BÀI TIỂU LUẬN MÔN KINH TẾ VĨ MÔ

LỜI MỞ ĐẦUKinh tế xã hội nước ta những năm gần đây diễn ra trong bối cảnh tình hình thế giới và trong nước có nhiều biến động phức tạp, khó lường, giá dầu thô và giá nhiều loại nguyên li

LỜI MỞ ĐẦU

Kinh tế xã hội nước ta những năm gần đây diễn ra trong bối cảnh tình hình thế giới

và trong nước có nhiều biến động phức tạp, khó lường, giá dầu thô và giá nhiều loại nguyên liệu, hàng hóa khác trên thị trường thế giới tăng mạnh kéo theo sự tănggiá ở mức cao của hầu hết các mặt hàng trong nước, lạm phát xảy ra tại nhiều nướctrên thế giới, khủng hoảng tài chính toàn cầu dẫn đến một số nền kinh tế lớn suy thoái, kinh tế thế giới suy giảm, thiên tai, dịch bệnh đối với cây trồng vật nuôi xảy

ra liên tiếp trên địa bàn cả nước gây ảnh hưởng lớn đến sản xuất và đới sống dân

cư Trước tình hình đó, nhờ sự chỉ đạo kịp thời, quyết liệt của Đảng, Quốc hội, chính phủ, sự cố gắng khắc phục khó khăn của các bộ, ngành, địa phương, các tập đoàn, doanh ngiệp, các cơ sở sản xuất và của toàn dân nên kinh tế xã hội nước ta từng bước vượt qua khó khăn, thách thức

Vì vậy, việc nghiên cứu về tình hình kinh tế của những năm gần đây rất quan trọng, và cần thiết, để biết được thực trạng phát triển của nước ta trong những năn đây, đề ra các hướng giải quyết, định hướng trong tương lai

II Chính sách vĩ mô của nhà nước Việt Nam trong thời kì 2008 đến nay

Khái niệm: Chính sách kinh tế vĩ mô là các chính sách kinh tế nhằm mục đích

ổn định kinh tế vĩ mô và đạt trạng thái toàn dụng lao động Hai chính sách kinh tế

vĩ mô quan trọng là chính sách tài chính và chính sách tiền tệ Chính sách kinh tế

vĩ mô còn được gọi là chính sách quản lý tổng cầu vì nó tác động đến phía cầu của nền kinh tế

a Chính sách tài khóa (fiscal policy) trong kinh tế học vĩ mô là chính sách thông qua chế độ thuế và đầu tư công cộng để tác động tới nền kinh tế Chính sách tài khóa cùng với chính sách tiền tệ là các chính sách kinh tế vĩ mô quan trọng, nhằm

ổn định và phát triển kinh tế

Tác dụng:

Chính sách tài khoá: Khi nền kinh tế đang ở tình trạng suy thoái, nhà nước có thể giảm thuế, tăng chi tiêu (đầu tư công cộng) để chống lại Chính sách tài chính như thế gọi là chính sách tài chính nới lỏng

Ngược lại, khi nền kinh tế ở tình trạng lạm phát và có hiện tượng nóng, thì nhà nước có thể tăng thuế và giảm chi tiêu của mình để ngăn cho nền kinh tế khỏi rơi

vào tình trạng quá nóng dẫn tới đổ vỡ Chính sách tài khóa như thế này gọi là chínhsách tài khóa thắt chặt.

b Chính sách lưu thông tiền tệ hay chính sách tiền tệ (monetary policy) là quá trình quản lý cung tiền (money supply) của cơ quan quản lý tiền tệ (có thể là ngân hàng trung ương), thường là hướng tới một lãi suất mong muốn (targeting interest rate) để đạt được những mục đích ổn định và tăng trưởng kinh tế - như kiềm chế lạm phát, duy trì ổn định tỷ giá hối đoái, đạt được toàn dụng lao động hay tăng trưởng kinh tế Chính sách lưu thông tiền tệ bao gồm việc thay đổi các loại lãi suất nhất định, có thể trực tiếp hay gián tiếp thông qua các nghiệp vụ thị trường mở; quiđịnh mức dự trữ bắt buộc; hoặc trao đổi trên thị trường ngoại hối

