Các môn học về địa phương ở trường THCS, trong đó có những tiết lịch sử địa phương có ý nghĩa quan trọng đối với việc cung cấp, bổ sung những kiến thức khoa học về tự nhiên, xã hội của q[r]
Trang 1BÁO CÁO K T QU Ế ẢNGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN
1 Lời giới thiệu:
“Dân ta phải biết sử taCho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”
Sinh thời, Bác Hồ đã từng nhắc nhở mọi người dân Việt Nam, muốn yêunước trước hết phải hiểu truyền thống lịch sử nước nhà, từ đó mới kế thừa vàphát huy truyền thống cách mạng của cha anh trong sự nghiệp xây dựng và bảo
vệ Tổ quốc Do vậy, dạy lịch sử không chỉ giúp học sinh nắm được lịch sử hìnhthành của một quốc gia, dân tộc mà còn hình thành ở các em lòng tự hào để từ
đó các em thêm yêu quê hương, đất nước mình hơn.Yêu quê hương qua nhữnggiờ học lịch sử Lịch sử địa phương là bộ phận của lịch sử dân tộc Có thể nói,lịch sử dân tộc hay lịch sử địa phương đều là dựng lại quá khứ về lòng yêunước, về truyền thống đấu tranh bất khuất của dân tộc ta trong dựng nước và giữnước, ghi lại những nét văn hóa truyền thống, tinh thần nhân đạo sâu sắc củadân tộc Việt Nam trong quá trình hình thành và phát triển Do đó, giáo dục đạođức cho học sinh thông qua môn học lịch sử sẽ rất đa dạng và phong phú Qua
đó, các em ra sức học tập, rèn luyện để trở thành những con người có ích
Trong nhiều năm gần đây, chúng ta đang tiến hành đổi mới giáo dục nhằmcác mục tiêu: Phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động sáng tạo ở học sinh;Bồi dưỡng phương pháp tự học; Rèn kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn;Tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh Trongquá trình học tập lịch sử thì trong một giờ học lịch sử địa phương, để phát huytính tích cực của học sinh, đòi hỏi người giáo viên phải kết hợp nhiều phươngpháp trong một giờ học để gây sự chú ý và hứng thú cho học sinh Từ đó, giúpcác em ham thích tìm hiểu lịch sử
Nhìn chung vấn đề học tập của các em học sinh ở trường THCS về bộ mônLịch sử còn rất nhiều hạn chế Chúng ta thấy có một thực trạng phổ biến nhấtđối với các em học sinh là việc học bài cũ một cách thụ động, học vẹt, khi giáoviên kiểm tra bài cũ thì đa số các em không nhớ, hay quên mất một từ đầu câu
Trang 2thì sẽ quên hết nội dung kiến thức đã học Một thực tế là kết quả học tập của các
em thu được lại rất thấp, đặc biệt được thể hiện báo động nhất là qua kì thi đạihọc, cao đẳng…thì điểm môn lịch sử lại rất thấp Kết quả đó phần nào phản ánhchất lượng dạy học của môn lịch sử hiện nay
Đối với việc giảng dạy lịch sử địa phương trong chương trình lịch sửTHCS chỉ có 8 tiết, (khối 7 có 3 tiết/ năm, khối 9 có 2 tiết/năm, khối 6- 8 có 1tiết/năm) Như vậy, thời gian tìm hiểu lịch sử địa phương còn ít Hơn nữa, tàiliệu lịch sử địa phương rất ít khi được học sinh quan tâm tìm hiểu Các câuchuyện kể của ông, bà, cha mẹ về quá khứ ngày xưa ít dần Bản thân chươngtrình lịch sử cũng gắn các sự kiện lịch sử địa phương vào lịch sử dân tộc nhưngchỉ nêu sự kiện sơ qua, chưa cụ thể Đó là những nguyên nhân làm cho học sinhhạn chế hiểu biết về lịch sử địa phương Như đã nói ở trên, lịch sử địa phương
