BUỔI 9 KHÓA học 10 NGÀY

KIẾN THỨC ĐỌC HIỂU Cấu trúc của bài đọc hiểu: - 1 văn bản - 4 câu hỏi - NỘI DUNG - Cơ bản: Nhận biết Dấu hiệu trên văn bản để đưa ra câu trả lời câu 1 + câu 2 + Phương thức biểu đạt 6

BUỔI 9 - PHƯƠNG PHÁP LÀM ĐỌC HIỂU VÀ

NGHỊ LUẬN XÃ HỘI

1 KIẾN THỨC ĐỌC HIỂU

Cấu trúc của bài đọc hiểu:

- 1 văn bản

- 4 câu hỏi - NỘI DUNG

- Cơ bản: Nhận biết (Dấu hiệu trên văn bản để đưa ra câu trả lời) (câu 1 + câu 2)

+ Phương thức biểu đạt (6)

Phương thức Đặc điểm nhận diện

Tự sự Kể, trình bày những sự việc có quan hệ nguyên nhân kết quả

Miêu tả Tái hiện thuộc tính của sự vật, hiện tượng => Hình dung

Biểu cảm Bảy tỏ trực tiếp hoặc gián tiếp tình cảm => Cảm nhận và hiểu được

chúng Thuyết minh Cấu tạo, công dụng,… => Cung cấp tri thức

Nghị luận Luận điểm – quan điểm => Thuyết phục

Hành chính

+ Phong cách ngôn ngữ (6)

Phong cách Đặc điểm nhận diện

Sinh hoạt Mang tính tự nhiên, thoải mái, trao đổi thông tin, tư tưởng, tình

cảm Nghệ thuật Sử dụng chủ yếu trong các các tác phẩm văn chương mang tính

tinh luyện Chính luận Bộc lộ quan điểm, tư tưởng với vấn đề được đề cập trong văn bản

Báo chí Thông tin, cập nhật => Thời sự

Khoa học Nghiên cứu

Hành chính Đơn từ,…

+ Thao tác lập luận (6) VĂN NGHỊ LUẬN

Giải thích Là gì?

Phân tích Chia tách

Chứng minh Cứ liệu – dẫn chứng

Bác bỏ Chỉ ra ý kiến sai trái => Bảo vệ lập trường

Bình luận Bàn bạc

So sánh Đối chiếu

+ Biện pháp tu từ (12)

So sánh - Sinh động

- Tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt Nhân hoá - Sinh động và gần gũi

- Cảm xúc có tâm hồn

Ẩn dụ - nét

tương đồng

- Cách diễn đạt mang tính cô đọng, giá trị biểu đạt cao gợi lên những liên tương ý nhi, sâu sắc

Hoán dụ - mối

quan hệ gần gũi

- Cách diễn đạt mang tính cô đọng, giá trị biểu đạt cao gợi lên những liên tương ý nhị, sâu sắc

Điệp từ/ Điệp

cấu trúc

- Nhấn mạnh/ Khẳng định

- Tăng giá trị biểu cảm tạo âm hưởng nhịp điệu cho câu văn câu thơ

Nói giảm nói

tránh

- Giảm đi những cảm xúc

- Thể hiện sự trân trọng, khéo léo, ý nhị Nói quá - Nhấn mạnh, gây ấn tượng, tăng biểu cảm

Đảo ngữ - Nhấn mạnh, gây ấn tượng về thành phần được đảo lên

Đối - Cân đối trong diễn đạt, Nhấn mạnh về ý, gợi liên tưởng

hình ảnh sinh động, tạo nhịp điệu

Liệt kê - Diễn đạt một cách cụ thể và toàn diện

Câu hỏi tu từ - Bộc lộ xoáy sâu vào cảm xúc (băn khoăn, khẳng định,…)

Phân biệt ẩn dụ và hoán dụ đơn giản:

“Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ”

Ẩn dụ: tương đồng

A: Bác Hồ

B: Mặt trời

Bác Hồ giống như mặt trời

Bác Hồ là mặt trời

Bác Hồ như mặt trời

“ Áo chàm đưa buổi phân li Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay”