Mục tiêu của chính sách tiền tệ:

Chính sách tiền tệ nhắm vào hai mục tiêu là lãi suất và lượng cung tiền Thông thường, không thể thực hiện đồng thời hai mục tiêu này Chỉ để điều tiết chu kỳ kinh tế ở tình trạng bình thường, thì mục tiêu lãi suất được lựa chọn Còn khi kinh

tế quá nóng hay kinh tế quá lạnh, chính sách tiền tệ sẽ nhằm vào mục tiêu trực tiếp hơn, đó là lượng cung tiền

Nghiệp vụ thị trường mở là hoạt động mua và bán trái phiếu chính phủ của FED Khi FED mua trái phiếu của công chúng, số đô-la mà nó trả cho trái phiếu làm tăngtiền cơ sở và qua đó làm tăng cung tiền Khi FED bán trái phiếu cho công chúng,

số đô-la mà nó nhận làm giảm tiền cơ sở và bởi vậy làm giảm cung tiền Nghiệp vụthị trường mở là công cụ chính sách được Fed sử dụng thường xuyên nhất Trên thực tế, FED thực hiện nghiệp vụ này trên thị trường chứng khoán New York hàng ngày

c Chính sách đối ngoại bao gồm các chính sách ngoại thương và quản lý thị

trường ngoại hối

Chính sách kinh tế đối ngoại liên quan đến việc mở cửa nền kinh tế Nó bao gồm các chính sách thương mại, chính sách đối với tài khoản vốn

Một nền kinh tế mở là một nền kinh tế có giao dịch với các nền kinh tế khác Nền kinh tế này trái với một nền kinh tế đóng cửa trong đó không có xuất khẩu, không

có nhập khẩu, không có các dòng di chuyển vốn

Cụ thể, nền kinh tế này mua và bán hàng hóa và dịch vụ trên thị trường sản phẩm thế giới; mua và bán các tài sản vốn trên thị trường tài chính thế giới Trong nền kinh tế mở, ngoài các biến số kinh tế vĩ mô giống trong nền kinh tế khép kín như

sản lượng, tỷ lệ thất nghiệp, lạm phát, còn có biến số kinh tế vĩ mô quan trọng khácnhư xuất khẩu ròng (tài khoản vãng lai), luồng vốn ròng (tài khoản vốn), tỷ giá hối đoái.

d Chính sách thu nhập là chính sách của chính phủ tác động trực tiếp đến tiền công, giá cả với mục đích chính là để kiềm chế lạm phát Chính sách này sử dụng nhiều loại công cụ, từ các công cụ có tính chất cứng rắn như giá, lương, những chỉ dẫn chung để ấn định tiền công và giá cả, những quy tắc pháp lý ràng buộc sự thay đổi giá cả và tiên lương, đến những công cụ mềm dẻo hơn như việc hướng dẫn khuyến khích bằng thuế thu nhập chính sách nầy sử dụng nhiều công cụ như giá (P), lương (W), những chỉ dẫn chung để ấn định tiền công và giá cả, những quy tắcpháp lý ràng buộc sự thay đổi giá cả và tiền lương Ngoài ra chính phủ còn sử dụng những công cụ mềm dẻo như việc hướng dẫn, khuyến khích bằng thuế thu nhập - chính sách thu nhập gọi chính xác là chính sách giá cả tiền lương - Muốn lạm phát chậm lại, cần kiềm chế việc tăng cung tiền và chi tiêu của chính phủ - Kiểm soát lạm phát là một mục tiêu lớn thì chính phủ tìm cách đảm bảo giá cả ổn định

