skkn sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dậy học lịch sử việt nam giai đoạn 1919-1975 ở các trường trung học phổ thông bắc giang

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TỈNH BẮC GIANG TRƯỜNG THPT CHUYÊN BẮC GIANG BÁO CÁO KẾT QUẢ THỰC HIỆN ĐỀ TÀI KHOA HỌC CẤP CƠ SỞ Tên đề tài: SỬ DỤNG TÀI LIỆU LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG TRONG DẠY HỌC LỊ

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TỈNH BẮC GIANG

TRƯỜNG THPT CHUYÊN BẮC GIANG

BÁO CÁO KẾT QUẢ THỰC HIỆN

ĐỀ TÀI KHOA HỌC CẤP CƠ SỞ

Tên đề tài: SỬ DỤNG TÀI LIỆU LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG

TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM

GIAI ĐOẠN 1919 - 1975

Ở CÁC TRƯỜNG THPT TỈNH BẮC GIANG

Chủ nhiệm đề tài: Nguyễn Thị Thu Thủy

Cơ quan chủ trì: Trường THPT Chuyên Bắc Giang

Thời gian thực hiện đề tài: Tháng 2 đến tháng 11 năm 2014

Bắc Giang tháng 11 năm 2014

I KHÁI QUÁT, NHỮNG THÔNG TIN CHUNG CỦA ĐỀ TÀI

1 Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài

a Cơ sở lý luận:

Trong xu thế hội nhập thế giới hiện nay, việc giữ gìn bản sắc văn hóa, giáo dục truyền thống tốt đẹp của dân tộc cho thế hệ trẻ được chú trọng Nghị quyết Đại hội VIII của Đảng Cộng sản Việt Nam, khi bàn về công tác giáo dục đã chỉ

rõ, phải “ lựa chọn những nội dung có tính cơ bản, hiện đại Tăng cường giáo

dục công dân, giáo dục lòng yêu nước, chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, giáo dục đạo đức và nhân văn, lịch sử dân tộc và bản sắc văn hóa dân tộc; ý chí vươn lên vì tương lai của bản thân và tiền đồ đất nước ” (Văn

kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII)

Lịch sử địa phương là một bộ phận hữu cơ của LSDT, bất cứ một sự kiện nào của lịch sử dân tộc đều diễn ra ở một địa phương cụ thể với thời gian, không gian nhất định Tùy quy mô, tính chất phản ánh mà sự kiện ảnh hưởng đến phạm vi của từng địa phương, cả nước và thậm chí mang tầm thế giới Tri thức LSĐP là một bộ phận hợp thành, là một biểu hiện cụ thể và phong phú của tri thức LSDT Nó chứng minh sự phát triển hợp quy luật của mỗi địa phương trong sự phát triển chung của cả nước Như vậy không có nghĩa tri thức LSVN chỉ là phép cộng đơn giản tri thức lịch sử các địa phương mà việc nhận thức LSVN phải được hình thành trên nền tảng hệ thống tri thức LSĐP

đa dạng đã được tổng hợp, khái quát ở mức độ cao Do đó, việc dạy học LSVN và LSĐP có mối quan hệ chặt chẽ với nhau

Xuất phát từ những nhận thức đó, có thể khẳng định rằng việc sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy học LSVN là cần thiết ở nhà trường phổ thông, có ý nghĩa

lớn, nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy học bộ môn “Những chất liệu lịch

sử địa phương sẽ làm cho bài học về lịch sử dân tộc, thậm chí cả lịch sử thế giới thêm sống động, cụ thể và thực hơn, tạo nên những xúc cảm thật của HS hoặc thầy giáo trong mỗi bài học lịch sử” Bởi vì, sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy

học LSVN giúp HS có sự hình dung đa dạng về quá khứ, tạo được biểu tượng sinh động, chính xác về các sự kiện, hiện tượng lịch sử Từ đó các em có thể dễ

dàng lĩnh hội các thuật ngữ, hình thành các khái niệm lịch sử, nắm được những kết luận khoa học mang tính khái quát Mặt khác, nó còn có tác dụng trong việc giáo dục tư tưởng, tình cảm đạo đức cho HS Mỗi sự kiện LSĐP đều gắn liền với tên đất, tên người cụ thể, gần gũi với cuộc sống, qua đó mà gợi ở các em niềm tự hào, lòng biết ơn, góp phần bồi dưỡng tình yêu quê hương, đây cũng là cội nguồn của lòng yêu nước, tự hào dân tộc Trong dạy học LSVN, việc sử dụng các nguồn tài liệu lịch sử dịa phương còn giúp HS thấy được mối quan hệ giữa cái chung, cái riêng; cái phổ biến, cái đặc thù Qua đó góp phần phát triển

tư duy cho HS

b Cơ sở thực tiễn

Việc sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy học LSVN ở các trường phổ thông hiện nay, mặc dù có nhiều cố gắng nhưng vẫn còn nhiều hạn chế, ví như: tài liệu LSĐP sưu tầm, lưu giữ trong các trường phổ thông nghèo nàn Nếu có sử dụng cũng chỉ dừng ở mức độ minh họa, làm rõ thêm các sự kiện chứ chưa xem đây là nguồn kiến thức cần phải có trong mỗi bài giảng Kiến thức LSĐP chỉ được sử dụng trong các tiết LSĐP theo quy định của chương trình Vì vậy, chưa nâng cao chất lượng giáo dục bộ môn lịch sử, chưa tạo ra mối gắn kết tình cảm, xác định trách nhiệm của HS đối với quê hương

Nguyên nhân của tình hình đó có nhiều; song chủ yếu là do GV chưa xem việc sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy học LSDT là cần thiết, còn lúng túng trong xác định mục tiêu, lựa chọn nội dung, thời lượng và mức độ vận dụng vào việc dạy học từng bài cụ thể Vì vậy, khi dạy học LSDT sẽ khó tận dụng được sự phong phú, tính đa dạng của các nguồn tài liệu LSĐP để hiểu rõ hơn LSDT Vấn

đề đặt ra là làm thế nào để HS có hiểu biết đầy đủ, sâu sắc về LSDT, lịch sử của mảnh đất, con người nơi các em sinh ra, lớn lên? Làm sao để khi tiến hành bài giảng, GV có thể kết hợp một cách nhuần nhuyễn, sáng tạo giữa tri thức LSĐP với LSDT? Đây là một yêu cầu cần chú ý trong dạy học LSDT hiện nay

Bắc Giang là vùng đất có bề dày lịch sử Kể từ khi Thục Phán sáng lập nước Âu Lạc, Kế tục nước Văn Lang của các vua Hùng, Bắc Giang đã xuất hiện trên bản đồ đất nước Trải qua các biến cố và thăng trầm của lịch sử, con người

trên mảnh đất này đều thể hiện phẩm chất tài hoa, thông minh mà vẫn khiêm nhường, lịch lãm Là “phên dậu” (lời Nguyễn Trãi), là một trong “tứ trấn” trọng yếu của đất nước, chính vì vậy miền đất này là nơi ngăn chặn, là chiến trường của các cuộc chiến đấu của quân và dân nước ta chống lại những cuộc xâm lăng của các triều đại phong kiến phương Bắc

Từ giữa thế kỉ XIX, thực dân Pháp nổ súng xâm lược, bọn vua quan nhà Nguyễn ươn hèn đầu hàng dâng nước ta cho thực dân Pháp

