Vấn đề sử dụng ảnh báo chí trên báo mạng điện tử việt nam hiện nay khảo sát các báo vietnamnet, vnexpress, dantri từ tháng 12010 đến tháng 92010

Ngày nay, ảnh báo chí là một hình thức thông tin đầy sức mạnh với những thể loại độc lập và sự kết hợp năng động với các hình thức khác như chữ viết, âm thanh… và được sử dụng rộng rãi

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

LÊ MINH YẾN

VẤN ĐỀ SỬ DỤNG ẢNH BÁO CHÍ TRÊN BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ VIỆT NAM HIỆN NAY

Khảo sát các báo Vietnamnet, VnExpress, Dantri

từ tháng 1/2010 đến tháng 9/2010

CHUYÊN NGÀNH: BÁO CHÍ HỌC

MÃ SỐ: 60.32.01

luận văn thạc sĩ truyền thông đại chúng

Người hướng dẫn khoa học:

PGS, TS Nguyễn Đức Dũng

HÀ NỘI – 2011

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Nhờ những tiến bộ của khoa học kĩ thuật, ảnh báo chí đã trở thành một phương tiện chuyển tải thông tin hiệu quả trên báo chí nói chung và báo mạng điện tử nói riêng Sự biến chuyển đó đã mở ra một cuộc cách mạng về ảnh báo chí trong dòng chảy truyền thông thế giới Lúc đầu, ảnh được sử dụng

trên báo chí như một hình thức tài liệu sống thay cho tranh minh hoạ Ngày

nay, ảnh báo chí là một hình thức thông tin đầy sức mạnh với những thể loại độc lập và sự kết hợp năng động với các hình thức khác như chữ viết, âm thanh… và được sử dụng rộng rãi trong báo chí, đặc biệt là trong loại hình báo mạng điện tử

Nhiếp ảnh phản ánh sự thay đổi của hiện thực diễn ra xung quanh nó Trong thời đại phát triển thông tin đại chúng như ngày nay, độc giả không còn

bỏ thời gian đọc từ đầu đến cuối tờ báo để tiếp nhận thông tin theo cách truyền thống Vì vậy, ảnh báo chí được sử dụng như một phương tiện xung kích hàng đầu, có thể đáp ứng nhu cầu “xem nhanh, hiểu nhanh” của công chúng báo chí hiện đại Ảnh đã trở thành một yếu tố quyết định để đánh giá

chất lượng của một tác phẩm báo mạng điện tử Ngày nay ảnh báo chí không

chỉ chỉ cho chúng ta sự thay đổi của thế giới, mà còn có khả năng lý giải vì sao thế giới cần phải được đổi thay

Những bức ảnh báo chí đầu tiên được chụp từ năm 1842 nhưng phải chờ tới đầu thế kỷ XX, nhiếp ảnh báo chí mới phổ biến và bước vào thời hoàng kim nhờ những thành tựu phát triển của khoa học, công nghệ Từ thời

điểm đó, “nhiếp ảnh đã trở thành yếu tố gắn bó mật thiết với báo chí tới mức

trong tâm trí nhiều người, chiếc máy ảnh – chứ không phải cây bút – đã trở thành biểu tượng của một phóng viên” [25, tr.7] Bằng ngôn ngữ thị giác, ảnh

báo chí mang tới những thông tin trung thực, khách quan, hấp dẫn và ghi dấu

ấn sâu đậm trong lòng độc giả Bởi vậy, cho tới nay, hầu hết các hãng thông tấn, tòa soạn trên thế giới đều ý thức rõ vai trò to lớn của ảnh báo chí

Từ cuối những năm 1950, những người tâm huyết với ảnh tại Việt Nam Thông tấn xã (nay là Thông tấn xã Việt Nam) đã phát động một phong trào thi