- Hệ thống pháp luật Hệ thống pháp luật là một công cụ quản lý vĩ mô của Nhà nước, nó tạo ra khuôn khổ pháp luật cho các chủ thể kinh tế hoạt động,

phát huy mặt tích cực và hạn chế mặt tiêu cực của cơ chế thị trường, bảo đảm cho nền kinh tế phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa Hệ thống pháp luật bao trùm mọi hoạt động kinh tế - xã hội, bao gồm những điều luật cơ bản về hoạt động của các doanh nghiệp (Luật Doanh nghiệp), về hợp đồng kinh tế, về bảo hộ lao động, bảo hiểm xã hội, bảo vệ môi trường, v.v Các luật đó điều chỉnh hành vi của

các chủ thể kinh tế, buộc các doanh nghiệp phải chấp nhận sự điều tiết của Nhà nước.

- Kế hoạch hoá Cơ chế vận hành nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ

nghĩa là kế hoạch kết hợp với thị trường Kế hoạch và thị trường là hai công cụ quản lý của Nhà nước, chúng được kết hợp chặt chẽ với nhau Sự điều tiết của thị trường là cơ sở phân phối các nguồn lực, còn kế hoạch khắc phục tính tự phát

của thị trường, làm cho nền kinh tế phát triển theo định hướng của kế hoạch Kế hoạch nói ở đây được hoạch định trên cơ sở thị trường, bao quát tất cả các thành phần kinh tế, tất cả các quan hệ kinh tế, kể cả quan hệ thị trường

- Lực lượng kinh tế của Nhà nước Nhà nước quản lý nền kinh tế không chỉ bằng các công cụ pháp luật, kế hoạch hoá, mà còn bằng lực lượng kinh tế của Nhà nước

và tập thể để chúng dần dần trở thành nền tảng của nền kinh tế, hỗ trợ các thành phần kinh tế khác phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa, thúc đẩy sự tăng

trưởng kinh tế nhanh và bền vững Nhờ đó Nhà nước có sức mạnh vật chất để điều tiết, hướng dẫn nền kinh tế theo mục tiêu kinh tế - xã hội do kế hoạch đặt ra.

- Chính sách tài chính và tiền tệ Đối với nền kinh tế thị trường, Nhà nước quản lý

bằng các biện pháp kinh tế là chủ yếu Những biện pháp kinh tế điều tiết vĩ mô của Nhà nước chủ yếu là chính sách tài chính và chính sách tiền tệ.

Chính sách tài chính, đặc biệt là ngân sách nhà nước có ảnh hưởng quyết định

đến sự phát triển của toàn bộ nền kinh tế và xã hội Thông qua việc hình thành và

sử dụng ngân sách nhà nước, Nhà nước điều chỉnh phân bố các nguồn lực kinh tế, xây dựng kết cấu hạ tầng, bảo đảm công bằng trong phân phối và thực hiện các

chức năng của mình Nội dung của ngân sách nhà nước bao gồm các khoản thu và

các khoản chi Bộ phận chủ yếu của các khoản thu là thuế Chính sách thuế đúng

đắn không chỉ tạo nguồn thu cho ngân sách, mà còn khuyến khích sản xuất, điều tiết tiêu dùng.

Chính sách tiền tệ Là một công cụ quản lý vĩ mô trọng yếu, vai trò của nó

trong điều tiết kinh tế vĩ mô ngày càng tăng cùng với sự phát triển của kinh tế thị

trường định hướng xã hội chủ nghĩa Chính sách tiền tệ phải khống chế được lượngtiền phát hành và tổng quy mô cho tín dụng Trong chính sách tiền tệ, lãi suất là

công cụ quan trọng, là phương tiện điều tiết cung, cầu tiền tệ Việc thắt chặt hay

nới lỏng cung ứng tiền tệ, kìm chế lạm phát thông qua hoạt động của hệ thống ngân hàng sẽ tác động trực tiếp đến nền kinh tế

- Các công cụ điều tiết kinh tế đối ngoại.