Nước mất, nhưng nhân dân Bắc Giang không đầu hàng địch Nhiều cuộc khởi nghĩa liên tiếp nổ ra chống lại thực dân Pháp mà điển hình nhất, tập trung nhất là cuộc khởi nghĩa của người anh hùng áo vải Hoàng Hoa Thám ở Yên Thế kéo dài ngót 30 năm Sau thất bại của khởi nghĩa Yên Thế, phong trào đấu tranh của nhân dân Bắc Giang chống ách thống trị của thực dân Pháp có lúc âm ỉ, có lúc bùng lên tập hợp xung quanh tổ chức Việt Nam dân quốc của Nguyễn Khắc Nhu, rồi Việt Nam Quốc dân Đảng của Nguyễn Thái Học Cũng lúc này ánh sáng chủ nghĩa Mác – Lênin do đồng chí Nguyễn Ái Quốc (tức chủ tịch Hồ Chí Minh) tuyên truyền về đã xuyên qua những lớp mây mù dọi tới Bắc Giang Tại thị xã Phủ Lạng Thương đã có những thanh niên tiếp thu chủ nghĩa Mác - Lênin khá sớm và tại Thùng Đấu (thị xã Phủ Lạng Thương), Chi hội Hội Việt Nam cách mạng thanh niên đầu tiên của tỉnh ra đời

Sau một thời gian thoái trào, phong trào cách mạng do Đảng Cộng sản lãnh đạo đã lan rộng và phát triển mạnh mẽ ra nhiều địa phương trong nước và trong tỉnh Đến đầu những năm 40 của thế kỉ XX, ở Bắc Giang, An toàn khu (ATK) của Trung ương Đảng trên đất Hiệp Hòa, Phú Bình, Phổ Yên đã được thành lập,

là trung tâm phong trào cách mạng của tỉnh, là sự tin tưởng của của Trung ương Đảng đối với Đảng bộ và nhân dân tỉnh Bắc Giang Trong cuộc Tổng khởi nghĩa Tháng Tám, quân và dân Bắc Giang đã góp phần vào việc đập tan ách thống trị của chủ nghĩa thực dân Pháp, chấm dứt chế độ phong kiến, mở ra kỉ nguyên độc lập tự do cho Tổ quốc

Ngay sau khi cách mạng Tháng Tám 1945 giành thắng lợi, toàn thể dân tộc ta nói chung và nhân dân Bắc Giang nói riêng lại phải tiến hành hai cuộc kháng

chiến trường kỳ chống Pháp, chống Mỹ cứu nước (1954 -1975) để bảo vệ nền độc lập Trong hai cuộc kháng chiến này, Bắc Giang đều góp phần tích cực vào thắng lợi chung của dân tộc Vì thế, sử dụng tài liệu LSĐP Bắc Giang trong dạy học LSVN không chỉ là việc làm nhằm nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử ở Bắc Giang mà còn làm sáng tỏ những đóng góp của nhân dân Bắc Giang vào sự nghiệp chung Qua đó, góp phần giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ - những chủ nhân tương lai của nước nhà Vấn đề đặt ra là xác định tiêu chí để chọn hệ thống tài liệu lịch sử Bắc Giang, sử dụng trong dạy học LSVN sao cho có hiệu quả Đây là điều mà chúng tôi phải quan tâm giải quyết trong khuôn khổ đề tài

Với những lý do trên, tôi chọn đề tài “Sử dụng tài liệu lịch sử địa phương

trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919 - 1975 ở trường Trung học phổ thông tỉnh Bắc Giang” làm đề tài nghiên cứu

2- Mục tiêu nghiên cứu, ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài;

a Mục tiêu nghiên cứu

Thực hiện đề tài, chúng tôi xác định rõ mục tiêu cần đạt như sau:

- Khẳng định vai trò và ý nghĩa của việc sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy học LSVN ở trường phổ thông,

- Khai thác, sử dụng tài liệu lịch sử Bắc Giang trong dạy học LSVN giai đoạn (1919 - 1975) ở trường THPT

- Đề xuất các biện pháp sư phạm có tính khả thi nhằm góp phần nâng cao hiệu quả dạy học ở trường THPT Bắc Giang

Để đạt được mục đích trên, đề tài tập trung giải quyết những nhiệm vụ sau:

- Tìm hiểu lý luận về vấn đề sử dụng tài liệu lịch sử nói chung, tài liệu LSĐP nói riêng có liên quan và tình hình thực tiễn làm nền tảng cho việc giải quyết vấn đề mà đề tài đặt ra

- Tìm hiểu chương trình, nội dung SGK Lịch sử lớp 12 (phần LSVN (1919

- 1975) và LSĐP Bắc Giang xác định những nội dung LSĐP có thể và cần sử dụng trong dạy học LSDT

- Dựa vào nội dung bài học, tài liệu khai thác, đối tượng và điều kiện dạy học để đề xuất những biện pháp sư phạm theo hướng phát huy tính tích cực nhận thức của HS trong việc tổ chức dạy học trên lớp cũng như ngoài giờ học

- Qua thực nghiệm khẳng định hiệu quả sư phạm của các biện pháp đã đề xuất, từ đó rút ra những kết luận về tính khả thi của các biện pháp được tiến hành

b Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Nghiên cứu đề tài có ý nghĩa hết sức quan trọng về khoa học và thực tiễn

Về khoa học: Góp phần làm phong phú thêm lý luận về sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy học lịch sử nói chung và việc sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy học LSVN nói riêng Đây là một trong những yêu cầu về mặt sư phạm cần thiết cho việc nâng cao chất lượng dạy học lịch sử ở trường THPT

Về thực tiễn: Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần giúp GV phổ thông

vận dụng vào thực tiễn dạy học lịch sử để nâng cao chất lượng dạy học bộ môn

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu và thời gian thực hiện của đề tài

a Đối tượng nghiên cứu

Quá trình sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy học LSVN giai đoạn (1919 - 1975) ở trường THPT tỉnh Bắc Giang

b Phạm vi nghiên cứu

- Nội dung nghiên cứu của đề tài được giới hạn trong quá trình LSVN (1919 - 1975)

- Trên cơ sở nghiên cứu mối quan hệ giữa các sự kiện lớn của LSDT được

đề cập trong SGK với các sự kiện LSĐP, đề tài không nghiên cứu tài liệu lịch sử địa phương như một nguồn sử liệu trong nghiên cứu lịch sử dân tộc hay ở góc độ

sử liệu học mà là nguồn tài liệu phục vụ cho việc dạy học LSDT Trong khuôn khổ đề tài, chúng tôi xác định nguồn tài liệu LSĐP (giới hạn ở nguồn tài liệu thành văn) cần thiết và đề xuất hướng sử dụng trong dạy học LSVN (trong bài nội khoá và hoạt động ngoại khoá) cho học sinh THPT ở Bắc Giang Từ việc xử

lý kết quả thực nghiệm sư phạm, chúng tôi đề xuất một số biện pháp mang tính

khả thi trong việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc

c Thời gian thực hiện của đề tài

Đề tài được thực hiện trong 10 tháng (từ tháng 2 năm 2014 đến tháng 11 năm 2014)

4 Nội dung nghiên cứu của đề tài

- Tìm hiểu lý luận về vấn đề sử dụng tài liệu lịch sử nói chung, tài liệu LSĐP nói riêng có liên quan và tình hình thực tiễn làm nền tảng cho việc giải quyết vấn đề mà đề tài đặt ra