là bộ phận của lịch sử dân tộc Vì vậy, trong từng bài lịch sử của chương trìnhsách giáo khoa hiện hành đều có những kiến thức lịch sử địa phương Điều nàyđòi hỏi giáo viên dạy phải tích hợp, mở rộng, giới thiệu thêm cho học sinh, giúpcác em dễ liên hệ các sự kiện lịch sử một cách thực tế Ngoài ra, theo phân phốichương trình các tiết lịch sử địa phương ở cuối năm học, nhiều giáo viên dạyqua loa, chưa thực sự chú trọng các tiết dạy này, trong khi học sinh rất thích tìmhiểu thực tế Thực trạng trên đặt ra một nhiệm vụ cho các thầy cô giáo dạy họclịch sử ở trường THCS là phải có phương pháp dạy học tích cực, tạo ra được sựhứng thú học tập cho cho các em học sinhtrong việc học lịch sử địa phương Córất nhiều biện pháp, cách thức nhằm nâng cao chất lượng giờ học lịch địaphương mà giáo viên cần thực hiện Nghiên cứu thực trạng dạy học môn lịch sửđịa phương, từ đó tìm ra phương pháp dạy học theo hướng tích cực để giảm bớt
sự khô khan trong giờ học và đưa ra phương pháp bổ trợ nhằm kích thích sựhứng thú trong học tập ở các em
Vậy làm thế nào để giảng dạy lịch sử địa phương cho học hiệu quả? Có rấtnhiều biện pháp, ví như: Phương pháp tổ chức trò chơi hướng dẫn viên du lịch,tiến hành công tác ngoại khoá, kể chuyện trong dạy học lịch sử Để góp phầnvào việc đổi mới phương pháp dạy học nói chung, dạy học lịch sử nói riêng, bản
thân chúng tôi cũng xin mạnh dạn trình bày một số vấn đề về: “Một số biện
Trang 3pháp nâng cao hiệu quả giảng dạy lịch sử địa phươngtrong chương trình lịch
sử bậc THCS”
Với việc nghiên cứu đề tài này, tôi mong muốn sẽ góp phần giúp giáo viêntiến hành một giờ dạy học lịch sử địa phương hiệu quả tốt hơn, học sinh tíchcực chủ động trong việc tiếp thu lĩnh hội kiến thức của bài học Đây cũng là lí
do chúng tôi chọn đề tài này
2 Tên sáng kiến:
“Một số biện pháp nâng cao hiệu quả giảng dạy lịch sử địa phươngtrong chương trình lịch sử bậc THCS”
3 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến:
- Sáng kiến được dạy học theo hướng tích cực hóa hoạt động học tập của
HS, góp phần đổi mới PPDH lịch sử hiện nay, đồng thời nâng cao được chấtlượng dạy học phần lịch sử địa phương
- Sáng kiến áp dụng vào trong dạy lịch sử các lớp 6-7-8-9 bậc THCS, Cácnội dung có liên quan đến lịch sử địa phương trong mỗi bài học sách giáo khoahoặc các tiết lịch sử địa phương
- Sáng kiến được áp dụng với đối tượng HS đại trà
4 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử:
Tháng 05/ 2017
5 Mô tả bản chất của sáng kiến:
5.1 Nội dung của sáng kiến:
5.1 1 Tìm hiểu quan niệm về “Chương trình lịch sử địa phương”.