Để mở rộng và nâng cao hiệu quả kinh tế đối ngoại, Nhà nước sử dụng nhiều công

cụ, trong đó chủ yếu là thuế xuất - nhập khẩu, bảo đảm tín dụng xuất khẩu, trợ cấp xuất khẩu Thông qua các công cụ đó, Nhà nước có thể khuyến khích xuất khẩu,

bảo hộ hợp lý sản xuất trong nước, nâng cao khả năng cạnh tranh hàng hoá của nước ta; giữ vững được độc lập, chủ quyền, bảo vệ được lợi ích quốc gia trong

quan hệ kinh tế quốc tế.

Trên đây là các công cụ mà Nhà nước Việt Nam sử dụng để điều tiết vĩ mô nền

kinh tế Chúng ta sẽ đi sâu nghiên cứu một số công cụ chủ yếu ở các chương tiếp

sau

Ngày nay, tuy không can thiệp trực tiếp vào thị trường, nhưng các công cụ quản lý

vĩ mô của Chính phủ (bàn tay hữu hình) là rất quan trọng khi nền kinh tế gặp khó khăn, như thực tiễn đã chứng minh.

Cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 đang bộc lộ những tín hiệu và động thái chưa từng có, đánh dấu bước ngoặt xuống dốc thời kỳ hoàng kim chủ nghĩa tư bản

tự do Mỹ

Các chính phủ ra tay

Nếu như sự lạm dụng cho vay dưới chuẩn, được sự dung túng của Chính phủ Mỹ

và sự bùng nổ các công cụ nợ phái sinh trên thị trường tài chính toàn cầu gây ra tình trạng đầu cơ quá mức và mất khả năng thanh toán trên thị trường bất động sản

là căn nguyên trực tiếp, thì chính các thể chế thị trường tự do cao độ, thiên vị các lợi ích cá nhân và cục bộ, nới lỏng kiểm soát ở Mỹ mới là căn nguyên sâu xa và chủ yếu gây ra khủng hoảng Giờ đây, Chính phủ Mỹ phải tung nhiều gói cứu trợ trị giá hàng trăm tỷ USD hòng cứu vãn ngành NH, công nghiệp ô tô…đang bên bờ vực phá sản

Theo gương Mỹ, liệu pháp “bàn tay nhà nước” lan rộng nhanh chóng trong một loạt các nước có nền kinh tế thị trường phát triển Theo đó, ngày 28/9/2008, Chính phủ Anh đã quốc hữu hóa NH Bradford & Bingley tốn kém 25 tỷ USD Ngày 29/9/2008, các nước Bỉ, Hà Lan và Luxembourg đã phải cùng nhau quốc hữu hóa

bộ phận tài chính của Tập đoàn Fortis - NH lớn nhất nước Bỉ Ngày 6/10/2008, NHBNP Paribas của Pháp đã chính thức tiếp nhận kiểm soát cổ phần của Fortis ở Bỉ

và Luxembourg Bà Merkel, Thủ tướng Đức đã tuyên bố, nước Đức sẽ không để cho một công ty tài chính nào bị lụn bại, vì sẽ gây ảnh hưởng xấu cho toàn hệ thống Bởi vậy, Chính phủ Đức và Bundesbank đã phải bỏ ra 50 tỷ Euro để cứu nguy cho Hypo Real Estate - một tổ chức cho vay thương mại lớn thứ hai ở Đức chuyên cho vay trong lĩnh vực bất động sản, khỏi bị phá sản

