Bài tóm tắt phần chương XV Kinh tế Vi mô

Qua ví dụ này, ta nói Microsoft có độc quyền trong thị trường hệ điều hành Windows - So sánh ta thấy công ty trong thị trường cạnh tranh sẽ áp mức giá cho sản phẩm theo mức giá thị trườn

Bài tóm tắt phần chương XV Kinh tế Vi mô

Nhóm 7 – quản trị kinh doanh 37

1) Điền Thị Ngọc Linh

2) Thái Kim Ngọc

3) Tạ Văn Nhật

PHẦN 1: KHÁI NIỆM ĐỘC QUYỀN LÀ GÌ (Learn why some martket have only one seller)

Nếu bạn sở hữu một máy tính cá nhân, ắt hẳn nó đang sử dụng một phiên bản của hệ điều hành Windows của Microsoft Khi Microsoft lần đầu tiên sáng lập ra hệ điều hành Windows cách đây vài năm, chính phủ đã cho phép họ giữ bản quyền Tức là cho họ độc quyền bán và tạo bản copy của hệ điều hành Windows Nên nếu một người muốn mua bản copy của Windows thì họ phải trả với mức giá là 50$ - mức giá Microsoft đã đặt ra cho sản phẩm của mình

Qua ví dụ này, ta nói Microsoft có độc quyền trong thị trường hệ điều hành Windows

- So sánh ta thấy công ty trong thị trường cạnh tranh sẽ áp mức giá cho sản phẩm theo mức giá thị trường và sẽ chọn số lượng sản phẩm sao cho giá bằng với chi phí biên Trong khi

đó, công ty độc quyền sẽ áp dụng mức giá vượt hơn so với giá chi phí biên

A competitive firm takes the price of its output as given by the market and then

chooses the quantity it will supply so that price equals marginal cost By contrast,

the price charged by a monopoly exceeds marginal cost

- Nhưng không phải lúc nào công ty độc quyền cũng có thể áp dụng mức giá nào mà họ muốn, vì giá quá cao có thể làm cho số lượng khách hàng mua sản phẩm của họ giảm

- Có rất nhiều các để Chính phủ phản ứng với vấn đề độc quyền của các công ty Chẳng hạn như chính phủ Mỹ đã ngăn chặn Microsoft sát nhập với Intuit – tức là ngăn chặn tập trung hết sức mạnh thị trường vào một công ty, dẫn đến sự mất kiểm soát về giá do độc quyền

1) TẠI SAO LẠI CÓ ĐỘC QUYỀN

- Một công ty gọi là độc quyền khi nó là công ty cung cấp duy nhất của một loại sản phẩm

và sản phẩm ấy không có thay thế Điều cơ bản tạo ra độc quyền là “ rào cản gia nhập” (barriers to entry) – công ty độc quyền duy trì làm nhà phân phối duy nhất của sản phầm khi trong thị trường không có công ty nào gia nhập vào thị trường và cạnh tranh với nó

- Rào cản gia nhập sẽ được tạo ra từ 3 yếu tố sau đây:

+ Duy nhất một công ty sở hữu nguồn tài nguyên quý giá

+ Chính phủ cho một công ty nào đó độc quyền sản xuất một sản phẩm hay dịch vụ nào đó

+ Chi phí sản xuất ra sản phẩm với một công ty trong thị trường sẽ hiệu quả hơn là có một số lượng lớn công ty sản xuất

A) NGUỒN TÀI NGUYÊN ĐỘC QUYỀN (MONOPOLY RESOURCES )

- Ví dụ điển hình là DeBeers, một công ty sản xuất kim cương ở Nam Châu Phi Vì họ sở hữu 80% sản xuất của thế giới về kim cương

Vậy sức mạnh thị trường của họ là bao nhiêu? Câu trả lời phụ thuộc vào việc liệu có nhiều sản phẩm thay thế cho mặt hàng này không? Nếu như người tiêu dùng xem đá quý giống như một sự thay thế cho kim cương thì họ sẽ dễ dàng chuyển sang mua sản phẩm khác, còn ngược lại, nếu người tiêu dùng thấy được sự khác biệt của kim cương và các loại đá quý thì hiển nhiên, Debeers có thể tăng giá sản phẩm của mình Cũng chính vì lí

do này, Debeers đã phải trả một chi phí rất cao cho việc quảng cáo, nhằm thay đổi góc nhìn và nhận định của người tiêu dùng