- Tìm hiểu chương trình, nội dung SGK Lịch sử lớp 12 (phần LSVN 1919

- 1975) và LSĐP Bắc Giang, xác định những nội dung LSĐP có thể và cần sử dụng trong dạy học LSDT

- Dựa vào nội dung bài học, tài liệu khai thác, đối tượng và điều kiện dạy học để đề xuất những biện pháp sư phạm theo hướng phát huy tính tích cực nhận thức của HS trong việc tổ chức dạy học trên lớp cũng như ngoài giờ học

5 Phương pháp sử dụng trong nghiên cứu đề tài

- Cơ sở phương pháp luận:

Cơ sở phương pháp luận của đề tài dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác

- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm đường lối của Đảng và Nhà nước về giáo dục phổ thông, đặc biệt là quan điểm về giáo dục lịch sử, thông qua nghiên cứu và giảng dạy lịch sử

- Để thực hiện đề tài chúng tôi sử dụng các phương pháp sau:

+ Nghiên cứu lý luận: nghiên cứu các tác phẩm của các tác gia kinh điển, của Hồ Chí Minh bàn về công tác giáo dục ở trường phổ thông; các công trình của các nhà lý luận khoa học giáo dục, các chuyên gia về lĩnh vực giáo dục lịch

sử, về LSĐP, LSVN, chương trình, nội dung SGK và các vấn đề có liên quan đến phạm vi đề tài

+ Tiến hành điều tra cơ bản: Thông qua nhiều cách khác nhau: dự giờ, quan sát, điều tra xã hội học, trao đổi với những người quản lý chuyên môn ở các sở Giáo dục - Đào tạo, đối với GV, HS trong các trường THPT ở Bắc Giang Trên

cơ sở đó, chúng tôi sẽ xử lý số liệu, phân tích để phác thảo thực trạng việc sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy học LSVN giai đoạn (1919 - 1975) ở trường THPT, đây là cơ sở để chúng tôi đề xuất các biện pháp sư phạm thích hợp + Nghiên cứu nội dung LSVN giai đoạn 1919 - 1975 trong SGK và tài liệu lịch sử Bắc Giang tương ứng, có thể, cần thiết sử dụng trong dạy học LSVN giai đoạn (1919 - 1975) ở trường THPT

+ Soạn giáo án và tiến hành thực nghiệm trong các trường THPT ở Bắc Giang để kiểm tra giả thiết và hiệu quả của các biện pháp sư phạm đã đề xuất

II TỔ CHỨC TRIỂN KHAI VÀ QUẢN LÝ THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

Đề tài được tổ chức thực hiện theo đúng trình tự thời gian quy định Chủ nhiệm đề tài đã phân công cộng sự thực hiện các chuyên đề theo đúng kế hoạch đặt ra Đề tài của chúng tôi gồm có 3 chuyên đề tương ứng với 3 chương của đề tài, như sau:

- Chuyên đề 1: Vấn đề sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử Việt Nam ở trường THPT tỉnh Bắc Giang – Lý luận và thực tiễn

- Chuyên đề 2: Khai thác tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919 – 1975 ở trường THPT tỉnh Bắc Giang

- Chuyên đề 3: Các biện pháp sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919 – 1975 ở trường THPT tỉnh Bắc Giang

III KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

CHƯƠNG I: VẤN ĐỀ SỬ DỤNG TÀI LIỆU LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG

TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM Ở TRƯỜNG THPT - LÝ LUẬN

VÀ THỰC TIỄN

1.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC SỬ DỤNG TÀI LIỆU LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM Ở TRƯỜNG THPT

1.1.1 Quan niệm về tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử Việt Nam ở trường Trung học phổ thông

Tài liệu LSĐP phản ánh các mặt khác nhau trong đời sống quá khứ ở các khu vực, vùng, miền Tài liệu LSĐP rất phong phú đa dạng Do giới hạn của đề tài, chúng tôi chủ yếu sưu tầm, khai thác và sử dụng nguồn tài liệu lịch sử thành văn ở

địa phương bao gồm: Lịch sử Đảng bộ; Các văn bản gốc của chính quyền Đảng

bộ, các đoàn thể quần chúng ở địa phương qua các thời kỳ lịch sử (Chủ trương,

chính sách, chỉ thị của các cấp uỷ Đảng, chính quyền, biên bản tổng kết một trận đánh, ); Sách báo viết về Bắc Giang như: Di tích Bắc Giang, Bác Hồ với Bắc Giang, Bắc Giang với Bác Hồ

Nguồn tài liệu trên, nếu GV làm tốt công tác sưu tầm, lựa chọn và có biện pháp sử dụng hợp lý cho mỗi hình thức dạy học lịch sử sẽ góp phần vào việc thực hiện tốt mục tiêu giáo dục

1.1.2 Vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng tài liệu nói chung, tài liệu lịch sử địa phương nói riêng trong dạy học lịch sử Việt Nam

Lịch sử quá khứ bao trùm nhiều mặt của đời sống xã hội; vì vậy, nghiên cứu

và dạy học lịch sử dân tộc, cần thiết phải sử dụng nhiều loại tài liệu khác nhau (trong đó có tài liệu LSĐP) Tài liệu LSĐP nếu sử dụng tốt trong dạy học LSDT

sẽ góp phần nâng cao hiệu quả việc dạy học trên cả 3 mặt: nhận thức; giáo dục

và kĩ năng

1.1.3 Những yêu cầu sư phạm đối với việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử Việt Nam ở trường Trung học phổ thông

Sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy học LSDT trước hết phải xuất phát từ mục tiêu giáo dục

Tuân thủ các yêu cầu về mặt phương pháp luận:

- Phải đảm bảo tính khoa học, tính tư tưởng

- Chú trọng đến phương pháp lịch sử, phương pháp lôgic, nhưng trước hết phải chú trọng đến phương pháp lịch sử - phương pháp phù hợp nhất đối với việc nghiên cứu và giảng dạy lịch sử

Phải đảm bảo những yêu cầu về phương pháp dạy học:

- Đảm bảo tính cơ bản, điển hình

- Phù hợp tâm lý lứa tuổi, đảm bảo tính vừa sức và phù hợp với thực tiễn dạy học hiện nay

- Quán triệt phương hướng đổi mới phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông

1.2 TÌNH HÌNH SỬ DỤNG TÀI LIỆU LSĐP TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM Ở TRƯỜNG THPT TỈNH BẮC GIANG

1.2.1 Vấn đề sử dụng tài liệu lịch sử địa phương ở trường Trung học phổ thông nói chung và trường Trung học phổ thông ở Bắc Giang nói riêng

Trong phần này, chúng tôi tìm hiểu:

- Vấn đề giảng dạy các tiết lịch sử địa phương trong nhà trường phổ thông từ sau Cách mạng tháng Tám - 1945 đến nay

- Vấn đề sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy học lịch sử dân tộc ở trường phổ thông từ sau cách mạng tháng Tám - 1945 đến nay

- Sơ lược vấn đề sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học LSDT ở

môn của các sở Giáo dục - Đào tạo cũng như tham khảo ý kiến của đồng nghiệp

- Tuy GV có sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy học LSDT nhưng chưa xem đó

là việc làm thường xuyên, còn lúng túng trong việc sưu tầm, lựa chọn, sử dụng trong giảng dạy Đa số GV chưa đầu tư nhiều thời gian, công sức, chưa chú trọng sử dụng tài liệu LSĐP để tổ chức các hoạt động ngoại khóa và ra bài tập cho học sinh

- Đa số HS ít hứng thú với việc học tập bộ môn lịch sử, điều này do nhiều nguyên nhân khách quan lẫn chủ quan