Chính phủ lceland cũng đã chi 600 triệu Euro để kiểm soát cổ phần của Glitnir Banh của nước này để tránh sự phá sản dây chuyền Nhật Bản cũng sẵn sàng chi hàng trăm tỷ USD để hỗ trợ ổn định hệ thống thị trường tài chính trong nước Các tổ chức IMF hay WB trước đây thường đóng vai trò trung tâm trong cuộc giải quyết khủng hoảng tài chính ở châu Á,thì nay cũng không còn có được vai trò như thế đối với khủng hoảng tài chính ở Mỹ Nhiều nhà lãnh đạo các quốc gia phát triển trên thế giới ngày càng tìm thấy tiếng nói chung, cùng nhấn mạnh giải pháp căn bản cho cuộc khủng hoảng hiện nay là phải "tìm ra được một sự cân bằng mới giữa vai trò của nhà nước và thị trường” Tư duy mới về bàn tay của nhà nước trong một thế giới đang biến đổi ngày càng đậm nét dần.

Thị trường tự do hoàn hảo?

Học thuyết kinh tế "Bàn tay vô hình" được Adam Smith - nhà kinh tế học người Scotland đưa ra trong những năm của thế kỷ XVIII Theo Adam Smith thì "Bàn tay

vô hình” có nghĩa là trong nền kinh tế thị trường, các cá nhân tham gia luôn tìm cách tối đa hóa lợi nhuận cho mình Ai cũng muốn thế cho nên vô hình chung đã thúc đẩy sự phát triển và củng cố lợi ích cho cả cộng đồng Hệ quả của tư tưởng này là chính quyền mỗi quốc gia không cần can thiệp vào cá nhân, DN và nền kinh

tế cứ để tự do hoạt động kinh doanh

Không đồng nhất với quan điểm trên, nhà kinh tế học người Anh, John Maynard Keynes (1883 - 1948) - là một trong 100 người được Tạp chí TIME bầu chọn là những người làm nên thế kỷ XX – đã nêu lên học thuyết mới về lý thuyết tổng cầu – nguyên lý cầu hữu hiệu Keynes cho rằng vào thời kỳ suy thoái kinh tế, nếu tăng lượng cầu đầu tư hàng hóa công cộng (tăng chi tiêu của chính phủ) thì sản xuất và việc làm cũng tăng theo, nhờ đó giúp cho nền kinh tế thoát khỏi thời kỳ suy thoái Thắt chặt chi tiêu trong thời kỳ khủng hoảng càng làm cho khủng hoảng thêm trầmtrọng Qua đó, ông đề cao vai trò của chính phủ trong việc kích cầu trong thời kỳ suy thoái

"Bàn tay hữu hình" hay…

Sáu tháng cuối năm vừa qua, tuy chưa phải là thời gian dài nhưng rõ ràng cũng đủ cho chúng ta suy ngẫm lại về bài học kinh nghiệm sử dụng sức mạnh điều tiết thị trường của nhà nước Từ đầu năm 2008 đến nay, Chính phủ đã thực thi các giải

pháp mạnh như đã kể trên Như thế là chúng ta đã chủ động điều tiết "bàn tay vô hình" của thị trường tự do buộc phải "tuân theo định hướng chủ quan" của mình, vìthế một số mặt hàng thiết yếu, nhạy cảm cho đầu vào sản xuất và cả tiêu dùng như xăng dầu, điện, nước, phân bón trong năm vừa qua về cơ bản vẫn được giữ

nguyên, không tăng hoặc có tăng cũng chỉ ở giá cả của các sản phẩm này trên thị trường thế giới đều đã tăng cao hơn nhiều Điều này đã có tác động tích cực là bảo đảm cho các DN duy trì hoạt động bình thường và không gây ảnh hưởng xấu đến đời sống sinh hoạt hàng ngày của người dân, góp phần ổn định an sinh xã hội như mục tiêu của Chính phủ đã đề ra; ngoài ra cũng góp phần kiềm chế được một phần

sự gia tăng của CPI, của lạm phát

Tuy nhiên, từ kinh nghiệm của thế giới và kể cả Việt Nam trong hơn 20 năm đổi mới vừa qua, nhất là bằng kinh nghiệm từng trải của chúng ta về chống lạm phát thành công trong những năm cuối thập niên 80, đầu thập niên 90 của thế kỷ XX đã cho thấy, cũng cần hết sức lưu ý rằng, mọi sự điều tiết của "bàn tay hữu hình" đó

dù có hiệu quả cao đến đâu cũng chỉ là giải pháp tình thế có tính thời đoạn nhất định Không thể coi đó là giải pháp bất biến, vì nếu cứ kéo dài mãi sẽ là chủ quan duy ý chí, phá vỡ các quy luật khách quan khoa học vốn có của kinh tế thị trường cùng với thực tiễn yêu cầu phát triển sinh động của kinh tế - xã hội nước ta

