Từ một người gần dân, thương dân, ông Nguyễn Thế Xương đã tỏ lòng yêu nước, căm thù giặc, tìm đến con đường cách mạng từ năm 1928, trở thành Bí thư chi hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên,[r]
Trang 1TIỂU SỬ TÓM TẮT Ông NGUYỄN THẾ XƯƠNG, tức Khóa Trọng
(1896 – 1945)
Ông Nguyễn Thế Xương, hiệu Chu Thụy, còn có tên là Nguyễn Hữu Trọng, tức Khóa Trọng, sinh tháng 2/1896 trong một gia đình phú túc tại thôn Chi Nội, (nay là thôn Tư Chi), xã Tân Chi, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh
Lúc còn nhỏ, ông được đi học, có năng khiếu về văn thơ, nói năng hoạt bát Ông đã từng đi thi trường Nam, nhưng khoa đó không đỗ vì ông chỉ học tiếng Hán, không học tiếng Pháp Ông trở về làm ruộng, tập văn chữ Hán, chữ Nôm, nghiên cứu sách chính trị nước ngoài đã dịch sang tiếng Việt, dạy học cho dân trong thôn, đồng thời ông không nề hà lao động chân tay, gần gũi nông dân, giúp
đỡ người nghèo, ghét bọn cường hào, nên được bà con quý mến
Từ một người thương dân, ông dần trở thành người yêu nước Năm 1922, ông sang Hà Nội, tiếp xúc một số nhà văn tiến bộ, có dịp tiếp thu tư tưởng mới, muốn đem nhiệt huyết tham gia phong trào yêu nước Ông bắt đầu viết bài đăng báo Nam Phong (một tờ báo có tên tuổi hoạt động đến năm 1933) dạy học, biên
dịch sách báo ra tiếng Việt, tham gia hội Khai trí tiến đức Tư tưởng yêu nước,
thương nòi thúc đẩy ông tiếp xúc với các lãnh tụ của Việt Nam Quốc dân đảng như Nguyễn Thái Học, Nguyễn Khắc Nhu, Phó Đức Chính Nhận thấy Việt Nam Quốc dân đảng có đường lối chính trị tiến bộ, hợp lòng dân, có cơ sở ở khắp nơi, được các tầng lớp nhân dân ủng hộ1, nên Ông là người đầu tiên ở thôn Chi Nội trở thành thành viên Việt Nam Quốc dân đảng
Cuối năm 1928, cùng thời điểm trên, Ngô Gia Tự lập các chi hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên ở ấp Tam Sơn (Lạng Giang, Bắc Giang) và Tử Nê – Chi
Nê ( Tiên Du)2
Chính quyền đương thời lúc ấy nhận thấy ông Nguyễn Thế Xương có tư tưởng, hành động tiến bộ, nên ngày 24-2-1929, chúng bắt ông Thư viện do ông quản lý, cũng là nơi dân hai làng Chi Nội và Tư Vy đến đọc chung với hơn 4.000 cuốn sách, bị tịch thu3, một phần bị đốt Nhờ sự can thiệp tích cực của bạn bè, ngày 12-3-1929, ông được tha, nhưng bị buộc thôi dạy học, bị quản thúc tại nhà
Từ đây, không chỉ có lòng thương dân, tình yêu nước trong Ông giờ đây được nhân lên bởi lòng căm thù giặc và chế độ phong kiến Chính điều này thúc đẩy Ông sớm đến với chi hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên
Ông được giác ngộ cách mạng qua các lớp huấn luyện, đào tạo của Việt Nam Cách mạng Thanh niên do đồng chí Ngô Gia Tự, Bí thư Tỉnh bộ Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên tỉnh Bắc Ninh – Bắc Giang chủ trì4 Cuộc khởi nghĩa
2Đảng Cộng sản Việt Nam – Ban Chấp hành Đảng bộ Tỉnh Bắc Ninh, Lịch sử Đảng bộ Tỉnh Bắc Ninh
(1926-2008), Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2010, tr
Cộng sản Việt Nam – Ban Chấp hành Đảng bộ huyện Tiên Du, Lịch sử Đảng bộ huyện Tiên Du (1926-2000), xuất
bản tháng 8 năm 2003, tr 75;
Trang 2Yên Bái (9-2-1930) do Nguyễn Thái Học lãnh đạo thất bại, càng làm cho Nguyễn Thế Xương thêm quyết tâm đi theo con đường cách mạng mới Từ một người yêu nước, căm thù giặc, ông Nguyễn Thế Xương trở thành một trong 100 hội viên Việt Nam Cách mạng Thanh niên tỉnh Bắc Ninh – Bắc Giang
Không chỉ trở thành người cách mạng, từ cuối năm 1928, ông Nguyễn Thế Xương còn là Bí thư chi hội Tử Nê-Chi Nê (Tiên Du) có 3 hội viên Việt Nam Cách mạng Thanh niên5 Đặc biệt, sau khi Đảng bộ Đông dương Cộng sản Đảng Bắc Ninh – Bắc Giang ra đời ngày 4-5-1929, các hội viên Việt Nam Cách mạng Thanh niên huyện Tiên Du đều trở thành đảng viên của Đông dương Cộng sản Đảng6 – tổ chức tiền thân của Đảng Cộng sản Việt Nam hiện nay