B) ĐỘC QUYỀN DO CHÍNH PHỦ TẠO RA

Trong nhiều trường hợp, sự độc quyền xuất hiện là do chính phủ đã cho một người hay một công ty độc quyền bán hàng hoá hay dịch vụ nào đó Có một thời, vua ban quyền này cho bạn bè và đồng minh của họ Trong thời đại khác, chính phủ ban hành độc quyền vì việc này có thể đóng góp cho lợi ích xã hội

Vd: Chính phủ Mỹ đã cho công ty Network solutions độc quyền giữ thông tin của bất cứ trang web com, net hay org nào, vì các thông tin này cần được tập trung lại và phân tích

Các bằng sáng chế và luật bản quyền chính là cách mà chính phủ tạo ra độc quyền phục

vụ cho lợi ích xã hội Khi một công ty dược phẩm tạo ra một loại thuốc mới, hay khi một tác giả hoàn thành một quyển sách, họ đều có thể giữ bản quyền Bản quyền – nói cách khác, chính là sự đảm bảo của nhà nước rằng không một ai có thế bán hay in ấn sản phẩm của họ mà không có sự cho phép từ chủ sở hữu

Tác dụng của bằng sáng chế và luật bản quyền, đó là làm cho giá tăng lên so với thị trường cạnh tranh Nó vừa giúp cho nhà sản xuất thu được lợi nhuận cao, vừa tạo ra động lực cho các hoạt động sáng tạo khác

C) ĐỘC QUYỀN TỰ NHIÊN

Một công ty gọi là độc quyền tự nhiên khi nó có thể cung cấp một sản phẩm hay dịch vụ nào đó cho cả thị trường với chi phí nhỏ hơn khi hai hay nhiều công ty cùng cung cấp sản phẩm ấy Hình 15.1 cho thấy tổng chi phí trung bình trên phạm vi liên quan đến sản lượng (bởi vì ATC = TC / Q), nên với một sản lượng cho trước, thì càng nhiều công ty tham gia sản xuất sản phẩm, số sản lượng trên mỗi công ty càng ít và tổng chi phí trung bình càng nhiều

Một ví dụ điển hình của việc độc quyền tự nhiên là sự phân phối nước Để cung cấp nước cho dân cư của một tỉnh thì một công ty cần xây dựng mạng lưới ống nước xuyên suốt tỉnh đó Nếu hai hay nhiều công ty khác cùng cạnh tranh để cung cấp dịch vụ này, thì mỗi công ty lại phải mất chi phí cho việc sửa chữa và xây dựng mạng lưới Do đó, tổng chi

phí trung bình cho nước sẽ chỉ là nhỏ nhất khi chỉ có một công ty cung cấp cho cả thị trường

Khi một công ty là độc quyền tự nhiên, nó rất ít khi quan tâm đến việc sẽ có công ty mới làm xói mòn đi sức mạnh độc quyền của nó Lợi nhuận của một công ty độc quyền lúc nào cũng là yếu tố hấp dẫn để thu hút các công ty mới tham gia vào thị trường, làm cho thị trường trở nên cạnh tranh hơn Tuy nhiên, nếu gia nhập vào một thị trường mà đã có một công ty khác độc quyền tự nhiên thì lại hoàn toàn không hấp dẫn tí nào khi các công ty mới biết rằng họ không những chỉ có được một phần nhỏ của thị trường, mà còn không hề được hưởng chi phí thấp như công ty độc quyền đã được hưởng

Trong một số trường hợp, kích thước của thị trường cũng ảnh hưởng tới độc quyền tự nhiên Giả

sử trường hợp có một chiếc cầu bắc ngang qua con sông Khi dân số nhỏ, chiếc cầu không được

sử dụng thường xuyên, không hề bị tắc nghẽn, một mình nó có thể thoả mãn nhu cầu đi lại của mọi người dân, với một mức giá thấp nhất Khi đó, chiếc cầu này là độc quyền tự nhiên Nhưng khi dân số tăng lên, chiếc cầu trở nên tắc nghẽn Để thoả mãn nhu cầu đi lại thì cần thiết phải có thêm hai hay ba chiếc cầu nữa cùng bắc qua con sông Do đó, khi thị trường mở rộng, một thị trường độc quyền tự nhiên có thể biến thành thị trường cạnh tranh