Nền kinh tế mới của thế giới đang định hình, đòi hỏi tư duy thích ứng về bàn tay quản lý của Nhà nước trong khi thực hiện các nguyên tắc kinh tế thị trường, tránh các cực đoan, phiến diện trong nhận thức, tăng cường sự phối hợp đồng bộ các công cụ và cấp độ quản lý, giám sát chặt chẽ và chủ động xử trí kịp thời các tác động mặt trái của chính sách lựa chọn trong thực tiễn bằng hợp lực của sức mạnh

tổ chức và tài chính trong và ngoài nước, với vai trò trung tâm là Nhà nước Do vậy, sự linh hoạt của Nhà nước trong điều hành kinh tế (hai bàn tay - cả vô hình và hữu hình) mới là yếu tố quan trọng của một nền kinh tế thị trường đúng nghĩa

* GS Đặng Phong – Chuyên gia lịch sử kinh tế Việt Nam: Một thời gian theo

sách của Liên Xô (cũ), nhưng sau khi Liên Xô sụp đổ, ta lại thay đổi chính sách kinh tế Những năm 1992 – 1993, chúng ta đã ứng dụng tư duy kinh tế của người Nhật, nhưng tư duy đó cũng không hẳn phù hợp Do vậy, có thể nói rằng, người Việt Nam vẫn chưa hình thành rõ một hệ thống tư duy kinh tế Điều đó chẳng có gìđáng trách cả Vì để hình thành rõ một hệ thống tư duy kinh tế thì phải có những nhà kinh tế học thực thụ, có thể đưa ra những lý thuyết cho sự phát triển kinh tế

của đất nước Một học thuyết như thế rõ ràng là chưa có Cách của người Việt Nam

là cứ đi sẽ thấy đường

* Ông Vũ Quốc Tuấn – Chuyên gia kinh tế: Thế giới đang bước vào thời đại kinh

tế mới, kinh tế thị trường phải có sự điều tiết thích hợp của Nhà nước Trong đó, sẽyêu cầu cao hơn về tăng cường vai trò của luật pháp, chế tài, điều tiết của Nhà nước, kiểm soát các thể chế thị trường, thắt chặt cho vay tín dụng, thiết lập hệ thống thông tin công khai, minh bạch…Tư duy mới về bàn tay Nhà nước đang và

sẽ ngày càng trở nên rõ nét, bao quát và chi phối toàn bộ các hoạt động trong mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội quốc gia và quốc tế

* TS Lê Đăng Doanh – nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương: Có 2 mô hình về việc phát triển kinh tế thị trường, mô hình kiểu Mỹ

và kiểu Trung Quốc Triết lý của kinh tế thị trường là để cho mọi người tự do quyết định, tự do hoạt động kinh doanh theo pháp luật, nhưng mà các đòn bẩy kinh

tế nó ràng buộc người ta ghê lắm Cho nên, trong kinh tế hiện đại, sự đối nghịch chủ thợ cũng bị đòn bẩy kinh tế ràng buộc Thợ thì nghe chủ là đương nhiên, nhưng chủ ngày nay cũng phải lắng nghe thợ, vì thợ trong một chừng mực nào đó chính là “sức cầu” thị trường Phải nghe theo tiếng “thở” của thị trường

