Quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí trên báo in ngành tài chính việt nam (khảo sát trên các báo thời báo tài chính việt nam, báo hải quan, tạp chí tài chính, tạp chí thuế năm 2017)

Xuất phát từ nhận thức về ưu thế của ảnh báo chí và từ thực tế của việc sử dụng ảnh báo chí trên báo in của Việt Nam nói chung và các tờ báo in thuộc ngành Tài chính Việt Nam nói riêng,

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

NGUYỄN THỊ THU TRANG

QUY CHUẨN SỬ DỤNG ẢNH BÁO CHÍ TRÊN BÁO IN

NGÀNH TÀI CHÍNH VIỆT NAM

(khảo sát trên các báo: Thời báo Tài chính Việt Nam, Báo Hải quan,

Tạp chí Tài chính, Tạp chí Thuế năm 2017)

Chuyên ngành: Báo chí học

Mã số : 8 32 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Hà Huy Phượng

HÀ NỘI - 2018

Luận văn đã được chỉnh sửa theo khuyến nghị của Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ

Hà Nội, ngày tháng 10 năm 2018

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG

PGS.TS Nguyễn Thị Trường Giang

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu của riêng tôi, dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Hà Huy Phượng (Học viện Báo chí và Tuyên truyền) Các số liệu và kết quả khảo sát được công bố trong luận văn là hoàn toàn chân thực, chính xác

Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về kết quả nghiên cứu này

Hà Nội, ngày tháng năm 2018

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Thu Trang

Trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, ngày tháng năm 2018

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Thu Trang

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: QUY CHUẨN SỬ DỤNG ẢNH BÁO CHÍ TRÊN BÁO IN - MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN 13

1.1 Các khái niệm 13

1.2 Vai trò và đặc điểm của quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí trên báo in 23

1.3 Cơ sở pháp lý và nguyên tắc quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí trên báo in 33

Chương 2: THỰC TRẠNG QUY CHUẨN SỬ DỤNG ẢNH BÁO CHÍ TRÊN BÁO IN NGÀNH TÀI CHÍNH VIỆT NAM HIỆN NAY 44

2.1 Tổng quan về báo in Ngành Tài chính Việt Nam 44

2.2 Kháo sát về việc quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí trên bốn tờ Báo in ngành Tài chính Việt Nam 47

2.3 Đánh giá thực trạng quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí trên Báo in ngành Tài chính Việt Nam 94

Chương 3: GIẢI PHÁP VÀ KHUYẾN NGHỊ VỀ VẤN ĐỀ QUY CHUẨN SỬ DỤNG ẢNH BÁO CHÍ TRÊN BÁO IN NGÀNH TÀI CHÍNH VIỆT NAM 113

3.1 Những vấn đề đặt ra đối với việc quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí trên Báo in nói chung, báo in ngành Tài chính Việt Nam nói riêng 113

3.2 Giải pháp quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí trên Báo in ngành Tài chính 119

3.3 Một số khuyến nghị 128

KẾT LUẬN 136

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 139

PHỤ LỤC 144

TÓM TẮT LUẬN VĂN 158

DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1 Tần suất, tin bài được đăng tải và số báo được phát hành trong năm

2017 trên bốn tờ báo khảo sát: Thời báo Tài chính; Tạp chí Tài chính; Báo

Hải quan; Tạp chí thuế Nhà nước 49

Bảng 2.2 Số lượng ảnh được sử dụng, đăng tải trên các tờ: Thời báo Tài chính; Tạp chí Tài chính; Báo Hải quan; Tạp chí thuế Nhà nước trong năm 2017 50

Bảng 2.3 Các khổ báo Thời báo Tài chính Việt Nam, Báo Hải quan, Tạp chí Thuế Nhà nước, Tạp chí Tài chính Việt Nam 69

DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 2.1 Tổng số ảnh sử dụng/01 số báo phát hành trong năm 2017 của bốn tờ báo khảo sát 51

Biểu đồ 2.2 Biểu đồ thống kê số lượng các thể loại ảnh báo chí được sử dụng trên Thời báo Tài chính Việt Nam năm 2017 74

Biểu đồ 2.3 Biểu đồ thống kê số lượng các thể loại ảnh báo chí được sử dụng trên Báo Hải quan năm 2017 76

Biểu đồ 2.4 Biểu đồ thống kê số lượng các thể loại ảnh báo chí được sử dụng trên Tạp chí thuế Nhà nước năm 2017 77

Biểu đồ 2.5 Biểu đồ thống kê số lượng các thể loại ảnh báo chí được sử dụng trên Tạp chí Tài chính năm 2017 79

DANH MỤC HÌNH Hình 1.1: Quy luật điểm mạnh, đường mạnh 39

Hình 1.2: CB đối xứng 39

Hình 1.3: Không cân bằng 39

Hình 1.4: CB nghệ thuật 39

MỞ ĐẦU

1 Lý do lựa chọn đề tài

Hiện nay, báo chí là một phương tiện truyền thông không thể thiếu trong cuộc sống của con người Báo chí có một vai trò quan trọng trong đời sống xã hội Trong Luật báo chí nêu rõ: “Báo chí ở nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là phương tiện thông tin đại chúng thiết yếu đối với đời sống

xã hội; là cơ quan ngôn luận của các tổ chức của Đảng, cơ quan Nhà nước, tổ chức xã hội (gọi chung là tổ chức); là diễn đàn của nhân dân Mặt khác, báo chí cung cấp thông tin về mọi mặt của đời sống đến với công chúng, đáp ứng nhu cầu thông tin của con người trên toàn thế giới Đồng thời, báo chí là một nhân tố để thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước” [37]

Báo in là một trong những thể loại của báo chí, nó đặt nền móng cho sự

ra đời và phát triển của nền báo chí Báo in một thời đã ở đỉnh cao, chiếm vị trí độc trong nền báo chí Báo in ra đời từ rất sớm, phát hành với quy mô lớn Năm 1447, công nghệ in ra đời - nền móng cho sự trưởng thành của báo in Nửa đầu thế kỷ XVII, báo in thực sự được xuất bản thường xuyên Đến nửa cuối thế kỷ XVII, nội dung các tờ báo in có nhiều thay đổi Năm 1766, Luật bảo vệ báo chí tự do ra đời Năm 1844 máy điện báo ra đời, đánh dấu sự thay đổi của ngành báo in

Báo in có tác động đến công chúng bằng giác quan: đọc - nhìn thông qua các ký tự biểu thị trên văn bản và hình ảnh tĩnh, từ đó hình thành nên những hình ảnh lý tính, tư duy trừu tượng, trong đó ảnh báo chí đóng một vai trò quan trọng Nếu được khai thác và sử dụng hiệu quả, ảnh báo chí thực sự trở thành một bộ phận gắn bó hữu cơ với chỉnh thể nội dung tư tưởng của tờ báo, bài báo và là điểm kết nối hữu hiệu giữa độc giả với tờ báo in

Ảnh báo chí đã xuất hiện từ rất lâu và được xem là một trong những bộ phận không thể thiếu của một tờ báo Ảnh báo chí chất lượng được đánh giá

rất cao trên thế giới, đặc biệt được coi trọng tại các nước phát triển Tại Việt Nam, ảnh báo chí ngày càng được sử dụng rộng rãi, đóng vai trò quan trọng trong việc thể hiện thông tin trên báo in và báo chí nói chung

Cho dù ở giai đoạn phát triển nào của xã hội thì ảnh báo chí vẫn là một phương tiện thông tin thị giác có nhiều tác dụng Ảnh báo chí là điểm đọc đầu tiên trong quy trình đọc báo của công chúng Nó là sự hình tượng hóa của ngôn từ và còn có giá trị làm cho bài viết thông thoáng, rõ ràng và tạo sự nghỉ mắt cho độc giả khi tham gia vào quy trình đọc Ảnh báo chí giúp cho độc giả nhanh chóng và dễ dàng tiếp nhận thông tin Nó có thể truyền tải được những thông tin mà những ký tự trong văn bản chưa nói hết được Ảnh báo chí có thể là bằng chứng để chứng minh cho một vụ việc, vấn đề điều tra làm tăng

độ tin cậy của bài viết và nó còn có tác dụng như một chức năng giải trí

Tất cả chúng ta đang sống trong thế giới hình ảnh, hình ảnh chính là nguồn thông tin và như công cụ lựa chọn thông tin Trong thời buổi báo in ngày càng phải cạnh tranh mạnh mẽ với các loại hình báo chí khác thì hình ảnh tĩnh trên báo in sẽ rất có lợi thế trong trí nhớ của độc giả Tuy nhiên, nhiều tờ báo in hiện nay đăng quá nhiều các bức ảnh nhưng tính thông tin của

nó lại nghèo nàn Các bức ảnh thường ghi lại bằng sự sao chép đơn thuần chưa phải là những tác phẩm ảnh báo chí độc lập, có sức nặng như tiềm năng của thể loại, thiếu chuyên nghiệp và chưa có quy chuẩn Vì thế, cần xác định lại vai trò, vị trí của ảnh báo chí, từ đó vận dụng nó vào tờ báo in của mình để đem lại sự hài lòng cho công chúng

Ảnh báo chí là một trong những hình thức thông tin của báo chí, thông qua việc phản ánh các hoạt động thực tiễn của đời sống xã hội bằng những hình ảnh cụ thể, chân thực và sinh động nhằm mang lại cho người xem một lượng thông tin, một giá trị tư tưởng và thẩm mỹ nhất định

Ảnh báo chí có vai trò chính là phương tiện nhận thức trực tiếp, hiệu quả; tham gia hướng dẫn du lịch, định hướng tư tưởng; phổ cập các giá trị văn

hóa thẩm mỹ; là vũ khí sắc bén trên mặt trận đấu tranh chính trị và tư tưởng của Đảng; lưu giữ tư liệu và làm minh chứng cho lịch sử; làm tăng sức hấp dẫn, tạo thu hút đối với độc giả

Xuất phát từ nhận thức về ưu thế của ảnh báo chí và từ thực tế của việc

sử dụng ảnh báo chí trên báo in của Việt Nam nói chung và các tờ báo in

thuộc ngành Tài chính Việt Nam nói riêng, tác giả chọn đề tài “Quy chuẩn sử

dụng ảnh báo chí trên báo in ngành Tài chính Việt Nam” (Khảo sát trên

các báo: Thời báo Tài chính Việt Nam, Báo Hải quan, Tạp chí Tài chính, Tạp chí Thuế năm 2017) làm đề tài nghiên cứu luận văn

Thông qua quá trình thực hiện luận văn này, tác giả mong muốn rút ra được những kinh nghiệm quý báu cho quá trình tác nghiệp của bản thân cũng như góp phần vào sự phong phú của hệ thống lý luận về việc sử dụng ảnh báo chí nói chung và quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí trên các tờ báo in ngành Tài chính Việt Nam nói riêng

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Trong quá trình nghiên cứu đề tài tác giả có sử dụng, tham khảo một số tài liệu, công trình nghiên cứu của các tác giả sau:

Tác giả Brian Horton trong cuốn “Ảnh báo chí” (xuất bản năm 2003, Trần

Đức Tài dịch và giới thiệu, Nxb Thông tấn) đề cập đến những gì chứa đựng trong hình ảnh, về tinh hoa của nhiếp ảnh, về tiến trình tư duy của nhà nhiếp ảnh

và người biên tập ảnh trong việc tìm kiếm mục tiêu khó nắm bắt nhất của ảnh báo chí: một bức ảnh tốt hàm chứa một lượng thông tin giúp người xem hiểu biết thêm đôi điều về thế giới chung quanh [28, tr.17] Cuốn sách này chủ yếu nói về những gì chứa đựng trong hình ảnh chứ chưa bàn tới hiệu quả của việc sử dụng ảnh báo chí trên báo nói chung

Tác giả Béc Ton Bailo (Đức) trong cuốn “Suy nghĩ về nhiếp ảnh” (xuất

bản năm 2003 do nhà xuất bản Văn hóa), mới chỉ đưa ra những quan niệm chung nhất về nhiếp ảnh Tác giả chưa bàn đến ảnh báo chí nói chung và ảnh

báo chí trên báo in hay báo mạng điện tử Trong cuốn Nhiếp ảnh và báo chí hiện đại (bản dịch tiếng Việt), các tác giả đã bàn những chủ đề liên quan đến ảnh báo chí như: Những khía cạnh xã hội của ảnh báo chí, những khả năng của tin ảnh, thẩm mỹ học của ảnh…

Cuốn “Sổ tay thiết kế báo” (bản dịch tiếng Việt) của tác giả Tim

Harrower mới bàn tới một số khía cạnh liên quan đến ảnh báo chí như: các bước cụ thể để có một bức ảnh báo chí giá trị, cách thức biên tập và trình bày ảnh báo chí trong bài viết và trên trang báo

Tác giả M.X.Kagan trong cuốn “Mỹ học và nghệ thuật” (bản dịch tiếng

Việt) đã đi sâu nghiên cứu ảnh nghệ thuật nói chung và một phần ảnh báo chí nói riêng trong phạm vi rất nhỏ là ảnh phóng sự

Cuốn “Hướng dẫn cách viết báo” (bản dịch tiếng Việt) của các tác giả

Jean - Luc Martin - Largadette đã đề cập tới vai trò của ảnh báo chí trong quá trình tác động tới thị giác của công chúng

Ngoài ra, còn có một số công trình nghiên cứu khác của các tác giả ở các nước Anh, Mỹ, Đức xuất bản liên quan tới ảnh báo chí như: Nhiếp ảnh báo chí của Peter Tausk, Hướng dẫn cách làm biên tập của Michael Voirol Tuy nhiên, các tác giả chưa nghiên cứu có hệ thống về ảnh báo chí và hiệu quả sử dụng ảnh báo chí trên báo nói chung

Trong cuốn “Ảnh báo chí” của tác giả Đỗ Phan Ái và Nguyễn Tiến

Mão (Nxb Chính trị quốc gia Hà Nội, năm 2002) đề cập nhiều đến các nội dung cơ bản như: Tạo hình nhiếp ảnh, cách thức xây dựng hình ảnh và tạo dựng bức ảnh Tuy nhiên, các tác giả chưa nói đến vai trò và việc sử dụng ảnh báo chí trên báo chí nói chung

Tác giả Nguyễn Tiến Mão trong cuốn “Cơ sở lý luận ảnh báo chí”

(Nxb Thông tấn, năm 2006) đã đề cập đến những khía cạnh như: Khái lược lịch sử nhiếp ảnh, đặc điểm của ảnh báo chí, vai trò ý nghĩa xã hội của ảnh báo chí, những tính chất cơ bản của ảnh báo chí, hoạt động sáng tạo ảnh báo chí, lý thuyết về thể loại ảnh báo chí

Cuốn “Cơ sở lý luận báo chí” của các tác giả Tạ Ngọc Tấn (chủ biên),

Trịnh Đình Thắng, Đinh Thế Huynh… có đề cập đến các vấn đề: quan niệm

về báo chí, các nguyên tắc hoạt động báo chí, lao động sáng tạo trong báo chí, luật pháp và báo chí, các chức năng của báo chí, tự do báo chí

Cuốn “Nghề nghiệp và công việc của nhà báo” (Nxb Thông tấn và Hội

nhà báo) và cuốn Báo chí - Những điểm nhìn từ thực tiễn (tập I, II, Khoa Báo chí, Học viện Báo chí và Tuyên truyền xuất bản năm 2001, 2002) đã tập hợp các bài viết về ảnh báo chí

Tác giả Vũ Quang Hào trong cuốn “Ngôn ngữ báo chí” (Nxb Đại học

Quốc gia Hà Nội, năm 2004) cũng đã nhắc tới vai trò của ảnh báo chí như một kênh ngôn ngữ phi văn tự làm nên nội dung và hình thức của một bài báo, trang báo

Bên cạnh đó, còn một số cuốn sách của các tác giả biên soạn có nội

dung đề cập đến nhiếp ảnh và ảnh báo chí như: Lịch sử nhiếp ảnh thế giới (Trần Mạnh Thường, Nxb Văn hóa thông tin, năm 1997); Nhiếp ảnh màu, Cẩm nang nhiếp ảnh (Lê Thanh Đức); Những kỹ thuật tạo ảnh đẹp, 12 bài thực hành nhiếp ảnh, Kỷ nguyên mới trong nhiếp ảnh (Nguyễn Văn Thanh); Suy nghĩ về ảnh nghệ thuật (Phạm Kỉnh); Nghệ thuật chụp ảnh, 101 hướng dẫn thiết thực (nhiều

tác giả)… Các tài liệu này cũng mới chỉ đề cập đến các vấn đề liên quan đến lĩnh vực ảnh nói chung như: lịch sử nhiếp ảnh, kỹ thuật ảnh, ảnh nghệ thuật… chứ chưa bàn riêng về ảnh báo chí và quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí

Đồng thời, người nghiên cứu còn đọc thêm một số những bài nghiên cứu trao đổi về nhiếp ảnh và ảnh báo chí đăng trên các Tạp chí khoa học

chuyên ngành như: Phóng sự ảnh và việc sử dụng phóng sự ảnh trên báo - Phan Ái, Tạp chí Lý luận chính trị và Truyền thông, số tháng 7/2008; 10 tác dụng của việc thông tin bằng hình ảnh trên báo in - Hà Huy Phượng, Tạp chí

Lý luận chính trị và Truyền thông, số tháng 9/2008; Nâng cao chất lượng ảnh báo chí - sự đòi hỏi bức thiết hiện nay - Phạm Tài Nguyên, Tạp chí Lý luận

chính trị và Truyền thông, số tháng 11/2008; Hai cơ chế - Một bức ảnh - Chu

Trong luận văn này, ngoài đọc những cuốn sách nêu trên, người nghiên cứu còn tìm hiểu thêm tư liệu từ các cơ sở đào tạo về báo chí, một số luận án tiến sĩ, luận văn cao học và khóa luận cử nhân và luận văn thạc sĩ báo chí của nhiều tác giả là sinh viên, học viên, giảng viên của Học viện Báo chí và Tuyên truyền như:

Luận án tiến sĩ báo chí của tác giả Hà Huy Phượng với đề tài “Biên tập

và trình bày ảnh trên báo in ở Việt Nam hiện nay” đã hệ thống hóa được

những vấn đề lý luận cơ bản về ảnh báo chí và khảo sát, đánh giá thực trạng ảnh trên báo in ở Việt Nam, đưa ra các giải pháp, kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng ảnh trên báo in ở Việt Nam hiện nay

Các tác giả Nguyễn Tiến Mão, Đỗ Phan Ái, Vũ Huyền Nga đã nghiên cứu về các khía cạnh liên quan đến ảnh báo chí như: Tính khách quan chân thực của ảnh báo chí, Thời cơ bấm máy và hiệu quả của ảnh báo chí, Ảnh nghệ thuật và ảnh báo chí

Các tác giả Dương Thế Hoàn, Hoàng Thu Hằng, Nguyễn Việt Cường,

Vũ Thị Minh (sinh viên Khoa Báo chí, Học viện Báo chí và Tuyên truyền)

cũng nghiên cứu về ảnh báo chí thông qua các đề tài như: Ngôn ngữ chú thích ảnh báo chí, Hiệu quả sử dụng ảnh minh họa trên báo Nhân dân, Hiệu quả sử dụng ảnh thông tin về đề tài An toàn giao thông trên báo Bạn đường Tuy

nhiên, các công trình này mới chỉ dừng lại ở sự gợi mở các vấn đề liên quan đến ảnh báo chí hoặc đề xuất một số giải pháp chung về nâng cao chất lượng ảnh trên báo

Tác giả Nông Tiến Quyết nghiên cứu về Vấn đề sử dụng ảnh về Chủ quyền an ninh biên giới quốc gia trên báo địa phương tại các tỉnh miền núi phía Bắc (khảo sát Cao Bằng, Hà Giang, Lạng Sơn từ tháng 1/2015 đến tháng 6/2015) công trình nghiên cứu này chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu vấn

đề sử dụng ảnh về chủ đề Chủ quyền an ninh biên giới quốc gia trên ba tờ báo địa phương phía Bắc và đề xuất một số giải pháp nâng cao chất lượng sử dụng ảnh về chủ đề nói trên tại ba tờ báo tỉnh miền núi phía Bắc

Các tác giả tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn đã có những khóa luận và luận văn nghiên cứu về ảnh báo chí, trong đó có những

công trình nghiên cứu ảnh báo chí ở vấn đề thể loại như: Ảnh báo chí - đặc điểm và thể loại, khóa luận tốt nghiệp khoa Báo chí, trường Đại học Khoa học

Xã hội và Nhân văn của Nguyễn Mạnh Hà (1998) do Đinh Văn Hường hướng dẫn Trong khóa luận này, tác giả Nguyễn Mạnh Hà đã hệ thống hóa các vấn

đề về lý luận ảnh báo chí ở góc độ thể loại, từ khái niệm đến đặc trưng và vai trò của ảnh báo chí Luận thạc sĩ của Nguyễn Thị Đóa, trường Khoa học xã hội và nhân văn, đại học Quốc gia Hà Nội do thầy Hà Huy Phượng hướng dẫn (năm 2012)

