B. MỘT SỐ TÁC GIẢ TIÊU BIỂU
1. Giới thiệu tập thơ
Trăng non là tập thơ chủ yếu viết về trẻ em được nhà thơ Đào Xuân Quý chọn dịch và giới thiệu, Nhà xuất bản Văn học ấn hành năm 1979. Tago bắt đầu viết tập thơ này trong một hoàn cảnh rất đau buồn: Năm 1902, vợ chết; năm 1904, con gái
thứ hai qua đời; năm 1905, cha và anh lần lượt ra đi; nam 1907, con trai đầu cũng mất. Quá đau đớn trước những mất mát này, ông đã ghi lại bằng thơ những tình
cảm tha thiết với những người ruột thịt, đặc biệt là tình cảm với con cái. Tập thơ 172
được viết bằng tiếng Bengan, xuất bản năm 1909 với tên gọi Tzẻ rhơ (Si su), đến năm 1915, dịch ra tiếng Anh mới có tên là Trăng non (The crescen moon).
Trăng non đề cập đến nhiều khía cạnh trong cuộc sống của trẻ thơ. Đó là tình cảm mẹ con, ví dụ: Máy và sóng, Người ăn cắp giấc ngủ, Món quà, Phán xử,...; đó là những kỉ niệm, những trò chơi, những ước mơ của tuổi thơ, ví dụ: Thuyền giấy, Trên bờ biển, Bản hợp đồng cuối cùng.... Bao trầm lên cả tập thơ là sự bao dung và lòng nhân ái của tác giả đối với trẻ thơ. Thơ ông viết cho các em giầu sức gợi cảm, vừa hiện thực vừa lãng mạn, vừa kéo người đọc trở về với những kỉ niệm tuổi thơ, vừa buộc họ phải suy nghĩ, trân trọng và bảo vệ những ước mơ, những khát vọng.
của các em. Trăng non chỉ là một phần rất nhỏ trong sự nghiệp sáng tạo nghệ thuật của Tago nhưng cả trong một phần rất nhỏ ấy cũng bộc lộ rõ tâm hồn và trí tuệ của ông. Nhà nghiên cứu văn học Cao Huy Đỉnh đã có nhận xét về Trăng non: “D6 1a những bài thơ hết sức hồn nhiên trong sáng, những bức tranh mĩ lệ về tâm lí nhỉ đồng. Đó còn là triết lí của Tago về cuộc đời, làm thành những bài học tốt cho các bậc cha mẹ. Lòng yêu con trẻ, yêu thiên nhiên đất nước, trí tưởng tượng vô cùng phong phú của Tago đã khám phá cả một thế giới toàn thiện, toàn mĩ, một thế giới
thần tiên và nghệ sĩ trong tâm hồn em bé”.
2. Phân tích tác phẩm
Chọn một trong những bài sau đây để phân tích: Máy và sóng, Thuyền giấy,
Người ăn cắp giấc ngủ
MAY VA SONG
Mẹ ơi, những người sống trên mây đang gọi con:
“Chúng ta chơi đùa từ khi thức dậy cho đến lúc chiêu tà,
Chúng ta chơi với buổi sớm mai vàng, Chúng ta chơi với vắng trăng bạc ”.
Con hỏi: “Nhưng tôi làm sao mà lên được với các người? ”
Hộ trả lời: "Hãy đến bên bờ trái đất, Và đưa tay lên trời,
Em sẽ được nhắc bổng lên máy
Con nói: “Mẹ tôi dang đợi ở nhà
Làm sao tôi có thể bỏ mẹ tôi mà đi được? ”
173
174
Thế là họ cười rồi bay đi mất,
Nhưng con biết một trò chơi thích hơn trò ấy, mẹ ơi, Con sẽ là mây và mẹ sẽ là trăng,
Con sẽ lấy hai tay trùm lên người mẹ.
Và mái nhà ta sẽ là bâu trời xanh thẳm.