2) CÁCH NHÀ ĐỘC QUYỀN ĐƯA RA QUYẾT ĐỊNH SẢN XUẤT

VÀ GIÁ CẢ

A) ĐỘC QUYỀN VÀ CẠNH TRANH

Điều khác biệt mấu chốt của một công ty cạnh tranh và một công ty độc quyền là khả năng ảnh hưởng tới giá của công ty độc quyền Công ty cạnh tranh sẽ áp dụng mức giá sản phẩm của mình theo giá của thị trường, trong khi công ty độc quyền, vì là nhà phân phối duy nhất, nên có thể tạo

ra giá sản phẩm thông qua đánh giá sản lượng mà nó cung cấp cho thị trường

Một cách để nhận ra sự khác biệt này là nhìn vào đường cầu của hai thị trường này

+ Đường cầu của thị trường cạnh tranh là đường nằm ngang Với cùng một mức giá, công ty cạnh tranh có thể sản xuất sản lượng sản phẩm mà nó muốn Mặt khác, vì công ty cạnh tranh phải đối mặt với việc sản phẩm của nó có thể có rất nhiều mặt hàng thay thế khác, nên đường cầu

là co giãn hoàn toàn

+ Trong khi đó, vì công ty độc quyền là nhà phân phối duy nhất, nên đường cầu của nó chính là đường cầu của thị trường Công ty độc quyền sẽ muốn bán sản phẩm ở một mức giá cao và sản lượng nhiều Bằng cách điều chỉnh số lượng sản xuất, công ty độc quyền có thể chọn bất kì điểm nào trên đường cầu, nhưng nó không thể chọn điểm ngoài đường cầu

Vậy một công ty độc quyền sẽ chọn điểm nào của đường cầu?

DOANH THU CỦA CÔNG TY ĐỘC QUYỀN

Giả sử một tỉnh chỉ có một công ty cung cấp nước Bảng sau cho thấy doanh thu của công ty phụ thuộc vào lượng nước mà công ty đó sản xuất

Qua bảng trên, ta rút ra kết luận quan trọng là: Doanh thu biên của công ty độc quyền luôn thấp hơn giá của hàng hoá Điều này xảy ra là do công ty độc quyền có đường cầu là một đường dốc

Để tăng sản lượng hàng hoá, công ty độc quyền chỉ có thể giảm giá của hàng hoá xuống

Doanh thu biên của công ty độc quyền và công ty cạnh tranh rất khác nhau Trong khi công ty độc quyền tăng sản lượng sản phẩm, thì nó sẽ có hai ảnh hưởng đến tổng doanh thu:

+ Ảnh hưởng đến sản lượng: Q tăng lên

+ Ảnh hưởng giá: P giảm

Vì công ty cạnh tranh có thể sản xuất ở bất kì sản lượng nào mà nó muốn với giá thị trường nên

sẽ không có tác dụng đến giá Doanh thu biên sẽ bằng với giá của sản phẩm

Hình 15.3 diễn tả đường cầu và đường doanh thu biên của công ty độc quyền Hai đường này luôn bắt đầu từ một điểm, vì doanh thu biên của đơn vị sản phẩm đầu tiên bán ra luôn bằng với giá của sản phẩm Và, như đã bàn ở trên, doanh thu biên của công ty độc quyền sẽ nhỏ hơn giá

cả sản phẩm, do đó, đường doanh thu biên nhỏ hơn đường cầu

- Điều gì đã xảy ra với đường cung của công ty độc quyền: Đường cung chỉ ra cho ta thấy sản lượng mà công ty sẽ chọn để cung ứng tương đương với một mức giá cho sẵn nào đó Điều này hoàn toàn hợp lý khi ta đang bàn về công ty cạnh tranh, vì giá của họ phụ thuộc vào giá thị trường Nhưng công ty độc quyền thị lại là người tạo ra giá, nên điều này không hợp lý vì chính nhà độc quyền chọn mức giá ngay cùng thời điểm nó sản xuất ra sản phẩm

TỐI ĐA HOÁ LỢI NHUẬN

Để tối đa hoá lợi nhuận, trong thị trường cạnh tranh, thì giá cả sản phẩm sẽ bằng với doanh thu biên Nhưng trong thị trường độc quyền, giá cả sản phẩm phải lớn hơn doanh thu biên

