Sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy lịch sử việt nam (1954 – 1975) ở trường THPT tỉnh trà vinh

Sử dụng tài liệu lịch sử ở m i địa phư ng trong dạy học lịch sử Việt Nam s tạo được bi u tượng sinh đ ng, chân thực v các sự kiện, hiện tượng lịch sử cho học sinh.. Sử dụng tài liệu lịch

(1954 – 1975)

, 2016

54 – 75 HPT,

u

s 6 140111

, 2016

i

L

Tôi xin cam đoan bản luận văn này là kết quả nghiên cứu của cá nhân tôi Các số liệu và tài liệu được trích dẫn trong luận văn là trung thực Kết quả nghiên cứu này không trùng với bất cứ công trình nào đã được công bố trước đó

Tôi chịu trách nhiệm với lời cam đoan của mình

Hà Nội, tháng 6 năm 2017

V Thị ồng ai

ii

L I C

Trong suốt qu trình nghi n cứu và hoàn thành uận văn tốt nghiệp tôi đã nhận được rất nhi u sự h trợ gi p đ tận tình của qu th cô và đồng nghiệp

Trước hết tôi xin bà tỏ ng nh trọng và tri n s u s c đến PGS TS

T Ị T - người đã trực tiếp, tận tình hướng dẫn tôi hoàn thành luận văn nà

Tôi c ng xin cảm n s u s c qu th y, cô Khoa Lịch sử hoa hư ng h p

và hoa đào tạo sau đại học Trường ại học ư hạm à i đã tạo đi u kiện cho tôi trong suốt qu trình học tập và nghiên cứu

Dù rất cố g ng, song ch c ch n luận văn hông th tránh khỏi những thiếu sót Tôi rất mong nhận được sự đóng góp ch n thành qu b o của quý th y, cô

Xin chân thành cảm n!

inh, ng 1 tháng 6 năm 2017

iii

Trang Trang tựa

……… 1

1 do chọn đ tài ……….1

2 Lịch sử vấn đ ……… 3

3 ối tượng và phạm vi nghi n cứu của đ tài……… 7

4 Mục đ ch và nhiệm vụ nghiên cứu……… 8

5 C sở phư ng ph p uận và phư ng ph p nghi n cứu……… 9

6 Giả thuyết khoa học……… 10

7 Ý nghĩa của luận văn………10

8 óng góp của luận văn……….10

9 Cấu trúc luận văn 10

ơ

N……… 12

1.1 C sở lý luận của việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng trong dạy học lịch sử dân t c ở trường trung học phổ thông……….12

1.1.1 Quan niệm v tài liệu lịch sử địa phư ng……….12

1.1.2 Phân loại tài liệu lịch sử địa phư ng……… 14

1.1.3 ặc đi m của kiến thức lịch sử địa phư ng……….16

1.1.4 Mối quan hệ lịch sử địa phư ng với lịch sử dân t c……… 17

1.1.5 Yêu c u đổi mới phư ng ph p dạy học……… 19

1.1.6 Vai tr nghĩa của việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng trong dạy học lịch sử Việt Nam……… 22

iv

1.1.6.1 Vai trò………22

1.1.6.2 Ý nghĩa……… 24

1.2 C sở thực tiễn của việc sử sụng tài liệu lịch sử địa phư ng

trong dạy lịch sử Việt Nam (1954 – 1975) ở trường THPT,

tỉnh Trà Vinh……… 29

1.2.1 Thực tiễn việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng

trong dạy học lịch sử dân t c (1954 – 1975)

2.1 Những u c u hi sử dụng các tài liệu lịch sử địa phư ng

vào dạy học lịch sử dân t c ……… 37

2.2 C c nguồn tài iệu ịch sử địa phư ng c n hai th c đ sử

dụng trong dạ học ịch sử Việt am 1954 - 1975)……… 38

2.3 i dung ịch sử Trà Vinh c n hai th c đ sử dụng trong

dạ học ịch sử d n t c (1954 - 1975)……… 40

2.4 t số hình thức biện ph p sử dụng tài iệu ịch sử

địa phư ng trong dạ học ịch sử Việt am 1954 - 1975)

ở trường T T tỉnh Trà Vinh……… 49

2.4.1 Những u c u c n thiết hi ựa chọn biện pháp sử dụng

tài liệu lịch sử địa phư ng trong dạy học lịch sử Việt Nam

(1954 – 1975) ở trường THPT, tỉnh Trà Vinh……….49

2.4.2 t số biện ph p sử dụng tài iệu ịch sử địa phư ng

trong dạ học c c bài ịch sử n i hóa ở trường T T tỉnh Trà Vinh………… 53

v

2.4.2.1 Sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng đ cụ th hóa

kiến thức lịch sử dân t c……….54

2.4.2.2 ối với những sự kiện lịch sử địa phư ng quan trọng có nghĩa ớn trở thành sự kiện lịch sử dân t c được ghi trong sách giáo khoa lịch sử………55

2.4.2.3 ối với những sự kiện lịch sử địa phư ng hông có trong sách giáo khoa nhưng ại quan trọng đối với lịch sử địa phư ng…………57

2.4.3 ử dụng tài iệu ịch sử địa phư ng đ tổ chức hiệu quả c c hoạt ng ngoại hóa……… 60

2.4.3.1 Sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng đ k chuyện lịch sử.……… 62

2.4.3.2 Tổ chức học sinh đọc s ch v tranh ịch sử địa phư ng ……… 63

2.4.3.3 n hấu hóa chủ đ lịch sử địa phư ng b ng hình thức dạ h i ịch sử……… 65

2.5 Thực nghiệm sư phạm ……… 67

2.5.1 Mục đ ch thực nghiệm……… 68

2.5.2 N i dung phư ng ph p thực nghiệm ……… 68

2.5.3 C ch thức tiến hành thực nghiệm sư phạm……… 68

2.5.4 i m tra và đ nh gi ết quả thực nghiệm……… 75

TIỂU KẾT 79

Ế ……….80

……… 84

……… 88

……… 88

……… .97

……… 4

vi

1 t

Nghị quyết ại h i VIII của ảng C ng sản Việt Nam, khi bàn v công tác giáo

dục đã chỉ rõ, phải “ ựa chọn những n i dung có t nh c bản, hiện đại Tăng cường giáo dục công dân, giáo dục ng u nước, chủ nghĩa c - nin và tư tưởng Hồ Chí Minh, giáo dục đạo đức và nh n văn, lịch sử dân t c và bản s c văn hóa dân t c; ch vư n n vì tư ng ai của bản thân và ti n đồ đất nước ” (30.tr109)

Trong cuốn “ ịch sử nước ta” mở đ u tác phẩm, Hồ Ch inh đã hẳng định

sự c n thiết của việc học tập lịch sử: “D n ta phải biết sử ta Cho tường gốc tích nước nhà Việt am” ọc lịch sử, hi u lịch sử và n m vững tiến trình phát tri n của lịch sử dân t c, của n n văn ho Việt Nam không chỉ là trách nhiệm nghĩa vụ của

m i người hiện na mà c n có nghĩa hoa học và thực tiễn sâu s c N m vững lịch sử dân t c, ta không chỉ có được những hi u biết v tổ ti n đất nước, dân t c mình trong việc xây dựng non sông gấm vóc như ngà na mà c n góp ph n bồi

dư ng tình u gia đình u qu hư ng đất nước và lòng tự hào dân t c Có hi u được tường tận lịch sử dân t c và mới hi u được giá trị của cu c sống và mới có cái nhìn đ ng đ n v cu c sống hiện tại đặt c sở cho sự phát tri n tư ng ai

Tiếc r ng trong những năm g n đ vị tr c ng như vai tr của môn Lịch sử đang bị m t b phận không nhỏ phụ huynh và học sinh thờ xem nhẹ Nguyên nhân dẫn tới đi u nà có rất nhi u: Có th do c ch học thực dụng do quan niệm chưa đ ng đ n của phụ hu nh và học sinh… hưng theo tôi c n có m t ngu n

nh n vô cùng quan trọng à do sự nghèo nàn v tư iệu ịch sử sự hô han nặng n

v số iệu dẫn tới sự ém hấp dẫn của c c tiết học ịch sử

bài học ịch sử g n g i sinh đ ng dễ tiếp thu tạo hứng th học tập cho học sinh thì việc ồng ghép giới thiệu tài iệu ịch sử địa phư ng vào bài học ịch sử Việt am à việc àm c n thiết và hiệu quả ởi ịch sử địa phư ng à m t b phận hữu c m u thịt của ịch sử Việt am ọi sự iện ịch sử Việt am đ u diễn ra ở

2

m t thời đi m cụ th với những con người cụ th tr n m t địa phư ng cụ th của ãnh thổ Vì thế ịch sử địa phư ng àm phong ph th m cụ th th m bức tranh chung của ịch sử Việt am gi p cho học sinh n m vững hi u s u s c và cụ th

h n iến thức ịch sử Việt am đồng thời gi p học sinh hi u r h n v ịch sử qu

hư ng mình Từ đó gợi cho c c em ni m tự hào ng biết n bồi dư ng tình yêu

qu hư ng đất nước hình thành thức tr ch nhiệm bản th n trong việc giữ gìn bảo

vệ di sản văn ho di t ch ịch sử và trong x dựng Tổ quốc Do đó việc sử dụng tài iệu ịch sử địa phư ng trong dạ học ịch sử Việt am ở trường phổ thông à rất

c n thiết có nghĩa ớn trong việc n ng cao chất ượng thực hiện mục ti u gi o dục b môn

Việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng trong dạy học lịch sử dân t c s góp

ph n cụ th hóa lịch sử dân t c, làm nổi bật tính riêng lẻ đặc trưng của m i địa phư ng àm cho học sinh dễ nhìn nhận vấn đ Sử dụng tài liệu lịch sử ở m i địa phư ng trong dạy học lịch sử Việt Nam s tạo được bi u tượng sinh đ ng, chân thực v các sự kiện, hiện tượng lịch sử cho học sinh Thông qua đó gi p c c em hình thành các khái niệm, thuật ngữ, n m được các kết luận khoa học mang t nh

h i qu t ử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng c n có t c dụng quan trọng v mặt giáo dục gi o dư ng tư du cho học sinh

Sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng càng ch n thực sinh đ ng cụ th bao nhiêu thì càng có tác dụng trong dạy học lịch sử dân t c bấy nhiêu, gây hứng th đam m đối với việc học tập b môn cho học sinh

Trà Vinh là m t tỉnh đồng b ng ven bi n, giàu truy n thống văn ho Trong đó

có truy n thống đấu tranh chống giặc giữ nước Trải qua bao biến cố thăng tr m của lịch sử nh n d n Trà Vinh uôn giữ vững phẩm chất, truy n thống tốt đẹp của quê

hư ng đất nước i n cường bất khuất trong ao đ ng chiến đấu đã ập nhi u chiến công oanh liệt góp ph n làm rạng danh cho dân t c Việt Trong đó sự đoàn ết của