Những người sống trên sóng nước gọi con:
“Chứng ta hát từ sớm mai đế tối,
Chúng ta đã ngao du khắp nơi này nơi nọ Mà không biết mình đã qua những noi nao”
Con hỏi: “Nhưng tôi lầm sao gặp được các người?”
Ho bdo con: “H.
Và đứng đó nhắm nghiên mắt lại, đến chỗ gân sát biển
Là em sẽ được đưa lên trên làn sóng ”.
ôu, mẹ tôi luôn luôn muốn tôi ở nhà với me,
Làm sao tôi có thể bỏ mẹ tôi mà đi được? ”
Thế là họ cười, múa nhảy rồi di qua
Nhưng con biết một trò chơi hay hơn trò ấy.
Con sẽ là sóng, mẹ sẽ là một bờ biển lạ làng, Con sẽ lăn, lăn, lăn mãi
Và vỗ vào gối mẹ cười vang,
Và không một ai trên cõi đời này biết nơi đâu mẹ con ta đang ở:
(Đào Xuân Quý địch)
THUYỀN GIẤY.
Ngày lại ngày, tôi thả những chiếc thuyển giấy của tôi, Từng chiếc một bơi trên dòng nước chảy.
Tôi viết tên tôi và tên làng tôi ở trên thuyền
Bằng những chữ lớn màu đen.
Tôi hỉ vọng rằng một người nào đó Trên một miễn đất lạ
Sẽ thấy những chiếc thuyền này
Và biết tôi là ai.
Trên những chiếc thuyên nhỏ của tôi
Tôi chất đây những hoa siêu li hái được ở trong vườn, Và tôi hỉ vọng rằng trong đêm tối
Những đoá hoa của bình minh này sẽ được mang vào đất liên yên ổn.
Tôi buông những chiếc thuyển bằng giấy của tôi
Rồi nhìn lên trời
Và thấy những dám mây nhỏ
Đang giong những chiếc buôm trắng phéng to.
Tôi không rõ người bạn nào của tôi ở trên trời
Đã thả chúng xuống để chạy dua với những chiếc thuyền của tôi.
Khi đêm xuống,
Tôi úp mặt vào cánh tay, Và mơ thấy thuyền của tôi Đang trôi, trôi mãi
Dưới những vâng sao khuya
Những nàng tiên giấc ngủ dang đi trên những chiếc thuyển đó, Và hàng hoá trong thuyên là những chiếc rổ
Đựng đây những giấc mơ.
(Đào Xuân Quy dich) NGƯỜI ĂN CẮP GIẤC NGỦ
Ai đã ăn cắp giấc ngủ trên đôi mắt bé?
Ta phải biết mới được.
Mẹ ôm vò đi lấy nước ở làng bên,
Đúng lúc ăn trưa.
Giờ chơi của các em đã vấn,
175
176
Và bọn vịt cũng yên lặng Ở trong ao.
Chú mục đồng nằm ngủ dưới bóng đa
Con sến đứng trang nghiêm, yên tĩnh trong đẫm bên rừng muôm.
Trong lúc đó thì tên ăn cắp giấc ngủ đã đến
Và cuỗm luôn giấc ngủ trên đôi mắt bé ~ bay đi
Khi mẹ về, mẹ thấy bé đã ngao du bằng cả bốn chân tay trong khắp gian phòng.
Ai đã ăn cắp giấc ngủ trên mắt của bé ta?
Ta phải biết mới được,
Ta phải tìm cho ra và tri hắn lại.
Ta phải nhìn vào trong hang tối,
Nơi có dòng suối con róc rách chảy qua, Những hòn cuội và những hòn đá dữ.
Ta phải sục vào trong bồng mơ màng của rừng Bakula Nơi bô câu vẫn gì trong bóng quen của chúng.
Và những chiếc vòng của những nàng tiên
Kêu lanh canh trong những đêm sao yên tĩnh.
