B. MỘT SỐ TÁC GIẢ TIÊU BIỂU
II. KIẾN THUC CƠ BẢN CẨN LƯU Ý
1. Anđếcxen là nhà viết truyện cổ tích thiên tài của đất nước Đan Mạch. Những truyện cổ tích của ông đã được dịch ra rất nhiều thứ tiếng trên thế giới, làm.
say lồng không chỉ trẻ em mà cả người lớn.
2. Truyện cổ tích của Anđécxen bộc lộ một trí tưởng tượng phong phú kì lạ khó ai có thể sánh nổi. Ông biết khám phá những khía cạnh thần kì, bất ngờ ngay trong những sự vật đơn giản hằng ngày để dưa chúng vào thế giới thân thoại
đây chất thơ mà vẫn rất hiện thực.
3. Truyện cổ tích của Anđécxen mang một giá trị nhân đạo sâu sắc, thể hiện
những quan điểm nhân sinh và xã hội hết sức tiến bộ của ông. Trong mỗi truyện cổ tích ấy “còn có một truyện cổ tích khác mà chỉ có người lớn mới có
thé tìm hiểu hết ý nghĩa của nó” (Pautôpxki).
1H. CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
1. Hãy nêu những đặc điểm cơ bản của truyện cổ Anđécxen.
2... Nội dung cơ bản của truyện cổ Anđécxen.
3. Trong truyện Bà chứa Tuyế, chỉ tiết "giọt nước mắt" của Giécđa được trở đi trở lại rất nhiều lân. Chỉ tiết đó nói lên điều gì?
4. Phân tích yếu tố thân kì được thể hiện trong truyện cổ tích của Anđécxen.
193
5. Phân tích giá trị hiện thực được phản ánh trong truyện cổ tích của Anđécxen.
6. “Trong mỗi truyện cổ tích cho trẻ con của Andécxen còn có một truyện cổ tích
khác mà chỉ có người lớn mới có thể tìm hiểu hết ý nghĩa của nó.” (Pautôpxki) Hãy làm sáng tỏ nhận định trên.
HECTO MALÔ VỚI TIỂU THUYẾT KHÔNG GIA ĐÌNH I. GIGI THIEU TAC GIA
Hecto Malo (Hector Malot) sinh ngày 20 tháng 5 năm 1830 tại Labuidơ thuộc.
miễn Bắc nước Pháp và mất ngày 17 tháng 7 năm 1907 tại Phôncnơiboa. Ông là nhà văn chuyên viết tiểu thuyết, được bạn đọc trong và ngoài nước yêu mến. Tuy
xuất thân từ tầng lớp tư sản nhưng nhìn chung tiểu thuyết của ông đều có tư tưởng
lành mạnh và hấp dẫn. Ông đã viết trên 70 bộ tiểu thuyết, trong đó xuất sắc nhất là tiểu thuyết Không gia đình (1878). Tác phẩm đã được giải thưởng của Viện Hàn lâm Pháp, được tái bản nhiều lần, được dịch ra nhiều thứ tiếng, phổ biến rộng
rãi trên thế giới.
II. TIỂU THUYẾT KHÔNG GIA ĐÌNH
1. Tóm tắt tác phẩm
Không gia đình là câu chuyện kể về cuộc đời của một em bé tên là Rêmi.