A: Áo chàm

B: Người Việt Bắc

Áo chàm như người Việt Bắc

Áo chàm là người Việt Bắc => Không có nghĩa

Hoán dụ

+ Phép liên kết (4)

Các phép liên kết Đặc điểm nhận diện

Phép lặp từ ngữ Lặp lại ở câu đứng sau những từ ngữ đã có ở câu trước

Phép liên tưởng (đồng

nghĩa/ trái nghĩa)

Sử dụng ở câu đứng sau những từ ngữ đồng nghĩa/ trái nghĩa hoặc cùng trường liên tưởng với từ ngữ đã có ở câu trước

Phép thế Sử dụng ở câu đứng sau các từ ngữ có tác dụng thay thế các từ

ngữ đã có ở câu trước

Phép nối Sử dụng ở câu sau các từ ngữ biểu thị quan hệ (nối kết) với câu

trước

+ Thể thơ

Đường luật

Là thể thơ tiếp thu từ

Trung Quốc

Có những quy định

chặt chẽ về luật thơ:

Số câu, số chữ, gieo

vần, luật bằng trắc,…

Thất ngôn tứ tuyệt Đường luật

Số câu trong bài: 4 câu

Số chữ trên 1 câu: 7 chữ

Thất ngôn bát cú Đường luật

Số câu trong bài: 8 câu

Số chữ trên câu: 7 chữ

Thơ dân tộc

Là thể thơ truyền

thông của dân tộc

Lục bát

Số chữ và số câu: Mỗi cặp 2 câu thơ, trên

6 chữ, dưới 8 chữ; số lượng cặp câu không hạn định

Gieo vần: Ở giữa câu thơ, cần ở cuối câu

6 thường bắt với vần ở chữ thứ 6 của câu

8 Chữ cuối câu 8 bắt vần với chữ cuối câu

6 ở cặp tiếp theo

Song thất lục bát

Khổ thơ song thất lục bát gồm 4 câu: 2 câu

7 chữ (song thất); 2 câu còn lại 1 câu 6 chữ, 1 câu 8 chữ (lục bát)

Gieo vần: Gồm cả vần chân và vần lưng

Thể thơ tự do

Không hạn định về số câu, số chữ Gieo vần: Linh hoạt: Vần chân, vần liền, vần cách

Các thể thơ khác

Các câu thơ nối tiếp nhau

Bốn chữ Mỗi câu 4 chữ Năm chữ Mỗi câu 5 chữ

Thường 4 câu thơ sẽ tạo thành

Mỗi câu 7 chữ

- Nâng cao: Thông hiểu

+ Tìm ngữ liệu trong văn bản (2) - Tìm trên văn bản dựa vào từ khoá của

câu hỏi:

• Dạng câu hỏi thường là: Từ văn bản trên, anh/ chị hiểu như thế nào về + Ngữ liệu

trong văn bản

• Giải quyết theo hướng: Tìm câu trả lời từ ngữ liệu trong văn bản, sau đó tư duy triển

khai biến thành ý hiểu của mình Lưu ý trả lời đúng, trúng, ngắn gọn

+ Tư duy về ngữ liệu trong văn bản

+ Quan điểm (đồng ý/ không đồng ý; rút ra bài học, thông điệp giá trị nhất)

TRÌNH BÀY

+ Nên sử dụng gạch đầu dòng

+ Không nên sử dụng gạch đầu dòng

VÍ DỤ: Đề thi minh họa 2021 môn Văn

I Đọc hiểu (3 điểm)

1 văn bản: đoạn thơ, đoạn văn xuôi,…

Đọc đoạn trích:

Miền Trung Câu ví dặm nằm nghiêng

Trên nắng và dưới cát

Đến câu hát cũng hai lần sàng lại

Sao lọt tai rồi vẫn day dứt quanh năm

Miền Trung

Bao giờ em về thăm

Mảnh đất nghèo mồng tơi không kịp rớt

Lúa con gái mà gầy còm túa đỏ

Chỉ gió bão là tốt tươi như có

Không ai gieo mọc trắng mặt người

Miền Trung

Eo đất này thắt đáy lưng ong

Cho tình người đọng mật

Em gắng về

Đừng để mę già mong

(Trích Miền Trung, Hoàng Trần Cương, Thơ hay Việt Nam thế kỉ XX, NXB Văn hóa

Thông tin, 2006, tr 81-82)

Thực hiện các yêu cầu sau: (4 câu hỏi)

Câu 1 Đoạn trích trên được viết theo thể thơ nào?