Một số khóa luận tốt nghiệp cử nhân báo chí mới chỉ dừng lại ở việc

nghiên cứu vấn đề sử dụng ảnh báo chí trên báo in như: Ảnh báo chí Thông tấn xã Việt Nam trên báo Nhân dân, Quân đội nhân dân, Hà Nội Mới của Nguyễn Ngọc Trường do Nhà báo Phạm Hoạt hướng dẫn (năm 1996); Ảnh báo chí về sự kiện World Cup 2010 trên báo Nhân Dân, khóa luận của Nguyễn Ngọc Ánh, do Nguyễn Thị Minh Thái hướng dẫn (năm 2010); Phóng sự ảnh trên báo Tuổi trẻ Thành phố Hồ Chí Minh (2008 – 2009) của Trần Thị Thanh Giang, do Đinh Văn Hường hướng dẫn (năm 2010); Khóa luận Vấn đề sử dụng ảnh báo

chí trên báo Lao động và Nhân dân (từ tháng 06/2008 đến tháng 06/2009) của

Lê Thị Minh Huế do Dương Xuân Sơn hướng dẫn (năm 2009);

Một số công trình nghiên cứu về báo mạng điện tử, và ảnh báo chí

trên báo mạng điện tử ở Việt Nam như: Khảo sát thể loại phóng sự trên báo trực tuyến Vietnamnet trong thời gian từ 01/05-01/06/2009, khóa luận của

Lê Hoài Anh, do Thạc sĩ Nguyễn Thu Giang hướng dẫn (năm 2009) hay

Thực trạng sử dụng tin bài trên báo in cho báo trực tuyến qua khảo sát báo Thanh niên và Thanh niên Online, khóa luận của Nguyễn Thị Nha Trang, do Nguyễn Sơn Minh hướng dẫn (năm 2010); Khóa luận về “Ảnh báo chí trên báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay (Khảo sát các báo điện tử: Vnexpress.net, Dantri.com.vn,Vietnamnet.vn và Vietnamplus.vn từ 01/06/2011 đến 01/06/2012)

Các công trình nghiên cứu khác bàn tới chú thích ảnh hoặc cách thức

biên tập trình bày ảnh báo chí như: Một số vấn đề về chú thích ảnh trên báo Nhân dân và báo Bạn đường, khóa luận của Hoàng Ngọc Tuyền, do Phạm Thị Lan hướng dẫn (năm 2008); Lựa chọn và trình bày ảnh chính trên trang nhất báo Pháp luật và Xã hội (khảo sát năm 2009), khóa luận của Phạm Thị

Thu Hiền, do Hà Huy Phượng hướng dẫn (năm 2010)

Khóa luận cử nhân báo chí của Nguyễn Thị Đóa (2009) “Việc sử dụng phóng sự ảnh trên báo Lao Động và Báo Ảnh Việt Nam” (Khảo sát trên báo Lao Động và Báo Ảnh Việt Nam trong năm 2007, 2008 và 5 tháng đầu năm 2009) Khóa luận này đã cung cập một cái nhìn hệ thống về phóng sự ảnh báo chí như: Lịch sử ra đời và phát triển, khái niệm, đặc trưng, vai trò, kết cấu của phóng sự ảnh báo chí trên báo in… Khóa luận cũng đưa ra một số nguyên nhân khiến phóng sự ảnh trên báo in chưa thực sự chất lượng và đề xuất một

số giải pháp, kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng ảnh trên hai tờ báo khảo sát nói riêng và trên báo in nói chung

Tất cả những cuốn sách, luận văn, luận án, công trình nghiên cứu, bài viết nêu trên đều đề cập đến ảnh báo chí nói chung ở nhiều khía cạnh khác nhau Tuy nhiên, vẫn chưa có công trình nào nghiên cứu về quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí trên báo in ngành Tài chính Việt Nam Do vậy, vấn đề nghiên cứu của đề tài này hoàn toàn là mới và không bị trùng lặp Tất cả các tài liệu nêu trên đều là nguồn tài liệu quý báu để tác giả chọn lựa và kế thừa

một cách hợp lý nhất những vấn đề có liên quan đến đề tài: “Quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí trên báo in ngành Tài chính Việt Nam (Khảo sát trên các báo: Thời báo Tài chính Việt Nam, Báo Hải quan, Tạp chí Tài chính, Tạp chí thuế năm 2017)”

3 Mục đích nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Người nghiên cứu thực hiện luận văn này với những mục đích hệ thống hóa các vấn đề lý luận về ảnh báo chí trên báo in, luận văn đi vào nghiên cứu thực trạng việc quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí trên các tờ báo in thuộc ngành Tài chính Việt Nam hiện nay Từ đó đưa ra các giải pháp nhằm quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí trên báo in nói chung và của bốn tờ báo khảo sát ngành Tài chính nói riêng

Thông qua quá trình thực hiện luận văn này, người nghiên cứu luận văn cũng mong muốn rút ra được những kinh nghiệm quý báu cho quá trình tác nghiệp của bản thân, cũng như trong công việc làm báo nói chung

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích trên, người nghiên cứu thực hiện các nhiệm vụ sau:

- Nghiên cứu các tài liệu, giáo trình, sách tham khảo, trên bốn tờ báo lựa chọn khảo sát của ngành Tài chính, các tài liệu liên quan khác… để hệ thống hóa các vấn đề về lý luận về ảnh báo chí trên báo in nói chung, vấn đề quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí trên các tờ báo in ngành Tài chính Việt Nam

- Đánh giá thực trạng việc quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí trên bốn tờ báo (Thời báo Tài chính Việt Nam, Báo Hải quan, Tạp chí Tài chính, Tạp chí Thuế năm 2017), cụ thể là tần suất sử dụng, quy chuẩn về nội dung, hình thức

và phương thức kỹ thuật sử dụng ảnh trên bốn tờ báo được chọn khảo sát

- Từ hiện trạng việc sử dụng ảnh báo chí trên báo chí nói chung và trên

04 tờ báo khảo sát nói riêng, đề ra những giải pháp, khuyến nghị quy chuẩn

sử dụng ảnh báo chí nhằm khắc phục những hạn chế và nâng cao chất lượng

sử dụng ảnh báo chí nói chung Đặc biệt là, việc quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí trên các tờ báo in ngành Tài chính Việt Nam

4 Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu việc quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí trên báo in

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Luận văn khảo sát ảnh báo chí trên hai tờ báo in, hai tạp chí thuộc ngành Tài chính Việt Nam hiện nay là: Thời báo Tài chính Việt Nam, Báo Hải quan, Tạp chí Tài chính, Tạp chí thuế năm 2017 Cụ thể, khảo sát tất cả các ảnh được sử dụng trên bốn tờ báo in của ngành Tài chính trong năm 2017,

từ đó nghiên cứu về việc quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí trên báo in ngành Tài chính Việt Nam

Lý do người nghiên cứu chọn đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu như trên là vì: đây là hai tờ báo in, hai tạp chí có tên tuổi của ngành Tài chính, được nhiều bạn đọc quan tâm Tuy nhiên, những tờ báo này vẫn chưa thể hiện hết những hiệu quả trong việc sử dụng ảnh báo chí và việc quy chuẩn

sử dụng ảnh báo chí trên báo in ngành Tài chính Vì vậy, thông qua khảo sát

và phân tích có thể đưa ra được thành công và chỉ ra những mặt còn hạn chế… để từ đó đưa ra những đề xuất, giải pháp nhằm quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí trên các tờ báo in ngành Tài chính Việt Nam, cụ thể là trên bốn tờ báo lựa chọn khảo sát

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Luận văn được thực hiện trên cơ sở nhận thức luận các vấn đề lý luận triết học duy vật biện chứng, nền tảng lý luận Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí

Luận văn dựa trên cơ sở các lý thuyết về báo chí học; lý thuyết truyền thông hình ảnh; lý thuyết về nghệ thuật tạo hình; lý thuyết về tiêu chuẩn, đánh giá chất lượng sản phẩm và lý thuyết thuộc các ngành khoa học có liên quan đến vấn đề nghiên cứu

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Để nghiên cứu thành công đề tài, người nghiên cứu luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu và công cụ sau:

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Sử dụng phương pháp này là để hệ

thống hóa các vấn đề lý luận liên quan đến ảnh báo chí, báo in và việc sử dụng ảnh báo chí trên báo in, cụ thể là bốn tờ báo khảo sát của ngành Tài

chính Việt Nam

- Phương pháp khảo sát, thống kê, tổng hợp, so sánh: Sử dụng để đưa

ra kết quả quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí trên báo in thông qua việc đăng, sử dụng tất cả các ảnh báo chí trên bốn tờ báo khảo sát

- Phương pháp phỏng vấn sâu (phỏng vấn chuyên gia): Sử dụng nhằm

thu thập ý kiến đánh giá, nhận xét, đưa ra giải pháp của các lãnh đạo quản lý của tòa soạn báo, thư ký tòa soạn, nhà báo, phóng viên ảnh của bốn tờ báo và việc sử dụng ảnh báo chí trên hai tờ báo in, hai tạp chí thuộc ngành Tài chính Việt Nam về chất lượng ảnh báo chí, từ đó đề xuất quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí trên báo in ngành Tài chính hiện nay

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

6.1.Ý nghĩa lý luận

Luận văn là tài liệu tham khảo về mặt lý luận tại các cơ sở đào tạo, nghiên cứu về báo chí – truyền thông, nhất là nghiên cứu về việc sử dụng ảnh

trên báo chí nói chung và quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí trên các tờ báo in ngành Tài chính nói riêng

Đây cũng có thể coi là tài liệu tham khảo cho các đồng nghiệp cùng khối cơ quan làm báo chí, cụ thể là bốn tờ báo khảo sát thuộc ngành Tài chính Việt Nam, cũng như là tài liệu để cho các thế hệ sinh viên, học viên những khóa sau nghiên cứu, để có cái nhìn hệ thống hơn về việc sử dụng ảnh báo chí trên các tờ báo in nói chung và việc quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí trên báo

in ngành Tài chính Việt Nam nói riêng

6.2 Giá trị thực tiễn

Luận văn là tài liệu tham khảo cho các tòa soạn báo, đặc biệt là các tòa soạn báo in thuộc ngành Tài chính nói riêng Bên cạnh đó là đối với các phóng viên, nhà báo, phóng viên ảnh, biên tập ảnh báo chí Thông qua quá trình thực hiện luận văn này, người nghiên cứu mong muốn rút ra được những bài học kinh nghiệm sâu sắc cho quá trình tác nghiệp và làm việc của bản thân như: làm thế nào để chụp được một bức ảnh báo chí đẹp về cả nội dung và hình thức, làm thế nào để đưa bức ảnh báo chí đẹp đến với công chúng một cách hiệu quả nhất, làm thế nào để tạo dựng đội ngũ cộng tác viên khắp các vùng miền và giữ chân họ cộng tác cho tờ báo của mình

Đồng thời, xây dựng được quy chuẩn của việc sử dụng ảnh báo chí trên báo in thuộc ngành Tài chính để làm căn cứ quy định chung khi sử dụng ảnh báo chí đăng tải trên các tờ báo in ngành Tài chính Việt Nam nói riêng

7 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần Mở đầu, kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, Tóm tắt luận văn, Luận văn gồm có 3 Chương 9 tiết

