NhỪm giờm nhứ cịc mẹu thuÉn trong nđắc vộ ngẽn cờn quị trừnh thèng nhÊt nđắc ậục, Phịp tuyến chiạn vắi Phữ (1).
Năm 1870, chiến tranh Pháp - Phổ nổ ra trong điều kiện không có lợi cho Pháp.
Trái với Phổ, quân Pháp chða chuẩn bị chu đáo để tham gia chiến tranh : quẹn ệéi chđa ệđĩc huÊn luyỷn kỵ cộng, thiạu sù chử huy thèng nhÊt, thiạu vò khí, trang thiết bị, ngay cả kế hoạch tác chiến cũng không có.
Ngộy 2 - 9 - 1870, Hoộng ệạ nđắc Phịp lộ Na-pề-lế-ềng III cỉng toộn bé quẹn chự lùc găm 10 vỰn ngđêi bỡ quẹn Phữ bớt lộm tỉ binh tỰi thộnh Xể-ệẽng (gần biên giới Pháp - Bỉ).
(1) Thêi ệã, Phữ lộ vđểng quèc lắn nhÊt ẻ ậục, cã lùc lđĩng quẹn sù hỉng mỰnh vộ hiạu chiạn, giữ vai trò chủ đạo trong chiến tranh với Pháp.
ậđĩc tin ệã, ngộy 4 - 9 - 1870, nhẹn dẹn Pa-ri, phẵn lắn lộ cềng nhẹn vộ tiểu tð sản, đã đứng lên khởi nghĩa, lật đổ chính quyền Na-pô-lê-ông III, đòi thành lập chế độ cộng hoà và bảo vệ “Tổ quốc lâm nguy”. Chính phủ lâm thời tđ sờn ệđĩc thộnh lẺp, mang tến ỘChÝnh phự vỷ quècỢ.
Theo đà chiến thắng, quân Phổ tiến sâu vào đất Pháp và bao vây Pa-ri.
Chính phủ tð sản vội vã xin đình chiến. Bất chấp thái độ đầu hàng và hành
động đàn áp phong trào đấu tranh của chính phủ tð sản, nhân dân Pa-ri kiên quyết chiến đấu bảo vệ Tổ quốc.
- Thịi ệé cựa ỘChÝnh phự vỷ quècỢ vộ cựa nhẹn dẹn Phịp trđắc từnh hừnh
ệÊt nđắc sau ngộy 4 - 9 - 1870 nhđ thạ nộo ?
2. Cuộc khởi nghĩa ngày 18 - 3 - 1871. Sự thành lập Công xn
Mâu thuẫn giữa chính phủ tð sản đóng ở Véc-xai với nhân dân Pa-ri (do Uỷ ban Trung đểng Quèc dẹn quẹn chử huy) ngộy cộng tẽng. Chi-e - ngđêi nớm vai trư quyạt ệỡnh trong chÝnh phự mắi, ra lỷnh tđắc vò khÝ cựa Quèc dẹn quẹn, hưng bớt hạt cịc uũ viến cựa Uũ ban Trung đểng.
Ba giờ sáng 18 - 3 - 1871, Chi-e cho quân đánh úp đồi Mông-mác (Bắc Pa-ri), nơi tập trung đại bác của Quốc dân quân, nhðng gặp phải sự phản kháng mạnh mẽ của nhân dân. Công nhân Pa-ri và gia đình họ kéo đến ngày càng đông để hỗ trợ cho các chiến sĩ Quốc dân quân. Quân Chi-e bị vây chặt. Bọn chỉ huy điên cuồng ra lệnh bắn vào nhân dân nhðng binh lính không tuân lệnh. Họ ngả về phÝa nhẹn dẹn, tđắc vò khÝ cựa chóng.
Âm mðu chiếm đồi Mông-mác của Chi-e bị thất bại. Chiến sự cũng diễn ra ở các nơi khác với thắng lợi của Quốc dân quân. Cuộc chiến đấu kết thúc khi nhân dẹn lộm chự Pa-ri. Quẹn chÝnh phự thịo chỰy vÒ VĐc-xai. Uũ ban Trung đểng Quốc dân quân đảm nhiệm vai trò Chính phủ lâm thời.
Ngày 26 - 3 - 1871, nhân dân Pa-ri tiến hành bầu Hội đồng Công xã theo nguyên tắc phổ thông đầu phiếu. 86 đại biểu đã trúng cử, hầu hết là công nhân và trí thức, đại diện cho nhân dân lao động Pa-ri.
- Trình bày diễn biến chính của cuộc khởi nghĩa ngày 18 - 3 - 1871.