Dạng nhận biết

Đáp án: Đoạn trích được viết theo thể thơ: Tự do

Câu 2 Chỉ ra hai hình ảnh trong đoạn trích diễn tả sự khắc nghiệt của thiên nhiên miền

Trung

Thông hiểu: Dạng tìm ngữ liệu trong văn bản

Đáp án: Hai hình ảnh nói đến sự khắc nghiệt của thiên nhiên miền Trung là: “Câu

ví dặm nằm nghiêng Trên nắng và dưới cát” nhằm thể hiện thiên nhiên không thuận

lợi quanh năm đối diện với nắng gắt, thay vì đất đai màu mỡ nơi đây phần nhiều là

cát trắng và “Chỉ gió bão là tốt tươi như có/ Không ai gieo mọc trắng mặt người” thể

hiện gió bão diễn ra liên tục, khắc nghiệt vô cùng làm ảnh hưởng không tốt tới cuộc

sống con người

Câu 3 Những dòng thơ sau giúp anh/chị hiểu gì về mảnh đất và con người miền Trung?

Miền Trung

Eo đất này thắt đáy lưng ong Cho tình người đọng mật

=> Thông hiểu: Tư duy về ngữ liệu trong văn bản

Đáp án: Ba câu thơ trên đã gợi ra hình ảnh về mảnh đất và con người Miền Trung

là mảnh đất miền Trung vô cùng khắc nghiệt với nắng gió, thiên tai, đất đai không

màu mỡ Tất cả những điều ấy tạo nên những bất lợi cho hoạt động sản xuất và sinh

sống của người dân Tuy nhiên, con người miền Trung vẫn luôn chăm chỉ, cần cù

và sống với nhau bằng tất cả sự yêu thương chân thành nhất

Câu 4 Anh/Chị hãy nhận xét về tình cảm của tác giả đối với miền Trung được thể hiện

trong đoạn trích

Đáp án:

Học sinh có thể tự đưa ra quan điểm của mình, lý giải

Gợi ý:

- Tác giả thể hiện sự cảm thương đối với cuộc sống trước thiên nhiên khắc nghiệt

của người dân miền Trung

- Đồng thời qua đó, thể hiện sự trân trọng, ngợi ca những đức tính đáng quý của con

người nơi đây: Cần cù, chịu khó, chân tình

II LÀM VĂN (7,0 điểm)

Câu 1 (2,0 điểm)

Từ nội dung đoạn trích ở phần Đọc hiểu, hãy viết một đoạn văn (khoảng 200 chữ) trình

bày suy nghĩ của anh/chị về sức mạnh của tình người trong hoàn cảnh khó khăn thử

thách

2 KIẾN THỨC NGHỊ LUẬN XÃ HỘI

a Hình thức: 200 chữ (2/3 mặt giấy thi) – Đoạn văn: Cấu trúc đoạn văn nên sẽ viết

thành 1 đoạn văn hoàn chỉnh, không có xuống dòng và lùi vào đầu dòng

-

- Nội dung:

+ Tư tưởng đạo lý:

• Trực tiếp:

• Gián tiếp: Trích dẫn

+ Hiện tượng đời sống

Các bước chung để hoàn thành đoạn/ bài văn nghị luận xã hội

Bước 1: Xác định kiểu đề, vấn đề trọng tâm cần bàn luận

Bước 2: Gạch ý - Lập dàn ý bố cục trình bày

Bước 3: Viết bài

Bước 4: Đọc lại bài, soát lỗi

b Dung lượng đoạn văn:

● Mở đoạn: 1 - 3 câu

● Thân đoạn: 12 – 16 câu

● Kết đoạn: 2 – 3 câu

>> Tối thiểu: 15 - 20 câu

>> Tối đa: 20 câu

BỐ CỤC CỦA BÀI NGHỊ LUẬN XÃ HỘI

Hình thức: Đoạn văn

Nội dung: Xác định rõ vấn đề cần nghị luận dựa vào đề bài

Mở

đoạn

1 – 3 câu

Trực tiếp đi vào vấn đề

Cách 1: Mỗi người đều có một con đường

để đi, một cuộc đời để sống và một mục tiêu

để tiến về Trong hành trình thực hiện mục tiêu ấy, đừng quên mang theo bài học về…

Cách 2: Chúng ta – mỗi người đều cần có nhiều hơn một bài học để có thể trưởng thành Và một trong số đó là…

Cách 3: Tôi luôn tự nói với chính mình hãy không ngừng hướng về phía trước Bởi mỗi bước đi sẽ là cơ hội để khám phá ra tiềm năng của bản thân và tích luỹ những bài học

từ cuộc sống Với tôi, một trong những thông quý giá đó là…

Cách 4: Trưởng thành chưa bao giờ là hành trình dễ dàng Trên con đường ấy, bản thân mỗi người đều gom nhặt được cho hành trang của mình những bài học quý giá Một trong số đó là…

Cách 5: Cuộc sống là món quà tuyệt vời nhất

mà mỗi chúng ta nhận được Mỗi ngày thức

giấc, bài học về cuộc đời giúp bản thân mỗi người trở nên trưởng thành hơn Và một trong số đó là…

Cách 6: Bạn đã và đang làm gì trong quỹ thời gian hữu hạn mà mình có? Còn riêng tôi, tôi chọn cho mình một một thói quen đó

là tích luỹ những bài học cuộc sống giá trị

Ngày hôm nay, bài học mà tôi gom nhặt được…

Cách 7: Cuộc sống hiện đại với những guồng quay chóng mặt khiến cho người trẻ luôn phải đối diện trực tiếp với những vấn

đề nhức nhối …(vấn đề) hiện tại đang trở thành một “từ khoá” xôn cao

Cách 8: Xã hội hiện đại ngày càng thay đổi kéo theo những vấn đề bức thiết cần được giải quyết Một trong số đó là…

Thân

đoạn

12 – 15 câu

- Giải thích vấn đề nghị luận (cần thiết – quan trọng nhất)

- Phân tích và bàn luận (Trả lời yêu cầu của

đề bài)

- Chứng minh: Dẫn chứng (Bộ dẫn chứng – 1 dẫn chứng)

- Liên hệ bản thân

- (Phản đề)

- Là gì?

- Như thế nào?

- Dẫn chứng cụ thể là gì?

- Rút ra được bài học gì?

Kết

Từ nội dung đoạn trích ở phần Đọc hiểu, hãy viết một đoạn văn (khoảng 200 chữ) trình

bày suy nghĩ của anh/chị về sức mạnh của tình người trong hoàn cảnh khó khăn thử

thách

Hình thức: Đoạn văn khoảng 200 chữ

Vấn đề nghị luận: suy nghĩ của anh/chị về sức mạnh của tình người trong hoàn cảnh

khó khăn thử thách

Mở đoạn Cách 1: “Giữa bóng đêm của giông tố, trái tim nhân hậu sẽ toả sáng như

những vì sao” Câu nói đó khiến cho tôi nghĩ về sức mạnh lớn lao của tình người trong hoàn cảnh khó khăn thử thách

Cách 2: Đã bao giờ bao giờ bạn tự hỏi khi phải đương đầu với nghịch cảnh, bên cạnh lòng quyết tâm thì đâu là chìa khoá giúp chúng ta bước qua? Một trong số những yếu tố không thể không kể đến đó chính là sức mạnh của tình người

Cách 3: Chúng ta luôn phải đối mặt với những trở ngại và thách thức trên chặng đường đi đến thành công Giữa những khó khăn ấy ta thấy sáng lên chính là sức mạnh lớn lao của tình người

Thân

đoạn

Giải thích

Tình người được hiểu là tình cảm giữa con người với con người Là sự đối đãi tận tậm xuất phát từ tình yêu thương chân thành => (Quan điểm của các em)

Phân tích bàn luận

Sức mạnh của tình người trong hoàn cảnh khó khăn thử thách?