- Việc học ở nhà, HS chỉ thuộc lòng những điều đã được thầy cho ghi chép ở trên lớp, GV ít hướng dẫn sưu tầm, tìm hiểu LSĐP thông qua hệ thống bài tập, các hoạt động ngoại khóa nên hiểu biết của các em về LSĐP còn hạn chế

1.2.3 Định hướng giải quyết việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919 - 1975

Trên cơ sở lý luận và kết quả điều tra và việc rút ra kết luận sơ bộ của thực trạng sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy học LSDT nói chung, phần LSDT 1919 -

1975 nói riêng ở trường THPT tỉnh Bắc Giang, đây sẽ là cơ sở để định hướng cho chúng tôi khi giải quyết nội dung trong khuôn khổ đề tài:

Thứ nhất, phải nhận thức đúng mối quan hệ giữa việc nhận thức LSĐP với

LSDT Lịch sử địa phương phải được xem là một bộ phận hữu cơ, có quan hệ mật thiết với LSDT Sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy học LSDT, GV cần quán triệt các nguyên tắc của phương pháp luận sử học và phương pháp dạy học bộ môn

Thứ hai, GV phổ thông cần hiểu rõ tầm quan trọng, ý nghĩa của việc sử

dụng tài liệu LSĐP trong dạy học LSVN giai đoạn 1919 - 1975

Thứ ba, lựa chọn và sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy học LSDT phải quán

triệt phương hướng đổi mới phương pháp dạy học hiện nay ở trường THPT

Thứ tư, trên cơ sở tài liệu LSĐP đã được lựa chọn, chúng tôi sẽ tiến hành

thực nghiệm sư phạm Qua xử lý kết quả kiểm tra, để xem xét tính khả thi Căn

cứ vào kết quả, chúng tôi sẽ đề xuất các biện pháp, cách thức sử dụng nguồn tài liệu LSĐP trong dạy học LSDT một cách có hiệu quả

Thứ năm, phải chú trọng việc tạo điều kiện, phương tiện để thực hiện tốt

việc sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy học LSDT

Từ việc nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn trên đây, chúng tôi sẽ tiến hành lựa chọn nội dung tài liệu LSĐP dự định sử dụng trong dạy học LSVN Trên cơ sở kết quả TNSP, chúng tôi sẽ rút ra những kết luận, khái quát

lý luận về các biện pháp sử dụng tài liệu LSĐP có tính khả thi trong dạy học LSDT

CHƯƠNG II

KHAI THÁC TÀI LIỆU LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG

TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1919 - 1975

Ở TRƯỜNG THPT TỈNH BẮC GIANG

Việc sử dụng tài liệu LSĐP để dạy học LSDT đòi hỏi phải xác định nội dung tài liệu cho phù hợp với các khóa trình, chương, bài Do giới hạn của đề tài, chúng tôi tập trung vào những tài liệu LSĐP Bắc Giang liên quan đến việc dạy học LSDT giai đoạn 1919 - 1975 Từ đó, sẽ khái quát những vấn đề chung

về khai thác tài liệu LSĐP trong dạy học LSDT Ở đây, chúng tôi khai thác chương trình lịch sử lớp 12 ban cơ bản để giải quyết những vấn đề sau đây:

- Nội dung phần LSVN (1919 - 1975) cần phải sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy học

- Khai thác và xác định nội dung tài liệu lịch sử Bắc Giang để dạy học phần LSVN (1919 - 1975)

2 1 Mục tiêu, nội dung cơ bản của Lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919 -

1975 ở trường Trung học phổ thông

2.1.1 Mục tiêu bộ môn Lịch sử ở trường Trung học phổ thông

Mục tiêu bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông là“ nhằm giúp cho HS có

những kiến thức cơ bản, cần thiết về lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới; góp phần hình thành ở HS thế giới quan khoa học, giáo dục lòng yêu quê hương, đất nước, truyền thống dân tộc, cách mạng, bồi dưỡng các năng lực tư duy, hành động, thái

độ ứng xử đúng đắn trong đời sống xã hội”(16, tr 5)

Để đạt được mục tiêu ấy, nội dung phần LSVN 1919 - 1975, là những sự kiện lịch sử tiêu biểu, phác họa các bước phát triển chủ yếu của LSDT qua các thời

kỳ Trong học tập, HS cần nắm được mối liên hệ giữa LSĐP, LSDT và lịch sử thế giới; nhận thức vai trò của quần chúng nhân dân và cá nhân trong lịch sử; nêu rõ nguyên nhân và động lực tạo ra các chuyển biến lịch sử, quy luật vận động của lịch

sử Qua đó, mà hình thành cho HS những kỹ năng học tập cần thiết như biết xem xét các sự kiện lịch sử trong các quan hệ không gian, thời gian; biết cách làm việc với SGK, các nguồn sử liệu (trong đó có tài liệu LSĐP); phát triển các thao tác tư duy cần thiết đối với việc học tập lịch sử như: so sánh, tổng hợp, phân tích, vận dụng kiến thức để đặt vấn đề, để vận dụng kiến thức đã học vào thực tế đời sống và tiếp thu kiến thức mới Mặt khác, thông qua việc dạy học khóa trình lịch sử nói trên, GV bồi dưỡng cho HS tình cảm, tư tưởng, thái độ đúng đắn, như tình yêu quê hương, đất nước, niềm tự hào dân tộc, biết trân trọng quá khứ và truyền thống tốt đẹp của dân tộc; niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng, vào CNXH, vào sự thắng lợi trong công cuộc đổi mới; những phẩm chất cần thiết cho công dân, như thái độ, trách nhiệm đối với cộng đồng, tôn trọng pháp luật, đoàn kết dân tộc

2.1.2 Nội dung cơ bản của lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919 - 1975 ở trường Trung học phổ thông

Phần LSVN (1919 - 1975) trong SGK lịch sử lớp 12, gồm 04 chương với

12 bài (từ bài 12 đến bài 23) Cụ thể:

Chương I: Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1930

Chương II: Việt Nam từ năm 1930 đến năm 1945

Chương III: Việt Nam từ năm 1945 đến năm 1954

Chương IV: Việt Nam từ năm 1954 đến năm 1975

Lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919 - 1975 có vị trí vô cùng quan trọng trong chương trình môn Lịch sử ở trường THPT Đây là giai đoạn đầy biến động, thử thách cam go của LSDT Nhìn chung, khóa trình này đã đề cập đến những nội dung lớn sau đây:

Thứ nhất, tình hình Việt Nam sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, các phong

trào dân tộc dân chủ theo khuynh hướng tư sản, vô sản và sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam (đầu năm 1930)