II - Tổ chức bộ máy và chính sách của Công xã Pa-ri
Cể quan cao nhÊt cựa Nhộ nđắc mắi lộ Héi ệăng Cềng xở, võa ban bè phịp luật, vừa lập các uỷ ban thi hành pháp luật.
Công xã ra sắc lệnh giải tán quân đội và bộ máy cảnh sát của chế độ cũ, thộnh lẺp lùc lđĩng vò trang vộ lùc lđĩng an ninh cựa nhẹn dẹn. Cềng xở ệở
ban bố và thi hành các sắc lệnh phục vụ quyền lợi của nhân dân :
- Tịch nhộ thê khái hoỰt ệéng cựa Nhộ nđắc, nhộ trđêng khềng ệđĩc dỰy kinh Thánh.
- Giao cho công nhân quản lí những xí nghiệp của bọn chủ bỏ trốn.
- Quy ệỡnh vÒ tiÒn lđểng tèi thiÓu, giờm lao ệéng ban ệếm, cÊm cóp phỰt,
đánh đập công nhân.
- Hoãn trả tiền thuê nhà, hoãn trả nợ.
- Quy định giá bán bánh mì.
- Thực hiện chế độ giáo dục bắt buộc, miễn học phí.
Cềng xở Pa-ri trẻ thộnh mét Nhộ nđắc kiÓu mắi.
- Những chính sách của Công x{ Pa-ri phục vụ quyền lợi cho ai ?
III - Nội chiến ở Pháp. ý nghĩa lịch sử của Công xã Pa-ri Từ đầu tháng 4, quân Véc-xai bắt đầu tiến công Pa-ri. Đến đầu tháng 5, phần lớn các pháo đài ở phía tây và phía nam bị quân Véc-xai chiếm lại.
Uû ban Qu©n sù Uỷ ban An ninh xã hội Uỷ ban Đối ngoại
Uỷ ban Tð pháp Uũ ban Lđểng thùc Uỷ ban Công tác xã hội
Uỷ ban Giáo dục
Uỷ ban Tài chính
Uũ ban Thđểng nghiỷp Hội đồng
công xã
Hình 30.Sơ đồ bộ máy Hội đồng Công xã (tháng 4-1871)
ậẵu thịng 5 -1871, chÝnh phự Chi-e kÝ hoộ đắc vắi ậục, cớt cho ậục tửnh An-dịt vộ mét phẵn tửnh Lo-ren giộu cã, chỡu băi thđêng 5 tử phrẽng vộng.
ệịp lỰi, ậục thờ 10 vỰn tỉ binh ệÓ Chi-e cã thếm lùc lđĩng chèng lỰi Cềng xở.
- Tại sao Đức ủng hộ Chính phủ Véc-xai trong việc chống lại Công x{ Pa-ri ? Ngày 20 - 5, quân chính phủ Véc-xai bắt đầu tổng tấn công vào thành phố. Từ
đó diễn ra cuộc chiến ác liệt giành giật từng ngôi nhà, góc phố, kéo dài cho đến ngày 28 - 5 - 1871, lịch sử gọi là “Tuần lễ đẫm máu”. Nhân dân lao động Pa-ri, kÓ cờ ngđêi giộ, phô nọ, trĨ em ệÒu tham gia chiạn ệÊu. TrẺn chiạn ệÊu cuèi cùng của các chiến sĩ Công xã diễn ra ở nghĩa địa Cha La-se-dơ ngày 27 - 5.
Tuy chỉ tồn tại 72 ngày, nhðng Công xã Pa-ri có ý nghĩa thực sự lớn lao.
Công xã là hình ảnh của một chế độ mới, xã hội mới, là sự cổ vũ nhân dân lao ệéng toộn thạ giắi trong sù nghiỷp ệÊu tranh cho mét tđểng lai tèt ệứp hển.
Công xã để lại nhiều bài học quý báu : cách mạng vô sản muốn thắng lợi phải có Đảng cách mạng chân chính lãnh đạo, thực hiện liên minh công nông ; phải kiến quyạt trÊn ịp kĨ thỉ, xẹy dùng nhộ nđắc cựa dẹn, do dẹn vộ vừ dẹn.
- Cuộc chiến đấu giữa chiến sĩ Công x{ Pa-ri và quân Véc-xai diễn ra nhð thế nào ?