LỢI NHUẬN CỦA CÔNG TY ĐỘC QUYỀN

Công ty độc quyền có thể tạo ra bao nhiêu lợi nhuận? Đầu tiên, chúng ta cùng nhớ lại công thức:

Profit = TR – TC

Có thể viết lại như sau:

Profit = (TR / Q – TC / Q) X Q

TR/Q là doanh thu trung bình, mà doanh thu trung bình bằng với giá, và TC/Q bằng với tổng chi phí trung bình nên công thức trên:

Profit = (P – ATC ) X Q

(TRONG HÌNH 15.5: chiều cao của hình chữ nhật= giá độc quyền – tổng chi phí trung bình = lợi nhuận / mỗi đơn vị bán được

Chiều rộng của hình chữ nhật = sản lượng bán được Qmax

Như vậy diện tích của hình chính là tổng doanh thu của nhà kinh doanh độc quyền)

Nghiên cứu tình huống: Thuốc độc quyền so với thuốc nói chung

Theo như nghiên cứu của chúng tôi, giá cả của hàng hoá thì hoàn toàn khác biệt ở thị trường độc quyền và thị trường cạnh tranh Một nơi để ta có thể kiểm tra lú thuyết này là thị trường cho các loại thuốc dược phẩm, bởi vì thị trường này tồn tại cả hai cấu trúc trên Khi một công ty chế tạo

ra một loại thuốc mới, Luật Sáng Chế sẽ cung cấp cho các công ty quyền độc quyền bán loại

thuốc đó Tuy nhiên, khi bằng sáng chế của công ty ấy hết thời hạn, thì công ty khác cũng có thể sản xuất và bán loại thuốc đó Khi ấy, thị trường chuyển từ thị trường độc quyền sang thị trường cạnh tranh

Những gì nên xảy ra với giá của một loại thuốc khi bằng sáng chế hết ?

Hình 15-6 cho thấy thị trường cho một loại thuốc điển hình Trong đồ thị này , chi phí cận biên sản xuất thuốc là không đổi (Đây là khoảng đúng đối với nhiều loại thuốc.) Trong quá trình hiệu lực bằng sáng chế , các công ty độc quyền tối đa hóa lợi nhuận bằng cách sản xuất số lượng

mà tại đó doanh thu biên bằng chi phí biên và áp dụng một mức giá cao hơn chi phí cận biên Nhưng khi bằng sáng chế hết hạn, lợi nhuận từ việc sản xuất thuốc thúc đẩy các doanh nghiệp mới tham gia thị trường Khi thị trường trở nên cạnh tranh hơn, giá sẽ giảm xuống bằng chi phí cận biên

Kinh nghiệm trong thực tế cho thấy phù hợp với lý thuyết Khi bằng sáng chế về một loại thuốc hết hạn, các công ty khác nhanh chóng gia nhập vào thị trường và bắt đầu bán cái gọi là sản phẩm thuốc nói chung mà có thành phần hoá học giống hệt với sản phẩm của công ty cựu độc quyền Và cũng giống như phân tích của chúng tôi dự đoán, giá của các sản phầm thuốc trong thị trường cạnh tranh là thấp hơn mức giá mà nhà độc quyền đã đưa ra

Tuy nhiên, việc hết hạn bằng sáng chế không làm cho công ty độc quyền mất tất cả các sức mạnh thị trường của nó Một số người tiêu dùng vẫn trung thành với các thuốc có nhãn hiệu này, có lẽ

vì lo sợ rằng các loại thuốc mới là không thực sự giống như thuốc họ đã được sử dụng trong nhiều năm Kết quả là , nhà độc quyền trước đây có thể tiếp tục tính giá ít nhất phần nào cao hơn giá phí của đối thủ cạnh tranh mới

THỊ TRƯỜNG THUỐC

Khi một bằng sáng chế cho phép một công ty độc quyền bán thuốc, công ty sẽ áp dụng chi phí độc quyền trên mức chi phí cận biên sản xuất thuốc Khi bằng sáng chế về loại thuốc đó đã hết hạn, các công ty mới tham gia thị trường, làm cho thị trường cạnh tranh hơn Kết quả là, giá giảm từ độc quyền sang chi phí cận biên