3 d n t c inh hmer oa trong đấu tranh chống Mỹ giữ nước 1954 – 1975) đã

đ lại hông t tư iệu lịch sử liên quan tới giai đoạn nà như tài iệu hiện vật, tài liệu dân gian, tài liệu ngôn ngữ, tài liệu thành văn Việc khai thác, nghiên cứu các

và sử dụng, lúng túng trong hình thức tổ chức và phư ng ph p sử dụng các nguồn tài liệu lịch sử địa phư ng

Xuất phát từ những lí do trên, chúng tôi quyết định lựa chọn vấn đ : “Sử d ng

tài liệu l ch sử p ơ tr ạy h c l ch sử ệt 54 – 1975) ở

tr ng THPT, tỉ r ” làm luận văn tốt nghiệp cao học chuyên nghành L

luận và hư ng ph p dạy học b môn Lịch sử Với mong muốn công trình của

ch ng tôi s bổ sung ph n nào nguồn tài iệu và những gợi ý v biện pháp sử dụng cho gi o vi n đang giảng dạy ở tỉnh nhà

2 L ch sử vấ

Việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng trong dạy học lịch sử dân t c có nghĩa to ớn Vì vậy, vấn đ nà đã sớm được quan tâm nghiên cứu và thực hiện ở nhi u nước trên thế giới trong đó có Việt Nam

2.1 Tài liệu c ngoài

Vấn đ sử dụng tài liệu nói chung, tài liệu lịch sử nói ri ng trong đó có ịch sử địa phư ng) đã được các nhà lý luận dạy học quan tâm

Ở Liên Xô, việc dạy lịch sử địa phư ng được quan tâm từ rất sớm ăm 1918 trong Văn iện giáo dục đ u tiên của chính quy n Xô Viết đã u c u c c trường phổ thông dạy học lịch sử địa phư ng trong giờ n i khóa

AA Vaghin trong cuốn “ hư ng pháp dạy học lịch sử ở c c trường phổ thông” đã hẳng định nguồn tài liệu lịch sử địa phư ng chiếm m t ví trí quan trọng trong quá trình dạy học lịch sử ở trường phổ thông

ai ri trong cuốn “Chuẩn bị giờ học lịch sử như thế nào” c ng đã chỉ ra

4

r ng th y giáo b t bu c phải biết rõ những thành tựu của khoa học lịch sử và các khoa học giáo dục, những vấn đ mà khoa học đang giải quyết, phải biết tất cả những hiện tượng quan trọng nhất của đời sống chính trị xã h i và văn hóa uốn

vậ “phải sử dụng không ngừng và có hệ thống tất cả mọi nguồn tư iệu muôn hình muôn vẻ: tác phẩm inh đi n, văn iện của ảng và hà nước, sách chuyên khảo, sách giáo khoa, sách báo tạp chí, tác phẩm h i họa, những cu c tham quan" và khẳng định “toàn b công tác dạy học s vô cùng có lợi, nếu th y giáo hi u môn học

tr n c sở tất cả những nguồn tư iệu có i n quan đến sự kiện "(9.tr10)

I F Kharlamốp trong cuốn “Phát huy tính tích cực học tập của học sinh như thế n o?” khẳng định:“Vấn đ sử dụng sách giáo khoa và tài liệu học tập có lịch

sử của nó mà theo chúng tôi có những đi u bổ ch đ ng học hỏi " bởi vì " trong quá trình làm việc với sách giáo khoa và tài liệu học tập, học sinh n m vững và củng cố được kiến thức đồng thời các em tiếp thu được ĩ năng ĩ xảo” 36.tr37) Ông c ng hẳng định ""tài liệu học tập tự nó đã chứa đựng nhi u yếu tố kích thích,

đ ng viên tính ham hi u biết và tính tích cực tư du ó à t nh chất mới lạ của tri thức khoa học, tính sáng tỏ của các sự kiện, t nh đ c đ o của các kết luận, phư ng ph p đặc s c đ phát hiện ra các khái niệm đã được hình thành, sự thâm nhập sâu xa vào bản chất của hiện tượng” 36.tr88)

Trong các h i nghị lịch sử quốc tế năm 1979 tại C ng hòa Dân chủ ức), năm 1980 tại Rumani), vấn đ nghiên cứu và giảng dạ ịch sử địa phư ng được thảo luận m t c ch nghi m t c ăm 1994 tại H i nghị khoa học v giáo dục lịch

sử c c nước ông am c c nhà hoa học đã đặt ra nhi u vấn đ i n quan đến phư ng ph p uận và phư ng ph p nghi n cứu ịch sử địa phư ng c c nguồn và phư ng ph p xử lý sử liệu

Trong Khuyến nghị của Nghị viện Châu Âu, số 1283 i n quan đến lịch sử và

việc học tập lịch sử ở Châu Âu, ngày 22/1/1996, nhấn mạnh “ N i dung của các

chư ng trình ịch sử phải rất mở r ng; phải bao gồm tất cả những b mặt của xã h i (Lịch sử xã h i và văn hóa c ng như ịch sử chính trị) , Lịch sử địa phư ng c ng như ịch sử dân t c nhưng hông phải là Lịch sử theo quan đi m dân t c chủ

5

nghĩa) phải được giảng dạy, c ng như ịch sử các t c người thi u số ” (26.tr66) Qua việc nghiên cứu v lịch sử địa phư ng của các tác giả nước ngoài, chúng tôi rút ra kết luận:

Thứ nhất các tác giả đ u nhấn mạnh đến sự c n thiết phải sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông Nguồn tài liệu này nếu

sử dụng hợp lý góp ph n nâng cao kiến thức bồi dư ng tư tưởng, tình cảm và phát

hu năng ực nhận thức đ c lập, sáng tạo cho học sinh

Thứ hai c c công trình tr n đã chỉ ra những c sở lý luận cho việc nghiên cứu sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng trong dạy học lịch sử dân t c ở trường phổ thông

Thứ ba, Các công trình nghiên cứu đã cung cấp những kinh nghiệm thực tiễn quý báu cho việc sử dụng tài liệu học tập phù hợp với đối tượng, cấp học đặc trưng vùng mi n

2.2 tr c

Vấn đ lịch sử địa phư ng đã được nghiên cứu từ thời phong kiến, tuy nhiên mới dừng lại ở việc ghi chép địa lý vùng, ti u sử nhân vật, hay ghi chép lại phong tục từng địa phư ng au hi đất nước giành được đ c lập năm 1945 rồi kháng chiến chống thực dân Pháp th ng lợi năm 1954 ảng và nhà nước đã ch đến việc nghiên cứu đưa ịch sử địa phư ng vào giảng dạy ở trường phổ thông Nhi u

Sở giáo dục đã tiến hành tổ chức biên soạn tài liệu lịch sử địa phư ng đưa vào giảng dạy ở các cấp học thu được nhi u kết quả Nhi u nhà khoa học đã quan t m nghi n cứu vấn đ này

Trong giáo trình “ hư ng ph p dạy học lịch sử” xuất bản c c năm 1976

1980, 1992, 1998, 2002, các tác giả đã nhấn mạnh đến việc c n phải g n công tác học tập b môn Lịch sử trong nhà trường với thực tiễn xã h i, xem việc nghiên cứu, giảng dạ ịch sử địa phư ng và xem tài iệu ịch sử địa phư ng như m t nguồn tài liệu thành văn trong dạy học, sử dụng chúng là m t trong những biện pháp nh m nâng cao chất ượng dạy học

Trong gi o trình “Lịch sử địa phư ng” của GS Phan Ngọc Liên, PGS

6

Nguyễn Cảnh Minh xuất bản năm 1995; trong cuốn “Lịch sử địa phư ng” của GS

Phan Ngọc i n Trư ng ữu Quýnh xuất bản năm 1989 đ u đã đ cập đến công t c sưu t m, chỉnh lý, ki m tra tư iệu, biên soạn công trình ịch sử địa phư ng

và hoàn chỉnh các bài giảng ịch sử địa phư ng theo qu định của chư ng trình Các nhà lý luận v phư ng ph p dạy học b môn thông qua nhi u bài viết trên tạp chí nghiên cứu chuyên ngành nói riêng, các tạp chí khoa học nói chung, đã đ cập đến phải đưa ịch sử địa phư ng vào giảng dạ trong nhà trường phổ thông,

c ng như nhấn mạnh sự c n thiết phải sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng trong dạy học lịch sử dân t c như: .T han gọc Liên, GS.TS Nguyễn Thị Côi, PGS TS Trịnh ình Tùng PGS TS Tr n ức Minh, PGS.TS Nguyễn Hữu Chí, PGS.TS

Tr n Vĩnh Tường, TS Nguyễn Anh D ng T ặng Công L ng, TS Tr n Viết Thụ

Sử dụng tài liệu ịch sử địa phư ng trong dạy học ịch sử việt am à vấn đ được nhi u nghi n cứu sinh học viên cao học quan t m àm uận n uận văn như luận án tiến sĩ “Nghiên cứu việc dạy học lịch sử địa phư ng ở trường PTTH (qua thực nghiệm ở ình ịnh)" của ặng Công L ng năm 1996; uận án “ ử dụng di tích lịch sử trong dạy học lịch sử ở trường trung học c sở” của Hoàng Thanh Hải năm 1999; Luận văn “ ử dụng tài liệu lịch sử Quảng am - à ng trong dạy học lịch sử Việt Nam (1858 - 1945) ở trường THPT Quảng am và à ng” của học viên Nguyễn Hữu iang năm 1999; “Dạy học lịch sử cách mạng tháng Tám của Hà Nam cho học sinh ớp 12 - THPT ở địa phư ng” của học viên Nguyễn Mạnh ưởng năm 2000 đã hẳng định tính cấp thiết phải đưa nguồn tài liệu ịch sử địa phư ng vào giảng dạ trong nhà trường

Tháng 6 năm 2002, H i Giáo dục Lịch sử thu c H i Khoa học Lịch sử Việt Nam, kết hợp với ại học Vinh tổ chức H i thảo khoa học v vấn đ Nghiên cứu, biên soạn và giảng dạy lịch sử địa phư ng Trong 474 trang kỷ yếu của h i thảo, các tác giả chủ yếu đi s u vào những vấn đ chung v nghiên cứu, biên soạn và giảng

dạy lịch sử địa phư ng; việc đổi mới phư ng ph p giảng dạ ịch sử địa phư ng và

m t số kết quả nghiên cứu mới v ịch sử địa phư ng

Từ việc tìm hi u tr n đặt ra nhi u vấn đ mà trong phạm vi đ tài, chúng tôi

7

phải quan tâm giải quyết:

Thứ nhất, tiếp thu kết quả nghiên cứu đã đạt được và từng bước n ng cao c

sở lý luận của việc sử dụng tài liệu ịch sử địa phư ng trong dạy học ịch sử d n

t c

Thứ hai ph n t ch chư ng trình n i dung s ch gi o hoa đ x c định đ đủ, chính xác nguồn tài liệu lịch sử Trà Vinh sử dụng trong dạy học ịch sử Việt am giai đoạn (1954 - 1975) ở trường T T tỉnh Trà Vinh

Thứ ba, Tiến hành khảo sát thực tiễn và thực nghiệm sư phạm đ ki m chứng tính khả thi của các biện ph p sư phạm mà luận văn đ xuất

Ở Trà Vinh việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng vào dạy học bước đ u đã được nghiên cứu và sử dụng ăm 2012 dưới sự n lực của th gi o Triệu Văn hấn gi m đốc sở gi o dục và đào tạo tỉnh Trà Vinh, cùng th n im inh và cô hạm Thị i u hư ng, chuyên viên b môn lịch sử đã bi n soạn cuốn Lịch sử địa phư ng Trà Vinh phục vụ các tiết lịch sử địa phư ng trong c c trường T T Trà Vinh

Những công trình nghiên cứu tr n à c sở lí luận quý giá giúp chúng tôi nghiên cứu đ tài Tu nhi n chưa có m t công trình nào nghiên cứu v việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng trong dạy học lịch sử Việt Nam cho học sinh THPT tỉnh Trà Vinh

3 t ợng và phạm vi nghiên cứu củ tài

3.1 t ợng nghiên cứu của luậ vă

Quá trình sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1954 - 1975 ở c c trường THPT Tỉnh Trà Vinh

- Khẳng định vai tr nghĩa của việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng trong dạy học lịch sử Việt am giai đoạn 1954 - 1975 ở trường THPT tỉnh Trà Vinh

- Khai thác, sử dụng tài liệu lịch sử Trà Vinh trong dạy học ịch sử Việt am giai đoạn 1954 - 1975 ở trường THPT

- xuất hình thức, biện pháp sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng đã sưu t m được trong dạy học giai đoạn lịch sử này

- Tìm hi u tình hình sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng trong dạy học lịch sử

9

Việt Nam ở c c trường THPT, tỉnh Trà Vinh

- xuất hình thức sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng trong dạy học lịch sử Việt

am chư ng trình chuẩn) ở c c trường THPT, tỉnh Trà Vinh

- Thực nghiệm sư phạm m t bài học lịch sử trong chư ng trình T T chư ng trình chuẩn) đ khẳng định tính khả thi của đ tài, đồng thời àm c sở cho việc rút

ra kết luận khoa học góp ph n nâng cao chất ượng b môn

5 ơ sở p ơ p áp uậ v p ơ p áp ứu

5.1 ơ sở p ơ p áp uận củ tài:

C sở phư ng ph p uận của đ tài dựa tr n c sở lý luận của chủ nghĩa c - nin tư tưởng Hồ Chí Minh, quan đi m đường lối của ảng và hà nước v giáo dục phổ thông đặc biệt là quan đi m v giáo dục lịch sử, thông qua nghiên cứu và giảng dạy lịch sử

5 2 ơ p áp ứu:

- Nghiên cứu lý thuyết

+ Nghiên cứu các tác phẩm của c c t c gia inh đi n, của Hồ Chí Minh bàn

v công tác giáo dục ở trường phổ thông; các công trình của các nhà lý luận khoa học giáo dục, tâm lý học, các chuyên gia v ĩnh vực giáo dục lịch sử, v ịch sử địa phư ng ịch sử Việt am và c c vấn đ có i n quan đến phạm vi đ tài

+ Nghiên cứu chư ng trình s ch gi o hoa ịch sử lớp 12 THPT, và nghiên cứu lựa chọn tài liệu lịch sử Trà Vinh tư ng ứng với lịch sử dân t c từ năm 1954 đến năm 1975

- Nghiên cứu thực tiễn:

+ i u tra thực tiễn việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng trong dạy học lịch sử dân t c nói chung và giai đoạn (1954 – 1975) nói riêng ở c c trường T T tỉnh Trà Vinh thông qua phiếu đi u tra, dự giờ

+ Thực nghiệm sư phạm: Soạn bài, tiến hành thực nghiệm sư phạm m t bài lịch sử cụ th ở trường THPT

+ Sử dụng toán học thống đ xử lí kết quả thực nghiệm sư phạm

6 Giả thuy t khoa h c

10

óp ph n n ng cao hiệu quả dạy học lịch sử dân t c giai đoạn (1954 – 1975)

ở trường THPT, nếu sử dụng các hình thức và biện pháp sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng trong dạy học lịch sử dân t c

7 ĩ ủa luậ vă

Kết quả nghiên cứu đ tài có nghĩa quan trọng v lí luận và thực tiễn

*V lí luận: Góp ph n làm phong phú thêm lí luận v sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng trong dạy học lịch sử nói chung, và việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng trong dạy học lịch sử Việt am giai đoạn (1954 – 1975) nói ri ng à

m t trong những yêu c u v mặt sư phạm c n thiết cho việc nâng cao chất ượng dạy học lịch sử ở trường THPT

*V thực tiễn: Kết quả nghiên cứu của luận văn gi p bản th n và đồng nghiệp có th vận dụng vào thực tiễn dạy học lịch sử đ nâng cao chất ượng dạy học b môn

8 ó óp ủa luậ vă

Góp ph n hoàn chỉnh hệ thống c sở lý luận cho việc sử dụng tài liệu ịch sử địa phư ng trong dạy học ịch sử Việt am

Khẳng định vai tr nghĩa của việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng trong dạy học lịch sử dân t c giai đoạn (1954 – 1975)

Tình hình thực tế v việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng trong dạy học lịch

sử dân t c ở c c trường THPT, tỉnh Trà Vinh

X c định được các tài liệu lịch sử địa phư ng c n khai thác trong dạy học lịch

sử Việt Nam từ 1954 đến 1975 ở trường THPT, tỉnh Trà Vinh

xuất các biện pháp sử dụng mang tính khả thi trong phạm vi đ tài nghiên cứu

9 Cấu trúc luậ vă

Ngoài mở đ u, kết luận, tài liệu tham khảo mục ục i dung chính của luận văn được trình bày trong hai chư ng

Chư ng 1: Vấn đ sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng trong dạy học lịch sử Việt Nam ở trường THPT Lí luận và thực tiễn

11 Chư ng 2: ình thức biện ph p sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng trong dạy học lịch sử Việt Nam (1954 – 1975) ở trường THPT, tỉnh Trà Vinh

12

ơ 1:

V S D NG TÀI LI U L CH S TRONG D Y H C L CH S VI T NAM NG TRUNG H C PH THÔNG, LÍ LU N VÀ TH C TIỂN

ơ sở lý luận của việc sử d ng tài liệu l ch sử p ơ tr ạy h c

l ch sử dân tộc ở tr ng trung h c phổ thông

1.1.1 Quan niệm v tài liệu l ch sử p ơ

sử dụng tốt tài liệu lịch sử địa phư ng với mục đ ch n ng cao hiệu quả bài học lịch sử trước hết chúng ta c n hi u đ ng h i niệm “ ịa phư ng”

ịa phư ng à những vùng đất nhất định n m trong m t quốc gia có những s c

th i đặc thù riêng, là m t b phận cấu thành đất nước Có rất nhi u quan niệm v thuật ngữ “địa phư ng” tu nhi n ch ng ta có th hi u khái niệm “địa phư ng” theo hai khía cạnh cụ th và trừu tượng

ịa phư ng hi u theo nghĩa cụ th à đ n vị hành ch nh dưới cấp trung ư ng

từ tỉnh, thành phố đến huyện xã thôn àng buôn mường

ịa phư ng hi u theo nghĩa h i qu t trù tượng là những vùng đất, khu vực nhất định được hình thành trong lịch sử, có ranh giới tự nhi n đ ph n biệt với vùng đất h c hông giống như địa giới hành chính V dụ như mi n Nam, mi n B c, khu vực Việt B c, Tây B c T gu n hu vực i n T …

Có ý kiến quan niệm theo c ch đ n giản “ địa phư ng” à tất cả những gì không phải là của “Trung ư ng” ha “Quốc gia” đ u được coi à địa phư ng Từ nhận thức như vậy, ta có th hi u được lịch sử địa phư ng c ng ch nh à ịch sử của các làng, xã, huyện, tỉnh hay khu vực, vùng, mi n

Từ những c ch hi u như tr n ch ng ta có th nhận định: Lịch sử địa phư ng chính là lịch sử của làng, xã, huyện, tỉnh, thành phố hay khu vực, vùng mi n Ngoài

ra lịch sử địa phư ng c n bao hàm nghĩa à ịch sử của c c đ n vị sản xuất, chiến đấu c c trường học c quan x nghiệp nhà m Vì xét v yếu tố địa c c đ n vị

đó đ u g n với m t địa phư ng nhất định, song n i dung của nó mang tính kỹ thuật,

hi u v khái niệm tài liệu lịch sử địa phư ng ch ng ta phải hi u được khái niệm tài liệu

Tài iệu à đ n vị thông tin được ghi lại không phụ thu c vào hình thức và vật mang tin C n theo tác giả Hoàng Phê (chủ biên) trong cuốn “Từ đi n Tiếng Việt” nhà xuất bản à ng (2002) thì tài liệu “ à văn bản giúp cho việc tìm hi u m t vấn

đ gì đó” Trong “Từ đi n Hán Việt” nhà xuất bản thành phố Hồ Chí Minh (2003), tác giả han Văn C t định nghĩa: “Tài iệu là vật phẩm c n thiết đ xây dựng nên

m t vật phẩm h c”