Rêmi là đứa trẻ bị bỏ rơi được một bác nông dân tên là Bácbơranh đem về nuôi dạy và coi như con đẻ của mình. Khi Rêmi được 8 tuổi, gia đình bà Bácboranh lâm vào cảnh túng thiếu. Người bố nuôi đã bán Rêmi cho cụ Vitali, là chủ một gánh xiếc rong. Từ đó, Rêmi cùng với cụ Vitali và đàn chó, khỉ đi khắp nơi biểu diễn để kiếm sống. Cuộc đời gió bụi, biết bao gian truân, nhọc nhằn và nguy hiểm đã làm cho họ gắn bó và thương yêu nhau. Cụ Vitali yêu quý Rémi nhu con. Cu day Remi học chữ, học nhạc và không chỉ thế, cụ còn dạy Rêmi biết lao động, biết tự trọng và biết hi sinh vì người khác. Nhưng rồi tai hoạ liên tiếp ập tới: cụ Vitali bị tù, hai con chó và con khỉ lần lượt bị bão tuyết, sói rừng và bệnh tật cướp đi. Chỉ còn lại Remi va con ché Capi trung thành. Rêmi gặp thuyền Thiền nga, được bà chủ nhân
hậu mời xuống thuyền làm bạn với cậu con trai bị liệt của bà là Áctơ. Rêmi sống
194
ở đây rất sung sướng nhưng khi cụ Vitali mãn hạn tù, em vẫn xin phép trở về với gánh xiếc rong. Rồi cụ Vitali cũng qua đời, Rêmi cùng với Capi tiếp tục lang
thang kiếm sống. Em được bác Acanh là một người sống bằng nghẻ trồng hoa cưu
mang, nhưng chẳng bao lâu, một cơn mưa đá ập tới bất ngờ làm cho gia đình bác bị phá sản. Không có tiền trả nợ, bác Acanh bị ngồi tù, con cái xiêu dạt mỗi người mot noi. Remi và Capi lại trở vẻ nghề hát rong lang thang. Gặp Matchia cũng đang vất vưởng trên đường, Rêmi đã thu nhận vào gánh xiếc của mình. Hai đứa trẻ không nơi nương tựa đã dựa vào nhau để kiếm sống và trở thành trí âm tri kỉ.
Chúng đã cố dành dụm được một ít tiền để mua một con bò sữa tốt nhất đem về tặng bà Bácbơranh. Gặp lại mẹ nuôi, Rêmi đã có những tín hiệu vẻ gia đình. Lần theo dấu vết, trải qua biết bao gian nan và nguy hiểm, thậm chí có khi suýt chết, em đã tìm được gia đình đích thực của mình. Đó chính là bà Miligơn tốt bụng và Actơ mà em đã gặp trên thuyền Thiền nga trước đây. Rêmi được hưởng cuộ:
sung sướng, hạnh phúc nhưng em không bao giờ quên những ngày gian khổ và ống những người bạn tốt của mình.
2. Gợi ý phân tích 2.1. Giá trị hiện thực
Không gia đình đã dựng nên bức tranh toàn cảnh hết sức sinh động vẻ hiện
thực của xã hội Pháp và một số nước tư bản châu Âu nửa cuối thế kỈ XIX, một xã
hội đầy rẫy sự bất công, ngang trái. Tác giả đã thể hiện những cảnh sống rất khác nhau của nhiều lớp người trong xã hội.
Trước hết, đó là cuộc sống hết sức bấp bênh và luôn luôn bị đe doạ bởi cái đói và cái chết của những kẻ hát rong, những người nông dân và những người thợ mỏ.
Họ chiếm một phân đông trong xã hội. Ví dụ: Gánh xiếc của cụ Vitali, nhọc nhàn lang thang trên đường phố, kiếm được thì ăn, không kiếm được thì nhịn, chịu chết đói, chết rét. Gia đình bác Acanh cần mẫn lao động, chất bóp từng xu nhưng chỉ sơ hở một tí là bỗng chốc sự nghiệp tan tành. Những người thợ mỏ đã làm việc hết sức mình, cẩn thận, chu đáo nhưng vẫn không tránh khỏi chuyện hầm sập, lò lụt,...
Có thể nói, cái chết luôn luôn kể bên, rình rập, de doạ những con người lao động
khốn khổ này.
195
Bên cạnh cuộc sống nghèo khổ của những người lao động là cảnh sống giàu sang phú quý của những gia đình quý tộc, ví dụ: gia đình bà Miligơn...