Chương 1 QUY CHUẨN SỬ DỤNG ẢNH BÁO CHÍ TRÊN BÁO IN -

MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN 1.1 Các khái niệm

1.1.1 Khái niệm “ảnh báo chí”

Năm 1839, mơ ước ghi lại hình ảnh thiên nhiên của con người đã trở thành hiện thực nhờ hàng loạt các phát minh về máy ảnh, hóa học, vật lý của các nhà khoa học trên thế giới Người đầu tiên phát minh ra máy ảnh chính là J.M.Daguerre, N.Niépce (Pháp) và F.Talbot (Anh) Khi mới ra đời, nhiếp ảnh chưa có mối quan hệ mật thiết với báo chí Ngoài lý do về kỹ thuật

in ấn, các tờ báo, nhà xuất bản thời kỳ này cho rằng không có nguyên cớ gì phải thay đổi một hình thức minh họa sách báo đã quen dùng, đó là sử dụng tranh vẽ, in khắc do vậy ảnh vẫn chưa có chỗ đứng trên sách, báo Nhiều nhà nghiên cứu quan tâm đến nhiếp ảnh mong muốn các bức ảnh được sử dụng trên báo chí với những giá trị riêng biệt của nó

Năm 1826, Joseph Nicéphone Niépce (Pháp) đã đưa ra phương pháp chụp cơ quang, ghi lại hình ảnh trên một bản kẽm Cùng thời gian này, phương pháp in ảnh Autotyp của Fox Talbot (Pháp) ra đời Nhờ phát minh của ông, nhiều tòa soạn báo đã bắt đầu coi trọng việc sử dụng ảnh và in ảnh thành công trên báo Với những bức ảnh cần phân tích, diễn giải, các tòa soạn thấy rằng, hình ảnh cần phải có sự trợ giúp thuyết minh bằng chữ viết Điều này mở đầu cho việc đặt chú thích ảnh trên báo chí Sau này, các tòa soạn báo cũng đã biết cân đối giữa bài viết và hình ảnh, không chỉ sử dụng ảnh một cách đơn độc, chiếm nhiều diện tích trên trang báo Hiện nay, ảnh báo chí đóng một vai trò quan trọng trên một báo, giúp độc giả nắm bắt thông tin

nhanh nhậy và hiệu quả

Năm 1869, Phan Huy Chú đưa nhiếp ảnh vào Việt Nam Khi đó, tại Hà Nội, ông mở một hiệu ảnh ở phố Thanh Hà có tên “Cảm Hiếu Đường” Đến

thế kỷ XX, ông “Khánh Ký” cũng mở một hiệu chụp ảnh Sau này, ông dạy

cho dân làng Lai Xá (Hà Đông cũ) nên cả làng đều biết chụp ảnh

Từ năm 1930 - 1945, báo chí Việt Nam đã sử dụng ảnh báo chí Tuy nhiên, thời kỳ 1945 - 1954, báo chí hầu như không có ảnh do hoàn cảnh lịch sử

và điều kiện in ấn Nhưng đây là thời kỳ manh nha hình thành phóng viên ảnh

Năm 1947 diễn ra hội thảo về nhiếp ảnh, là cái mốc hình thành các nhà nhiếp ảnh, cũng là thời kỳ giúp các nhà nhiếp ảnh rèn luyện phương pháp chụp ảnh báo chí

Năm 1951, báo Nhân dân ra đời gần như không có ảnh trên trang báo

Năm 1953-1955, ảnh báo chí đã được sử dụng nhưng ở mức độ ít ỏi và hầu hết là ảnh chụp lễ kỷ niệm - nhân vật và được sử dụng từ năm này qua

năm khác

Từ năm 1954 đến 1975, trên tất cả các tạp chí không sử dụng ảnh Trên các tờ báo khác và các tờ báo tỉnh xuất hiện ảnh báo chí, nhưng ở mức độ không nhiều Từ năm 1975 đến nay, tuy điều kiện kinh tế - xã hội phát triển nhưng chất

lượng ảnh báo chí lại đi xuống với nhiều lý do khách quan, chủ quan

Trong công cuộc đổi mới xây dựng đất nước hôm nay, ảnh báo chí cùng các loại hình thông tin đại chúng khác đã và đang tích cực thông tin, tuyên truyền những đường lối, chính sách, phục vụ sự nghiệp cách mạng của Đảng, Nhà nước và nhân dân

Nhiếp ảnh ra đời mang theo một sứ mạng là ghi lại hình ảnh thể hiện những khoảnh khắc, nội dung, cảm xúc của con người, của các nền văn hoá, văn minh trên toàn thế giới này Nhiếp ảnh tồn tại bên cạnh các bộ môn nghệ thuật thị giác khác như vẽ tranh, điêu khắc… bởi vì, tính chính xác và nhanh chóng của nó Dựa vào sự phát triển của khoa học kỹ thuật, những bức ảnh ra đời ngày càng có độ chính xác cao so với thực tế và chính thức được sử dụngnhư một bằng chứng trong các ngành khoa học Ngày nay hình ảnh chủ yếu đươc lưu trữ dưới hai dạng chính: bản in và kỹ thuật số

Đối với phần lớn mọi người thì nhiếp ảnh đơn thuần chỉ là việc cầm một máy ảnh và chụp một tấm ảnh, đơn giản vậy thôi Nhưng thực tế lại không phải vậy, nhiếp ảnh còn là cách bạn giao tiếp với thế giới, là phương tiện để bạn kể lại những câu chuyện Có nhiều quan niệm về nhiếp ảnh, dưới đây là một số định nghĩa về nhiếp ảnh của một số nhiếp ảnh gia nổi tiếng thế giới:

(1) Berenice Abbott (1898 – 1991): "Nhiếp ảnh là giúp mọi người nhìn nhận thế giới xung quanh.";

(2) Burk Uzzle (1938): "Nhiếp ảnh là chuyện tình giữa nhiếp ảnh gia và cuộc sống.";

(3) David DuChemin: "Đôi khi nhiếp ảnh là sự giao thoa giữa hiện tại

và quá khứ.";

(4) Don McCullin (1935): "Nhiếp ảnh với tôi không phải là quan sát mà

là cảm nhận Nếu bạn không cảm nhận được những gì bạn đang nhìn thấy, bạn sẽ không bao giờ khiến người khác có cảm xúc khi xem ảnh của bạn.";

(5) Elliott Erwitt (1928): "Với tôi, nhiếp ảnh là nghệ thuật quan sát Bạn phải tìm kiếm sự đặc biệt trong những điều bình thường nhất.";

(6) Trong cuốn Ảnh báo chí của tác giả Đỗ Phan Ái và Nguyễn Tiến

Mão (Tập 1), các tác giả quan niệm: Nhiếp ảnh là sự vận dụng tổng hợp các yếu tố hình họa trong tự nhiên như ánh sáng, màu sắc, đường nét, nhịp điệu, góc độ, bố cục, độ nét… nhằm ghi hình đối tượng một cách nhanh nhạy nhất,

bản chất nhất, chân thực nhất thông qua sự cảm thụ trực tiếp của tác giả [2,

tr.150] Việc này được thực hiện bằng các thiết bị cơ học, hóa học, hay kỹ thuật số thường được gọi là máy ảnh hay máy chụp hình

Dù có nhiều quan niệm, cách hiểu khác nhau về nhiếp ảnh, tuy nhiên

người nghiên cứu xin tóm lại cách hiểu về nhiếp ảnh như sau: “nhiếp ảnh là một bộ môn nghệ thuật, mà người nghệ sĩ cảm thụ trực tiếp, thông qua phương tiện kỹ thuật là chiếc máy ảnh, ghi lại nhanh nhất và chân thực nhất

khoảnh khắc của sự vật, hiện tượng và đối tượng cần phản ánh”

Năm 1891 được ghi nhận như một dấu mốc về sự ra đời của nhiếp ảnh báo chí Hơn một trăm năm qua, thực tiễn ảnh báo chí trên thế giới đã không ngừng phát triển và hoàn thiện Với ưu thế ghi lại hình ảnh một cách chân thực, sinh động, nhanh chóng, nhiếp ảnh đã tham gia vào hầu hết các lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có báo chí và dần trở thành một loại hình báo chí có nhiều ưu thế, làm phong phú các hình thức truyền tải thông tin của báo chí

Tuy vậy, ở Việt Nam và trên thế giới, đặc biệt là những người làm công tác nhiếp ảnh cũng như trực tiếp sáng tạo tác phẩm ảnh báo chí, vẫn có sự không thống nhất về khái niệm của loại hình báo chí này

Có nhiều quan điểm khác nhau được đưa ra để định nghĩa về ảnh báo chí Có người cho rằng, ảnh báo chí trước hết phải là ảnh thời sự được sử dụng trên báo chí, còn tất cả các loại ảnh khác dù có được đăng báo, nhưng không mang tính chất thời sự thì vẫn không được gọi là ảnh báo chí

Quan niệm thứ hai lại cho rằng, ảnh báo chí là tất cả hình ảnh phản ánh những sự kiện thời sự, vấn đề thời sự được quan tâm, không nhất thiết phải được sử dụng trên báo, trên mạng

Quan niệm thứ ba có xu hướng đơn giản hóa hơn, cho rằng tất cả những ảnh đăng trên báo bất luận nội dung, phương thức thể hiện, cũng như đề tài phản ánh nào đều được xem là ảnh báo chí

Nói cách khác, đó là sự “hiện thân” của mọi loại hình nhiếp ảnh, miễn

là những ảnh đó được báo chí sử dụng Brian Horton thì cho rằng “Tường thuật bằng chiếc máy ảnh! Tóm giữ một thoáng chốc điển hình để cho nhiều người cùng chiêm ngưỡng! Cái “Khoảnh khắc quyết định!” Đó là ảnh báo chí!” [28]

Còn nhà lý luận Bozban Todorov, Giáo sư trường Đại học Báo chí Sofia Bungari đã viết: “Chỉ đến khi phương pháp in Autotype làm cho việc phát hành rộng rãi, trở thành việc có thể thực hiện được với quần chúng tiêu thụ Hơn nữa, công việc ấn loát và phát hành đó làm ảnh hưởng đến chính bản

chất của ảnh báo chí; trở thành người liên lạc trung gian giữa nó với công chúng Vì vậy, hai yếu tố, một bên là ảnh với đặc điểm và đặc tính của nó; với một bên là khả năng in ảnh đó thành nhiều bản và phát hành rộng rãi, quy định lẫn nhau Riêng một yếu tố, bất luận là yếu tố nào đều không thể đáp ứng

đủ nội dung và khái niệm ảnh báo chí” [38, tr.27]