Hình 31.Cuộc chiến đấu trên chiến luỹ
Câu hỏi và bài tập
1. Vì sao nhân dân Pa-ri đấu tranh và thành lập Công xã Pa-ri ? 2. Lập niên biểu những sự kiện cơ bản của Công xã Pa-ri.
3. Vừ sao nãi Cềng xở Pa-ri lộ nhộ nđắc kiÓu mắi ?
4. Trình bày ý nghĩa lịch sử và bài học của Công xã Pa-ri.
Bài 6
Cịc nđắc anh, phịp, ệục, mỵ cuối thế kỉ XIX - đầu thế kỉ XX
C
Cuuốốii tthhếế kkỉỉ XXIIXX -- đđầầuu tthhếế kkỉỉ XXXX,, cchhủủ nngghhĩĩaa ttðð bbảảnn cchhuuyyểểnn ssaanngg g
giiaaii đđooạạnn cchhủủ nngghhĩĩaa ttðð bbảảnn đđộộcc qquuyyềềnn hhaayy cchhủủ nngghhĩĩaa đđếế qquuốốcc,, t
tiiêêuu bbiiểểuu llàà AAnnhh,, PPhháápp,, ĐĐứứcc,, MMĩĩ.. TTììnnhh hhììnnhh kkiinnhh ttếế,, cchhíínnhh ssáácchh đđốốii n
nééii,, ệệèèii nnggooỰỰii ccựựaa ccịịcc nnđđắắcc nnộộyy ccãã nnhhiiÒÒuu tthhaayy ệệữữii qquuaann ttrrảảnngg..
I - từnh hừnh Cịc nđắc anh, phịp, ệục, Mỵ 1. Anh
Từ vị trí dẫn đầu thế giới về sản xuất công nghiệp, cuối thế kỉ XIX công nghiỷp Anh phịt triÓn chẺm hển cịc nđắc Mỵ, ậục. Anh mÊt dẵn vỡ trÝ ệéc quyền công nghiệp, xuống hàng thứ ba thế giới.
Nguyên nhân chủ yếu là do công nghiệp ở Anh phát triển sớm, hàng loạt máy móc, trang thiết bị dần dần trở nên lạc hậu. Giai cấp tð sản Anh lại chú trảng ệẵu tđ vộo cịc nđắc thuéc ệỡa hển lộ ệẵu tđ, ệữi mắi vộ phịt triÓn cềng nghiỷp trong nđắc.
- Vừ sao giai cÊp tđ sờn Anh chó trảng ệẵu tđ vộo cịc nđắc thuéc ệỡa ? Tuy mÊt vai trư bị chự thạ giắi vÒ cềng nghiỷp nhđng Anh vÉn lộ nđắc dÉn
ệẵu thạ giắi vÒ xuÊt khÈu tđ bờn, thđểng mỰi vộ thuéc ệỡa. ậẵu thạ kử XX, nhiÒu cềng ti ệéc quyÒn vÒ cềng nghiỷp vộ tội chÝnh ra ệêi, tõng bđắc chi phèi toộn bé ệêi sèng kinh tạ cựa ệÊt nđắc. Cã thạ lùc nhÊt lộ 5 ngẹn hộng ẻ Luẹn ậền, chiạm 40% sè vèn ệẵu tđ cựa nđắc Anh.
VÒ chÝnh trỡ, Anh vÉn lộ nđắc quẹn chự lẺp hiạn. Hai ệờng - ậờng Tù do vộ
Đảng Bảo thủ, thay nhau cầm quyền, bảo vệ quyền lợi cho giai cấp tð sản.
ậÈy mỰnh xẹm lđĩc thuéc ệỡa lộ chÝnh sịch đu tiến hộng ệẵu cựa giắi cẵm quyÒn ẻ Anh. ậạn nẽm 1914, khi thạ giắi ệở bỡ cịc nđắc ệạ quèc chia xong, thuéc ệỡa Anh réng tắi 33 triỷu km2vắi 400 triỷu ngđêi, bỪng 1/4 diỷn tÝch vộ 1/4 dân số thế giới, gấp 12 lần thuộc địa của Đức và 3 lần thuộc địa của Pháp.
Lê-nin gọi chủ nghĩa đế quốc Anh là “chủ nghĩa đế quốc thực dân”.
Nđắc Anh cã hỷ thèng thuéc ệỡa réng lắn, ệđĩc gải lộ Ộệạ quèc mộ Mẳt Trêi không bao giờ lặn”, trải dài từ Niu Di-lân, Ô-xtrây-li-a, ấn Độ, Ai Cập, Xu- đăng, Nam Phi, Ca-na-đa cùng nhiều vùng đất khác ở châu á, châu Phi và các
ệờo trến ệỰi dđểng.
- Trình bày nguyên nhân chính dẫn tới tình trạng tụt hậu về công nghiệp của Anh.
- Nêu đặc điểm của chủ nghĩa đế quốc Anh.