dịch, hiện nay chúng tôi chưa tìm thấy bản dịch toàn bộ tác phẩm Phượng

Sơn từ chí lược, các sách tìm thấy chủ yếu trích dịch một phần của tác phẩm như cuốn Chu Văn An dữ Phượng Sơn từ chí lược朱文安与鳳山祠志略, không rõ tên dịch giả

(cuối sách có dòng chữ viết tay ghi Nguyễn Đình Phủ dịch) [3], đã dịch một số bài tựa,

bài bạt khác nhau như Phượng Sơn từ chí lược, Phủ man tạp lục tự撫蠻雜錄序, Đại

Nam dư địa chí ước biên tự大南輿地志約編序, Quốc triều luật lệ nhiếp yếu tự國朝律例攝要序… Trong đó sách Chu Văn An dữ Phượng Sơn từ chí lược đã dịch 1

bài tựa, 1 bài dẫn, 1 bài luận thuyết, 4 bài thơ, 3 bài bạt sách; Cuốn Cuộc đời và thơ văn

Chu Văn An của tác giả Trần Lê Sáng dịch 12 bài thơ của Chu Văn An, 1 bài dẫn, 1 bài

bạt, trích dịch 1 bài tựa, 2 bài bạt, bài ký Cung Hoàng huyện từ bi ký龔黃縣祠碑記, trích dịch Văn Điển hương từ bi ký文典鄉祠碑記

Như vậy, các công trình nghiên cứu chủ yếu nằm trong các hợp tuyển, giới thiệu

về Chu Văn An và tác phẩm, số ít là về bản dịch Vấn đề nghiên cứu toàn bộ tác phẩm văn bản, đặc biệt trên phương diện văn bản học thì hầu như vẫn chưa có tác giả nào giới thiệu, công bố công trình nghiên cứu Chính vì thế chúng tôi tiến hành làm đề tài

Nghiên cứu văn bản Phượng Sơn từ chí lược với hy vọng tìm được ra văn bản tốt nhất,

trên cơ sở đó có thể khai thác và tìm hiểu những giá trị mà tác phẩm mang lại

3 ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

Đối tượng nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu chủ yếu của đề tài là tác phẩm Phượng Sơn từ chí lược Hiện trong kho sách của Viện NCHN có sáu dị bản, bao gồm:

Bản Phượng Sơn từ chí lược鳳山祠志略, kí hiệu VHv.1287/1

Bản Phượng Sơn từ chí lược鳳山祠志略, kí hiệu VHv.1287/2

Bản Phượng Sơn từ chí lược鳳山祠志略, kí hiệu A.195

Bản Chu tiên sinh hành trạng thảo朱先生行狀草, kí hiệu VHv.1292, được đóng

chung với tập thơ gồm 13 bài của Bùi Dương Lịch soạn năm Gia Long Tân Mùi (1811),

sách Cùng đạt gia huấn窮達家訓do Hồ Phi Tích soạn năm Long Đức thứ 2 (1733),

Quỳnh Lưu phong thổ ký琼琉風土記do Nguyễn Hồ Mỹ thuật năm Gia Long thứ 3

(1804)

Bản Phượng Sơn từ chí lược鳳山祠志略, kí hiệu VHv.1293

Bản Phượng Sơn từ chí lược鳳山祠志略, kí hiệu VHv.1740, được đóng chung với các sách Hiệp Sơn phong thổ ký 峽山風土記, Đồ Sơn bát vịnh塗山八詠, Hải Đông chí

lược海東志略, Hải Dương phong vật chí 海陽風物誌, Thanh Hoá dư đồ清化輿圖, Quảng Trị tỉnh Cam Lộ chí 廣治省甘露志

Ngoài ra, các Thư viện ở Hà Nội và các địa phương, chúng tôi chưa tìm thấy và

chưa có điều kiện khảo sát hết các dị bản nào khác của văn bản Phượng Sơn từ chí lược

Phạm vi nghiên cứu: Từ tác phẩm Phượng Sơn từ chí lược, luận văn còn bao quát

về vấn đề văn bản tác phẩm, về thân thế và cuộc đời của Chu Văn An, về tác giả biên

tập, niên đại tác phẩm, và tìm hiểu giá trị nội dung và nghệ thuật của văn bản Phượng

Sơn từ chí lược

4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Do nhiệm vụ đặt ra trong đề tài này là nghiên cứu văn bản do đó chúng tôi sử dụng phương pháp văn bản học là chính như: mô tả, thống kê, lập bảng so sánh, đối chiếu, hiệu khám v.v… Ngoài ra khi tìm hiểu về giá trị nội dung và nghệ thuật, trong chừng mực nhất định, chúng tôi còn dùng phương pháp luận sử học và phương pháp phân tích

tác phẩm văn học

5 ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI

Qua việc khảo cứu văn bản Phượng Sơn từ chí lược đã thu thập và sưu tầm tương

đối đầy đủ các dị bản, giải quyết được vấn đề tư liệu cần thiết cho quá trình nghiên cứu Thông qua các phương pháp nghiên cứu văn bản, khảo cứu đối chiếu từng dị bản,

từ đó lựa chọn ra văn bản có tính ưu điểm nhất làm bản nền, sau đó đưa ra một số nhận xét về tác giả, thời gian biên soạn sao chép