Các nhà nghiên cứu lý luận nhiếp ảnh thuộc Tổ chức ảnh báo chí thế giới (World Press Foundation), Liên đoàn Nhiếp ảnh nghệ thuật quốc tế FIAP (Federation Internationale de L'art Photographique), Hội Nhiếp ảnh Hoa Kỳ PSA (Photographic Society of America), cho rằng: “Ảnh báo chí là những tác

phẩm ảnh gồm các ảnh đơn hoặc bộ ảnh có tính năng “kể chuyện” (story

telling) Có nghĩa là có tính truyền tải thông tin sinh động, thuộc loại các hình ảnh được đăng tải hàng ngày trên báo chí truyền thông đại chúng, bao gồm những đề tài biểu hiện sự chú ý quan tâm của con người, những tư liệu thời sự hoặc những biến cố, sự kiện đột xuất bất ngờ (những bức ảnh dàn dựng hay dùng thủ thuật phòng tối hoặc vi tính để thay đổi thực trạng đều bị loại) giá trị báo chí, truyền tải thông tin sẽ được ưu tiên đánh giá trước tính nghệ thuật

của bức ảnh” [56, tr 57]

Theo khái niệm trên, ảnh báo chí không phải là những ảnh đơn thuần xuất hiện trên báo chí mà ảnh báo chí nhất thiết phải mang tính thông tin báo chí cụ thể, tính thời sự và tính xã hội Tiêu chí để xác định một bức ảnh báo chí trước hết phải là “giá trị báo chí, truyền tải thông tin”, yếu tố đẹp - tính nghệ thuật chỉ là yếu tố sau cùng được xét đến

Có thể còn nhiều quan niệm khác nhau, tuy nhiên để đánh giá một tác phẩm ảnh có phải là ảnh báo chí hay không có thể dựa trên tính mục đích của bức ảnh Thông thường một người khi định chụp một bức ảnh thường phải tự đặt câu hỏi: chụp cái gì, chụp để làm gì, chụp cho ai xem Và như vậy, mục đích mà người chụp muốn thể hiện sẽ quyết định tư duy, phương pháp sáng tạo, quyết định thời gian thực hiện cũng như dùng kênh truyền tải nào để

truyền tải thông tin đó Từ những ý kiến nêu trên, chúng ta có thể nhận diện: Ảnh báo chí - xét về mặt phạm trù phải đảm bảo hai yếu tố: (1) ảnh đó phải được đảm bảo tất cả các tính chất tự nhiên của ảnh, bao gồm: Tính chính trị, tính chân thật và xác thực, tính thời sự thời điểm, tính đại chúng và giá trị tài liệu của ảnh (2) là bức ảnh đó phải được xã hội hóa - tức được sử dụng trên các phương tiện thông tin đại chúng Từ đó, có thể rút ra khái niệm về ảnh báo

chí như sau: “Ảnh báo chí là một trong những hình thức thông tin của báo chí,

thông qua việc phản ánh các hoạt động thực tiễn của đời sống xã hội, bằng những hình ảnh cụ thể, chân thực và sinh động, nhằm mang lại cho người xem một lượng thông tin, một giá trị tư tưởng và thẩm mỹ nhất định” [38, tr.28]

Như vậy, có thể thấy ở trên có nhiều quan niệm về ảnh báo chí, người

nghiên cứu tóm lại một cách hiểu về ảnh báo chí như sau: “Ảnh báo chí là một hình thức thông tin của báo chí, trong đó tác giả sử dụng hình ảnh đã chụp được từ trong thực tế đời sống xã hội chân thực, sinh động và phản ánh nó nhằm mục đích đem lại cho công chúng một lượng thông tin, một giá trị tư tưởng và thẩm mỹ nhất định”

1.1.2 Khái niệm “quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí trên báo in”

Trước khi làm sáng tỏ khái niệm “Quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí trên báo in” thì cần phải làm rõ các khái niệm:

- Báo in là một trong những thể loại của báo chí, nó đặt nền móng cho sự

ra đời và phát triển của nền báo chí Báo in một thời đã ở đỉnh cao, chiếm vị trí độc trong nền báo chí Báo in là phương tiện truyền thông không thể thiếu của đời sống xã hội Đến nay, có rất nhiều quan niệm khác nhau về báo in

Theo tác giả Hà Huy Phượng, “Báo in là thuật ngữ chỉ một loại hình báo chí định kỳ thông tin thời sự các sự kiện, các vấn đề trong đời sống xã hội thông qua việc sử dụng ngôn ngữ chữ viết và kỹ thuật in ấn để truyền tải

thông tin” (Nhập môn Báo in, Giáo trình nội bộ, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Hà Nội, năm 2005)

Theo Luật Báo chí số 103/2016/QH13 ngày 05/04/2016 giải thích thuật ngữ báo in như sau: “Báo in là loại hình báo chí sử dụng chữ viết, tranh, ảnh, thực hiện bằng phương tiện in để phát hành đến bạn đọc, gồm báo in, tạp chí in” [37]

Ngoài ra, Báo in còn được hiểu là những ấn phẩm xuất bản định kỳ, đăng tải các sự kiện vấn đề thời sự, phát hành rộng rãi nhằm phục vụ công chúng - nhóm đối tượng nào đó với mục đích nhất định

Tóm lại, dù có nhiều quan niệm khác nhau về Báo in, nhưng người

nghiên cứu xin đưa ra quan niệm ngắn gọn về báo in như sau: “Báo in là một loại hình báo chí, chuyển tải nội dung các vấn đề, sự kiện bằng văn bản, chữ viết, ký tự, hình ảnh thông qua trang giấy được in ấn và phát hành nhằm cung cấp thông tin cho công chúng độc giả”

- Khái niệm về “Tạp chí” được hiểu như sau: Tạp chí cũng là một tờ báo viết nhưng nó khác với báo in ở chỗ tạp chí là cơ quan ngôn luận, học thuật, khoa học của một tổ chức, đoàn thể nào đó chủ yếu đi sâu nghiên cứu, hướng dẫn, trao đổi nghiệp vụ khoa học về một lĩnh vực nào đó thuộc phạm

vi ngành mình, địa phương mình Định kỳ phát hành của tạp chí thường dài

hơn định kỳ phát hành của báo

Cũng như các loại báo, căn cứ vào đặc trưng phản ánh thông tin của tạp chí, có thể phân loại tạp chí thành loại sau đây: (1) tạp chí thông tin ngôn luận; tạp chí chuyên ngành nghiệp vụ; (2) tạp chí theo định kỳ và tạp chí theo

chủ đề

- Giải nghĩa các thuật ngữ liên quan đến khái niệm:

+ “Quy” chính là quy về một loại; (2) “Quy” được hiểu là tổng hợp những đặc điểm nhất định; chuyển đổi thành đơn vị tương đương; là sự trở về

Để phù hợp với nội dung nghiên cứu thì “Quy” sẽ áp dụng cách hiểu (1) là: tổng hợp những đặc điểm nhất định theo từ Đại từ điển Tiếng Việt [62]

+ “Chuẩn” theo từ Đại từ điển Tiếng Việt có nghĩa là: (1) cái được lựa chọn để làm căn cứ, đối chiếu, để làm mẫu; (2) tiêu chuẩn đã được định ra; (3) cái được công nhận là đúng và phổ biến nhất trong việc sử dụng [62, tr.397]

+ “Sử dụng” Theo Đại từ điển Tiếng Việt được hiểu là: đem dùng vào một công việc gì đó; Sử dụng là một động từ [62, tr.1471]

Ví dụ: thuốc đã hết hạn sử dụng

Vấn đề nghiên cứu đã đưa ra đối với khái nhiệm “quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí trên báo in” hiện nay, nhưng trong thực tế chưa có cuốn sách hay

tài liệu nào nói về khái niệm “quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí trên báo in”

tuy nhiên, trong quá trình nghiên cứu, người nghiên cứu có phỏng vấn một số người làm về công tác báo chí và xin được đưa ra một vài cách hiểu của họ về

khái niệm “quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí trên báo in” như sau:

Theo Phóng viên Nguyễn Hoàng Anh, báo Hải quan quan niệm: “quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí trên báo in” tức là sử dụng chuẩn xác, chính xác

những tiêu chí đã được tòa soạn báo in xây dựng về nội dung, hình thức cụ thể của ảnh báo chí được trình bày trên báo in

Theo phóng viên ảnh Nguyễn Hữu Linh, báo Hải quan cho rằng: “quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí trên báo in” chính là việc các phóng viên ảnh tiến

hành một quá trình thực hiện và sử dụng ảnh báo chí trên báo in đúng với các quy tắc đã được định ra

Theo ông Nguyễn Mạnh Hùng, Thư ký Tòa soạn báo Hải quan quan

niệm: “quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí trên báo in” phải sử dụng chuẩn xác

tất cả các tiêu chí đã đặt ra về nội dung, hình thức và phương thức kỹ thuật ảnh báo chí trên báo in

Nhà báo Hoàng Anh Vinh, Phó Tổng biên tập Báo Hải quan lại cho

rằng: “quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí trên báo in” là việc các phóng viên

ảnh và tòa soạn phải sử dụng và đăng tải ảnh báo chí trên báo in một cách

chuẩn xác đúng các quy định từ nội dung đến hình thức, kỹ thuật của ảnh trên báo in Đồng thời, phải đảm bảo đúng các tiêu chí của luật báo chí và các luật pháp liên quan khác

Nhà báo Đỗ Hải, Phó Tổng biên tập Tạp Chí Tài chính nhìn nhận ở góc

độ khác, ông cho rằng: khái niệm về “quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí trên báo in” thì quy chuẩn sử dụng là cái đã được quy định rõ và thực hiện, sử

dụng nó một cách chuẩn xác nhất, cụ thể là quy chuẩn về nội dung ảnh thì phải có tính thời sự, hình thức ảnh phải đảm bảo đường nét ánh sáng chuẩn,

kỹ thuật chụp ảnh tốt và sử dụng đăng tải trên báo in phải đảm bảo đúng các nguyên tắc, pháp luật đã quy định

Tóm lại, trên đây có nhiều quan điểm về “quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí trên báo in”, tuy nhiên người nghiên cứu cũng xin đưa ra quan niệm của mình về “quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí trên báo in” như sau:

“Quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí trên báo in” là việc sử dụng và áp dụng một cách chính xác nhất các yêu cầu đã được quy định về cách sử dụng ảnh báo chí trên báo in, cụ thể trên các phương diện: nội dung, hình thức, kỹ thuật Đồng thời phải đảm bảo được các yếu tố như: tính chân thực của ảnh báo chí; tính nhân văn của ảnh báo chí; tính thời sự của ảnh báo chí; tính hợp lý của ảnh báo chí; tính sáng tạo của người chụp ảnh báo chí (phóng viên, nhà báo, phóng viên ảnh chuyên nghiệp”

- Thuật ngữ liên quan đến vẫn đề nghiên cứu:

Thuật ngữ “Ngành Tài chính”: Từ “Ngành” được hiểu là tập hợp của

các nghề không chỉ có đối tượng nghề nghiệp, yêu cầu đối với người lao động khá giống nhau mà còn có chung mục đích hoạt động Ví dụ: Trong ngành Y

có nghề bác sĩ, nghề y tá, nghề hộ lý… Trên thế giới nói về nghề nghiệp có thể chia thành hàng chục ngành khác nhau: Ngành Giáo dục đào tạo, ngành Xây dựng, ngành Du lịch, ngành Kinh doanh, Ngành Tài chính…

“Tài chính” là phạm trù kinh tế, phản ánh các quan hệ phân phối của cải xã hội dưới hình thức giá trị Phát sinh trong quá trình hình thành, tạo lập, phân phối các quỹ tiền tệ của các chủ thể trong nền kinh tế nhằm đạt mục tiêu của các chủ thể ở mỗi điều kiện nhất định.