Khái niệm “Địa phương” trong điều kiện phát triển của đất nước hiện nay
và đối với học sinh trong đó có không ít em sinh trưởng trong các gia đình đã xaquê từ lâu, đang sinh sống ở thành phố, thị xã, có thể hiểu “Quê hương” là
“Quê cũ” (cố hương), “Nguyên quán” Cũng có thể hiểu là nơi đang sống, là
“Trú quán”, “Quê mới” Có thể hiểu là xã, phường, huyện, khu phố, tỉnh,thành phố, thậm chí trong trường hợp sưu tầm tài liệu khó khăn, có thể quanniệm là cả vùng, miền
Như vậy, quan niệm về “chương trình địa phương” không chỉ thu hẹptrong một xã, một huyện mà hiểu rộng cả một vùng, miền Nhưng tinh thần cơbản là làm cho học sinh biết hoà nhập với xã hội, biết vận dụng kiến thức vàothực tiễn, có ý thức và biết cách học hỏi trong thực tế cuộc sống
Trang 45.1.2 Vị trí, vai trò của lịch sử địa phương:
Lịch sử địa phương và lịch sử dân tộc có một mối quan hệ biện chứngkhông thể tách rời, nằm trong cặp phạm trù "cái chung và cái riêng".Tri thứclịch sử địa phương là biểu hiện cụ thể, sinh động và đa dạng của tri thức lịch sửdân tộc Lịch sử địa phương là một bộ phận cấu thành lịch sử dân tộc Nói cáchkhác, lịch sử dân tộc được hình thành trên nề tảng khối lượng tri thức lịch sử địaphương đã được khái quát và tổng hợp ở mức độ cao
Chúng ta đều biết rằng, bất cứ một sự kiện, hiện tượng lịch sử nào xảy rađều mang tính chất địa phương, vì nó gắn với một vị trí không gian cụ thể củamột địa phương nhất định dù rằng các sự kiện đó có tính chất, quy mô và mức
độ ảnh hưởng khác nhau.Có những sự kiện, hiện tượng chỉ có tác dụng ảnhhưởng ở một phạm vi nhỏ hẹp nhưng cũng có những sự kiện, hiện tượng mà tácđộng của nó vượt ra khỏi khung giới địa phương, mang ý nghĩa quốc gia, thậmchí là ý nghĩa quốc tế.Mặt khác, tìm hiểu về lịch sử địa phương không chỉ làviệc riêng của các nhà nghiên cứu mà còn là nhu cầu của mỗi con người
Từ thời cổ đại, Xi-xê-rông - một chính trị gia nổi tiếng của Rô- ma cổ đã
nói: “Lịch sử là thầy dạy của cuộc sống” Chính vì lẽ đó, sự hiểu biết về lịch
sử dân tộc còn bao hàm cả sự am tường cần thiết về lịch sử địa phương, hiểubiết về quê hương, xứ sở, nơi chôn nhau cắt rốn của mình, hiểu từ mối quan
hệ giữa lịch sử địa phương và lịch sử dân tộc Các nhà sử học xưa đã nói:"Sử đểghi chép việc, mà việc thì hay hoặc dở đều làm gương răn dạy cho đời sau.Cácnước ngày xưa nước nào cũng đều có sử."Sử phải tỏ rõ được sự phải-trái côngbằng, yêu ghét, vì lời khen của Sử còn vinh dự hơn áo đẹp của vua ban, lời chêcủa sử còn nghiêm khắc hơn búa rìu, Sử thực sự là cái cân, cái gương của muônđời"
5.1.3 Thực trạng về vấn đề dạy học lịch sử địa phương trong chương trình THCS:
Lòng yêu quê hương là biểu hiện quan trọng nhất của lòng yêu nước chânchính.Từ thuở bé thơ mỗi chúng ta đều biết về con người, cảnh vật, quá khứ nơichôn nhau, cắt rốn của mình Những câu hát ru, những câu chuyện cổ tích của
Trang 5bà, mẹ, chị mà một phần không nhỏ nói về quê hương, đã sớm in sâu vào tâm trítrẻ em, làm tăng thêm lòng yêu quê da diết và là tri thức ban đầu về quê hương.