Sau chiến tranh thế giới thứ nhất, mặc dù là nước thắng trận nhưng Pháp phải chịu những thiệt hại hết sức nặng nề Để bù đắp thiệt hại và khôi phục địa

vị của mình trong thế giới tư bản, Pháp thực hiện cuộc khai thác thuộc địa lần

thứ hai ở Việt Nam và Đông Dương So với cuộc khai thác lần thứ nhất, cuộc khai thác lần này, Pháp đã đẩy mạnh quy mô, tốc độ, thay đổi hướng đầu tư để thu lợi cao nhất ở thuộc địa Bên cạnh các chính sách về kinh tế, chúng thi hành chính sách cai trị về chính trị - văn hóa - giáo dục hết sức thâm độc nhằm để khống chế, nô dịch nhân dân ta Chính sách khai thác của Pháp đã làm cho cơ cấu xã hội Việt Nam bị phân hóa sâu sắc Bên cạnh các giai cấp cũ, các giai cấp mới đã ra đời không ngừng trưởng thành và tìm cách bước lên vũ đài chính trị Trước chính sách cai trị hà khắc của thực dân phong kiến, ở trong nước đã bùng lên các cuộc đấu tranh mạnh mẽ của nhiều giai cấp, tầng lớp với nhiều khuynh hướng chính trị khác nhau Cũng lúc này, Nguyễn Ái Quốc đã tìm được con đường cứu nước đúng đắn cho dân tộc dưới ánh sáng của chủ nghĩa Mác - Lênin, bài học kinh nghiệm của Cách mạng Tháng Mười Nga năm 1917 Người tích cực truyền bá vào trong nước, từng bước chuẩn bị về tư tưởng, chính trị và

tổ chức cho sự ra đời của Đảng về sau Trước sự hình thành của các tổ chức cách mạng trong năm 1929 và sự thất bại của Việt Nam Quốc dân Đảng, sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam (đầu năm 1930) đã chấm dứt thời kỳ khủng hoảng về đường lối, về sự lãnh đạo của cách mạng Việt Nam Từ đây, Đảng ta bắt tay lãnh đạo cách mạng nước ta đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác

Thứ hai, phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc (1930 - 1945)

Cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới 1929 - 1933, đã tác động đến hầu hết các nước trong thế giới tư bản Pháp tìm cách trút gánh nặng khủng hoảng lên đầu nhân dân thuộc địa, trong đó có Việt Nam, làm cho đời sống nhân dân ta hết sức cơ cực, khó khăn Mặt khác, sau thất bại của khởi nghĩa Yên Bái, Pháp đẩy mạnh khủng bố trắng làm cho đời sống chính trị hết sức ngột ngạt Vừa mới thành lập, Đảng ta đã lãnh đạo phong trào 1930 - 1931, mà đỉnh cao là Xô viết Nghệ Tĩnh Dù cuối cùng thất bại, nhưng đây có thể xem là cuộc diễn tập đầu tiên của Đảng và quần chúng; bởi vì, phong trào đã để lại cho Đảng nhiều bài học kinh nghiệm quý báu cho cách mạng Việt Nam, như: xác định sự lãnh đạo của Đảng, xây dựng liên minh công nông, xác địnhđối tương cách mạng, giành

và giữ chính quyền Sau thất bại của phong trào, trong những năm 1932 - 1935,

ta kiên trì đấu tranh để bảo vệ Đảng, bảo vệ phong trào; ra sức khôi phục tổ chức, cơ sở Đảng trong và ngoài nước, tiếp tục tập dượt quần chúng đấu tranh và Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ nhất được tiến hành tại Ma Cao - Trung Quốc (3/1935)

Khủng hoảng kinh tế thế giới đã dẫn đến sự ra đời của chủ nghĩa phát xít ở một số nước, đe dọa an ninh toàn cầu Đại hội VII của Quốc tế Cộng sản đã kêu gọi thành lập mặt trận nhân dân ở các nước để tập trung mũi nhọn chống chủ nghĩa phát xít và nguy cơ chiến tranh đế quốc Cũng lúc này, Mặt trận nhân dân do Đảng Cộng sản Pháp làm nòng cốt lên nắm quyền ở Pháp, hứa thi hành một số cải cách

có lợi cho thuộc địa ở trong nước, hậu quả của cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới tiếp tục đề nặng lên đầu dân chúng Việt Nam, yêu cầu cải thiện đời sống đặt ra bức thiết Mặt khác, với chính sách tiến bộ của Mặt trận nhân dân Pháp, nhiều tù chính trị được ân xá, tìm cách hoạt động trở lại Trước tình hình đó, Đảng ta đã thay đổi chủ trương, khẩu hiệu, mục tiêu trước mắt, phương pháp đấu tranh phù hợp nên đã dấy lên một phong trào đấu tranh rộng lớn trong Cuộc vận động dân chủ Nhưng,

từ cuối năm 1938, khi Chính phủ Mặt trận Nhân dân Pháp thiên sang hữu, bọn phản động Pháp bắt đầu phản công cách mạng Cuộc vận động dân chủ bị thu hẹp dần và chấm dứt Mặc dù vậy, có thể xem đây là cuộc diễn tập thứ hai, chuẩn bị cho thắng lợi của Cách mạng tháng Tám về sau

Năm 1939, Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ ở châu Âu, Pari thất thủ (6/1940) Nhật đẩy mạnh xâm lược Trung Quốc, áp sát biện giới Việt Trung Trước tình hình đó, Hội nghị TƯ lần thứ 6 (11/1939) đã quyết định chuyển hướng đặt vấn đề giải phóng dân tộc lên hàng đầu, thành lập Mặt trận dân tộc thống nhất phản đế Đông Dương Với chủ trương mới của Đảng, đã làm bùng nổ cuộc khởi nghĩa Bắc Sơn, Nam Kỳ, binh biến Đô Lương, là những phát súng đầu tiên báo hiệu thời kỳ tiến lên khởi nghĩa vũ trang giành chính quyền Tháng 9/1940, Nhật nhảy vào Đông Dương, gây sức ép đẩy nhân dân ta vào tình cảnh

“một cổ hai tròng”

Ngày 28/1/1941, trước sự chuyển biến tình hình trong nước và quốc tế, Nguyễn ái Quốc về nước và triệu tập Hội nghị TƯ lần thứ 8 (5/1941), tiếp tục

đặt vấn đề giải phóng dân tộc lên hàng đầu, thành lập Mặt trận Việt Minh Từ đây, dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự tổ chức, tập hợp lực lượng của Mặt trận Việt Minh, nhân dân ta tích cực chuẩn bị về mọi mặt tiến tới tổng khởi nghĩa Sau khi Nhật đảo chính Pháp (9/3/1945), cao trào kháng Nhật cứu nước bùng lên mạnh

mẽ, làm cho thời cơ nhanh chóng chín muồi Trước chuyển biến của cục diện chiến tranh thế giới, nhất là khi có tin Nhật tuyên bố đầu hàng, bọn tay sai hoang mang, Đảng ta đã phát động Tổng khởi nghĩa giành được chính quyền trên phạm

vi cả nước, lập nên nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (2/9/1945)

Thứ ba, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược (1945 - 1954)

Sau khi Cách mạng tháng Tám thành công, nước ta đứng trước muôn vàn khó khăn xây dựng chế độ dân chủ nhân dân trong tình hình thù trong, giặc ngoài, thiên tai, đói kém Với thiện chí hòa bình, chủ trương “hòa để tiến”, Đảng và nhà nước ta đã chấp nhận ký với Pháp Hiệp định sơ bộ (6/3/1946), Tạm ước (14/9/1946) nhưng chúng nuôi dã tâm cướp nước ta lần thứ hai Vì vậy, cuộc kháng chiến toàn quốc đã bùng nổ Sau khi hoàn thành nhiệm vụ kìm chân địch trong đô thị, cả nước chuyển vào cuộc kháng chiến toàn dân, toàn diện, lâu dài Trong hoàn cảnh kháng chiến, ta vẫn nỗ lực xây dựng hậu phương vững mạnh, từng bước đập tan mọi âm mưu của Pháp Quân dân ta đã giành nhiều thắng lợi quyết định, có tác dụng thúc đẩy kháng chiến, như chiến dịch Việt Bắc Thu Đông 1947, chiến dịch Biên Giới Thu Đông 1950, Các chiến dịch trong những năm 1951 - 1953; Cuộc tiến công chiến lược Đông - Xuân 1953 - 1954 mà đỉnh cao là chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ (7/5/1954) Pháp phải ký Hiệp định Giơnevơ (7 - 1954) lập lại hoà bình ở Đông Dương Cuộc kháng chiến chống Pháp và can thiệp Mỹ của nhân dân ta đã giành thắng lợi