đua có chủ đề “Tin hay - ảnh đẹp” với tiêu chí “Ảnh không nên chỉ đẹp mà

phải là ảnh có nội dung tốt được chụp đẹp” Đó là một quan niệm tiến bộ

Trong thời gian gần đây, một số tờ báo có chất lượng và kỹ thuật tốt đã chú trọng đầu tư về mặt hình ảnh, ảnh báo chí vừa đảm bảo thông tin sắc sảo, nóng hổi, cập nhật, vừa mạnh mẽ về hình thức thể hiện

Sự phát triển của khoa học, công nghệ nói chung và sự ra đời của báo mạng điện tử nói riêng, một lần nữa lại mở đường cho sự phát triển của ảnh báo chí Báo mạng điện tử với những đặc điểm ưu việt như khả năng lưu trữ, trình bày, tương tác,… linh hoạt và đặc biệt là khả năng ứng dụng truyền thông đa phương tiện đã đem đến cho các cơ quan thông tấn, báo chí trên thế giới khả năng ứng dụng ảnh báo chí theo một cách hoàn toàn mới

Nhờ có môi trường điện tử, ảnh báo chí truyền thống đã tích hợp các yếu tố truyền thông đa phương tiện và phát triển, tạo nên hình thức ảnh đa phương tiện Trên thực tế, nhiều cơ quan thông tấn, báo chí trên thế giới đã và đang ứng dụng ảnh, lấy đó làm thế mạnh, cạnh tranh với các tờ báo mạng điện

tử khác Ông Bill Keller, tổng biên tập tờ New York Times (nytimes.com) của

Mỹ phát biểu trên tờ báo của mình: “Sự thật là cuộc chạy đua đa phương tiện

đã bắt đầu và bạn sẽ nhanh chóng bị loại ra khỏi cuộc đua nếu như bạn không tăng tốc”

Ở nước ta, báo chí ra đời muộn và phát triển chậm hơn so với nhiều nước trên thế giới, song cho tới nay cũng đã phát triển những loại hình báo chí hiện đại, đáp ứng được nhu cầu thông tin của phần lớn công chúng Riêng loại hình báo mạng điện tử ra tuy đời muộn nhất nhưng có tốc độ phát triển nhanh nhất Cho tới nay, báo mạng điện tử nước ta đã đạt được nhiều thành tựu, không ngừng nâng cao về cả số lượng lẫn chất lượng Loại hình này đã

trở thành kênh thông tin nhanh nhạy và toàn diện, không chỉ với công chúng trong nước mà còn với kiều bào và công chúng quốc tế

Với tốc độ phát triển nhanh, báo mạng điện tử ở nước ta tất yếu bước vào cuộc đua cạnh tranh thông tin, cạnh tranh công chúng Các tờ báo mạng điện tử buộc phải tìm kiếm những phương thức chuyển tải thông tin mới lạ, hấp dẫn để thu hút độc giả Nhiều cơ quan thông tấn, báo chí có báo mạng điện tử đã ứng dụng cách truyền thông đa dạng hơn, hấp dẫn hơn và hiệu quả hơn cho công chúng, tạo nên xu thế đa phương tiện

Hiện nay, tất cả các tờ báo mạng điện tử nước ta đều sử dụng ảnh Về

lý thuyết, do có những ưu thế về khuôn khổ không hạn chế và nhất là những

ưu thế về mặt kỹ thuật nên trên báo mạng điện tử có thể sử dụng ảnh báo chí một cách vô cùng sinh động và hiệu quả, không chỉ là ảnh tĩnh mà còn có thể

sử dụng các hình thức ảnh động

Mặc dù việc sử dụng ảnh báo chí trên một số tờ báo mạng tiêu biểu

nhất ở nước ta hiện nay như: VnExpress, Dantri, Vietnamnet cũng đã có nhiều

thành công rất đáng ghi nhận, tuy nhiên hầu hết các báo mạng hiện nay đều đăng tải ảnh theo cách gần giống với báo in (trình bày các ảnh kèm chú thích dưới ảnh) Cách làm này chưa phát huy được tính ưu việt mà môi trường báo mạng điện tử cung cấp Một số báo mạng khác cũng đã cố gắng ứng dụng ảnh báo chí đa phương tiện nhưng cũng mới chỉ ở mức độ cơ bản nhất so với những gì mà nó có thể mang lại cho công chúng và cho chính tòa soạn đó