Các môn học về địa phương ở trường THCS, trong đó có những tiết lịch
sử địa phương có ý nghĩa quan trọng đối với việc cung cấp, bổ sung những kiếnthức khoa học về tự nhiên, xã hội của quê hương trên mọi lĩnh vực.Tiếc rằng,trong nhiều năm qua những tiết học về địa phương chưa được chú trọng, thậmchí có trường còn xem là giờ phụ có thể dạy, hoặc bỏ qua.Và do quan niệm khácnhau nên nhiều người chưa coi trọng lịch sử địa phương mặc dù trong chươngtrình dạy môn lịch sử không thể thiếu mảng kiến thức này.Đây không chỉ làthiếu sót của người dạy mà còn là một thiệt thòi cho HS khi muốn tìm hiểu vềlịch sử của dân tộc, quê hương
Ở nước ta, việc nghiên cứu lịch sử địa phương, với tư cách là một ngànhkhoa học được bắt đầu từ sau ngày hoà bình lập lại ở miền Bắc Từ sau ngàymiền Nam giải phóng, công tác này được tiến hành trên phạm vi cả nước.Hầuhết các tỉnh đã biên soạn được lịch sử của tỉnh và kể cả huyện, xã Tỉnh VĩnhPhúc chúng ta đã nhiều lần nghiên cứu, sửa chữa, bổ sung và hoàn thiện cuốnlịch sử địa phương Ở các huyện đều nghiên cứu lịch sử Đảng bộ Huyện qua cácthời kỳ lịch sử
Vĩnh Phúc là một tỉnh có bề dày lịch sử lâu đời và oanh liệt, gắn với lịch sửchung của dân tộc Vĩnh Phúc là vùng có di chỉ Đồng Đậu ( Yên Lạc) VĩnhPhúc là vùng đất tổ trước đây nơi các vua Hùng xây dựng đất nước Vĩnh Phúc
tự hào là quê hương của Hai Bà Trưng anh hùng Mặc dù đến nay, địa giới hànhchính của Vĩnh Phúc có những điều chỉnh,một số di tích không còn thuộc VĩnhPhúc khi tách tỉnh, nhưng người dân Vĩnh Phúc chúng ta vẫn luôn tự hào vềnhững truyền thống vẻ vang đó Vì lẽ đó, không có lí do nào để chúng ta-những người dạy sử lại bỏ trống mảng này Cá nhân tôi cho rằng, với nguồn tưliệu lịch sử địa phương hết sức phong phú như vậy thì 7 tiết trong phân phốichương trình quả là quá ít, bởi vì chúng ta có rất nhiều điều cần giảng dạy chocác em và các em cũng có nhiều điều chưa biết
Trang 6Trong chương trình lịch sử THCS, các tiết lịch sử địa phương có mặt với sốlượng không lớn chỉ có 7 tiết trong cả bốn khối lớp ( 6, 7, 8, 9) nếu khôngmuốn nói là khiêm tốn Có lẽ vì thế, mà nhiều giáo viên chưa chú trọng, đầu tưvào các tiết dạy chương trình lịch sử địa phương hoặc có khi còn bỏ qua Đây lànội dung mới được đưa vào SGK lịch sử THCS Cho nên không tránh khỏinhững khó khăn cho giáo viên trong việc sưu tầm và lựa chọn nội dung dạy- họcmang tính địa phương, tổ chức cho học sinh học tập những nội dung mang tínhđịa phương Vấn đề đặt ra là mỗi giáo viên phải lựa chọn xác định cho mìnhnhững nội dung và cách thức học tập phù hợp.
Có thể nói đây là phần chương trình có khả năng dung nạp lớn nhất mọihình thức học tập (Trên lớp, ở nhà, nội khoá, ngoại khoá, điền dã ) Cũng làphần có điều kiện thuận lợi nhất trong việc phát huy tính năng động, sáng tạocủa học sinh, phù hợp với phương pháp dạy - học tích cực
Vì vậy, không nên dạy một cách qua loa, đại khái hoặc bỏ qua các tiết lịch
sử địa phương
Ở đây, tôi xin đưa ra phương pháp dạy - học bài lịch sử địa phương theophương pháp dạy học tích cực mà qua thực tế tôi thấy phát huy được tính năngđộng, sáng tạo của học sinh
5.1.4 CÁC BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIẢNG DẠY LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG TRONG CHƯƠNG TRÌNH LỊCH SỬ BẬC THCS :
a Chuẩn bị tài liệu:
Muốn có một giờ học lịch sử địa phương đạt hiệu quả, ngoài phương pháptiến trình giáo viên tổ chức cho HS một số hoạt động phát huy tính tích cực,hăng say của HS.Giáo viên nên hướng dẫn, tổ chức cho học sinh có thời gianchuẩn bị trước ở nhà ( Có thể khoảng một tuần, nửa tháng ).Đối với bản thântôi hướng dẫn họa sinh chuẩn bị tài liệu thông qua việc giới thiệu các tài liệunhư: cuốn tài liệu giảng dạy lịch sử địa phương Vĩnh Phúc ( 2013) của Bantuyên giáo tỉnh ủy- Sở Giáo dục và đào tạo Vĩnh Phúc, hướng dẫn học sinh tìmhiểu thông qua các sự kiện trong bài học sách giáo khoa, hoặc tìm hiểu qua côngnghệ thông tin
Ví dụ:
Trang 7- Khi dạy lịch sử địa phương Vĩnh phúc( Lịch sử 9); Tiết 51-52: Vĩnh Phúc trong cuộc cách mạng giải phóng dân tộc và xây dựng bảo vệ tổ quốc( 1945- 2012) Để chuẩn bị tư liệu về Vĩnh Phúc trong thời kì chống Mĩ 1954-1975:
yêu cầu học sinh chuẩn bị trước tư liệu tranh ảnh , các số liệu về kết quả nhữngthắng lợi nhân dân Vĩnh Phúc đã đạt được thời kỳ này
- Giáo viên có thể đưa ra câu hỏi cho học sinh về nhà chuẩn bị như: Nhữngđóng góp của nhân dân Vĩnh Phúc trong thời kỳ chống Mỹ( 1954-1975)? Kể tênmột số anh hùng hoặc các tấm gương chiến đấu anh dũng ở trong tỉnh thời kỳnày mà em biết?