+ Sự ấm áp, xoa dịu những mất mát và tiếp thêm nghị lực cho con người trong hoàn cảnh khó khăn

+ Kết nối con người => Khối đại đoàn kết + Ý thức sống tốt hơn và hướng về những điều tốt đẹp

Chứng minh

Nói đến sức mạnh của tình người, tôi nhớ về hình ảnh của/ câu chuyện của,

Bài học về sức mạnh của tình người khiến cho tôi nhớ về…

Câu chuyện minh chứng cho sức mạnh của tình người…

Chàng trai xứ Nghệ - Nguyễn Quân Dũng + Phân tích dẫn chứng => Tính phù hợp của dẫn chứng với quan điểm bạn đang bảo vệ => Tăng tính thuyết phục cho bài viết

Liên hệ bản thân

- Trân trọng những tình cảm nhận được từ người khác

- Lan toả tình cảm tốt đẹp của mình đến với mọi người Kết đoạn - Thông điệp

+ Đúng + Truyền cảm hứng Nhiều khi chúng ta cứ tìm kiếm định nghĩa về thứ đẹp gì đẹp nhất ở một nơi xa xôi nhưng lại không nhận ra tình người là hai chữ đẹp nhất trên đời

Bài văn hoàn chỉnh tham khảo:

Bài làm

“Giữa bóng đêm của giông tố, trái tim nhân hậu sẽ tỏa sáng như những vì sao.”

Câu nói đó khiến cho tôi nghĩ về sức mạnh lớn lao của tình người trong hoàn cảnh khó

khăn, thử thách Tình người được hiểu là tình cảm giữa con người với con người, sự đối

đãi tử tế, tận tâm xuất phát từ tình yêu thương chân thành Đó chính là nguồn gốc sức

mạnh lớn lao để con người vượt lên những nghịch cảnh Tình người như đôi bàn tay

nhỏ, đem đến sự ấm áp, xoa dịu cho những những mất mát và tiếp thêm nghị lực cho

con người trong hoàn cảnh khó khăn Trong những phút giây tăm tối của cuộc đời, nó

chính là sợi dây gắn kết con người với con người, tạo ra một khối đại đoàn kết trong

cộng đồng, tạo ra một cộng đồng văn minh và tràn ngập tình yêu thương Hơn vậy, giữa

những ngã rẽ của cuộc đời, tình người chính là ngọn nến soi đường cho mỗi cá nhân,

để họ có ý thức sống tốt hơn, hướng về những điều tốt đẹp Nói đến sức mạnh của tình

người, tôi chợt nhớ về đợt mưa lũ lịch sử tại miền Trung và câu chuyện về chàng trai

xứ Nghệ - anh Nguyễn Quân Dũng, rong ruổi chạy xe tải dọc ba tỉnh Quảng trị, Huế,

Quảng Nam để tiếp tế lương thực cho người dân đang bị cô lập Thời tiết khắc nghiệt

không cản được bước chân chàng trai trẻ, tình người đã được thắp sáng lên từ những

hành động đầy nhân văn như thế Chính hành động đầy tình người đó đã tiếp thêm sức

mạnh cho đồng bào miền Trung vượt qua khó khăn trong đợt lũ lịch sử Đối với riêng

bản thân tôi, tôi càng hiểu hơn về việc mình cần phải trân trọng những tình cảm yêu

thương mình nhận được và cũng sẽ lan tỏa những tình cảm ấy cho mọi người xung

quanh mình Nhiều khi chúng ta cứ kiếm tìm định nghĩa về thứ gì đẹp nhất ở một nơi

xa xôi nhưng lại không nhận ra tình người chính là hai chữ đẹp nhất trên đời!