Khái niệm tài liệu lịch sử địa phư ng: Tài iệu lịch sử địa phư ng à những

đ n vị thông tin phản ánh các mặt h c nhau trong đời sống quá khứ ở các khu vực, vùng mi n Tài liệu lịch sử địa phư ng rất phong ph đa dạng Trong cuốn “ Lịch sử địa phư ng” c c t c giả Trư ng ữu Quýnh, Phan Ngọc Liên, Nguyễn Thái Hoàng, Nguyễn Văn Am cho r ng nguồn sử liệu địa phư ng gồm có: sử liệu hiện vật hay sử liệu vật chất, sử liệu thành văn ha sử liệu viết, sử liệu dân t c học, sử liệu ngôn ngữ học, sử liệu truy n miệng C n theo c c t c giả Phan Ngọc Liên, Nguyễn Thị Côi, Trịnh ình Tùng trong cuốn “ hư ng ph p dạy học lịch sử” xuất bản năm 2010 đã x c định tài iệu lịch sử địa phư ng được dùng trong dạy học lịch

sử bao gồm tài liệu thành văn ha sử liệu viết, tài liệu hiện vật hay tài liệu vật chất, tài liệu ngôn ngữ học như địa danh phư ng ngôn… và tài iệu truy n miệng hư

vậ nguồn tài liệu lịch sử địa phư ng với những loại hình đa dạng phong phú, sinh

đ ng à c sở cho việc tạo những bi u tượng lịch sử và hi u sâu s c các khái niệm, các sự kiện, hiện tượng ở bài học lịch sử Tài iệu lịch sử địa phư ng chẳng những

là cứ liệu khoa học đ hi u rõ sự phát tri n của lịch sử c c địa phư ng mà c n à những căn cứ cụ th , chi tiết đ xem xét đ nh gi m t cách toàn diện những sự kiện,

14

hiện tượng, biến cố trong lịch sử dân t c

1.1.2 Phân loại tài liệu l ch sử p ơ

Tài iệu địa phư ng có th chia thành 5 oại như sau: Tài liệu thành văn tài iệu hiện vật hay tài liệu vật chất, tài liệu dân t c, tài liệu ngôn ngữ, tài liệu truy n miệng Thứ nhất à tài iệu lịch sử địa phư ng thành văn: à những sử liệu (tài liệu) được ghi chép b ng chữ viết những thông tin v các sự kiện lịch sử đã xảy ra ở

c c địa phư ng Tài iệu lịch sử địa phư ng thành văn giúp chúng ta nghiên cứu hoàn chỉnh lịch sử cụ th , phản ánh những n i dung khá toàn diện trên các mặt kinh

tế, chính trị văn hóa, xã h i tư tưởng, tôn giáo, quân sự ở c c địa phư ng Nguồn tài liệu này chiếm khối ượng rất lớn và giữ m t vị trí rất quan trọng đối với việc nghiên cứu lịch sử địa phư ng Tài iệu lịch sử địa phư ng thành văn rất phong

ph đa dạng như c c t c phẩm địa phư ng ch nh n vật ch c c bài văn bia văn

tế, minh chuông, gia phả, hồi đinh bạ địa bạ c c văn bản của đảng b , chính quy n c c đoàn th địa phư ng.v.v…

Trong công tác nghiên cứu lịch sử địa phư ng tài iệu nà đóng m t vai trò rất quan trọng đ so s nh đối chiếu với các nguồn tài liệu khác nh m xác minh m t

số sự kiện được ghi chép v lịch sử thành lập làng, xã, chợ búa và là nguồn tài liệu dùng đ biên soạn lịch sử của địa phư ng

Ngoài ra tài liệu lịch sử địa phư ng thành văn c n bao gồm các tác phẩm nghiên cứu như: T c phẩm nghiên cứu lịch sử, tác phẩm nghiên cứu của các ngành khoa học kế cận như ịch sử ảng, các tác phẩm văn học, các bài báo Với những tác phẩm này cho ta thấ t nh đa dạng cụ th đ phục vụ cho dạy và học

Thứ hai à tài iệu hiện vật hay tài liệu vật chất: Tài liệu hiện vật bao gồm những di vật khảo cổ, các công trình kiến tr c nghệ thuật như đình chùa miếu, tượng , những di tích, hiện vật lịch sử như công cụ ao đ ng v h đấu tranh

Có những di tích tự nhiên liên quan tới sự kiện lịch sử: C đa T n Trào hang c

Bó, hay những công trình kiến trúc liên quan tới sự kiện như đình T n Trào à những b ng chứng khách quan, chân thực của lịch sử là những cứ liệu cụ th giúp chúng ta có th hình dung chân thực v quá khứ Việc sử dụng nguồn tài iệu, hiện

15

vật trong dạy học lịch sử không chỉ à phư ng tiện trực quan giảng dạy có giá trị,

mà còn là m t nguồn kiến thức phong phú cung cấp cho học sinh

Thứ ba à tài iệu dân t c: à oại tài liệu nghiên cứu đời sống sinh hoạt, phong tục tập qu n của c c d n t c, miêu tả m t c ch sinh đ ng n n văn hóa vật chất, tinh th n của nh n d n c c địa phư ng như phong tục, tập quán, quan hệ xã

h i ăn ở… ếu khai thác tốt, tài liệu nà có th gi p ch ng ta tìm hi u được nhi u vấn đ lịch sử

Bốn là tài liệu ngôn ngữ học gồm hai loại chủ yếu sau: ịa danh học, là tên gọi của m t vùng đất nhất định địa danh giúp chúng ta n m b t được nguồn gốc sự phát tri n của xóm làng, ngh nghiệp của nh n d n hư ng ngôn học, là tiếng nói của cư d n địa phư ng trong tiếng nói chung của dân t c song có những s c thái riêng do lịch sử tạo nên, dựa vào phư ng ngôn người ta có th hi u được thành ph n của cư d n địa phư ng nguồn gốc những nhóm người từ n i h c đến địa phư ng

hư ng ngôn c n cho ta biết sự g n g i v nguồn gốc của m t số dân t c ở khu vực

mi n núi, những s c thái chung, riêng trong thói quen, phong tục của các dân t c

tr n địa bàn cư tr

Thứ năm à tài iệu truy n miệng: à tài liệu văn hóa được truy n miệng từ đời

nà sang đời khác Theo cách này, trong m t xã h i có th ưu tru n lịch sử truy n miệng văn học truy n miệng, luật truy n miệng và các tri thức khác qua các thế hệ

mà không c n m t hệ thống chữ viết à m t nguồn tư iệu vô cùng phong phú như c c tru ện cổ tích, ca dao, tục ngữ, hò vè, truyện k của các cụ già, các cán b lão thành cách mạng Nếu biết gạt bỏ yếu tố tiêu cực lạc hậu và cái vỏ huy n bí thì

đó à nguồn tài liệu lịch sử có giá trị, có tác dụng lớn trong việc nghiên cứu biên soạn và giảng dạy lịch sử địa phư ng

Trong phạm vi của đ tài, chúng tôi chủ yếu sưu t m khai thác và sử dụng nguồn tài liệu thành văn ở địa phư ng đ nghi n cứu sử dụng vào dạ và học ịch sử

d n t c giai đoạn từ năm 1954 đến năm 1975 như ịch sử Trà Vinh Tập 3) ịch sử ảng b , hồi ký cách mạng, lịch sử truy n thống c c địa phư ng và c c ngành c c văn bản gốc của chính quy n ảng b c c đoàn th qu n chúng ở c c địa phư ng

16

qua các thời kỳ lịch sử, các bài viết đăng tr n c c b o tạp ch có i n quan đến sự kiện lịch sử Trà Vinh

3 ặ m của tài liệu l ch sử p ơ

Ở trường phổ thông m i m t môn học đ u cung cấp cho học sinh những iến thức c bản hoa học được qui định trong chư ng trình môn ịch sử c ng thực hiện nhiệm vụ cung cấp iến thức cho học sinh giống như tất cả c c b môn hoa học h c Tu nhi n b n cạnh đó b môn ịch sử c ng có những đặc trưng ri ng của nó do đặc đi m của hệ thống iến thức cấu thành b môn Cụ th như iến thức ịch sử có những đặc đi m như nó mang t nh qu hứ t nh cụ th t nh hông ập

ại và t nh hệ thống Ch nh vì vậ nó đã tạo ra nét ri ng của b môn ịch sử mà hông môn nào có được b môn ịch sử c ng có m t vị tr vai tr rất ri ng trong chư ng trình gi o dục phổ thông “ dạ chữ đ dạ người”

ịch sử địa phư ng à m t b phận hông th t ch rời của ịch sử d n t c bởi

lịch sử địa phư ng à sự cụ th hóa của lịch sử dân t c, vì vậy kiến thức lịch sử địa phư ng c ng mang những đặc đi m của kiến thức lịch sử nói chung hà trường phổ thông có tr ch nhiệm ớn trong việc gi o dục thế hệ trẻ theo di ch c của Chủ tịch ồ Ch inh “bồi dư ng thế hệ c ch mạng cho đời sau à m t viếc rất quan trọng và c n thiết” iảng dạ ịch sử địa phư ng trong nhà trường s gi p cho học sinh hi u s u s c và cụ th h n ịch sử d n t c ặc trưng của ịch sử à mang t nh

qu hứ n n nếu muốn học sinh hứng th và sa m học tập nghi n cứu ịch sử thì giờ học ịch sử phải cụ th và sinh đ ng, đồng thời phải g n g i với học sinh iện

nay, trong dạ học ịch sử ở trường phổ thông những n i dung trong s ch gi o hoa

hông th đảm bảo được u c u nà vì s ch gi o hoa chỉ trình bà những sự iện chung sự iện ớn của ịch sử d n t c hông th ghi nhận hết những sự iện ịch sử

cụ th ở từng địa phư ng những sự iện diễn ra học sinh hông được chứng iến

xa lạ C ng vì vậ b môn ịch sử bị xem à b môn ém thu h t sự iện hô han

hó học hó nhớ hông hấp dẫn học sinh đi u nà đã được i m chứng qua ết quả c c ì thi trung học phổ thông quốc gia với số ượng và ết quả hiến cho những th cô và những nhà nghi n cứu lịch sử phải n tiếng b o ch và xã h i

17

đặc biệt quan t m Thế n n việc sử dụng tài iệu ịch sử địa phư ng m t c ch hợp

và hoa học vào dạ học ịch sử d n t c s góp ph n đảm bảo u c u v t nh sinh

đ ng cụ th trong bài học ịch sử n ng cao chất ượng dạ học của b môn quốc sử hông xa ạ hông hô han hông sự iện nặng n thì việc sử dụng tài iệu ịch sử địa phư ng vào dạ học ịch sử d n t c à rất c n thiết Tài iệu lịch sử địa phư ng rất đa dạng phản ánh những gì đã và đang diễn ra xung quanh các em, học sinh s hứng thú tìm hi u mảnh đất và con người qu hư ng Qua đó học sinh

s cảm nhận được sự g n g i của sự iện nh n vật ịch sử hi nó đã diễn ra nga

ch nh tr n qu hư ng mình c c em s th m u qu và tự hào v qu hư ng c c em

c ng s thấ được mối quan hệ giữa ịch sử địa phư ng và ịch sử d n t c Từ đó học sinh có c i nhìn trực quan sinh đ ng với những sự iện ịch sử d n t c c ng như x c định được thời gian hông gian của ịch sử địa phư ng h a chung với ịch

sử d n t c thấ được bản chất của sự iện Việc sử dụng tài iệu ịch sử địa phư ng vào dạ học ịch sử d n t c càng cụ th sinh đ ng bấ nhi u thì hiệu quả càng cao

bấ nhi u thật sự à m t công t c hoa học đ i hỏi t nh hoa học t nh ảng

t nh nh n d n t nh nghiệp vụ và t nh gi o dục hi sử dụng ịch sử địa phư ng c n phải đảm bảo t nh ch nh x c toàn diện cụ th và hệ thống đồng thời phải đứng vững tr n ập trường quan đi m phư ng ph p uận c – in và tư tưởng ồ