Cuộc sống lưu manh của bọn trộm cắp lường gạt. Đây là những kẻ đã mất hết
cả lương tâm, chỉ biết sống vì tiên. Chúng bị đồng tiền chỉ phối, sẵn sàng bán rẻ
lương tâm, làm nô lệ của tiền bạc. Vì tiền và hi vọng được thừa kế tài sản của người anh trai quá cố nên Giêm Miligơn đã cướp đi đứa con của anh, cũng là đứa cháu ruột của mình. Vì tiên mà Đơrixcơn đã đồng loã với Giêm Miligơn đánh cắp bé Rêmi đem vứt bỏ trên đường phố Pari, không cần biết đến số phận của nó rồi sẽ ra sao. Và cũng chính vì thế, Rêmi từ một đứa trẻ sinh ra trong nhung lụa đã trở thành kẻ không cha, khống mẹ, không quê hương, không gia đình. Vì tiền mà Garôphôli đã hành nghề đánh cáp, mua bán và bóc lột trẻ em hết sức man rợ, mất hết cả tính người. Lão đánh cấp trẻ em bằng nhiều thủ đoạn lưu manh, còn bóc lột trẻ em thì thành nghề, thành kĩ nghệ (Ví dụ: Lão gom bọn trẻ con lại và phân loại, những đứa khoẻ mạnh cho đi làm công, đứa yếu cho đi đàn hát rong ngoài phố, còn những đứa vừa yếu vừa xấu xí, vụng về thì cho đi ăn xin... rồi định mức cho mỗi đứa trẻ một khoản thu nhập trong ngày cùng với lời de doạ: “Chiều vẻ, thiếu bao nhiêu xu thì lĩnh bấy nhiêu roi”; mà bọn trẻ đáng thương thì không thể nào chịu đựng nổi những trận roi da cùng với trò lãng mạ tiêu khiển của ông chủ nhẫn tâm này). Bằng cách này, Garôphôli đã làm cho bọn trẻ phải đốc hết sức ra để cóp nhật từng đồng xu cho lão, hắn đã biết cách bóc lột trẻ em, biến đứa trẻ lương
thiện thành trộm cắp, biến lương tâm con người thành đã thú...
Có thể nói, tuy xuất thân từ tầng lớp tư sản, nhưng Hecto Malô đã rất hiện thực
khi nhìn nhận mặt trái của xã hội. Đó là sự tiến bộ nổi bật của nhà văn.
2.2. Giá trị nhân văn
Không gia đình là tác phẩm mang tính nhân văn sâu sắc. Tính nhân văn thể
hiện trước hết ở sự nhìn nhận và phản ánh hiện thực xã hội của tác giả. Đặc biệt phải vượt lên được tư tưởng của giai cấp mình (giai cấp tư sản), thì tác giả mới có thể nhìn nhận hết được mật trái của xã hội và cảm thông với những số phận, những
kiếp người.
Ngồi bút của Hecto Malô đã rất nâng niu, trân trọng khi viết tới những con
người có tấm lòng vàng: Đó là bà Bácbơranh đôn hậu; cu Vitali cao thượng;
196
bà Miligơn hiển từ, hào hiệp; gia đình bác Acanh giàu lòng nhân ái; anh Bốp tốt bụng; Matchia chí tình chí nghĩa; Rêmi thuỷ chung, trong sáng, luôn sống với tình thương yêu và lòng biết ơn...
Những trang viết vẻ bà Bácbơranh thật cảm động. Bé Rêmi mãi đến năm 8 tuổi mới biết mình là con nuôi của bà, thậm chí khi người bố nuôi nói ra chuyện
này, em còn không tin được bởi lẽ tình cảm của bà Bácbơranh đối với em quá dịu đàng, âu yếm: “Khi gió rét tháng chạp trát những bông tuyết vào cửa kính trắng xoá, má vừa ấp ủ chân tôi trong đôi tay bà trìu mến, vừa hát cho tôi nghe”, và “Khi
tôi chăn bò sữa ở ven đường đầy cỏ, mà gặp một cơn mưa rào bất ngờ đổ xuống,
thì bà chạy đến đón tôi, bắt tôi núp trong chiếc váy len của bà và túm váy lên che
đầu, che vai cho tôi cẩn thận”... Có thể nói, trong tâm trí Rémi, ba Bácbơranh thực
sự là một người mẹ ân cần, chu đáo và chỉ một người mẹ thực sự mới có thể có.
những cử chỉ âu yếm đến cảm động như vậy. Rêmi luôn nghĩ về bà với tình yêu và lồng biết ơn sâu sắc. Cả tuổi thơ của em
mẹ nuôi. Chính vì thế, khi phải xa mẹ, Rêmi cảm thấy như đứt từng khúc ruột. Em trôi êm đềm trong tình yêu của người
đi theo gánh xiếc rong nhưng mỗi bước chân của em là để lại đằng sau một nỗi
nhớ, một hình ảnh của những kỉ niệm thân thương. Em đã gọi to tên người mẹ nuôi trong đầm đìa nước mất khiến cả cụ Vitali cũng không thể cầm lòng được. Ngay
những phút đầu tiên cụ đã có những suy nghĩ tốt về em: “Nó có tình, có nghĩa, đó
là một dấu hiệu tốt”.