Thứ tư, Công cuộc xây dựng CNXH ở miền Bắc và hoàn thành cách mạng

dân tộc dân chủ nhân dân ở miền Nam(1954 - 1975)

Từ 1954 - 1975, đất nước tạm thời bị chia cắt làm 2 miền với 2 chế độ chính trị khác nhau Miền Bắc bắt tay vào khôi phục kinh tế, hàn gắn vết thương chiến tranh, tiến hành cải cách ruộng đất, xây dựng CNXH Trong quá trình đó, miền Bắc đã phải đương đầu với 2 cuộc chiến tranh phá hoại, nỗ lực xây dựng

và bảo vệ miền Bắc XHCN và chi viện có hiệu quả cho chiến trường miền Nam Trong khi đó, ở miền Nam, do âm mưu của đế quốc Mỹ và chính quyền Ngô Đình Diệm, chúng tìm cách phá hoại Hiệp định, cho lập quốc gia riêng từ vĩ tuyến 17 trở vào, gây nên tình trạng chia cắt Nhưng nhân dân miền Nam, được

sự chi viện sức người, sức của từ miền Bắc đã từng bước đập tan các chiến lược chiến tranh xâm lược của Mỹ và tay sai, như Chiến tranh đơn phương, Chiến tranh đặc biệt, Chiến tranh cục bộ, Việt Nam hóa chiến tranh Mỹ phải ngồi vào bàn đàm phán và ký kết Hiệp định Pari - 1973, rút quân về nước “Mỹ cút”, nhưng “Ngụy chưa nhào”, toàn Đảng, toàn dân hai miền Nam Bắc tiếp tục chiến đấu để hoàn thành thống nhất đất nước Bằng đấu tranh anh dũng, sáng tạo của nhân dân cả nước, ngày 30/4/1975, chiến dịch Hồ Chí Minh kết thúc thắng lợi, giang sơn thu về một mối Từ đây, cả nước bước vào thời kỳ chung tay xây dựng CNXH

Trên đây là những nội dung cơ bản mà HS lớp 12 khi học phần lịch sử Việt

Nam từ năm 1919 đến năm 1975 cần phải nắm vững

2.2 Khai thác tài liệu lịch sử địa phương để dạy học Lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919 - 1975 ở trường Trung học phổ thông tỉnh Bắc Giang

Để có nguồn tài liệu LSĐP hợp lý, phát huy tác dụng trong dạy học, cần

phải định tiêu chí khi lựa chọn tài liệu, đó là:

Việc lựa chọn tài liệu phải tuân thủ các nguyên tắc về tính Đảng, tính khoa học GV cần phải đứng trên lập trường quan điểm của chủ nghĩa Mác - phải, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng Phải xử lý mối quan hệ giữa phương pháp lịch sử, phương pháp lô gích khi lựa chọn các sự kiện để vừa cụ thể hoá các sự kiện hiện tượng lịch sử, vừa giúp hiểu được bản chất lịch sử

- Phải sử dụng các tài liệu LSĐP phù hợp với nội dung, yêu cầu của chương trình, SGK Khi lựa chọn tài liệu phải căn cứ vào nội dung SGK, phải suy nghĩ xem tài liệu đó sử dụng trong dạy học sự kiện LSDT nào, sử dụng trong giờ học nội khoá hay ngoại khoá, thậm chí là sử dụng cho bài nội khoá trên lớp hay tại thực địa Khi dạy học những sự kiện LSDT nêu trên, GV sử dụng tài liệu LSĐP Bắc Giang để giúp HS hiểu sâu sắc, cụ thể hơn Đồng thời,

nhận thức tốt hơn LSĐP về các sự kiện này Sử dụng tài liệu LSĐP (ở đây là tài liệu lịch sử Bắc Giang) trong mỗi bài học dân tộc nên chiếm tỷ lệ nhỏ, phù hợp với nội dung bài học, với sự tham gia tích cực của HS về sưu tầm, sử dụng tài liệu

Trên cơ sở đó, trong phạm vi của đề tài, chúng tôi lựa chọn một số tư liệu LSĐP khi giảng dạy trong từng bài cụ thể như sau :

Bài 12 (SGK Lịch sử 12- Ban cơ bản)

Khi giảng về sự phân hóa các giai cấp trong xã hội Việt Nam sau chiến

tranh, SGK nêu rõ ngoài các giai cấp, tầng lớp cũ, xã hội Việt Nam đã hình

thành các giai cấp mới Khi dạy học phần này cho HS Bắc Giang, GV phải sử

dụng tài liệu LSĐP giúp các em thấy được nét riêng của Bắc Giang Đó là : Bộ

máy quản lý các làng xã ở Bắc Giang dưới thời phong kiến được thực dân Pháp duy trì và tìm mọi cách để nắm chặt hơn, biến bọn lý dịch, hương chức thành những tên tay sai phục vụ đắc lực của bọn thống trị Thông qua bộ máy hào lý này, bọn thực dân tiếp tục huy động sự đóng góp của các làng xã theo phương thức truyền thống của chế độ phong kiến như thuế đinh, thuế điền, binh dịch…nhưng với mức độ khắc nghiệt hơn và những thủ đoạn thâm hiểm hơn Sưu cao, thuế nặng, phu phen tạp dịch, thiên tai lũ lụt làm cho đời sống người nông dân vô cùng cực khổ Tên toàn quyền Đờ lanétxăng cũng phải thú nhận :

‘‘ …chính mắt tôi trông thấy con đường Phủ Lạng Thương nhiều lãng xã tan tác

và những di tích của những đồng ruộng mênh mông bị bỏ hoang thành ao vũng’’

Thông qua những tư liệu ấy, GV giúp HS nhận thức được của cuộc khai thác thuộc địa của thực dân Pháp có ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống của nhân dân, người dân Bắc Giang đói nghèo thiếu thốn về vật chất, lạc hậu, u tối

về văn hoá tinh thần Từ trong tối tăm và cảnh sống ngục tù ấy, nhiều người con yêu quý của quê hương Bắc Giang đã đến với chủ nghĩa Mác - Lênin, quyết chí dấn thân vào con đường cách mạng để giành độc lập cho Tổ quốc, quê hương

Bài 13 (SGK Lịch sử 12- Ban cơ bản)

Khi nói đến Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên và sự thành lập 3 tổ chức cộng sản trong năm 1929, ngoài những vấn đề chung, GV có thể sử dụng tài liệu LSĐP để nói về ánh sáng của chủ nghĩa Mác - Lênin rọi tới Bắc Giang

và những cơ sở cách mạng đầu tiên được thành lập Tháng 6/1925, Hội Việt

Nam Cách mạng Thanh niên được thành lập Đầu năm 1927, tổ chức này đã bắt mối vào tầng lớp thanh niên học sinh Bắc Giang Một số thanh niên tiêu biểu của tỉnh đã được cử đi dự lớp huấn luyện chính trị ở Quảng Châu do đồng chí Nguyễn Ái Quốc trực tiếp giảng dạy