Buổi chiêu, ta sẽ nhòm vào trong sự yên lặng rì rào Của những rừng tre, nứa,
Noi dom dém tha hé tung ánh sáng, Tas
hỏi bất cứ kẻ nào ta gấp.
“Ai có thể nói gầm ta
Tên ăn cắp giấc ngủ ở nơi nào?”
Ai đã ăn cắp giấc ngủ trên đôi mắt bé?
Ta phải biết mới được.
Nếu ta mà tóm được hắn, ta sẽ cho hắn một bài học nên thân
Ta sẽ xông vào trong tổ hắn
Và xem hắn đã cất giấu ở nơi nào
Những giấc ngủ hắn đã từng ăn cắp.
Ta sẽ chiếm tất và sẽ mang tất cả về nhà.
Ta sẽ buộc đôi cánh hắn thật chặt Và sẽ đặt hắn lên bờ sông
Và để cho hắn chơi trò câu cá
Với một cây sây giữa đám cói và làm hoa súng.
Khi chiêu xuống và chợ đã tan
Và trẻ con trong làng đã ngôi bên gối mẹ Thì những con chùm đêm thét vào tai hắn
Những lời mỉa mai chế giễi
“Giờ, ngươi sẽ đánh cắp giấc ngủ của ai nào? ”.
(Đào Xuân Quý địch) Gợi ý phân tích bài Máy và sóng
Mây và sóng là bài thơ viết về tình cảm mẹ con thật sâu sắc và cảm động. Bài thơ không chỉ được trẻ em yêu thích mà còn được người lớn đón nhận với một tình.
cảm thân thiết và trân trọng.
1. Tram lên cả bài thơ là chất trữ tình lãng mạn
Tình yêu thương đặc biệt và sự đồng điệu với tâm hồn trẻ thơ của tác giả được kết tỉnh ở nhiều hình ảnh thơ mộng và đẹp đẽ. Tago đã dựng nên một không gian huyền ảo như trong truyện cổ tích. Không gian ấy trải vô tận trên mây và sóng, có cả buổi sớm mai vàng trong trẻo, tỉnh nguyên; có cả lúc chiều tà êm ái, cả vâng trăng bạc tạo nên một cảnh sắc thiên nhiên tuyệt diệu. Cảnh ấy hư hư, ảo ảo như
một thế giới thần tiên.
Con người ở trong đó, hoà đồng với vũ trụ và thiên nhiên. Những người sống trên mây, trên sóng nước đang vẫy gọi, rủ mời em bé đi chơi với những cảnh đẹp
tuyệt vời, bay bổng, tạo nên một thế giới mới, một cõi thiên đường của trẻ nhỏ:
... Hãy đến bên bờ trái đất Và đưa tay lên trời
Em sẽ được nhấc bổng lên mây
Hãy đến chỗ gân sát biển
Và đứng đó nhắm nghiên mắt lại
Là em sẽ được đưa lên trên làn sóng...
177
Chất trữ tình và yếu tố lãng mạn kết hợp hài hoà tạo nên bức tranh thật kì diệu.
và quyến rũ. Cả vũ trụ này bỗng nhiên được thâu tóm trong tầm tay của em bé.
May kửa, sóng kia đều là bạn của em, thân thiết biết chừng nào. Con người như đang bồng bênh trên mây và sóng. Vũ trụ thì bao la, thời gian thì vô tận. Người
đọc rung động với những hình ảnh dep dé, nén tho, tam hồn như cùng bay với mây, cùng trôi theo sóng. Chất trữ tình làm cho bài thơ thêm mượt mà, uyển chuyển, đồng thời cũng tạo nên một bức tranh thiên nhiên hài hoà, huyền bí, hấp dẫn người đọc.