Trong Giáo trình lý thuyết Tài chính của Học viện Tài chính Việt Nam viết: “Tài chính thể hiện ra là sự vận động của vốn tiền tệ, diễn ra ở mọi chủ thể trong xã hội Nó phản ánh tổng hợp các mối quan hệ kinh tế nảy sinh trong phân phối các nguồn tài chính thông qua việc tạo lập hoặc sử dụng các quỹ tiền tệ nhằm đáp ứng các nhu cầu khác nhau của các chủ thể trong xã hội” [4]

Quan niệm tài chính như trên cho chúng ta một cái nhìn toàn diện về tài chính Quan niệm này vừa chỉ ra mặt cụ thể - hình thức biểu hiện bên ngoài của tài chính là các nguồn tài chính, các quỹ tiền tệ, vừa vạch rõ mặt trừu tượng bản chất bên trong của tài chính là các quan hệ kinh tế trong phân phối các nguồn tài chính, phân phối của cải xã hội dưới hình thức giá trị

Như vậy, theo các quan điểm trên, tài chính được hiểu là quan hệ kinh

tế giữa các chủ thể để hình thành, quản lý và sử dụng các quỹ tiền tệ nhằm đạt được mục tiêu chung của toàn xã hội Từ đó, có thể thấy khái niệm sau đây là phù hợp trong phạm vi nghiên cứu của luận văn: “Tài chính là một phạm trù kinh tế, biểu hiện quan hệ kinh tế giữa các chủ thể để hình thành, quản lý và

sử dụng các quỹ tiền tệ nhằm đạt được các mục tiêu của nhà quản lý và các chủ thể liên quan”

Để phù hợp với thực tiễn nghiên cứu, tác giả xin đưa ra cách hiểu về

ngành Tài chính như sau: “Ngành Tài chính là ngành tập hợp các nghề liên quan đến tài chính – ngân sách (bao gồm: Ngân sách nhà nước; thuế; phí, lệ phí và thu khác của ngân sách nhà nước; dự trữ nhà nước; các quỹ tài chính nhà nước; đầu tư tài chính; tài chính doanh nghiệp; tài chính hợp tác xã và kinh tế tập thể; tài sản công theo quy định của pháp luật); hải quan; kế toán;

kiểm toán độc lập; giá; chứng khoán; bảo hiểm; hoạt động dịch vụ tài chính

và dịch vụ khác thuộc phạm vi quản lý Nhà nước của Bộ Tài chính”

1.2 Vai trò và đặc điểm của quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí trên báo in

1.2.1 Vai trò của quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí

Vai trò quy chuẩn sử dụng ảnh bao chí được thể hiện trên các bình diện, cụ thể:

- Quy chuẩn sử dụng ảnh sẽ cho những bức ảnh trên báo có nội dung tốt

Khác với ảnh nghệ thuật, ảnh báo chí cần chú trọng về nội dung và thường lấy đó làm tiêu chí hàng đầu Tác phẩm đó phản ánh sự kiện gì, có được dư luận quan tâm nhiều không, tác động xã hội thế nào ? Sau đó mới xem đến cách thể hiện của tác giả (chọn góc độ, bố cục, ánh sáng…) để mang đến cho người xem một giá trị thẩm mỹ

Xét về góc độ “nội dung đề cập” thì nội dung ảnh báo chí được đề cập theo các chuyên mục, chuyên trang hay vấn đề trên trang báo, cụ thể: nội dung đề cập đến chuyên mục thời sự, kinh tế, chính trị, văn hóa, pháp luật… trong đời sống xã hội Cách sử dụng ảnh báo chí đăng tải trên các chuyên mục này cũng phải quy chuẩn

Quy chuẩn trong nội dung mà ảnh báo chí phản ánh, ảnh đăng tải ở chuyên trang thời sự thường sẽ là những hình ảnh kèm thông tin mang tính thời sự cập nhật đúng với nội dung tin bài mang tính thời sự Nói về sự kiện thời sự A thì ảnh phải có nội dung liên quan đến A, phản ánh sự thật về A một cách nhanh nhất thì hiệu quả sử dụng đạt chất lượng tốt nhất

Hay sự kiện chính trị B, thì nội dung ảnh đưa vào sử dụng phải đạt các yêu cầu, tiêu chí ảnh là chụp B, phản ánh chân thực, khách quan về B

Tương tự nội dung xét về góc độ “nội dung tác nhiệp” phân chia ảnh theo các nội dung tác nghiệp ảnh là ảnh tin, ảnh chân dung, ảnh minh họa, ảnh tài liệu… Ảnh nội dung tác nghiệp nào thì phải quy chuẩn sử dụng ảnh ở nội dung tác nghiệp đó

Ảnh có nội dung tác nghiệp là ảnh chân dung thì nội dung ảnh chỉ chụp ảnh chân dung của đối tượng được phản ánh Ảnh chụp làm tư liệu thì nội dung ảnh tư liệu đó cũng phải phù hợp và đúng với nội dung của bài viết đăng tải

Cần tránh các trường hợp nói về nội dung A nhưng lại chụp ảnh sự kiện

có nội dung B, chụp ảnh chân dung thì lại đăng tải ảnh toàn cảnh

Tóm lại, dù phân chia nội dung theo khía cạnh “nội dung đề cập” hay

“nội dung tác nghiệp” thì việc quy chuẩn sử dụng ảnh sẽ cho ra những bức ảnh trên báo có nội dung tốt

- Quy chuẩn sử dụng ảnh sẽ cho những bức ảnh trên báo có hình thức tốt

Đối với ảnh có hình thức thể loại bao gồm: ảnh tin, ảnh phóng sự, ảnh minh họa, ảnh tài liệu, ảnh tin, ảnh chân dung Việc sử dụng hình thức ảnh phải đảm bảo chuẩn hình thức về bố cục, đường nét, ánh sáng ảnh phù hợp đúng với các tiêu chí ảnh báo chí đưa ra

Việc quy chuẩn sử dụng ảnh là điều vô cùng quan trọng đối với một trang báo Bởi khi đăng tải lên nếu không sử dụng ảnh có chất lượng về hình thức thì bức ảnh đó có giá trị rất mờ nhạt, nó chỉ như để trang trí Nhưng nếu thực hiện quy chuẩn sử dụng ảnh có hình thức tốt ánh sáng tốt, bố cục tốt thì bức ảnh tạo được giá trị cho nội dung Đặc biệt, quy chuẩn sử dụng sẽ cho ra những bức ảnh có hình thức tốt

- Quy chuẩn sử dụng ảnh sẽ cho những bức ảnh trên báo có chất lượng

kỹ thuật đảm bảo

Việc chụp ảnh báo chí tưởng chừng dễ nhưng rất khó bởi chất lượng ảnh báo chí hiện nay vẫn mắc nhiều lỗi như không đầu không cuối, hình ảnh xấu, trùng lặp, thậm chí lỗi kỹ thuật

Mặc dù hiện nay cũng có nhiều phóng viên khá tinh thông về kỹ thuật, chụp được nhiều ảnh có chất lượng kỹ thuật tốt do áp lực về biên chế cũng như xu hướng làm báo ngày càng đa phương tiện, nhiều phóng viên viết bài

dù ít kỹ năng nhưng đã có máy ảnh, họ cũng chụp ảnh và được đăng Kết quả

là bạn đọc phải xem những bức ảnh chưa được đẹp của nhà báo lão luyện trong nghề viết nhưng vẫn là những người chụp ảnh nghiệp dư

Do đó, việc quy chuẩn sử dụng ảnh là cần thiết Đối với quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí trên báo in về mặt kỹ thuật cần phải nắm rõ: Những kỹ thuật căn bản; Nguyên tắc để chụp ảnh báo chí; Độ nét sâu của trường ảnh; Tốc độ chụp ảnh; Các chế độ đo sáng (ánh sáng); Các hiệu chỉnh khác

Như vậy, việc quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí đảm bảo thực hiện chuẩn các bước kỹ thuật trên sẽ cho ra những bức ảnh trên báo có chất lượng kỹ thuật đảm bảo

- Quy chuẩn sử dụng ảnh sẽ cho những bức ảnh trên báo giúp cho độc giả có được những món ăn tinh thần tốt

Việc quy chuẩn sử dụng ảnh là điều vô cùng quan trọng đối với một trang báo Bởi khi đăng tải lên nếu không sử dụng ảnh có chất lượng về nội dung, hình thức, kỹ thuật thì bức ảnh đó không còn giá trị gì với độc giả Nhưng ngược lại, nếu bức ảnh báo chí đảm bảo quy chuẩn sử dụng các tiêu chí đã đưa ra thì bức ảnh đó tạo được giá trị đối với công chúng độc giả

Ở một góc độ nào đó, báo chí được coi là “món ăn tinh thần” có tính tức thời cho công chúng Một bài báo hoàn chỉnh không thể không nói tới hai yếu tố là phần chữ (nội dung bài viết) và phần ảnh (bộ trợ cho nội dung), hai yếu tố này tạo nên bài báo hoàn chỉnh Để giúp cho người đọc dễ tiếp nhận và hiểu đúng mục đích nội dung muốn truyền tải, bài báo cần có văn phong trong sáng, cách viết dễ hiểu, từ ngữ không cầu kỳ, nội dung không dài dòng, không

“vòng vo tam quốc”, phù hợp với trình độ dân trí chung Đồng thời, ảnh báo chí phản ánh đúng sự thật khách quan ghi lại, chụp lại sự vật hiện tượng đúng với nội dung bài viết một cách khách quan chân thực nhất Điều đó thể hiện năng lực, trình độ của nhà báo và cũng chính là văn hóa báo chí đã mang lại cho độc giả, mang tới cho độc giả những món ăn tinh thần

Trong thời kỳ phát triển và hội nhập ngày một sâu rộng, báo chí và hoạt động của nhà báo cho dù bản chất không thay đổi, nhưng thực sự có những yêu cầu rất cao và tính phức tạp cũng ngày một nhiều hơn Nhà báo, vì thế càng đòi hỏi những nỗ lực rất lớn mới làm tròn trách nhiệm trước xã hội, công chúng Cần quy chuẩn hơn nữa trong việc sử dụng ảnh báo chí để tạo nhiều tác phẩm báo chí hay và mang lại ngày càng nhiều món ăn tinh thần cho công chúng

- Quy chuẩn sử dụng ảnh sẽ cho những bức ảnh trên báo giúp cho tòa soạn có được những tác giả ảnh, biên tập viên hình ảnh hoạt động nghề nghiệp chuyên nghiệp