Ch inh hải đảm bảo những u c u của việc gi o dục ịch sử ở trường phổ thông v mặt gi o dư ng iến thức) gi o dục quan đi m tư tưởng ch nh trị phẩm chất đạo đức) và ph t tri n nhận thức)

1.1.4 M i quan hệ l ch sử p ơ v i l ch sử dân tộc

à mối quan hệ biện chứng không th tách rời, n m trong cặp phạm trù

“C i chung và c i ri ng” Tri thức lịch sử địa phư ng à bi u hiện cụ th sinh đ ng,

đa dạng các tri thức lịch sử dân t c Lịch sử địa phư ng à m t b phận cấu thành lịch sử dân t c nhưng hông phải là kết quả của phép c ng các cuốn lịch sử địa phư ng ịch sử dân t c được hình thành trên n n tảng khối ượng tri thức lịch sử địa phư ng đã được khái quát hóa và tổng hợp ở mức đ cao Bất cứ m t sự kiện, hiện tượng lịch sử nào xả ra đ u mang tính chất địa phư ng bởi nó g n với m t vị

18

trí không gian cụ th ở m t địa phư ng hoặc m t số địa phư ng nhất định Tuy nhiên, những sự kiện, hiện tượng đó có t nh chất, quy mô, mức đ ảnh hưởng khác nhau Có những sự kiện, hiện tượng chỉ có tác dụng, ảnh hưởng trong phạm vi hẹp của địa phư ng nhưng có những sự kiện, hiện tượng xảy ra có mức đ ảnh hưởng vượt khỏi khung giới địa phư ng mang nghĩa r ng với quốc gia, thậm ch đối với

cả thế giới Không chỉ riêng các nhà sử học chuyên nghiên cứu sâu v lịch sử, m i con người (ở mức đ h c nhau) đ u có th tìm hi u v cu c sống, những vị trí không gian khác nhau Tri thức lịch sử s làm giàu thêm tri thức của cu c sống con người Bài học lịch sử luôn chỉ cho con người biết cách hoạt đ ng đ ng đ n trong hiện tại và tư ng ai ịch sử thực sự à “người Th của cu c sống” Ch nh vì

đó sự am tường v lịch sử dân t c còn bao hàm cả sự hi u biết c n thiết v lịch sử địa phư ng hi u biết v lịch sử của chính mi n quê, xứ sở n i chôn nhau c t rốn của chính mình, hi u rõ mối quan hệ của lịch sử địa phư ng với lịch sử dân t c và

r ng lớn h n à ịch sử lịch sử thế giới

ối với c c trường THPT việc dạy lịch sử địa phư ng s làm phong phú tri thức của học sinh v qu hư ng từ đó gi o dục ng u qu hư ng đất nước và ý thức trách nhiệm với qu hư ng đất nước, giúp các em nhận thức được mối quan hệ giữa lịch sử địa phư ng với lịch sử dân t c Lịch sử địa phư ng được đưa vào giảng

dạ ở c c trường phổ thông như: ịch sử c c đ n vị hành ch nh xã phường, huyện, thành phố ) nghiên cứu v quá trình hình thành, ổn định và phát tri n của lịch sử địa phư ng tr n tất cả c c ĩnh vực kinh tế, chính trị, quân sự văn hóa gi o dục ịch sử v c c cu c h ng chiến chống ngoại x m v những anh hùng trong ao

đ ng sản xuất và những anh hùng trong chiến đấu

Sử dụng tài iệu lịch sử địa phư ng có nghĩa quan trọng trong việc góp ph n thực hiện mục tiêu giáo dục ở trường phổ thông Thông qua đó c c em học sinh thấ được sự phát tri n đa dạng sinh đ ng và thú vị của lịch sử địa phư ng song vẫn tuân thủ theo quy luật phát tri n chung của lịch sử dân t c và lịch sử nhân loại Tài liệu lịch sử địa phư ng với những loại hình đa dạng phong ph à c sở cho việc tạo những bi u tượng lịch sử và hi u sâu s c các khái niệm, các sự kiện, hiện

hư vậ địa phư ng à m t b phận của cả nước và ịch sử địa phư ng à m t

b phận của ịch sử d n t c à sự cụ th hóa của ịch sử d n t c ịch sử địa phư ng vừa đóng góp sử liệu cho việc xây dựng lịch sử dân t c vừa làm nổi bật tính riêng lẻ của địa phư ng ịch sử địa phư ng àm r mối quan hệ mật thiết qua lại giữa các địa phư ng và tôn vinh sự đóng góp của nhân dân vào sự nghiệp chung của dân t c

Hi u biết lịch sử địa phư ng thì s hi u biết sâu s c toàn diện h n ịch sử dân t c

1.1.5 Yêu cầu ổi m p ơ p áp dạy h c

hư ng ph p dạ học được hi u à phư ng ph p tri n hai m t qu trình dạ học cụ th Tức à c ch thức hình thành mục đ ch dạ học c ch thức soạn thảo và tri n hai n i dung dạ học c ch thức tổ chức hoạt đ ng dạ và hoạt đ ng học

nh m hiện thực hóa mục đ ch n i dung dạ học và c ch thức i m tra đ nh gi ết quả của qu trình dạ học

ổi mới phư ng ph p dạ học à cải tiến những hình thức và c ch thức àm việc ém hiệu quả của gi o vi n và học sinh sử dụng những hình thức c ch thức hiệu quả h n nh m n ng cao chất ượng dạ học ph t hu t nh t ch cực tự ực và

s ng tạo ph t tri n năng ực học sinh

ổi mới phư ng ph p dạ học à nhiệm vụ quan trọng trong đổi mới gi o dục

ục ti u chư ng trình n i dung dạ học mới đ i hỏi việc cải tiến phư ng ph p

dạ học và sử dụng phư ng ph p mới iện na sự ph t tri n inh tế - xã h i trong bối cảnh toàn c u ho đặt ra những u c u mới đối với người ao đ ng do đó c ng đặt ra những u c u mới cho sự nghiệp gi o dục thế hệ trẻ và đào tạo nguồn nh n

ực t trong những định hướng c bản của việc đổi mới gi o dục à chu n từ

n n gi o dục mang t nh hàn m inh viện xa rời thực tiễn sang m t n n gi o dục

20

ch trọng việc hình thành năng ực hành đ ng ph t hu t nh chủ đ ng s ng tạo của người học ịnh hướng quan trọng trong đổi mới phư ng ph p dạ học à ph t hu tính t ch cực tự ực và s ng tạo Ph t tri n năng ực hành đ ng năng ực c ng t c

àm việc của người học ó c ng à những xu hướng quốc tế trong cải c ch phư ng

ph p dạ học ở nhà trường phổ thông

ổi mới gi o dục đang diễn ra tr n qu mô toàn c u ối cảnh tr n tạo n n những tha đổi s u s c trong gi o dục từ quan niệm v chất ượng gi o dục, xây dựng nh n c ch người học đến c ch tổ chức qu trình và hệ thống gi o dục hà trường từ ch hép n chu n sang mở cửa r ng rãi đối thoại với xã h i và g n bó chặt ch với nghi n cứu hoa học- công nghệ và ứng dụng hà gi o tha vì chỉ tru n đạt tri thức chu n sang cung cấp cho người học phư ng ph p thu nhận thông tin m t c ch hệ thống có tư du ph n t ch và tổng hợp u tư cho gi o dục

từ ch được xem như à ph c ợi xã h i chu n sang đ u tư cho ph t tri n

Trong gi o dục qu trình đào tạo được xem như à m t hệ thống bao gồm

c c ếu tố: mục ti u chư ng trình đào tạo n i dung hình thức tổ chức dạ học phư ng ph p dạ học Trong đó phư ng ph p dạ học à h u rất quan trọng bởi phư ng ph p dạ học có hợp thì hiệu quả của việc dạ học mới cao phư ng

ph p có phù hợp thì mới có th ph t hu được hả năng tư du s ng tạo của người học ởi vậ việc đổi mới gi o dục trước hết à việc đổi mới phư ng ph p dạ học

Lý do phải đổi mới phư ng ph p dạ học à vì mục ti u gi o dục tha đổi; đổi mới chư ng trình s ch gi o hoa; phư ng tiện phục vụ giảng dạ tha đổi ối tượng người dạ và người học khác so với trước đ đ nh gi hiệu quả của phư ng ph p đang àm đ tìm ra phư ng ph p hiệu quả h n do sự phát tri n không ngừng của phư ng ph p dạy học Tri thức nhân loại không ngừng tăng số năm học phổ thông

có hạn do đó phải n ng cao năng ực tự học, áp lực cạnh tranh, sự đ i hỏi v năng lực người học hi bước vào cu c sống

Mục tiêu giáo dục theo tinh th n đổi mới là phát tri n toàn diện năng ực và

phẩm chất người học Toàn diện ở đ được hi u là chú trọng phát tri n cả phẩm

chất và năng ực con người, cả dạy chữ, dạ người, dạy ngh Giáo dục và đào tạo

21

phải tạo ra những con người có phẩm chất năng ực c n thiết như trung thực, nhân

văn tự do sáng tạo có hoài bão và tưởng phục vụ Tổ quốc, phục vụ c ng đồng;