Cụ Vitali là một tấm gương sáng ngời về nghị lực và lòng nhân từ, cao thượng
Đối với Rêmi, cụ là người bạn chân thành, trung thực; là người cha độ lượng; là
người thầy nghiêm khắc. Cụ đã cùng Rêmi san sẻ với nhau mọi niềm vui và nỗi buồn trên đường đời gian nan, vất vả. Chính cụ đã dạy Rêmi nên người, để cho em biết sống vì người khác.
Những trang viết về tình bạn chân thành và cảm động giữa Rêmi và Matchia thực sự làm rung động lòng người. Và nhiều trang khác nữa về những người thợ lò quyết không chịu rời nhau trong cơn hoạn nạn, vẻ tình cảm của gia đình bác Acanh đối với Rêmi, về anh Bốp... đã để lại ấn tượng đẹp mãi cho người đọc.
Khi viết về người phụ nữ quý tộc — bà Miligơn - tác giả đã không giấu nổi sự
đặc biệt trân trọng và ngưỡng mộ. Bà Miligơn được xây dựng là một con người
hoàn hảo cả về nhan sắc và đức độ. Mỗi cử chỉ, mỗi việc làm của bà đều toát lên 197
sự dịu dàng thánh thiện. Đây là con người tuyệt điệu tới mức không tưởng. Có lẽ đây cũng là niêm mơ ước của tác giả, như là nỗi khát khao bùng lên từ một hiện thực rất đổi đau lòng mà ông đã thể hiện phần nào trong tác phẩm.
2.3. Một ngòi bút trữ tình đôi đào chất thơ
Lồng trong những nội dung trên là một bút pháp trữ tình đổi đào chất thơ.
Theo bước chân của Rêmi là những trang miêu tả thiên nhiên thật tuyệt diệu.
Thiên nhiên trải dài vô tận, thơ mộng có, hùng vĩ có, địu dàng êm ái có mà dữ
rùng rợn cũng nhiều. Con người được thả hồn bay bổng cùng thiên nhiên. Đặc biệt thiên nhiên ấy còn được cảm nhận bằng chính cảm giác phong phú của tuổi thơ nên càng sinh động và hấp dẫn. Ngồi bút của Hecto Malô đã làm chủ được một không gian rộng lớn với những trang viết hào phóng, bay bổng, làm người đọc có cảm giác như cũng đang được tham dự vào một cuộc phiêu lưu thật kì thú.
Tóm lại, Không gia đình là cuốn tiểu thuyết viết cho thiếu nhỉ không những thành công ở Pháp mà còn nổi tiếng ở nhiều nước trên thế giới. Nét đặc sắc của Hecto Malô là chỗ ông đã biết cách dẫn dắt người đọc đi vào thế giới trẻ thơ bằng chính những phát hiện tâm lí tài tình và sự tưởng tượng phong phú, cùng với ngòi
bút đầy xúc cảm, trữ tình đến lạ lùng của ông.
Tiểu thuyết đã đẻ cập tới nhiều vấn đề của hiện thực xã hội, xen lẫn miêu tả nhiều cảnh sắc thiên nhiên làm cho người đọc không cảm thấy gò bó. Tác phẩm thấm đượm một tỉnh thần nhân đạo cao cả, cùng với văn phong uyển chuyển, tỉnh tế tạo nên sức hấp dẫn cho người đọc, đồng thời có giá trị giáo dục sâu sắc đối với
trẻ thơ.
HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
1. TÀI LIỆU THAM KHAO
Hecto Malô. Không gia đình (Huỳnh Lý dịch). Nxb Kim Đồng, H., 1987.
2... Nhiều tác giả. Từ điển Văn học, tập 1. Nxb Khoa học Xã hội, H., 1983.