Tuy ra đời muộn, nhưng nhiếp ảnh đã tự tạo cho mình một chỗ đứng hết sức vững chắc Từ thuở ban đầu, nhiếp ảnh chỉ có tính sao chép hiện thực

về cuộc sống con người, sự vật và các hiện tượng xung quanh Nhưng dường như chính tính sao chép đó đã mang lại cho nhiếp ảnh một sức mạnh để chiếm giữ lòng tin Tuy nhiên ngày nay, sự vội vàng bởi sức nóng của thông tin, cộng với sự cẩu thả của người cầm máy và sự dễ dãi trong khâu biên tập ảnh

ở một số tờ báo đã làm cho chất lượng ảnh báo chí giảm đi sức mạnh Đành rằng thời gian là một vấn đề trong thông tin, nhưng nếu thông tin đó thiếu đi

sự rung cảm và một phương pháp thể hiện ấn tượng thì sức nóng sẽ nguội dần làm cho sức mạnh của thông tin giảm đi đáng kể Đội ngũ những người cầm máy ngày một đông đảo nhưng ảnh báo chí vẫn thiếu chuyên nghiệp Bởi tư duy giản đơn và phương pháp tiếp cận đơn tuyến, làm cho ảnh báo chí trở thành tẻ nhạt, khó đứng độc lập

Nhìn nhận trên thực tế, nhiều bức ảnh báo chí còn thiếu tiêu điểm, trong khi đó tiêu điểm lại là cái tạo ra sức hút hay còn gọi là điểm nhìn, là cái trụ của mỗi bức ảnh Nhiều phóng viên đi chụp về, làm ra ảnh, nhìn mà không biết cái đích của bức ảnh là gì, chỉ thấy ống kính hướng ra với một cái nhìn vu

vơ, bế tắc Làm thế nào để dễ dàng nhận ra tiêu điểm của mỗi diễn biến trong từng sự kiện là vấn đề cần được đào tạo bài bản

Năm 1939, một phóng viên người Pháp đã chụp được một bức ảnh ba người lính phát xít Đức trên bãi tập Đó là ba người lính trẻ hiền lành, khỏe mạnh, mặc trang phục mới, được trang bị đầy đủ Ảnh chụp trong lúc giải lao đứng hút thuốc, súng chống vào thắt lưng da to bản phía sau lưng ở thế kiềng

ba chân Những băng đạn vắt ngang vai vàng chóe Bức ảnh đẹp trong một khung cảnh thanh bình Thế nhưng dưới bức ảnh chỉ một dòng chú thích đã lột tả tất cả: "Chủ nghĩa phát xít" Nếu bỏ đi những cây súng sau lưng những người lính kia thì họ sẽ đổ ngay, càng to khỏe bao nhiêu càng đổ nhanh bấy nhiêu Có thể nói một bức ảnh đã lột tả cả bản chất của một thứ chủ nghĩa vô nhân tính, chỉ dựa vào bạo lực

Do đó, cần phải đề cao tính chuyên nghiệp của ảnh báo chí, để ảnh báo chí có tiếng nói, có tầm nhìn và tạo ra được ấn tượng mạnh mẽ, trả lại sức mạnh vốn có của nó Nói đến tính chuyên nghiệp đương nhiên phải đòi hỏi một đội ngũ những người cầm máy được đào tạo và đào tạo cơ bản, chuyên sâu và chuyên nghiệp

Chính vì vậy việc quy chuẩn sử dụng ảnh sẽ cho những bức ảnh trên báo giúp cho tòa soạn có được những tác giả ảnh, biên tập viên hình ảnh hoạt động nghề nghiệp chuyên nghiệp

1.2.2 Đặc điểm của quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí trên báo in

Bên cạnh những đặc điểm chung của nghệ thuật tạo hình nhiếp ảnh, quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí còn mang những đặc điểm, như:

- Đối với chủ thể xây dựng quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí

Chủ thể xây dựng quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí và người thực hiện chính là những người làm việc trong một tòa soạn báo chí; là tất cả những người làm việc trong tòa soạn báo in, cụ thể: các phòng, ban, phóng viên, biên tập viên, nhà báo và phóng viên chuyên hình ảnh

- Đặc điểm về nội dung hình ảnh quy chuẩn

+ Ảnh báo chí là sự thông tin bằng hình ảnh, sự gắn kết giữa yếu tố

thông tin và yếu tố nghị luận

Yếu tố thông tin mang đến cho công chúng và độc giả những thông số,

sự nhận biết, những cứ liệu xác định về cuộc sống, con người, sự kiện, sự việc

đang diễn ra trước sự chứng kiến của nhà báo, và nó được tái hiện lại bằng hình ảnh trong tác phẩm báo chí Lượng thông tin trong ảnh được truyền tải qua nội dung bức ảnh lẫn hình thức thể hiện của nó qua cả phần hình ảnh và phần ngôn ngữ văn tự trong bài báo Vì thông tin là tính thứ nhất, cái có trước, nên bức ảnh không có thông tin, không phải là ảnh báo chí theo đúng nghĩa Nhưng, nếu chỉ thuần túy là thông tin thôi thì vẫn chưa đủ mà vấn đề đặt ra đằng sau những tấm ảnh mới là điều chúng ta cần quan tâm Đó chính là thông tin mang tính định hướng - thông tin lập luận

Yếu tố nghị luận chính là “tầng nhận thức thứ hai” - những thông tin mang tính triết luận Đó là yếu tố lý tính nó phản ánh “tư duy chiều sâu” của người cầm máy và tác phẩm Đây là hai yếu tố mang màu sắc duy lý, nó chính

là kết quả của quan điểm tư tưởng, là lập trường, thái độ của nhà báo trước các sự kiện, sự việc, hiện tượng đời sống chính trị - xã hội

Trong tác phẩm ảnh báo chí, yếu tố thông tin và yếu tố nghị luận luôn thống nhất biện chứng, không thể tách rời Nếu thiếu vắng yếu tố thông tin như đã nói trên, thì bức ảnh sẽ không còn là ảnh báo chí đích thực, mặt khác nếu xem thường yếu tố nghị luận thì bức ảnh sẽ chỉ còn là một lát cắt bình thường, tẻ nhạt và sớm bị lãng quên Ngược lại, nếu chỉ nhấn mạnh đến yếu tố nghị luận trong tác phẩm ảnh báo chí mà xem thường yếu tố thông tin thì bức ảnh sẽ mang nặng tính áp đặt, dàn dựng theo ý tưởng của tác giả, nó sẽ mất đi

độ tin cậy, tính thuyết phục không phản ánh đúng “hơi thở” của cuộc sống

+ Ảnh báo chí - sự tác động tương hỗ giữa ngôn ngữ hình ảnh và ngôn ngữ văn tự

Với nhiếp ảnh, ngôn ngữ trong tác phẩm ảnh được gọi là ngôn ngữ hình ảnh Đã là ngôn ngữ hình ảnh thì dù đó có thể là thể loại ảnh gì, người xem tin tưởng ở ảnh là tin ở tính chất lượng hình của nó Tuy nhiên, xét về mặt cấu trúc thông tin, mỗi tác phẩm ảnh báo chí dù là ảnh đơn hay một tập hợp ảnh

thông thường cũng bao gồm hai thành phần: (1) phần hình ảnh, (2) phần bài viết hoặc chú thích

Hình ảnh là nhiệm vụ cung cấp những thông tin chính, thông tin cơ bản Còn bài viết và chú thích làm nhiệm vụ gọi tên con người, sự việc, hiện tượng, tránh sự hiểu lầm Mặt khác, nó có thể bổ sung những thông tin mà hình ảnh không thể truyền đạt được

Như vậy, ảnh báo chí là một loại hình thông tin đặc biệt, sinh động, dễ hiểu và gây ấn tượng mạnh đối với độc giả - “Trăm nghe không bằng một thấy” Chính đặc điểm này là một trong những yếu tố làm tăng giá trị và mức

độ tác động của ảnh đối với công chúng Và cũng vì thế, nó làm cho quá trình thu nhận thông tin của công chúng đạt hiệu quả cao hơn, có niềm tin hơn

+ Ảnh báo chí phản ánh con người, sự kiện, sự việc trong trạng thái hành động

Hành động là trung tâm phương pháp luận của ảnh báo chí Không có hành động, ảnh sẽ không hàm chứa đầy đủ các yếu tố thông tin Nhưng làm thế nào để một bức ảnh chụp được thật sống động, điều này phụ thuộc hoàn toàn vào cách nhìn và khả năng thể hiện của nhà báo Bởi thông thường trước khi bấm máy giới hạn một mảnh cắt hiện thực, muốn hay không người làm báo phải động não, phải tư duy đến cao độ trước hàng trăm nghìn hành động hình nối tiếp nhau, lần lượt xuất hiện

Thế nhưng, giá trị đích thực của vấn đề mà nhà nhiếp ảnh quan tâm đôi khi lại chỉ diễn ra trong khoảnh khắc nhất định; khoảnh khắc bộc lộ cái thần của đối tượng, sự kiện Nếu bấm máy không đúng, sản phẩm được tạo thành sẽ chỉ là những bức ảnh vô hồn gượng ép hoặc nhạt nhẽo Như vậy cũng có nghĩa ảnh báo chí là một tài liệu sống về hiện thực Nó tác động rất mạnh mẽ và sâu sắc đến nhận thức lý trí và tính cảm của người xem Đây cũng là thế mạnh riêng biệt của nhiếp ảnh

30

+ Ảnh báo chí mang tính chất tài liệu xác thực

Với đặc trưng ghi thực, trực tiếp và tạo hình trong một thời điểm, ảnh báo chí thường có độ tin cậy cao và có sức thuyết phục đối với độc giả Sự chính xác gần như tuyệt đối về mặt hình họa của nhiếp ảnh nói chung và ảnh báo chí nói riêng mà các ngành nghệ thuật tạo hình khác khó có thể đạt tới là cơ sở tạo ra tính tài liệu của ảnh

Tuy nhiên, nếu nhìn nhận nghiêm túc thì bản thân các phương tiện kỹ thuật dù có tối tân đến đâu cũng không thể thay thế được con người trong việc phân tích, chọn lựa đối tượng cần phản ánh Cũng như việc xác định thao tác đặc trưng, thời điểm bấm máy nhằm thể hiện rõ nhất ý nghĩa của

sự kiện

Xét trên mọi phương diện, tính tài liệu của ảnh báo chí phụ thuộc rất lớn vào con mắt chính trị, ý thức giai cấp và kỹ năng thể hiện của người làm báo nhiếp ảnh

Một tác phẩm ảnh báo chí được đánh giá là một tài liệu, một văn bản minh chứng lịch sử khi nó phản ánh đúng, trúng, phản ánh trung thực và chính xác hiện thực khách quan trong quá trình vận động và phát triển của đối tượng, sự kiện Ngược lại, khi bức ảnh làm biến đổi hoặc xuyên tạc bản chất của hiện thực đó thì tác hại của nó cũng rất lớn