Trên cơ sở thành quả về văn bản học chúng tôi tiến hành dịch nghĩa toàn bộ 102 trang văn bản, đồng thời tìm hiểu một số khía cạnh về giá trị nội dung và nghệ thuật mà tác phẩm mang lại, góp phần nghiên cứu về con người và sự nghiệp của danh nhân Chu Văn An

6 CẤU TRÚC CỦA LUẬN VĂN

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, cấu trúc của Luận

văn bao gồm 2 chương:

Chương 1: Khảo sát văn bản Phượng Sơn từ chí lược Nội dung chính của

chương này là giải quyết các vấn đề về văn bản của tác phẩm Do vậy chúng tôi lần lượt trình bày những vấn đề về mô tả hiện trạng từng văn bản, lập bảng so sánh đối chiếu về nội dung cũng như đặc điểm chữ húy trong văn bản, đưa ra nhận xét về bản đáng tin cậy, trình bày một số vấn đề về soạn giả và niên đại tác phẩm cũng như niên đại sao chép

Chương 2: Tìm hiểu giá trị nội dung và nghệ thuật tác phẩm Phượng Sơn từ

chí lược Trên cơ sở chọn được bản ưu điểm nhất chúng tôi khai thác những giá trị về

nội dung cũng như giá trị về nghệ thuật mà tác phẩm đem lại

Phần Phụ lục: Tham khảo một số tài liệu đã dịch trước đây đã trích dịch hoặc dịch một

số bài tiêu biểu, còn lại chúng tôi tiến hành dịch toàn bộ 102 trang tác phẩm, nhằm cung cấp thông tin cơ sở cho việc làm luận văn

References

A TÀI LIỆU TIẾNG VIỆT

1 Các nhà khoa bảng Việt Nam 1075 - 1919 (2006), Ngô Đức Thọ chủ biên, Nxb

Văn học

2 Cao Xuân Dục (1993), Quốc triều hương khoa lục, Nguyễn Thuý Nga - Nguyễn Thị

Lâm dịch, Nxb Tp Hồ Chí Minh

3 Chu Văn An dữ Phượng Sơn từ chí lược, in rênêô, ký hiệu D.17, Thư viện Viện

NCHN

4 Đại Việt sử ký toàn thư (1971), Nxb KHXH, HN

5 Đặng Kim Ngọc (1989), Chu Văn An - Nhà sư phạm mẫu mực cuối thời Trần, Ban

Văn hóa Văn nghệ Trung ương, Văn hóa Việt Nam, Tổng hợp 1989 - 1995, HN

6 Danh nhân đất Việt, Nguyễn Kim, Quyển I, Nxb Nam Hải, HN

7 Di sản Hán Nôm Việt Nam - Thư mục đề yếu, PGS Trần Nghĩa và GS François

Gros đồng chủ biên (1993), Nxb KHXH, HN

8 Địa chí Thăng Long Hà Nội trong thư tịch Hán Nôm, Nguyễn Thúy Nga - Nguyễn

Văn Nguyên chủ biên (2007), Nxb Thế giới, HN

9 Địa phương chí tỉnh Bắc Ninh qua tư liệu Hán Nôm, Đinh Khắc Thuân chủ biên

(2009), Nxb KHXH, HN

10 Đồng Khánh địa dư chí, Ngô Đức Thọ - Nguyễn Văn Nguyên - Philippe Papin

(2003), Tập II, Nxb Thế giới, HN

11 Dương Quảng Hàm (1943), Việt Nam văn học sử yếu, Nhà học chính Đông Pháp

xuất bản, HN

12 Hán Việt từ điển giản yếu, Đào Duy Anh (2008), Nxb KHXH, HN

13 Hoàng Việt thi văn tuyển, (1958), Tập II, Nxb Văn hóa, HN

14 Lê Thị Hà (2010), Bộ phận văn ch ương trong trước tác của Phan Huy Chú (Luận

văn Thạc sĩ), Thư viện khoa Văn, trường ĐHKHXH & NV, HH

15 Lược truyện các tác gia Việt Nam, Trần Văn Giáp chủ biên (1971), Tập I, Nxb

KHXH, HN

16 Ngô Đức Thọ (1997), Nghiên cứu chữ Huý Việt Nam qua các đời, Nxb Văn hóa,

HN

17 Ngô Đức Thọ, Trịnh Khắc Mạnh (2006), Cơ sở văn bản học Hán Nôm, Nxb

KHXH, HN

18 Nguyễn Kim Măng (2005), Bài văn bia từ chỉ thờ Hương hiền xã Văn Điển của Bùi

Huy Bích, Tạp chí Hán Nôm, số 6 (73)