2. Đằng sau chất trữ tình, lãng mạn là ý nghĩa triết lí sâu sắc của bài thơ Bài thơ không chỉ là bức tranh thiên nhiên tuyệt điệu mà cái cốt lõi ở đây là tình cảm mẹ con sâu sắc và cảm động. Thế giới thần tiên mà những người sống
trên mây, trên sóng nước vẽ ra thật đẹp và hấp dẫn cũng không thể quyến rũ được
em bé bởi một điều giản dị:
Mẹ tôi đang đợi ở nhà
Làm sao tôi có thể bỏ mẹ tôi mà đi được.
Đây là lí do mà em bé đưa ra để từ chối lời mời hấp dẫn của mây, của sóng. Lí do thật giản dị mà cũng thật thiêng liêng.
Sự đối lập giữa mây, nước (những cái vô biên) với em bé (cái hữu hình, có hạn) càng làm nổi bật tính kiên quyết và lòng kính yêu mẹ vô bờ bến của em. Em đã từ chối tất cả để được bình yên bên mẹ, và với em, hạnh phúc thế là đủ. Chính
tình yêu mẹ đã chap cánh cho ước mơ bay bổng và làm nền cho trí tưởng tượng.
tuyệt vời thông minh của em:
Nhưng con biết một trò chơi thích hơn trò ấy, mẹ ơi,
Con sẽ là mây và mẹ sẽ là trăng
Con sẽ lấy hai tay trùm lên người mẹ Và mái nhà ta sẽ là bâu trời xanh thẳm
Con sẽ là sóng, mẹ sẽ là một bờ biển la ling Con sẽ lăn, lăn, lăn mãi
Và vỗ vào gối mẹ cười vang,
Và không một ai trên cối đời này biết nơi đâu mẹ con ta đang ở.
Đó cũng chính là hạnh phúc, là chốn thiên đường riêng của em bé và mẹ.
178
Cái thú vị, cái mơ ước của em bé suốt đời được sống trong vòng tay của mẹ, cũng là tính triết lí của bài thơ. Hạnh phúc, niềm sung sướng của con người không phải kiếm tìm ở đâu xa xôi mà chính là ở dưới mật đất, trong cánh tay mẹ hiển trong cối đời thực.
Với chất trữ tình, lãng mạn đồi dào, kết hợp với tính triết lí sâu sác làm cho bài thơ vừa bay bổng, vừa hiện thực. Nó làm nổi bật lên tình cảm và thái độ của Tago đối với trẻ thơ. Tiếng thơ của ông được cất lên từ cách nhìn, cách nghĩ, cách
nói của các em. Ông luôn luôn trìu mến, nâng niu, chiều chuộng nhưng cũng rất
nghiêm khắc với trẻ em. Ông có thể nhập tâm, có thể hoá thân làm em bé để cùng nói những điều mơ ước, cùng chơi những trò chơi thú vị, cùng tưởng tượng ra những giấc mơ “nàng ~ tiên — giấc — ngủ”, những giấc mơ được thấy thuyền giấy “trôi mênh mang dưới ánh sao khuya” (Thuyền giấy); nhưng cũng có lúc, ông là một ông bố thật nghiêm khắc, có thể “ray la và trừng phạt” khi con có lỗi (Phán xử)...
Bài thơ với những màu sắc, ánh sáng, hoạt động, cả con người, trò chơi và vũ trụ, cả thực và mộng đã đưa người đọc vào một thế giới đẹp đế, trong sáng, huyền điệu. Nhưng còn cao hơn thế, tài năng và tâm hồn chứa chan tình nhân ái của Tago
đã tổng hoà được chúng, tạo nên một sức mạnh nghệ thuật có khả năng thanh lọc
cảm xúc đến kì lạ
Bài thơ đã đi qua bao thế hệ, vượt qua bao biên giới, và chắc chắn còn đi xa hơn nữa để đến với nhiều thế hệ trẻ thơ trên thế giới.
HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
I. TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. ThơTago (Đào Xuân Quý dịch). Nxb Văn học, H., 1979.
2. Nhiều tác giả. Tác phẩm văn 11 (Phân Văn học nước ngoài). Nxb Giáo dục,
H., 1995.