Sự kiện đánh dấu bước ngoặt trong cuộc đời Ông là dịp tháng 5-1929, ông được tiếp xúc tại tư gia với các vị lãnh đạo tiền bối của Đảng như Ngô Gia Tự, Nguyễn Đức Cảnh, qua đó nung nấu thêm ý chí cách mạng, vì nước, vì dân Được sự giới thiệu, dìu dắt và giác ngộ ý thức giai cấp, ông trở thành người đảng viên Đảng Cộng sản Hơn thế, Ông còn giữ cương vị Bí thư tổ chức cơ sở đảng ngay từ những ngày đầu sục sôi khí thế chuẩn bị hợp nhất ba tổ chức cộng sản ở Bắc kỳ, Trung kỳ và Nam kỳ để chính thức ra đời Đảng Cộng sản Việt Nam, lãnh đạo nhân dân đấu tranh giành độc lập, tự do cho Tổ quốc, hạnh phúc cho nhân dân
Ông hoạt động trong điều kiện bí mật, được nhân dân che chở, mặc dù kẻ thù luôn nhắm tìm kiếm Trong khi tra tấn, hỏi cung đồng chí lãnh tụ của Đảng Ngô Gia Tự, quân thù luôn nhắc đến tên Nguyễn Thế Xương, tức Khóa Trọng ở Tiên Du, cùng tên các cán bộ chủ chốt của Đảng ta và cách mạng Việt Nam hòng tìm manh mối tổ chức đang lãnh đạo công hội, nông hội, sinh hội, hội phụ nữ giải phóng, cùng những hội “biến tướng” công khai, hợp pháp7, khiến quân thù đứng ngồi không yên bởi chúng run sợ trước dự báo ngày lụi tàn của chế độ thực dân Điều đó chứng tỏ ông giữ vai trò không thể xem thường trong tổ chức Đảng Cộng sản Việt Nam
Nhờ lòng dũng cảm, nguyên tắc giữ bí mật trước quân thù, các đồng chí ta
đã kiên quyết chịu cực hình tra tấn, không tiết lộ thông tin về đồng chí mình, nên địch không đủ chứng cứ để bắt bớ hoặc hãm hại các cán bộ của Đảng8, trong đó
có ông Nguyễn Thế Xương
Cuộc đời hoạt động cách mạng của ông càng sôi nổi trong phong trào Mặt trận Dân chủ Đông Dương thời kỳ 1936-1939 Ông luôn luôn tuyên truyền, giác ngộ tinh thần dân tộc, tình yêu đất nước, ý thức giai cấp cho nhân dân; vận động nhân dân thực hiện nếp sống văn minh, bỏ hủ tục trong thôn; vận động dân học
5Đảng Cộng sản Việt Nam – Ban Chấp hành Đảng bộ Tỉnh Bắc Ninh, Lịch sử Đảng bộ Tỉnh Bắc Ninh
(1926-2008), Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2010, tr 46, dòng 4 dưới lên; và Đảng Cộng sản Việt Nam –
Ban Chấp hành Đảng bộ huyện Tiên Du, Lịch sử Đảng bộ huyện Tiên Du (1926-2000), xuất bản tháng 8 năm
2003, tr 75 – 76;
(1926-2000), xuất bản tháng 8 năm 2003, tr 77, dòng 6 dưới lên.
Bắc xuất bản năm 1978, tr.29-30;
8 Xem Ngô Gia Tự, người cộng sản lỗi lạc, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội-2008, tr.256, dòng 4 dưới lên; tr.265, dòng 8 dưới lên; Xem thêm Đồng chí Ngô Gia Tự, người chiến sĩ cộng sản lỗi lạc của Đảng ta, do Ban
Nghiên cứu lịch sử đảng Hà Bắc xuất bản năm 1978, tr.100, dòng 14 dưới lên.
Trang 3chữ quốc ngữ; vận động các cháu, kể cả các cháu gái hai thôn Chi Nội và Tư Vy
đi học, không phải đóng học phí; gây phong trào xây dựng đời sống mới, hàng tuần làm vệ sinh làng xóm, làm cho làng Chi Nội nối tiếng là đất có văn hóa thời ấy
Từ một người gần dân, thương dân, ông Nguyễn Thế Xương đã tỏ lòng yêu nước, căm thù giặc, tìm đến con đường cách mạng từ năm 1928, trở thành Bí thư chi hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, sau đó tiếp tục được giác ngộ để trở thành đảng viên Đông dương Cộng sản Đảng từ ngày 4-5-1929 Tổ chức này sau
đó được thống nhất với hai tổ chức khác thành Đảng Cộng sản Việt Nam vào ngày 3-2-1930
Suốt đời ông phấn đấu quên mình, thể hiện rõ lý tưởng của mình qua các hành động thiết thực gắn bó với quyền lợi dân tộc, nhân dân, Ông luôn xứng đáng với danh hiệu đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam cho tới khi trút hơi thở cuối cùng ngày 4-3-1945, thọ 50 tuổi./