- Đặc điểm về hình thức hình ảnh quy chuẩn

Hình thức thể loại: có nhiều quan niệm khác nhau về ảnh báo chí, nhà

lý luận phê bình nhiếp ảnh Nguyễn Đức Chính trong cuốn Ảnh báo chí cho

rằng ảnh báo chí có các thể loại sau: ảnh tin, ảnh thể thao, ảnh bình luận, ảnh

cổ động, ảnh tài liệu, ảnh tư liệu, ảnh tường thuật, ảnh truyện, ảnh ký sự,

phóng sự ảnh [8]

Trong cuốn Ảnh báo chí, tác giả Brian Horton đã nêu ra ý kiến chia ảnh

báo chí thành hai hình thức: Tin ảnh và phóng sự ảnh Trong đó, phóng sự ảnh được báo chí thế giới chia làm bốn thể loại: photo story (câu chuyện bằng

ảnh), photo porfolio (ảnh bộ), photo feature (ảnh chuyên mục), photo essay (ký sự ảnh) [28]

Nhà báo Nguyễn Thành trong Đề cương giảng dạy ảnh báo chí của Trường

Đại học Sân khấu Điện ảnh Hà Nội có đề xuất cách phân chia ảnh báo chí thành các thể loại: ảnh tin, ảnh tường thuật, ảnh bình luận, ảnh nhóm, sê-ri ảnh, ảnh chân dung con người, câu chuyện bằng ảnh, ảnh ký sự, ảnh phóng sự [54]

Theo tác giả Chu Chí Thành trong Đề cương giảng dạy ảnh báo chí của

trường Đại học Sân khấu Điện ảnh Hà Nội cho rằng ảnh báo chí có các thể loại sau: ảnh tin, ảnh tường thuật, ảnh bình luận, ảnh tài liệu, ảnh chân dung con người, ảnh phóng sự [53]

Trên cơ sở xem xét các yếu tố như: đối tượng và nhiệm vụ phản ánh, phương pháp phản ánh, ý đồ thực hiện của tác giả và trao đổi với các giảng viên, các nhà báo ảnh, ảnh báo chí có thể chia thành từng nhóm khác nhau: (1) Xét theo thể loại có thể phân chia ảnh thành: ảnh tin, phóng sự ảnh, nhóm ảnh, ảnh chân dung…; (2) Phân chia theo nội dung đề cập có thể chia ảnh báo chí thành: ảnh kinh tế, ảnh văn hóa, ảnh du lịch, ảnh chính trị - thời sự, ảnh kiến trúc ; (3) Phân chia theo quy mô thì ảnh báo chí có thể phân chia thành: ảnh đơn, ảnh nhóm, ảnh bộ, sê ri ảnh ; (4) Phân chia theo chức năng nhiệm vụ,

có thể phân chia ảnh báo chí thành: ảnh tuyên truyền cổ động, ảnh minh họa, ảnh châm biếm, ảnh giải trí, ảnh lịch sử ; (5) Phân chia theo nội dung tác nghiệp, hoạt động báo chí, có thể chia ảnh báo chí ở các góc độ chụp: ảnh toàn cảnh, ảnh trung cảnh, ảnh cận cảnh, ảnh đặc tả chi tiết

Tham chiếu để xét về ảnh báo chí, có thể căn cứ theo nội dung mà nhà

nghiên cứu Hà Huy Phượng trong cuốn Tổ chức nội dung và thiết kế trình bày báo in đề cập thì ảnh báo chí thông thường được phân chia thành những hình

thức thể loại, như: Ảnh tin, ảnh phóng sự, ảnh minh họa, ảnh tài liệu - nghệ thuật, ảnh ký sự, ảnh chân dung, ảnh quảng cáo, ảnh châm biếm hài hước [44; tr.74]

- Đặc điểm về chú thích ảnh: có thể coi chú thích là bài viết ngắn đi

kèm hình ảnh, giải thích hình ảnh, bình luận nó hoặc hoàn chỉnh nó Tất cả các bức ảnh sử dụng trên báo nên có chú thích Nhất thiết phải tránh thừa từ giữa ảnh và bài báo hoặc ngược nghĩa Phải làm cho hình ảnh có nghĩa, tránh cho độc giả phải đặt câu hỏi mà không tìm thấy câu trả lời Đừng quên rằng chú thích ảnh là một yếu tố đọc nhanh và có lựa chọn Nó thuộc mức độ đọc

thứ hai và là một cách tiếp cận vấn đề

Không phải lúc nào cũng có thể dùng ảnh để thay cho lời nói, bài viết

Có trường hợp “một bức ảnh có giá trị hơn cả bài diễn văn”, như ảnh một đám cháy có thể nói nhiều hơn một bài tường thuật về đám cháy Có những tấm ảnh rõ ràng và đẹp đến nỗi tưởng như không cần phải chú thích vì ảnh đã nói lên tất cả

- Đặc điểm về kỹ thuật hình ảnh quy chuẩn

Sau khi xác định được đề tài, xây dựng được chủ đề và lựa chọn được đối tượng cần phản ánh, việc tiếp theo là tạo hình một cách sáng tạo, hiệu quả nhất

Những yếu tố tham gia vào quá trình này chính là những thực thể nằm trong cấu trúc và tạo nên cấu trúc của hình ảnh Những yếu tố đó luôn có sẵn trong tự nhiên, nó tồn tại khách quan mà bất kỳ người cầm máy nào cũng cần phải nghiên cứu, hiểu biết và vận dụng

Ở đây, ánh sáng là yếu tố cơ bản và tiên quyết trong tạo hình nhiếp ảnh Không có ánh sáng thì không có nhiếp ảnh Ánh sáng là ngôn ngữ của nhiếp ảnh Ánh sáng là điều kiện thu hình và phương tiện tạo hình Có ánh sáng, các yếu tố khác như màu sắc, đường nét, độ tương phản… mới có ý nghĩa trong tạo hình Ánh sáng quyết định cung bậc màu sắc của đối tượng vật thể tạo nên sắc điệu của ảnh

- Đặc điểm về điều kiện và môi trường để xây dựng quy chuẩn

Xét về đặc điểm điều kiện, cần xét ở hai góc độ chính là: (1) điều kiện cần, cần là cần phải có quy chuẩn để sử dụng ảnh báo chí; (2) điều kiện đủ, đủ

người người để xây dựng và thực hiện quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí Tức là

đủ tất cả mợi thứ để xây dựng được quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí

Xét về yếu tố môi trường có thể hiểu là tổng hợp các yếu tố của tự nhiên và xã hội bao quanh bên ngoài quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí trên báo

in, ảnh hưởng và tác động đến hoạt động của việc thực hiện quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí trên báo in như: nước, không khí, khí hậu, độ ẩm, sinh vật,

xã hội loài người và thể chế xã hội Môi trường nó tác động đến quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí trên báo in để xác định được xu hướng và tình trạng tồn tại của việc quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí trên báo in

1.3 Cơ sở pháp lý và nguyên tắc quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí trên báo in

1.3.1 Cơ sở pháp lý quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí trên báo in

Chỉ rõ việc xây dựng quy chuẩn dựa trên những gì liên quan đến Hiến pháp, các luật định (trong đó có Luật báo chí) và các văn bản pháp luật khác quy định, cụ thể:

- Thực hiện đúng điểm k Khoản 1 Điều 25 của Nghị định

73/2010/NĐ-CP của Chính Phủ ban hành ngày 12/07/2010, Nghị định này quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh và trật tự, an toàn xã hội Bởi không được phép quay phim chụp ảnh ở những khu vực cấm khi không có thẻ nhà báo

- Điều 21 của Hiến Pháp Việt Nam năm 2013, trong đó quy định: mọi người có quyền bất khả xâm phạm đời sống riêng tư, bí mật cá nhân gia đình Vì vậy, phải tuân thủ nguyên tắc của Hiến định này Nếu xâm phạm quyền nêu trên, căn cứ theo Bộ Luật Hình sự năm 2015 sẽ xử lý các đối tượng, chủ thể, thủ tục và sử dụng kết quả của việc ghi âm, chụp hình bí mật

- Tuân thủ, thực hiện đúng Điều 32 của Bộ Luật Dân sự 2015 khi sử dụng đăng tải hình ảnh cá nhân của người khác Trừ trường hợp: (1) vì lợi ích quốc gia, dân tộc và cộng đồng; (2) hình ảnh hoạt động cộng đồng như hội

nghị, hội thảo, thi đấu thể thao, hoạt động cộng đồng khác không làm tổn hại đến danh dự, nhân phẩm, uy tín của người có hình ảnh Theo đó, nếu ai vi phạm sẽ căn cứ theo khoản 1 Điều 10 trong Nghị định 56/2006/NĐ-CP của Chính phủ xử phạt trong hoạt động văn hóa – thông tin

- Căn cứ và thực hiện đúng điểm e Khoản 2 Điều 8 của Nghị định 59/2013/NĐ-CP của Chính phủ về việc xử phạt hành chính trong lĩnh vực báo chí, xuất bản đã quy định

- Luật báo chí số 103/2016/QH13 ngày 05/04/2016 của Quốc hội Việt Nam

- Chú ý về việc sử dụng bản quyền về hình ảnh để phòng tránh vi phạm bản quyền tác giả

1.3.2 Nguyên tắc quy chuẩn sử dụng ảnh báo chí trên báo in

Phân tích dựa trên các nguyên tắc sau:

- Quy chuẩn sử dụng ảnh phải đảm bảo đạt các yêu cầu về nội dung hình ảnh như: đề tài, chủ đề, sự kiện, vấn đề, sự vật, hiện tượng, nhân vật, chi tiết…

+ Đề tài ảnh báo chí

Đối với nội dung đề tài ảnh báo chí được hiểu là phạm vi các sự kiện

tạo nên cơ sở chất liệu đời sống của tác phẩm ảnh báo chí Khái quát hơn, đề tài thể hiện phạm vi miêu tả trực tiếp của tác phẩm ảnh báo chí

Phạm vi các sự kiện hay được hiểu là phạm vi miêu tả trực tiếp trong tác phẩm ảnh báo chí rất đa dạng, là con người, thú vật, chim muông, đồ vật, chuyện quá khứ, tương lai, viễn tưởng, sự vật, hiện tượng… miêu tả phạm vi

cụ thể để khái quát khái phạm vi hiện thực đời sống nhất định có ý nghĩa sâu rộng hơn

Đề tài cũng có phạm vi giới hạn, nó được giới hạn ở bình diện rộng và bình diện hẹp Đó có thể là giới hạn bề ngoài với các đề tài về loài vật, sản xuất, cải cách, môi trường, diễn biến hòa bình, biến đổi khí hậu, chống buôn lậu và gian lận thương mại, tài chính… Giới hạn bề ngoài cho phép nhìn nhận tầm quan trọng của các phạm trù xã hội, lịch sử