Dựa vào kết quả đã chịu khó sưu tầm, chuẩn bị tài liệu có sẵn, giờ họclịch sử địa phương sẽ rất sôi nổi và có hiệu quả
- Đối với Tiết 68-69-70 Lịch sử địa phương lớp 7: Tìm hiểu Vĩnh Phúcthời kì phong kiến ( Thế kỉ X -Thế kỉ XVIII) Giáo viên có thể yêu cầu học sinhchuẩn bị trước tư liệu liên quan như: lược đồ kháng chiến chống quân Mông Cổlần I( 1258), sưu tầm tranh ảnh, tư liệu về đền thờ Trần Nguyên Hãn( Xã SơnĐông- Lập Thạch); Sưu tầm tư liệu và tranh ảnh về làng gốm Hương Canh, làng
đá Hải Lựu, nghề mộc Bích Chu, nghề rèn Lí Nhân ; Tìm hiểu múa trống quânĐức Bác, dân ca Sán Dìu
Đền thờ Trần Nguyên Hãn Gốm Hương Canh
( xã Sơn Đông-Lập Thạch)
Trang 8Làng đá Hải Lựu Làng mộc Bích Chu
b
Dạy học bằng hình thức tổ chức trò chơi:
Cách dạy bằng hình thức này vừa gây được húng thú cho học sinh vừa pháthuy được tính tích cực, năng động, sáng tạo ở các em Quan trọng hơn nữa làgiúp các em thể hiện được năng khiếu của chính mình, giúp các em tự tin hơn,hoà nhập vào tập thể lớp mà không thấy tự ti về sức học của mình Nhất là họcsinh vùng nông thôn như nơi tôi đang giảng dạy, tôi thấy nhiều em còn nhútnhát, rụt rè chưa mạnh dạn xây dựng bài, đóng góp ý kiến cho bạn và trong cáchoạt động tập thể
Áp dụng hình thức dạy học này, tôi thấy các em khắc phục được phần nào
sự nhút nhát, tự ti bởi nhiều em học sinh có dịp thể hiện mình ở các lĩnh vực:Hội hoạ, kể chuyện về các cuộc khởi nghĩa, ngâm thơ ca ngợi các anh hùng,các nữ tướng
Ví dụ: Khi củng cố các tiết dạy lịch sử địa phương ở các khối lớp, chúng ta
có thể tổ chức trò chơi hái hoa dân chủ hoặc trò chơi ai nhanh hơn để các emcùng trả lời các câu hỏi tìm hiểu lịch sử địa phương
Cụ thể , với lớp 8, chúng ta có thể đặt các câu hỏi sau để các em lên chơihái hoa dân chủ:
1 Nhân dân Vĩnh Phúc có tham gia hưởng ứng chiếu Cần Vương không?
2 Nêu tên một số văn thân , sỹ phu trong tỉnh đã tham gia hưởng ứngchiếu Cần Vương?
3 Nghĩa quân của Đề Thám đã hoạt động ở vùng đất nào của Vĩnh Phúc?
Trang 94 Em hãy nêu hiểu biết của mình về Đội Cấn?