đồng thời phải phát huy tốt nhất ti m năng hả năng s ng tạo của m i cá nhân, làm chủ bản thân, làm chủ đất nước và làm chủ xã h i; có hi u biết và ĩ năng c bản đ sống tốt và làm việc hiệu quả như c ồ từng mong muốn: "m t n n giáo dục s đào tạo các em nên những người công dân hữu ch cho nước Việt Nam, m t n n

giáo dục làm phát tri n hoàn toàn những năng ực s n có của các em" Vì vậ ổi

mới phư ng ph p dạ học hông chỉ à qu uật mà c n à nhu c u cho cả người

học ẫn người dạ

hư ng ph p dạ học có mối quan hệ biện chứng với n i dung dạ học Vì

vậ b n cạnh những phư ng ph p chung có th sử dụng cho nhi u b môn h c nhau thì việc sử dụng c c phư ng ph p dạ học đặc thù có vai tr quan trọng trong

dạ học b môn C c phư ng ph p dạ học đặc thù b môn được x dựng tr n c

sở uận dạ học b môn.Việc phối hợp đa dạng c c phư ng ph p và hình thức

dạ học trong toàn b qu trình dạ học à phư ng hướng quan trọng đ ph t hu

t nh t ch cực và n ng cao chất ượng dạ học ặc biệt trong dạ học b môn ịch

sử nh m thực hiện mục ti u của gi o dục vấn đ đổi mới phư ng ph p dạy học lịch

sử nói chung phư ng ph p sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng trong dạy học lịch sử Việt am theo hướng tích cực hóa hoạt đ ng nhận thức cho học sinh càng trở nên cấp thiết “T ch cực hóa hoạt đ ng nhận thức là m t trong những phư ng hướng c bản của việc cải tiến phư ng ph p dạy học lịch sử” 23 tr 45) tích cực hóa hoạt

đ ng nhận thức học sinh, tạo hứng thú học tập là vấn đ c n được giáo viên quan

t m vì “ ó có th hình thành ở học sinh m t cách nhanh chóng và bất cứ lúc nào trong quá trình dạy học, có th gây hứng thú với mọi đ tuổi đi u quan trọng h n

cả là nó n m trong t m tay của người th ” 5 tr 284) Có nhi u c ch đ tạo hứng thú, phát huy nhận thức tích cực của học sinh như dạy học nêu vấn đ , sử dụng đồ dùng trực quan, xây dựng hệ thống bài tập nhận thức dạ học trãi nghiệm dạ học

ở bảo tàng ha s n hấu hóa… Trong đó việc sưu t m và lựa chọn sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng trong dạy học lịch sử Việt Nam có th đ p ứng tốt những u

sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng, đảm bảo tính khoa học trong nghiên cứu và

giảng dạy lịch sử đảm bảo t nh c bản đi n hình trong lựa chọn và sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng đ dạy học lịch sử dân t c Sử dụng tài liệu ịch sử địa phư ng trong dạy học ịch sử d n t c gi o vi n c n phải ch đến tính vừa sức, phải phù hợp với thực tiễn dạy học hiện nay ở trường phổ thông và phải chú trọng phát huy tính tích cực trong nhận thức của học sinh Hình thành và phát tri n tư du học sinh, thông qua hoạt đ ng tích cực nh m tạo những con người năng đ ng, sáng tạo thích ứng với sự phát tri n của thời đại

6 trò ý ĩ ủa việc sử d ng tài liệu l ch sử p ơ tr ạy

h c l ch sử Việt Nam

1.1.6.1 Vai trò

Trong thời kỳ toàn c u hóa, h i nhập quốc tế tri thức lịch sử có vai trò vô cùng quan trọng đối với sự phát tri n đất nước Muốn h i nhập phải nói rõ lịch sử dân t c mình cho thế giới hi u đ ng ồng thời đ h i nhập mà không bị hòa tan, c n có bản ĩnh văn hóa vững vàng nh m có th vượt qua các cám d , ch t lọc những đi u tốt đẹp i u nà được bồi đ p, vun trồng từ lịch sử

Trong giáo dục phổ thông, các môn xã h i nói chung môn lịch sử nói riêng có vai trò quan trọng trong việc h i nguồn, bồi dư ng tâm hồn, nhân cách, bản ĩnh và

tư duy của con người Bác Hồ kính yêu từng dạ “D n ta phải biết sử ta Cho tường gốc t ch nước nhà Việt am” à m t b phận của ịch sử d n t c lịch sử địa phư ng c ng có vai tr to ớn trong việc giáo dục đạo đức học sinh đặc biệt là giáo dục truy n thống địa phư ng gi p học sinh nhận thức được tính g n kết của các sự kiện địa phư ng h a trong tiến trình lịch sử hào hùng của dân t c đó à những đóng góp của địa phư ng đối với lịch sử nước nhà Qua đó gi p cho học sinh có ý thức

và trách nhiệm h n đối với qu hư ng đất nước n nữa việc đưa ịch sử địa

23

phư ng vào giảng dạ trong trường phổ thông c n nh m thực hiện được mục ti u ngu n t c gi o dục của ảng à “đào tạo đào tạo con người Việt Nam phát tri n toàn diện có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mĩ và ngh nghiệp, trung thành với lí tưởng đ c lập dân t c và chủ nghĩa xã h i, hình thành và bồi dư ng nhân cách, phẩm chất và năng ực của công d n đ p ứng yêu c u của sự nghiệp xây dựng và

s ch gi o hoa đó hông gì phù hợp b ng iến thức ịch sử địa phư ng bởi sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng trong dạy học lịch sử dân t c s cụ th hóa những kiến thức c bản của s ch gi o hoa tạo hứng th học tập b môn ịch sử cho học sinh Phát tri n kỹ năng tư du đ c lập sáng tạo, bồi dư ng đạo đức tư tưởng, thẩm mỹ, lòng yêu quý, g n bó và nghĩa vụ của c c em đối với qu hư ng

Sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng trong dạy học lịch sử d n t c à m t biện

ph p hiệu quả đ nâng cao chất ượng dạy học b môn Vì tài iệu lịch sử địa phư ng à những sự iện ịch sử đã xả ra nga tr n qu hư ng nó rất g n g i và

cụ th gi p học sinh đ dàng ghi nhớ và hi u được m t c ch s u s c nhất c c sự kiện lịch sử Tạo được hứng thú, tự hào với những sự kiện lịch sử địa phư ng được học n nữa sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng c n gi p hoc sinh thấ được mối liên hệ g n bó t c đ ng qua lại giữa lịch sử địa phư ng với lịch sử dân t c, hi u được sự đóng góp hi sinh của các thế hệ ông cha ch nh tại qu hư ng mình trong

24

qu trình đấu tranh x dựng và bảo vệ đất nước à những bài học những tấm

gư ng ti u bi u đ học sinh học tập noi theo trong trong cu c sống đó à đi u rất

c n thiết trong x dựng và bảo vệ đất nước trong thời đại mới Ý thức được tr ch nhiệm và bổn phận của mình đối với qu hư ng c c em s phấn đấu h n trong học tập sống có hoài bão có h t vọng vư n n đ được cống hiến sức mình cho quê

hư ng đất nước

6 2 ĩ

Tri thức lịch sử địa phư ng à m t b phận hợp thành, là m t bi u hiện cụ th

và phong ph của tri thức lịch sử dân t c Nó chứng minh sự phát tri n hợp quy luật của m i địa phư ng trong sự phát tri n chung của cả nước Lịch sử dân t c phải được hình thành trên n n tảng tri thức lịch sử địa phư ng đa dạng đã được tổng hợp, khái quát ở mức đ cao Do đó Việc sử dụng tài iệu ịch sử địa phư ng vào dạy học lịch sử dân t c và có nghĩa to ớn trong việc thực hiện mục ti u gi o dục ở trường trung học phổ thông tr n cả ba phư ng diện

ầu t b ỡng nhận thứ

Ph n ịch sử Việt am giai đoạn (1954 - 1975), là m t giai đoạn đặc biệt của

lịch sử Việt Nam, g n li n với sự kiện đất nước bị chia c t, hình thành các th chế

chính trị và các lực ượng xã h i khác nhau M t thời kỳ quan trọng có nhi u biến

cố lớn, g n li n với qu trình đấu tranh của toàn dân t c trong cu c kháng chiến chống Mỹ cứu nước Dưới sự ãnh đạo của ảng đứng đ u là Hồ Chí Minh, nhân dân Việt am đã đoàn ết đấu tranh chống Mỹ đ bảo vệ n n đ c lập và hoàn thành thống nhất nước nhà vào ngà 30/04/1975 Trong qu trình đó đóng góp của qu n chúng nhân dân ở từng địa phư ng đối với dân t c là rất lớn Tuy nhiên, do giới hạn

v n i dung chư ng trình n n s ch gi o hoa hông th đ cập m t cách cụ th ,

đ đủ đến các sự kiện của từng địa phư ng và nhất à cu c đấu tranh của nh n d n Trà Vinh hông được đưa vào n i dung s ch gi o hoa Vì vậy, đ tr nh tình trạng học sinh cho r ng Trà Vinh n m ngoài cu c đấu tranh giải phóng d n t c nh n d n Trà Vinh hông có đóng góp vào công cu c đấu tranh x dựng và bảo vệ tổ quốc thì khi dạy học ịch sử Việt am gi o vi n c n phải có nguồn kiến thức bổ trợ,

25

trong đó tài iệu lịch sử địa phư ng là nguồn không th thiếu Tài liệu lịch sử địa phư ng s àm phong ph th m iến thức lịch sử d n t c ó có nghĩa quan trọng trong việc nhận thức của học sinh v sự phát tri n toàn diện đa dạng của lịch sử dân t c, làm của học sinh giúp học sinh hi u sâu s c lịch sử dân t c

Sử dụng tài liệu ịch sử địa phư ng trong dạy học ịch sử d n t c c n à m t biện pháp tích cực đ thực hiện ngu n “học đi đôi với hành" "nhà trường g n với xã h i", "lý luận g n với thực tiễn", là thực hiện lời dạy của cố Thủ tướng Phạm

Văn ồng “Giáo dục phổ thông phải g n li n với lịch sử, thiên nhiên, xã h i, con

người địa phư ng àm cho việc giảng dạy và học tập ở nhà trường th m đượm h n

cu c đời thực, học sinh c đi học đã học, đã sống thực với xã h i xung quanh"

(21.tr307) Việc đưa tài iệu lịch sử địa phư ng vào giảng dạy lịch sử dân t c s là

cở sở đ phát huy tính tích cực của học sinh, trong quá trình nhận thức lịch sử s chủ đ ng sáng tạo, tránh rập huôn gi o đi u n m kiến thức m t c ch m móc

gi p hi u đ ng bản chất của sự kiện, hiện tượng lịch sử đ có c i nhìn và đ nh gi

sự kiện lịch sử m t cách chân thực khách quan

Có th khẳng định việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng trong giảng dạy lịch sử dân t c à rất c n thiết trong trường phổ thông Việc àm nà có nghĩa rất lớn, nh m góp ph n nâng cao chất ượng dạy học b môn, những chất liệu lịch sử địa phư ng s làm cho bài học v lịch sử dân t c thậm chí cả thế giới thêm sống

đ ng, cụ th h n và thực h n tạo nên những cảm xúc thật của th y và trò trong m i bài học lịch sử Bởi việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng trong dạy học lịch sử dân t c giúp học sinh có sự hình dung đa dạng v quá khứ, tạo được bi u tượng sinh