CHI PHÍ PHÚC LỢI CỦA ĐỘC QUYỀN

Độc quyền có phải là một cách tốt để tổ chức một thị trường? Chúng ta đã thấy rằng công ty độc quyền, trái ngược với một công ty cạnh tranh, áp dụng giá trên chi phí cận biên Từ góc nhìn của người tiêu dùng, việc giá cao làm cho họ không hài lòng Trong khi đó, công ty độc quyền thì đang kiếm lợi nhuận từ mức giá cao này Từ góc nhìn của các chủ sở hữu của công ty, giá cao làm cho họ rất hài lòng Liệu lợi ích cho chủ sở hữu của công ty có vượt quá chi phí đối với người tiêu dùng?

Chúng ta có thể trả lời câu hỏi này bằng cách sử dụng loại phân tích chúng ta đã thấy lần đầu trong Chương 7 Nhưng trong chương này, chúng ta sử dụng tổng thặng dư như là một phép đo lường sự thịnh vượng của nền kinh tế

Nhắc lại kiến thức: Tổng thặng dư là tổng của thặng dư tiêu dùng và thặng dư sản xuất

Thặng dư tiêu dùng là giá mà người tiêu dùng sẵn lòng trả cho một hàng hoá trừ đi số tiền

họ thực sự phải cho nó Thặng dư sản xuất là lượng nhà sản xuất nhận được cho một

hàng hoá trừ đi chi phí sản xuất Trong trường hợp này, chỉ có một nhà sản xuất duy nhất: nhà sản xuất độc quyền

Chắc bạn có thể đã có thể đoán được kết quả phân tích này Trong Chương 7, chúng ta kết luận rằng sự cân bằng giữa cung và cầu trong thị trường cạnh tranh không chỉ là một kết quả tự nhiên

mà là một kết quả được mong muốn Cụ thể là bàn tay vô hình của thị trường dẫn đến sự phân bổ nguồn lực làm cho tổng thặng dư đạt giá trị lớn nhất có thể có Bởi vì sự phân bổ các nguồn lực ở thị trường độc quyền khác với thị trường cạnh tranh, nên kết quả không để tối đa hóa sự thịnh vượng của nền kinh tế

TỔN THẤT TẢI TRỌNG DO THUẾ (TỔN THẤT VÔ ÍCH DO THUẾ - DEADWEIGHT LOSS)

Chúng ta bắt đầu bằng cách xem xét những gì các công ty độc quyền sẽ làm nếu chúng được điều hành bởi một nhà làm kế hoạch từ thiện xã hội Các nhà kế hoạch xã hội đặt mối quan tâm không chỉ về lợi nhuận thu được của chủ sở hữu của công ty mà còn về những lợi ích nhận được

từ người tiêu dùng Nhà kế hoạch sẽ cố gắng tối đa hóa tổng thặng dư (lượng này bằng với thặng

dư sản xuất cộng với thặng dư tiêu dùng) Hãy nhớ rằng tổng thặng dư bằng với giá trị của hàng hóa cho người tiêu dùng trừ đi các chi phí sản xuất hàng hoá phát sinh nhà sản xuất độc quyền (Trong hình 15.7):

- Đường cầu thể hiện giá trị sản phẩm đối với người tiêu dùng, đo lường bởi sự sẵn lòng chi trả cho sản phẩm

- Đường chi phí biên thể hiện chi phí của nhà sản xuất

Khi một nhà kế hoạch xã hội điều hành công ty độc quyền, công ty sẽ nhận được doanh thu của mình bằng việc áp định giá mà khi đó, đường cầu và đường chi phí biên cắt nhau:

( dưới đường này, thì giá trị cho người tiêu dùng lớn hơn giá trị cho nhà sản xuất, và trên đường này thì ngược lại)

Chúng ta có thể đo lường chi phí phúc lợi của công ty độc quyền bằng cách so sánh sản lượng

mà nhà độc quyền chọn, so với sản lượng mà một nhà kế hoạch xã hội chọn

Như vậy ta kết luận rằng: Khi một nhà độc quyền điều hành công ty của mình, họ sẽ chọn sản xuất và bán sản phẩm mà khi đó đường doanh thu biên và đường chi phí biên cắt nhau Nhưng đối với một nhà hoạch định kế hoạch xã hội thì họ sẽ chọn điểm mà đường cầu và chi phí biên cắt nhau