* TS Nguyễn Đức Thành – Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu kinh tế và chính sách (ĐHQG Hà Nội): Những tư tưởng kinh tế nằm sau các chính sách kinh tế ở

Việt Nam kể từ giai đoạn đổi mới đến nay, mặc dù không có trường phái nào rõ rệt, nhưng dường như có một dạng chủ nghĩa Keynes thô sơ phủ bóng lên các chính sách kinh tế của Việt Nam trong suốt thời gian qua Sự vận hành nền kinh tế Việt Nam hiện nay mang nét tương đồng với lý luận tổng cầu của Keynes và có xu hướng nghiêng về trọng kích cầu hơn

* TS Nguyễn Quang A – Viện trưởng Viện nghiên cứu phát triển (IDS): Việc

thắt chặt chính sách tiền tệ của Việt Nam trong thời gian vừa qua, giảm bớt thâm hụt cán cân thương mại, kiểm soát lạm phát…cho thấy, chỉ có Chính phủ mới có những chính sách kiểm soát tầm vĩ mô như vậy Vai trò của bàn tay nhà nước là rõ rồi, không phải bàn cãi, nhất là những nỗ lực trong thắt chặt chính sách tài khóa, tức là chi tiêu công của Chính phủ, chi tiêu của các DNNN Tôi nghĩ, nếu làm tốt được điều này và vài điểm khác, như trợ giúp người nghèo, giúp đỡ các DNNVV

để họ có thể vực dậy thì có thể Việt Nam có cơ hội phục hồi lại nhanh chóng

Bối cảnh tín dụng đình trệ, hệ thống tài chính – ngân hàng bất ổn và nền kinh

tế trong nước đang ngày càng chìm sâu trong khó khăn, bế tắc, tất yếu sẽ buộc các nhà lãnh đạo, quản lý, hoạch định chính sách Việt Nam phải xem xét lại một cách nghiêm khắc thực trạng hệ thống tài chính cùng tính hiệu lực, hiệu quả của mạng lưới an toàn tài chính hiện hành.

Bên cạnh sự trưởng thành khiêm tốn của một số định chế tài chính thực chất, một

số khác đã vụt lớn một cách bất thường, trở thành những tập đoàn lớn dưới các hình thái khác nhau Đáng lo ngại là một số tập đoàn tài chính đã tìm mọi cách láchluật, chọn cấu trúc phức tạp để làm cho hoạt động của họ trở lên không rõ ràng, nhằm tránh sự giám sát hoặc gây hạn chế hiệu quả của công tác thanh tra, giám sát của Nhà nước Nhiều loại hình sản phẩm và dịch vụ tài chính tinh vi, phức tạp, lai căng giữa các lĩnh vực ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm, chứa đựng nhiều rủi ro, được bung ra mà các cơ quan giám sát tài chính hiện hành hoặc không nhận diện được, hoặc không đủ năng lực, quyền lực để kiểm soát

Những hiện tượng như sở hữu chéo kiểu lách luật, góp vốn ảo, “thổi phồng” tài sảnnhờ các giao dịch “kỹ thuật”, sử dụng đòn bẩy tài chính quá mức, tuồn vốn cho cáccông ty “sân sau”… trở nên phổ biến và trò “ponzi” cả trong khu vực tư, lẫn công

có “đất” để hoành hành Khi các thị trường tài sản đột ngột sụt giá và/hoặc đóng băng, rủi ro tín dụng, thanh khoản tăng cao và lan truyền nhanh chóng ra toàn hệ thống Hệ lụy là lòng tin đổ vỡ và thị trường tài chính rơi vào hỗn loạn, ngưng trệ

Câu hỏi là tại sao có thực trạng này?