đ ng, chính xác v các sự kiện, hiện tượng lịch sử dân t c Từ đó c c em có th dễ dàng ĩnh h i các thuật ngữ, hình thành các khái niệm lịch sử, n m được các kết luận khoa học mang tính khái quát Mặt khác, nó còn có tác dụng trong việc giáo dục tư tưởng, tình cảm đạo đức cho học sinh M i sự kiện lịch sử địa phư ng đ u

g n li n với t n đất t n người cụ th , g n g i với cu c sống qua đó gợi lên ở các

em ng u nước, tự hào dân t c Trong dạy học lịch sử dân t c,việc sử dụng các nguồn tài liệu lịch sử địa phư ng c n gi p c c em thấ được mối quan hệ giữa cái

có giáo viên còn sử dụng các giờ học lịch sử địa phư ng đ dạy bù, ôn tập Vì vậy, chưa n ng cao được chất ượng giáo dục của b môn lịch sử chưa tạo ra mối g n kết tình cảm và x c định trách nhiệm của học sinh đối với qu hư ng đất nước

ứ v phát tri n toàn diện h c sinh

Sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng trong dạy học lịch sử dân t c góp ph n phát tri n cho học sinh kỹ năng ỹ xảo b môn Từ đó học sinh biết đ nh gi ch n thực sự kiện, hiện tượng lịch sử đã diễn ra, thấ được mối liên hệ giữa các sự kiện lịch sử địa phư ng và ịch sử dân t c, rút ra được bài học, quy luật lịch sử ịch sử vốn mang t nh qu hứ t nh hông ặp ại t nh cụ th và t nh thống nhất giữa sử và uận vì vậ học sinh hông th trực tiếp quan sát quá khứ c ng hông th khôi phục bức tranh quá khứ b ng các thí nghiệm gi p học sinh có nhận thức đ ng v lịch

sử gi o vi n phải tuân thủ con đường hình thành tri thức lịch sử cho học sinh từ sự kiện cụ th đ tạo bi u tượng lịch sử ch nh x c phong ph à c sở đ hình thành khái niệm, nêu quy luật, rút ra bài học lịch sử Muốn tạo bi u tượng vững

27

ch c cho học sinh ngoài s ch gi o hoa ời nói của gi o vi n c n phải có nguồn tài liệu trực quan, tài liệu tham khảo như tài iệu lịch sử địa phư ng ịch sử địa phư ng s gi p học sinh có hối ượng iến thức phong ph hi u s u s c bản chất của vấn đ ịch sử từ đó nả sinh cảm x c, đ c ng à m t c sở đ gi o dục tư tưởng tình cảm đạo đức m t c ch đ ng đ n cho c c em ph t tri n c c năng ực nhận thức, đặc biệt à năng ực tư du của học sinh như quan s t ph n đo n so

s nh đối chiếu đ h c s u iến thức c bản ĩ năng ph t tri n iến thức c bản qua tài iệu ịch sử địa phư ng ĩ năng sưu t m tài iệu ghi chép ch t ọc iến thức qua hai hình thức trình bà miệng và trình bà viết những sự iện hiện tượng ịch sử ph t hu t nh t ch cực đ c ập trong hoạt đ ng nhận thức của học sinh Tài liệu lịch sử địa phư ng nếu được sử dụng m t cách linh họa, sáng tạo s giúp học sinh có những hi u biết cụ th , chính xác v con người và các sự kiện, hiện tượng lịch sử Học sinh n m vững các kiến thức cụ th đ tạo nên các bi u tượng chính xác v các sự kiện, nhân vật lịch sử tr nh được việc hi u sự kiện m t cách chung chung m hồ c ng như gi p học sinh có th nhận thức được tính chất tiến

b , sự phát tri n đi n hợp quy luật, sự đa dạng đ y mâu thuẫn nhưng thống nhất của lịch sử, giúp học sinh có được m t bức tranh toàn cảnh v quá khứ giống như

nó đã tồn tại và xảy ra.Việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng s làm bài học hông nhàm ch n mà ngược lại th m sinh đ ng hấp dẫn h n ôi cuốn học sinh

ch nh à đi u kiện đ giúp học sinh phát tri n được các kỹ năng quan s t ch theo dõi, nghiên cứu tìm hi u vấn đ liên quan tới bài học s à c sở đ học sinh không chỉ ĩnh h i kiến thức m t cách tự nguyện, tự gi c mà tr n c sở đó bồi

dư ng tư tưởng tình cảm đạo đức phát tri n nhân cách và c c năng ực hành đ ng, hoạt đ ng thực tiễn c ng như hả năng tham gia thiết kế, xây dựng c c đồ dùng trực quan phục vụ cho việc học lịch sử địa phư ng học lịch sử dân t c, khả năng mi u

tả, giải thích hiện tượng lịch sử địa phư ng tham gia hoạt đ ng công ích xã h i như sưu t m m t số tài liệu lịch sử địa phư ng t ch cực tuyên truy n có hành đ ng cụ

th , thiết thực bảo vệ c c di t ch văn hóa c c gi trị của địa phư ng Cụ th như

tu n tru n và bảo vệ di t ch văn hóa ịch sử n thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh, tọa

28

lạc ở ấp Vĩnh i xã ong ức, thành phố Trà Vinh, tỉnh Trà Vinh Qua đó học sinh s th m u qu qu hư ng nh trọng những anh hùng d n t c biết u c i thiện - àm đi u tốt, biết căm ghét c i xấu c i c i u nà góp ph n ph t tri n toàn diện nhận thức tư du và tình cảm của học sinh

Sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng vào trong dạy học lịch sử dân t c gi p học sinh hi u được mối liên hệ giữa lịch sử quá khứ với hiện tại và tư ng ai từ đó r t ra những bài học cho ngà na hất à r t inh nghiệm từ những sai m thất bại trong ịch sử nh m phục vụ cho nhiệm vụ cách mạng giai đoạn hiện tại và tư ng ai như tr nh nóng v i chủ quan…

Tài liệu lịch sử địa phư ng đưa vào giảng dạy lịch sử dân t c c n gi p học sinh tr nh được tình trạng hiện đại hóa lịch sử, bởi “ch n bao giờ c ng cụ th ” ồng thời s tạo đi u kiện đ học sinh dễ dàng thấ được mối liên hệ nhân quả, sự phụ thu c lẫn nhau giữa các sự kiện, hiện tượng lịch sử Thấ được cái chung và cái riêng, hi u được quy luật lịch sử qua đó ph t tri n các thao tác của tư du như: phân tích, tổng hợp đ nh gi nhận xét… ọc sinh s đi từ việc phân tích những mối liên hệ đ n giản đến phân tích những mối liên hệ phức tạp x c định được mối liên hệ giữa các sự kiện hiện tượng, biến cố lịch sử đ tìm ra nguyên nhân thứ yếu, duyên cớ trực tiếp xảy ra các hiện tượng đó Từ đó học sinh phân t ch được tính chất giữa các sự kiện, hiện tượng lịch sử nh m thấ được tính chất biện chứng tác

đ ng qua lại giữa các sự kiện hiện tượng lịch sử

Việc đưa tài iệu lịch sử địa phư ng vào giảng dạy lịch sử dân t c là thực hiện nguyên t c phải g n học với hành, học đ vận dụng, học đ sáng tạo trong hành ngh , trong hành nghiệp, trong cu c sống ếu được sử dụng m t cách có chọn lọc, hợp lí tài liệu lịch sử địa phư ng s giúp học sinh tạo bi u tượng v lịch sử dân t c

m t cách vững ch c, hi u được bản chất, mối liên hệ xuyên suốt g n bó giữa lịch sử địa phư ng với lịch sử dân t c Có những hi u biết cụ th , sâu s c v cu c sống hiện thực, n m kiến thức lịch sử dân t c m t cách có hệ thống và sâu s c h n

hư vậ sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng trong dạy học lịch sử dân t c có nghĩa tr n cả ba mặt: gi o dư ng, giáo dục và phát tri n toàn diện ồng thời góp

ặc dù tài iệu ịch sử địa phư ng có vai tr quan trọng và đã có qui định số

tiết dạ cụ th trong ph n phối chư ng trình Tu nhi n qua tìm hi u thực tế chung

cho thấy ở c c trường phổ thông hiện nay giáo viên chỉ tập trung dạ học những kiến thức chủ yếu trong s ch gi o hoa chưa hai th c sử dụng nhi u tài iệu lịch

sử địa phư ng vào trong dạy học lịch sử dân t c Thậm chí các tiết lịch sử địa phư ng theo ph n phối chư ng trình của B Giáo dục và ào tạo có n i vẫn chưa thực hiện đ đủ Việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng vào dạy học lịch sử dân

t c chưa được chú trọng đ ng mức t số trường có thực hiện nhưng chưa thường

xu n đ u đặn Tình trạng nà xuất ph t từ nhi u nguyên nhân như: chưa có nguồn tài liệu lịch sử địa phư ng có hệ thống đ ng tin cậy; đi u kiện đ sử dụng nguồn tài liệu gặp nhi u hó hăn; đ i ng gi o vi n c n hạn chế v năng lực phư ng ph p

và khả năng nghi n cứu,, sử dụng; c n ng t ng trong h u sưu t m, khai thác và

sử dụng tài liệu; không có tài liệu hướng dẫn thống nhất v n i dung và giáo án các

tiết lịch sử địa phư ng; do các ngày nghỉ lễ; do các cấp quản lý ít quan tâm, thiếu

ki m tra đôn đốc Tất cả những đi u nà đ i hỏi công tác nghiên cứu, biên soạn nguồn tài liệu lịch sử địa phư ng có hệ thống và bồi dư ng năng ực chuyên môn, phư ng ph p cho gi o vi n đ việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng trong nhà trường có hiệu quả tốt h n Trà Vinh c ng hông n m ngoài thực trạng trên, vì vậ vấn đ dạy học ịch sử địa phư ng ở trường trung học phổ thông tỉnh Trà Vinh tu

có đặt ra nhưng chưa được chú trọng đ ng mức và kết quả đạt được trên thực tế chưa cao

ối với học sinh THPT tỉnh Trà Vinh c c em c ng mang đặc đi m tâm lí

chung của lứa tuổi thanh thiếu ni n C c em c ng nhi u m ước th ch tìm t i h m phá, thích khẳng định mình, c ng có t nh đ c lập trong su nghĩ Hứng thú học tập