Đầu năm 1928, ở Thùng Đấu ( Phủ Lạng Thương), Chi hội Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên đầu tiên của Bắc Giang ra đời Cuối năm 1928, Chi hội

ấp Tam Sơn (phủ Lạng Giang) thành lập Ngoài hai Chi hội trên đây, tại làng Thổ Hà và làng Đạo Ngạn (huyện Việt Yên), mỗi làng có một hội viên ghép với Chi hội của tỉnh Bắc Ninh Hội còn tuyên truyền được hàng trăm quần chúng cảm tình ở Phủ Lạng Thương Tháng 9 năm 1928, Kỳ bộ Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên ở Bắc Kỳ đề ra chủ trương ‘‘vô sản hoá’’ Thực hiện chủ trương này, một số hội viên của Bắc Giang đã được cử đi lao động ở các nhà máy, hầm mỏ trong đó có đồng chí Nguyễn Văn Mẫn đi ‘‘vô sản hoá’’ ở mỏ than Mạo Khê (Quảng Ninh)

Khi Đông Dương Cộng sản Đảng thành lập (6/1929), một số hội viên của Hội Việt Nam cách mạng Thanh niên như Nguyễn Văn Mẫn, Dương Văn Phái…đã được kết nạp vào Đông Dương Cộng sản Đảng, đó là những đảng viên cộng sản đầu tiên của tỉnh Bắc Giang

Tháng 8/1929, Đảng bộ Đông Dương Cộng sản Đảng Bắc Giang và Bắc Ninh thành lập Đây là một mốc quan trọng trong phong trào cách mạng tỉnh Tuy nhiên, cuối năm 1929, do sự phản bội của một số phần tử, phong trào cách mạng Bắc Giang bị địch khủng bố khốc liệt hầu hết cơ sở bị địch phá vỡ, cán bộ sa vào tay địch, một số mất liên lạc Cuộc khủng bố này của kẻ thù đã gây tổn thất rất nặng nề cho phong trào cách mạng trong Tỉnh Từ đầu năm

1930, phong trào cách mạng Bắc Giang tạm thời thoái trào

Qua những tư liệu LSĐP trên, HS có thể giải thích tại sao từ đầu năm 1930 phong trào cách mạng Bắc Giang tạm thời thoái trào? HS giải thích được mối quan hệ giữa LSDT và LSĐP

Bài 15 (SGK Lịch sử 12- Ban cơ bản)

Tài liệu lịch sử Bắc Giang nói về sự kiện xảy ra ở đây vào thời kỳ này có nhiều Nhưng cần chọn một số tài liệu nói về sự chuyển biến của tình hình thế giới, về Mặt trận nhân dân Pháp (1936) lên cầm quyền, ban bố một số chính sách có lợi cho cách mạng thuộc địa như ân xá chính trị phạm, cử phái đoàn sang điều tra tình hình thuộc địa và hứa thi hành một số cải cách về luật lao động Những chính sách trên đã tạo điều kiện thuận lợi cho cuộc đấu tranh đòi

tự do dân chủ, cải thiện đời sống, tạo cơ hội cho nhiều cán bộ đảng viên thoát khỏi cảnh tù đày nhanh chóng tìm cách hoạt động trở lại

Dưới sự lãnh đạo của Đảng, phong trào cách mạng của tỉnh Bắc Giang sau một thời gian lắng xuống, nay bắt đầu phục hồi Từ cuối năm 1936, các đảng viên cộng sản của tỉnh Bắc Giang từ các nhà tù đế quốc lần lượt trở về được tập hợp lại ở Phủ Lạng Thương

Những tài liệu trên, khi dạy học, GV có thể dùng để thông báo và đặt câu hỏi giúp HS hiểu được với chính sách tích cực của Chính phủ Mặt trận Nhân dân Pháp, một số tù chính trị đã có cơ hội trở về với hàng ngũ của mình, đây là điều hết sức thuận lợi và họ trở thành những hạt nhân nòng cốt cho việc lãnh đạo cách mạng về sau

Đầu năm 1937, tỉnh ta cử một đoàn đại biểu về Hà Nội tham gia cuộc mít tinh đón Gôđa Nhân dân Bắc Giang đã quyên góp ủng hộ cuộc đình công của công nhân nhà máy sợi Nam Định, nhà máy chai Hải Phòng…Phong trào quyên tiền ủng hộ các báo chí tiến bộ như Dân chúng, Tin tức, Lao động…đều là những cuộc đấu tranh hợp pháp, sôi nổi, thu hút hàng nghìn quần chúng tham gia

Thắng lợi của cuộc vận động dân chủ ở Bắc Giang đã nâng cao ảnh hưởng của Đảng và góp phần vào việc xây dựng phong trào quần chúng chuẩn bị cho thời kỳ vận động giải phóng dân tộc trong những năm 1939 - 1945

Bài 16 (SGK Lịch sử 12- Ban cơ bản)

Tháng 9 năm 1939, cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ, bọn phản động Pháp ở Đông Dương trở mặt khủng bố, đàn áp phong trào cách mạng Trung ương Đảng đã họp Hội nghị lần thư VI (11/1939), xách định mục tiêu chiến lược của cách mạng Đông Dương là đánh đổ đế quốc Pháp và tay sai, giải phóng các dân tộc Đông Dương, làm cho Đông Dương hoàn toàn độc lập Hội nghị quyết định thành lập Mặt trận thống nhất dân tộc phản đế Đông Dương…Sự chuyển hướng này đã tác động mạnh mẽ đến cách mạng Việt Nam nói chung và cách mạng Bắc Giang nói riêng

GV hướng dẫn HS tìm hiểu tư liệu LSĐP, qua đó HS hiểu sâu sắc hơn mối

quan hệ giữa LSĐP và LSDT Các tổ chức cách mạng ở tỉnh ta đã nhanh chóng

chuyển sang hoạt động với hình thức, nội dung phù hợp như: nông dân phản đế, thanh niên phản đế…

Đầu năm 1940, phong trào cách mạng Bắc Giang đã hình thành trên ba khu vực:

- Khu vực Hiệp Hoà và 1 phần Phổ Yên, Phú Bình (Thái Nguyên) gồm

các làng Hoàng Liên, Vân Xuyên, Lạc Yên, Thanh Vân, Đồng Áng, Ca Sơn Hạ, Thù Lâm, ấp Ba Huyện, với nòng cốt là Chi bộ Hoàng Vân

- Khu vực phủ Lạng Thương và các làng Hương Gián, An Tràng, Đào

Tràng (Lạng Giang), nòng cốt là Chi phủ Lạng Thương

- Khu vực phố Lục Nam và làng Đại Tứ, Thép Thượng, nòng cốt là Chi

Thực hiện chủ trương của Trung ương, Ban cán sự tỉnh Bắc Giang đã phát động phong trào ủng hộ du kích Bắc Sơn, Nhân dân các huyện Hiệp Hoà, Phú Bình, Hiệp Hoà, Phủ Lạng Thương đã quyên góp quần áo, lương thực, thuốc chữa bệnh,… ủng hộ du kích Bắc Sơn

Ngày 27 tháng 9 năm 1943, tại đình làng Thanh Vân (Hiệp Hoà), cán bộ phụ trách huyện tổ chức mít tinh kỉ niệm lần thứ ba ngày khởi nghĩa Bắc Sơn (27-9-1940 - 27-9-2943) có trên một trăm người tham dự Tại cuộc mít tinh, cán

bộ Việt Minh đã lên diễn thuyết, nêu bật tinh thần chiến đấu dũng cảm của các chiến sĩ Bắc Sơn và hô hào quần chúng nhanh chóng gia nhập Mặt trận Việt Minh, sắm sửa vũ khí, luyện tập quân sự, chuẩn bi lực lượng đón thời cơ khởi nghĩa