19 Nguyễn Tá Nhí (2009), Tìm hiểu thêm về các vị Tiên hiền, Tiên nho được tòng tự ở

Văn miếu, Văn chỉ ở Việt Nam, Nghiên cứu tư tưởng Nho gia Việt Nam từ hướng

tiếp cận liên ngành, Nxb Thế giới, HN

20 Nguyễn Thúy Nga (2004), Tài liệu địa chí cổ viết về tỉnh Hải Dương, Tạp chí Hán

Nôm, số 6 (67)

21 Nguyễn Trãi (1969), Dư địa chí, Nxb KHXH, HN

22 Những ông nghè, ông cống triều Nguyễn, Bùi Hạnh Cẩn - Nguyễn Loan - Lan

Phương (1995), Nxb Văn hóa Thông tin

23 Phạm Thị Nghĩa Vân (2007), Nghiên cứu tác phẩm Đại Nam kỳ truyện, Luận văn

Thạc sĩ Ngữ văn, HN

24 Phan Đình Phùng (2008), Việt sử địa dư, Nguyễn Hữu Mùi dịch và chú giải, Nxb

Nghệ An, Trung tâm Văn hóa Ngôn ngữ Đông Tây

25 Phan Huy Chú (2007), Lịch triều hiến chương loại chí, Tập II, Nxb Giáo dục

26 Tạ Ngọc Liễn (1986), Tìm hiểu thể loại địa chí, Nghiên cứu lịch sử, số 6

27 Tên làng xã Việt Nam đầu thế kỷ XIX thuộc các tỉnh từ Nghệ Tĩnh trở ra, Dương

Thị The - Phạm Thị Thoa dịch và biên soạn (1981), Nxb KHXH, HN

28 Thư mục Hán Nôm mục lục tác giả (1977), in rônêô, Ban Hán Nôm, Hà Nội

29 Tìm hiểu kho sách Hán Nôm, Trần Văn Giáp (1990), Tập II, Nxb KHXH, HN

30 Trần Huy Phác, Trần Công Hiến (2009), Hải Dương phong vật chí, Nguyễn Thị

Lâm giới thiệu và dịch, Nxb Lao động, Trung tâm Văn hóa Ngôn ngữ Đông Tây

31 Trần Lê Sáng (1981), Cuộc đời và thơ văn Chu Văn An, Nxb Hà Nội

32 Trịnh Khắc Mạnh (2002), Tên tự tên hiệu các tác gia Hán Nôm Việt Nam, Nxb

KHXH, HN

33 Trịnh Khắc Mạnh (2009), Khảo sát tài liệu Hán Nôm về dư địa chí hiện lưu giữ tại

Viện Nghiên cứu Hán Nôm, Tạp chí Hán Nôm, số 3 (94)

34 Từ điển Hán Việt, Thiền Chửu (2000), Nxb Tp Hồ Chí Minh

35 Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam, Nguyễn Q.Thắng - Nguyễn Bá Thế (1991), Nxb

KHXH, HN

36 Từ điển văn học (Bộ mới), Đỗ Đức Hiếu chủ biên (2004), Nxb Thế giới, HN

37 Từ điển Văn học Việt Nam, Lại Nguyên Ân - Bùi Văn Trọng Cường biên soạn

(1995), Nxb Giáo dục, HN

38 Từ điển văn học, Nguyễn Huệ Chi chủ biên (2004), Nxb Thế giới

39 Việt Sử giai thoại, Nguyễn Khắc Thuần (1997), Tập III, Nxb Giáo Dục, Sài Gòn

40 Vũ Tuân Sán (1973), Chu Văn An thầy dạy học và nhà trí thức nổi tiếng đời Trần,

Danh nhân Hà Nội, Hội Văn nghệ HN

B TÀI LIỆU HÁN NÔM LƯU TRỮ TẠI VIỆN NGHIÊN CỨU HÁN NÔM

41 朱 文 安 行 狀 草 Chu Văn An hành trạng thảo, kí hiệu VHv.1292

42 登 科 綠 Đăng khoa lục, kí hiệu A.2752/1

43 皇 越 詩 選 Hoàng Việt thi tuyển, kí hiệu A.2857

44 鳳 山 祠 志 略 Phượng Sơn từ chí lược, kí hiệu A.195

45 鳳 山 祠 志 略 Phượng Sơn từ chí lược, kí hiệu VHv.1287/1

46 鳳 山 祠 志 略 Phượng Sơn từ chí lược, kí hiệu VHv.1287/

47 鳳 山 祠 志 略 Phượng Sơn từ chí lược, kí hiệu VHv.1740

48 鳳 山 祠 志 略 Phượng Sơn từ chí lược, kí hiệu VHv.1293

49 國 朝 登 科 錄 Quốc triều đăng khoa lục, kí hiệu A.36/1-2

50 全 越 詩 錄 Toàn Việt thi lục, kí hiệu A.1334

51 辭 海 字 典 Từ hải tự điển

52 辭 原 字 典 Từ nguyên tự điển

53 摘 艷 詩 集 Trích diễm thi tập, kí hiệu VHv.2573

54 越 音 詩 集 Việt âm thi tập, kí hiệu A.1925