30

của học sinh g n li n với hu nh hướng ngh nghiệp và tính chủ đ ng được phát tri n mạnh Trà Vinh à m t tỉnh đồng b ng đông d n tu chưa ph t tri n nhanh v inh tế xã h i nhưng gi o dục uôn được quan t m đ u tư Trình đ học sinh tư ng đối đồng đ u Tỉ lệ tốt nghiệp và tỉ lệ thi đ đại học của Trà Vinh tư ng đối cao so với cả nước Học sinh Trà Vinh có tru n thống hiếu học u th ch lịch sử nhưng

có m t đi u à c c em chưa hi u nhi u v lịch sử qu hư ng mình ếu hỏi ai là bí thư tỉnh ủ Trà Vinh đ u ti n c sở ảng đ u ti n được thành ập ở đ u những nữ anh hùng tr n qu hư ng Trà Vinh à ai… thì nhi u em ng t ng Ch nh vì vậy khi dạy học ịch sử gi o vi n n n sử dụng những nguồn tư iệu lịch sử địa phư ng đ nâng cao hi u biết của học sinh v mảnh đất con người n i c c em sinh ra ớn lên

Từ những hi u biết đó s từng bước hình thành trong các em ni m tin th i đ học tập ao đ ng đ ng đ n, biết tự hào v truy n thống và có ý thức giữ gìn và xây dựng cu c sống ngày m t tốt đẹp h n h i dậy cho các em ý thức v dân t c mình

và ý thức trách nhiệm đối với qu hư ng

Ngoài những đặc đi m chung đó học sinh THPT ở tỉnh Trà Vinh c n có những nét ri ng: à m t tỉnh đồng b ng ông Cửu ong phù sa màu m ại tiếp

gi p bi n n n Trà Vinh có hệ thống giao thông đường thủ b h thuận tiện đời sống inh tế của người d n đang d n được n ng cao tu vẫn chưa đồng đ u nhất à

ở những vùng ven vùng s u vùng xa n nữa do đặc đi m là m t tỉnh nông nghiệp, nguồn thu nhập thấp cho nên con em tỉnh Trà Vinh uôn có thức vư n n

b ng b ng con đường học vấn bởi vậ trình đ của học sinh trong tỉnh ngà càng cao, tuy nhiên vẫn có sự chênh lệch nhất định do những ngu n nh n chủ quan và

h ch quan ri ng Vì vậ đ i hỏi giáo viên phải có những biện pháp sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng trong dạy học lịch sử dân t c cho phù hợp

tìm hi u thực trạng việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng trong dạy học lịch sử dân t c (1954 – 1975) Ch ng tôi đã tiến hành đi u tra khảo sát ở m t số trường Trung học phổ thông tr n địa bàn tỉnh Trà Vinh ối tượng khảo s t à học sinh ớp 12 và gi o vi n giảng dạy môn Lịch sử 12 (xem phụ lục IA, IB; IIA, IIB)

1.2.2 Một s ý ki n nhậ xét á á

n i dung mà thôi 21.7/ ) a số gi o vi n cho r ng nếu biết khai thác sử dụng c c oại tài iệu lịch sử địa phư ng trong dạy học lịch sử dân t c nói chung và giai đoạn

h ng chiến chống ĩ nói ri ng m t cách linh hoạt s tạo hứng thú học tập b môn của học sinh, giúp các em có th hi u m t cách sâu s c không chỉ lịch sử của quê

hư ng mình mà cả lịch sử dân t c i u nà góp ph n quan trọng vào việc ph t tri n nh n c ch đạo đức học sinh, giáo dục ng u qu hư ng đất nước, ni m tự hào v qu hư ng đất nước cuar các em

- N i dung thứ hai: hi được hỏi v thực trạng sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng Trà Vinh trong dạy học lịch sử dân t c (1954 – 1975) thì c c gi o vi n đ u trả lời à “ hông thường xu n” và chỉ dạ m t c ch ngẫu hứng nếu có thì c ng chỉ

sử dụng trong 2 tiết dạy lịch sử địa phư ng nhưng đôi hi do p ực dành thời gian cho việc ôn tập thi tốt nghiệp m t vài gi o vi n đã bỏ qua tiết học nà mà chỉ hướng dẫn cho học sinh tự tìm hi u b ng c c bài tập ịch sử i ng nhà trường h u như hông quan t m đến vấn đ nà với 18/23 (78.3%) gi o vi n ở c c trường cho r ng nhà trường chưa quan t m c ng như tạo rất t tạo đi u iện cho gi o vi n sử dụng

c c nguồn tài iệu ịch sử địa phư ng vào dạ học ịch sử d n t c

- N i dung thứ ba: hi được hỏi v những thuận lợi và hó hăn trong việc

sử dụng tài liệu lịch sử lịch sử địa phư ng Trà Vinh thì c c gi o vi n cho biết b n cạnh những thuận ợi à nguồn tài iệu ịch sử địa phư ng h phong ph như s ch ịch sử địa phư ng dành cho học sinh trung học phổ thông ịch sử ảng b thành phố và c c hu ện xã C c anh hùng ực ượng v trang nh n d n và nhi u địa danh ịch sử vì vậ nếu gi o vi n biết c ch hai th c và sử dụng m t cách linh hoạt, chủ

đ ng và sáng tạo trong quá trình dạy học lịch sử dân t c (1954 – 1975) s giúp cho học sinh hứng th h n trong qu trình học tập và tăng th m sự hi u biết cho các em

32

và à c h i đ tìm hi u các kiến thức i n quan đến lịch sử địa phư ng mình hưng b n cạnh đó 65.2 15/23 gi o vi n) chưa b ng ng với quỹ thời gian dành cho tiết sử địa phư ng c ng như trong thời gian 45 ph t của tiết học ịch sử gi o

vi n hó có th thường xu n sử dụng được nguồn tài iệu ịch sử địa phư ng 8.7

gi o vi n c n ng t ng trong việc tìm phư ng ph p dạ học hiệu quả

- N i dung thứ tư: Tìm hi u xem n i dung tài liệu lịch sử địa phư ng và phư ng ph p sử dụng của giáo viên có phù hợp với n i dung chư ng trình và đặc trưng của địa phư ng hông Có 13/23 gi o vi n 56.5 ) sử dụng phong ph c c oại tài iệu ịch sử địa phư ng vào dạ học ịch sử d n tôc 1954 – 1975) V hình thức dạ học thì có 12/23 52.2) gi o vi n chọn hình thức ngoại hóa và b ng phư ng ph p à gặp g giao ưu với c c với các cựu chiến binh c c ão thành c ch mạng ha mẹ Việt am anh hùng b ng cách nhà trường s tổ chức những buổi nói chu ện sinh hoạt tru n thống bởi đ à những c u chu ện bài học sống đ ng

đ gi o dục tru n thống u nước tinh th n tưởng c ch mạng cho c c em

n ng cao hiệu quả sử dụng tài iệu ịch sử địa phư ng vào dạ học ịch sử d n t c nói chung người gi o vi n phải thường xu n tìm t i học hỏi và có phư ng ph p

dạ học phù hợp

- N i dung thứ năm: V ết quả của việc sử dụng tài iệu lịch sử địa phư ng trong dạ học ịch sử d n t c thì 16/23 gi o vi n 69.6 ) sử dụng nguồn tài iệu ịch sử địa phư ng nh m mục đ ch trang bị cho học sinh những iến thức v qu

hư ng n i “chôn nhau c t rốn” từ đó thực hiện mục ti u gi o dục của b môn a

số gi o vi n đồng sử dụng ịch sử địa phư ng vào dạ học ịch sử d n t c nói chung và giai đoạn từ năm 1954 đến năm 1975 nói ri ng đ u có t c dụng tạo hứng

th học tập cho học sinh bởi c c em s cảm nhận được sự g n g i ịch sử d n t c thông qua những sự iện nh n vật có thật tại qu hư ng

- N i dung thứ s u: u hết gi o vi n đ u thấ được t m quan trọng c ng như nghĩa và hiệu quả của việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng vào giảng dạy lịch sử dân t c (1954 – 1975) Vì thế các ý kiến đ xuất của c c gi o vi n tư ng đối giống nhau Tất cả đ u nhất trí r ng muốn sử dụng tốt, vận dụng tốt tài liệu lịch sử

33

Trà Vinh vào dạy học lịch sử d n t c m t cách có hiệu quả c n biên soạn tài liệu hướng dẫn tăng cường hệ thống tài liệu tham khảo phù hợp với n i dung chư ng trình mới ồng thời, c n mở lớp tập huấn cho gi o vi n v c c phư ng ph p sử dụng nguồn tài liệu lịch sử địa phư ng đ tránh việc sử dụng m t cách lệch lạc, thiếu nhất quán trong hoạt đ ng dạy và học Trà Vinh có nhi u di t ch ịch sử n n nhi u gi o

vi n c ng có iến cho r ng nhà trường và gia đình n n tạo đi u iện đ học sinh có

th giao ưu học tập ngoại hóa nhất à đi thực tế ở di t ch ịch sử nh m tăng cường hiệu quả học tập và gi o dục tốt h n là chỉ thu ết suông a số các giáo viên đ u cho r ng nếu có tài liệu chính thống và có sách biên soạn hướng dẫn v sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng trong dạy học lịch sử dân t c thì s giúp cho bài giảng sinh

đ ng, tạo được sự hấp dẫn hứng thú học tập đối với các em và giáo viên s sử dụng

m t c ch có định hướng h n ọc sinh hi u lịch sử qu hư ng ịch sử dân t c thì tư tưởng đạo đức tình u qu hư ng đất nước ni m tự hào dân t c s được nâng cao

p s

Qua xử lí 200 phiếu đi u tra của học sinh lớp 12 ết quả như sau:

- Ở n i dung thứ nhất: Có 130/200 học sinh 65 ) học sinh trả lời rất th ch giáo viên sử dụng tài liệu lịch sử địa phư ng vào trong bài học ịch sử d n t c C c

em cho r ng như thế tiết học s sinh đ ng dễ hi u và g n g i h n.Tu nhi n c c

em c ng cho biết b môn Lịch sử ở trường T T c ng như c c môn hoa học xã

h i h c hông được các bậc phụ huynh khuyến khích học Với các bậc phụ huynh,

họ cho r ng đ chỉ là các môn học phụ, học chỉ đ đối phó với chư ng trình phổ thông phụ hu nh và học sinh h u như chỉ hướng trọng t m vào những b môn c c

em thi đại học cao đẳng i ng học sinh c n có t m trạng ngại học bài sợ những số iệu ngà th ng của b môn cùng với đó à dư uận tỏ ra coi thường những người học khối C và những ngành ngh theo học sinh à “hot” thì ại rất t có từ hối C Từ những nguyên nhân trên dẫn đến học sinh không thích, không chú trọng học b môn lịch sử M t số học sinh cho r ng, ngoài những lí do trên thì giáo viên dạy lịch sử chưa g được hứng thú cho học sinh trong quá trình học tập B môn Lịch sử ở trường phổ thông đối với học sinh đang c n nặng n trong vấn đ học và thi