Nguyên nhân sâu xa và cốt lõi của thực trạng kinh tế - tài chính Việt Nam hiện naynằm ở những yếu kém, bất cân đối nội tại của nền kinh tế, xuất phát từ những hạn chế trong điều hành kinh tế vĩ mô của Chính phủ những năm qua

Không thể chối bỏ một sự thật là suốt gần thập kỷ qua, kinh tế vĩ mô Việt Nam luôn trong tình trạng bất ổn Sự mất cân đối nghiêm trọng giữa tiết kiệm và đầu tư lâu nay đã đẩy nền kinh tế luôn phải đối mặt với tình trạng thâm hụt cán cân

thương mại, thâm hụt ngân sách nhà nước và nợ công tăng mạnh Hệ lụy tất yếu là

lạm phát dâng cao, theo đó là sự bất ổn của tỉ giá, lãi suất, rối loạn hoạt động ngân hàng và đình trệ kinh tế, tiếp theo là sự đổ vỡ lòng tin Những thành quả kinh tế hình thức hoặc nhất thời trong một vài năm gần đây nhanh chóng bị xóa nhòa bởi

sự bất ổn vĩ mô dai dẳng Nói cách khác, chính những nỗ lực “bóp lại cho tròn” những khuyết tật của nền kinh tế thời gian qua, chủ yếu bằng các giải pháp ổn địnhtổng cầu, càng đẩy nền kinh tế chìm sâu hơn trong khó khăn, bế tắc.

Nhưng, một nguyên nhân trực tiếp và quan trọng của thực trạng bất ổn tài chính

hiện hành nằm ở chỗ: Việt Nam thiếu vắng hoặc chưa chú trọng phát triển hoạt động giám sát an toàn vĩ mô toàn hệ thống tài chính, bên cạnh các lý do, như: sự

yếu kém, sơ hở, lơ là hay buông lỏng quản lý, giám sát của từng cơ quan hữu trách chuyên ngành, hay khuôn khổ thể chế và pháp lý bất cập…

Lấp đầy chúng bằng cách nào?

Câu trả lời là: Trước tiên, cần củng cố, chấn chỉnh lại ngay từng cơ quan quản lý, giám sát an toàn vi mô chuyên ngành hiện có, đồng thời cải thiện nhanh chóng quan hệ phối hợp giữa chúng trong mạng lưới an toàn tài chính quốc gia, tiếp cận theo hướng giám sát an toàn vĩ mô đặt trong khuôn khổ duy trì ổn định tài chính thích hợp được thiết lập.

Có một sự khác biệt lớn về mục tiêu, đối tượng, đặc tính rủi ro và cách tiếp cận giữa giám sát an toàn vĩ mô và giám sát an toàn vi mô Một số người tới nay vẫn còn mơ hồ cho rằng: việc quản lý, giám sát chặt chẽ từng định chế tài chính, bảo đảm cho chúng phát triển an toàn, tránh được đổ vỡ, sẽ là điều kiện cần và đủ để duy trì được một hệ thống tài chính lành mạnh, ổn định, tránh được nguy cơ xảy ra khủng hoảng tài chính Cách tư duy kiểu “cộng số học” đơn thuần như vậy (soi xét từng định chế tài chính một cách riêng rẽ, độc lập, sau đó tổng hợp lại thành toàn

hệ thống) đã bỏ qua các mối quan hệ tương tác/sự tác động lan truyền giữa các khuvực, bộ phận quan trọng hay nhóm các định chế tài chính chủ chốt với nhau và giữa chúng với nền kinh tế thực Hơn nữa, không hẳn bất ổn tài chính tại một định chế tài chính, thậm chí tại một nhóm các định chế tài chính sẽ gây tổn thất lớn đến mức đủ làm bất ổn toàn hệ thống Thực trạng kinh tế Việt Nam cho thấy, việc bỏ qua các rủi ro tiềm ẩn giữa các định chế tài chính trước những bất ổn kinh tế vĩ mô

có thể khiến cho các cơ quan quản lý, giám sát chuyên ngành có những nhận định sai lầm về mức độ an toàn hệ thống Cũng như vậy, việc bỏ qua các ảnh hưởng tương tác có thể dẫn đến các chính sách ứng phó sai lầm