Đầu năm 1944, Ban Thường vụ Trung ương và Xứ uỷ chủ trương xây dựng Khu an toàn ở hai bên sông Cầu gồm cả ba huyện : Hiệp Hoà, Phổ Yên, Thái Bình Có những xóm nhà nào cũng có cơ sở cách mạng Lực lượng tự vệ chiến đấu đã được xây dựng ở nhiều làng…

Đêm 9/3/1945, Nhật đảo chính lật đổ Pháp độc chiếm Đông Dương Đảng

ta ra chỉ thị ‘‘ Nhật - Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta’’, phát động cao trào kháng Nhật cứu nước Nhân dân Bắc Giang đã nổi dạy phá hàng chục kho thóc của địch như Chàng (Việt Yên), Gió (Hiệp Hoà), Bến Lò (Lục Ngạn), Nhã Nam (Yên Thế)…

Giữa tháng Tám năm 1945, khi thời cơ đến, Đảng ta đã phát lệnh tổng khởi nghĩa trong toàn quốc Ngay khi chưa nhận được lệnh tổng khởi nghĩa nhưng trên cơ sở vận dụng chỉ thị ‘‘ Nhật - Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta’’ của Ban Thường vụ Trung ương Đảng, nhân dân Bắc Giang đã nổi dậy khởi nghĩa giành chính quyền

Để làm rõ không khí Tổng khởi nghĩa giành chính quyền ở Bắc Giang, GV

có thể hướng dẫn cho HS tham khảo thêm đoạn tư liệu:

Khoảng 4 giờ sáng ngày 18-8-1945, hai đồng chí Hồ Công Dự và Ninh Văn Phan cùng một đội khoảng 6, 7 người trang bị dao găm, súng ngắn xuất phát từ đình làng Song Khê vượt cầu sông Thương vào tỉnh Lỵ, đột nhập vào

dinh tỉnh trưởng lúc 6 giờ sáng, Vốn đã hoang mang, lại ở tình thế không thể chống cự được, tỉnh trưởng Nguyễn Ngọc Đĩnh phải đầu hàng, nộp toàn bộ vũ khí và ra lệnh cho viên chánh án bảo an giao trại bảo an binh cho Việt Minh Lực lượng bảo vệ chiếm trại bảo an binh, thu được gần 200 khẩu súng Viên chánh án bảo an và số đông bảo an binh xin gia nhập lực lượng vũ trang cách mạng

Qua đoạn tư liệu đó, kết hợp với LSDT học sinh có thể rút ra một số đặc điểm của cách mạng tháng Tám năm 1945, chuẩn bị lâu dài, nắm bắt thời cơ, hành động kịp thời để giành thắng lợi Từ đó, HS liên hệ bản thân cần phải làm

gì để đạt được kết quả cao nhất trong học tập

Bài 17 (SGK Lịch sử 12 - Ban cơ bản)

Khi giảng dạy nội dung tình hình hước ta sau Cách mạng tháng Tám và những chủ trương của Đảng, giáo viên có thể sử dụng những tư liệu lịch sử địa phương để học sinh hiểu rõ hơn tình hình Bắc Giang trong những ngày đầu sau Cách mạng tháng Tám

Đầu tháng 9/1945, quân Trung Hoa Dân quốc lũ lượt kéo qua Bắc Giang

và đóng lại ở tỉnh ta 2000 tên Tỉnh uỷ đã đề ra chủ trương: đối với quân Trung Hoa Dân quốc phải cố gắng nhân nhượng, nhưng kiên quyết đấu tranh giữ vững chủ quyền dân tộc, đối với bọn tay sai của chúng thì thẳng tay trừng trị, triệt để phân hoá nội bộ kẻ thù…Thực hiện chủ trương của Tỉnh uỷ, chính quyền tỉnh đã

tổ chức “ đón tiếp” quân Trung Hoa Dân quốc khá chu đáo Những cuộc đón tiếp thực chất là những cuộc mít tinh biểu dương sức mạnh của quần chúng, làm tăng thêm thanh thế của chính quyền cách mạng

Không có cớ để gây rối, quân đội Trung Hoa Dân quốc buộc phải quan

hệ ngoại giao với chính quyền ta, nhưng với thái độ rất hách dịch, Quân Tưởng đóng ở Bắc Giang với bọn Việt Nam Quốc dân Đảng và thổ phỉ đã công khai đã kich chính quyền ta, vu khống và nói xấu Mặt trận Việt Minh, gây rối loạn trật

tự trong nhân dân

Việc cứu đói của Bắc Giang được tiến hành khẩn trương và tình trạng chết đói nhanh chóng chấm dứt Nhân dân phấn khởi, càng tăng cường đoàn kết, hăng hái tham gia kháng chiến, kiến quốc

Thực hiện Sắc lệnh trên, từ ngày 17 đến 29-9-1945, ở tỉnh ta “Tuần lễ vàng” và “Quỹ độc lập” được chính quyền cách mạng và Mặt trận Việt Minh tổ chức phát động rộng rãi trong nhân dân Cán bộ của tỉnh được cử về các địa phương tuyên truyền vận động nhân dân tự nguyện ủng hộ Chính phủ để xây dựng và bảo vệ nền độc lập tự do của Tổ quốc Nhiều hình thức tổ chức quyên góp được nhân dân tích cực hưởng ứng Nhiều người góp cả những chiếc vòng, khuyên tai, nhẫn vàng, vật kỉ niệm quý nhất của đời mình cho cách mạng Nhân dân xã Song Vân (Yên Thế nay thuộc Tân Yên ) góp 5 đồng cân vàng, 20 cân bạc trắng; Tân Dĩnh (Lạng Giang) góp 4,5 lạng vàng, Hoàng An (Hiệp Hoà) góp một số khuyên vàng, xà tích và một số mâm thau bạc trắng Ngoài ra nhân dân còn góp hàng tấn đồng gồm nhiều mâm thau, nồi, đỉnh, chuông, tượng đồng đen, v.v Ở một số nơi, nhân dân dùng kiệu rước vàng, bạc,…đến trụ sở Uỷ ban nhân dân cách mạng để ủng hộ Chính phủ

Với đoạn tư liệu đó, GV gợi mở để HS suy nghĩ về truyền thống của Bắc Giang nói riêng và dân tộc Việt Nam nói chung, trách nhiệm của bản thân trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay

Bài 18 (SGK Lịch sử 12- Ban cơ bản)

Trước những hành động khiêu khích của Pháp ở Hải phòng (11/1946), Hà Nội (12/1946), trong hai ngày 18 và 19/12/1946, Thường vụ TƯ Đảng đã họp quyết định phát động toàn quốc kháng chiến và Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng ra Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến Để cụ thể hóa sự kiện này ở Bắc Giang, cần

sử dụng tài liệu LSĐP giúp HS hiểu rằng, Bắc Giang là địa bàn quan trọng

trong cuộc chiến đấu kìm chân địch trong đô thị Ngay từ đầu, quân dân Bắc Giang đã anh dũng chiến đấu, xông pha dưới làn mưa đạn, bất chấp cái chết để giữ thành phố Đây là những hình ảnh đẹp, tác động không nhỏ đến tình cảm

HS