Bên cạnh những thành công nổi bật, việc sử dụng ảnh báo chí trên các

tờ báo mạng ở nước ta hiện nay cũng đang bộc lộ rất nhiều hạn chế, nhược

điểm và thậm chí là những sai sót nghiêm trọng Chẳng hạn như vấn đề không

phân biệt được ảnh báo chí và ảnh sáng tác; vấn đề sử dụng nhiều ảnh có chất lượng thấp, cẩu thả; tình trạng đăng quá nhiều ảnh có nội dung không lành mạnh hoặc không phù hợp với thuần phong, mỹ tục Việt Nam; đăng ảnh không có tính định hướng về chính trị, văn hóa, đạo đức v.v Thực tế đó đòi

hỏi phải có những nghiên cứu toàn diện, khoa học và có hệ thống để ảnh báo

chí có thể được ứng dụng hiệu quả và phát huy những tiềm năng vốn có trên loại hình báo mạng điện tử

Chính những lý do đó đã thôi thúc tác giả lựa chọn đề tài: Vấn đề sử

dụng ảnh báo chí trên báo mạng điện tử Việt Nam hiện nay với phạm vi khảo

sát được giới hạn trên một số tờ báo mạng điện tử đang được chú ý ở Việt

Nam hiện nay như VnExpress, Dantri, Vietnamnet cho luận văn thạc sỹ

Truyền thông đại chúng, chuyên ngành Báo chí học của mình

Đề tài này đã đề cập đến một trong những vấn đề có ý nghĩa bức thiết trong lý luận và thực tiễn của báo chí Việt Nam nói chung và trong loại hình báo mạng điện tử nói riêng trong bối cảnh quốc tế hóa thông tin hiện nay

Qua nghiên cứu, chúng tôi hy vọng đề tài sẽ góp phần cho việc sử dụng ảnh báo chí trên báo mạng điện tử một cách hiệu quả trong giai đoạn hiện nay

và tương lai Đề tài này cũng gắn liền với công tác chuyên môn hiện nay của bản thân tôi với tư cách là một giảng viên chuyên về ảnh của Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Hiện nay đã có khá nhiều các cuốn sách, tài liệu về nhiếp ảnh báo chí nói chung Chỉ riêng ở Thông tấn xã Việt Nam, trong những năm qua đã có hàng chục tài liệu, sách tham khảo đề cập đến ảnh nói chung và ảnh báo chí nói riêng Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có tài liệu nào trực tiếp đề cập đến việc sử dụng ảnh trên loại hình báo mạng điện tử

Trong chương trình đào tạo chuyên ngành Báo mạng điện tử ở Khoa Phát thanh - Truyền hình, Học viện Báo chí và Tuyên truyền cũng đã có một

môn học về Ảnh báo mạng điện tử Tuy nhiên, ngoài đề cương bài giảng của

giảng viên, đến nay vẫn chưa có giáo trình chính thức nào về môn học này được xuất bản

Trong những năm qua, ở Khoa Phát thanh - Truyền hình cũng đã có một số khóa luận chuyên ngành Báo mạng điện tử ít nhiều đề cập đến ảnh báo chí trên loại hình báo mạng Tiêu biểu nhất trong số đó là khóa luận tốt

nghiệp của sinh viên Đặng Quốc Nam (K.24, bảo vệ năm 2008) có tiêu đề

“Phóng sự ảnh báo mạng điện tử trong xu thế đa phương tiện”

Trong đề tài nghiên cứu này, tác giả đã tổng hợp và đưa ra khái niệm về phóng sự ảnh đa phương tiện “Đó là sự tích hợp của thể loại phóng sự ảnh với ít nhất một yếu tố truyền thông hiện đại (Âm thanh, Ảnh động, Video hay Tương tác) trong môi trường báo mạng điện tử Trong phóng sự ảnh đa phương tiện, ảnh luôn giữ vị trí trung tâm và nhất thiết phải được thuyết minh”