5 Em hãy nêu hiểu biết của mình về Nguyễn Thái Học?
6 Đội Cấn đã tham gia cuộcn khởi nghĩa nào trong lịch sử dân tộc?
7 Nguyễn Thái Học là người lãnh đạo tổ chức Đảng nào?
Việc tham gia trò chơi không chỉ tạo hứng thú mà còn giúp các em tìm hiểunội dung bài học và tiếp thu bài học tích cực
Ví dụ khác, khi dạy tiết lịch sử địa phương lớp 8, tìm hiểu về nhân vậtNguyện Thái Học, giáo viên có thể cho các em tình huống Nguyện Thái Học vàcác đồng cchis bị Pháp xử tử Học sinh chuẩn bị trước ở nhà Sau đó sắm vai đểthái thái độ, hành động , lời nói của Nguyễn Thái Học Kết thúc phần sắm vai,giáo viên có thể cho các em nhận xét, đánh giá về Nguyễn Thái Học
c Thi vẽ tranh, đọc thơ, hát, ngâm thơ, kể chuyện, tường thuật lại các
cuộc khởi nghĩa ở địa phương
- Giáo viên cho học sinh có năng khiếu hội hoạ lên vẽ những hình ảnh tiêubiểu (Danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử, vẽ chân dung các anh hùng ở VĩnhPhúc, vẽ các lược đồ khởi nghĩa, ) biểu tượng của quê hương và cho các emđặt lời bình cho những bức vẽ đó
-Cụ thể: HS ở các tổ( nhóm) cử đại diện tổ mình lên dự thi vẽ tranh, bức tranhcủa tổ (nhóm) nào đẹp, đầy đủ chi tiết và bố cục, sẽ được đánh giá cao hơn cácnhóm khác
+Ví dụ : HS học lịch sử địa phương lớp 6: Sơ lược về thiên nhiên và conngười Vĩnh Phúc Giáo viên có thể cho học sinh vẽ tranh phong cảnh quê hương
em, tranh Hai Bà Trưng ra trận, tranh đền thờ Hai Bà Trưng
HS học lịch sử địa phương lớp 7: Tiết 24- Bài Ba lần kháng chiến chốngquân xâm lược Mông Nguyên ( thế kỷ XIII) Giáo viên cho học sinh vẽ lược đồcuộc kháng chiến lần thứ nhất chống quân Mông Cổ( 1228) và xác định vùngBình Lệ Nguyên trên lược đồ là vùng đất nào ngày nay?
- HS khối lớp 9 thi kể chuyện về Đội Cấn, Nguyễn Thái Học Các tổ thi với
nhau, tổ nào kể chuyện hay hấp dẫn, đầy đủ tình tiết thì tổ đó được điểm cao
- Đối với học sinh các huyện Tam Đảo, Sông Lô, Lập Thạch , giáo viên có thể thi hát dân ca Sán Dìu , múa trống cơm Đức Bác
Trang 10-Từ những hình thức thi ở trên, giờ học sẽ cuốn hút HS và tạo nên sự hứng thúnơi các em, tiết học sẽ sôi nổi và căn bản HS sẽ tiếp cận với bài học được tốt hơn.
d.
Trò chơi đố kiến thức:
Giáo viên tổ chức cho học sinh chơi ô chữ Những kiến thức trong các ô chữ làtên các địa danh gắn với bài học lịch sử địa phương mà HS ở tiết đó các em học,các danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử, những tác phẩm văn học viết về cáccuộc khởi nghĩa, các anh hùng đánh thắng giặc ngoại xâm, các nữ tướng nổitiếng của địa phương Cũng có thể cho học sinh bắt thăm trả lời các câu hỏi vềkiến thức liên quan đến bài học lịch sử địa phương
Giáo viên chuẩn bị ô chữ trước, có thể cắt dán giấy màu, hay kẻ sẵn rabảng phụ Ô chữ có hàng dọc và hàng ngang, yêu cầu HS lên bảng điền đúnghoặc dán chữ đúng trên giấy màu
Các HS trong lớp xung phong lên bảng và các bạn khác nhận xét Em nàotìm được từ khoá sẽ được cả lớp vỗ tay tán thưởng
e Hoạt động ngoại khoá:
Giáo viên có thể dẫn học sinh đi tham quan các địa danh lịch sử, danh lamthắng cảnh, tham quan nơi diễn ra các cuộc khởi nghĩa, thăm các đề thờ, các ditích lịch sử, tham quan bia tưởng niệm các anh hùng gắn với các tiết học lịch
sử ở địa phương để giúp học sinh từ những hoạt động thực tế nhận thấy được ýnghĩa của bộ môn lịch sử nói chung và phần lịch sử địa phương nói riêng
Ví dụ:
a- Học về Khu di tích lịch sử ở khối lớp 6: Tiết 11 Bài 1- Những chuyển
biến trong đời sống kinh tế Giáo viên nên tổ chức cho học sinh đi tham quan
khu di tích lịch sử Đồng Đậu- Yên Lạc Đây là một di tích thuộc thời kỳ PhùngNguyên đến Đông Sơn
b-Đối với học sinh lớp 9: Tham quan tượng đài Xuân Trạch( Xuân
Hòa-Lập Thạch) khi dạy tiết Tiết 34 Bài 26: Bước phát triển mới của cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp (1950 - 1953) Đến đây các em sẽ được
tìm hiểu thêm những đóng góp của quân dân ta trong kháng chiến chống Pháp
Trang 11c – Học lịch sử địa phương lớp 7: chúng ta có thể cho học sinh thăm quan
Đình Thổ Tang, làng gốm Hương Canh, tháp Bình Sơn ( lập Thạch); hay đềnthờ Trần Nguyên Hãn ( Sơn Đông- Lập Thạch) khi dạy tiết 38- Cuộc khởi nghĩaLam Sơn ( 1418-1427)
Hình thức học tập hoạt động ngoại khoá có lợi tạo tâm lí thoải mái theophương châm “ Học mà chơi, chơi mà học”, tạo cho các em học sinh những kĩnăng giao tiếp với môi trường bên ngoài, có năng lực quan sát, giúp học sinhphát triển toàn diện hơn Nhưng hình thức học tập này có thực hiện được tốt haykhông chắc chắn còn phụ thuộc nhiều vào yếu tố địa lý, điều kiện sống Vớinhững học sinh sống ở thành phố, thị trấn thì hình thức học tập bằng hoạt độngngoại khoá dễ dàng thực hiện được hơn rất nhiều so với học sinh ở vùng nôngthôn chứ chưa nói đến vùng sâu, vùng xa Nói như vậy, không phải là khôngthực hiện được Nếu cố gắng chúng ta vẫn tổ chức được các hoạt động ngoạikhoá như thế Tuy nhiên, vẫn không tránh khỏi những điều bất cập
g.
Đàm thoại - phát vấn
Đây cũng là phương pháp không thể thiếu trong tiết học lịch sử địaphương Học sinh phát biểu, nêu ý kiến, nhận xét về nội dung lịch sử địaphương Mỗi học sinh có mỗi cách nhận xét, đánh giá Giáo viên sẽ là ngườiđịnh hướng, rút ra nhận định khái quát cuối cùng
Ví dụ : Lịch sử 8: Tiết 48 Bài 30: Phong trào yêu nước chống Pháp từ đầu thế
kỉ XX đến năm 1918 (tiếp theo) giáo viên có thể đặt câu hỏi:
1 Nêu hiểu biết của em về Đội Cấn?
2 Hoạt động của Đội Cấn trong cuộc khởi nghĩa ở Thái Nguyên(1917)?
Ví dụ : Lịch sử 6- Tiết 19 Bài 17: Cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng ( Năm 40)
1 Giới thiệu về Hai Bà Trưng?
2 Trình bày diễn biến, kết quả của cuộc khởi nghĩa hai bà Trưng?
3 Việc nhân dân ta lập đền thờ Hai Bà Trưng nói lên điều gì?
h.Trò chơi hướng dẫn viên du lịch:
- Giáo viên tổ chức cho HS chơi trò chơi "Hướng dẫn viên du lịch" xen vàocác tiết dạy lịch sử địa phương để các em có thêm "ngòi nổ" trong thảo luận,
HS sẽ mạnh dạn hơn trước đám đông để trình bày ý kiến.Đây là trò chơi mang