Tác giả khóa luận cũng khẳng định: phóng sự ảnh đa phương tiện đã đem đến cho công chúng “một phương thức chuyển tải thông tin hoàn toàn mới: hấp dẫn, hiệu quả và để lại dấu ấn sâu đậm” Phóng sự ảnh đa phương tiện là thể loại chỉ xuất hiện trên báo mạng điện tử và phát huy được tối đa những thế mạnh của loại hình báo chí này Trên cơ sở đó, tác giả cũng đã nêu

ra một số giải pháp nhằm phát triển và nâng cao hiệu quả ứng dụng phóng sự ảnh đa phương tiện ở nước ta

Tại Khoa Báo chí, Học viện Báo chí và Tuyên truyền đã có bộ giáo trình về Ảnh báo chí Tuy nhiên, các giáo trình này chỉ đề cập đến ảnh trên báo in chứ chưa có phần nói về ảnh trên loại hình báo mạng - một loại hình báo chí điện tử, đa phương tiện với những tính chất, đặc điểm rất khác biệt với báo chí truyền thống

Tại khoa Nhiếp ảnh, Trường Đại học Sân khấu Điện ảnh Hà Nội hiện nay vẫn chưa có giáo trình nhiếp ảnh báo chí và luận văn thạc sĩ nào bàn về vấn đề sử dụng ảnh trên các loại hình báo chí nói chung và báo mạng điện tử nói riêng

Ở Khoa Báo chí - Truyền thông của Trường Đại học Khoa học Xã hội

và Nhân văn Hà Nội và TP Hồ Chí Minh hiện vẫn chưa có luận văn thạc sỹ báo chí nào bàn về vấn đề sử dụng ảnh báo chí trên báo mạng điện tử

Trong quá trình nghiên cứu, thực hiện đề tài, chúng tôi nhận thấy có một số đề tài liên quan đến vấn đề nghiên cứu như các đề tài về phóng sự ảnh,

về báo mạng điện tử, về truyền thông đa phương tiện Trong đó, đề tài

“Truyền thông đa phương tiện trên báo điện tử TTXVN” (của tác giả Uông

Ngọc Thành hoàn thành năm 2007) đã đưa ra một số lý luận về truyền thông

đa phương tiện và ứng dụng của nó ở Việt Nam Một số đề tài nghiên cứu khác chủ yếu nghiên cứu về các yếu tố liên quan như: các đặc điểm của báo mạng điện tử, quan niệm về ảnh báo chí, về truyền thông đa phương tiện chứ

chưa đề cập đến vấn đề sử dụng ảnh báo chí trên báo mạng điện tử

Trên thế giới, cũng đã có một số nghiên cứu ít nhiều liên quan tới đề tài này Đáng chú ý là cuốn sách “Flash Journalism: How to Create Multimedia

News Packages” [23] của nữ nhà báo, giảng viên người Mỹ Mindy

McAdams Trong đó, tác giả trình bày về khả năng ứng dụng phóng sự ảnh báo mạng điện tử với phần mềm Flash và hướng dẫn thực hiện một số dạng phóng sự ảnh báo mạng điện tử bằng phần mềm này

Một số bài hướng dẫn trên website của trường Đại học Berkeley (multimedia.journalism.berkeley.edu) cho thấy quy trình sáng tạo tác phẩm phóng sự ảnh báo mạng điện tử Các bài viết trên website của Viện Poynter (poynter.org) cung cấp những yếu tố cần thiết để thực hiện phóng sự ảnh báo mạng điện tử và làm rõ về vai trò to lớn của phóng sự ảnh báo mạng điện tử Ngoài ra còn có những bài báo, bài viết của những giảng viên đại học báo chí, phóng viên ảnh, biên tập viên ảnh của nhiều báo trên thế giới chia sẻ kinh nghiệm về phóng sự ảnh báo mạng điện tử

Gần đây nhất, nhà xuất bản Chính trị – Hành chính đã xuất bản cuốn chuyên luận “Báo mạng điện tử - Những vấn đề cơ bản” của TS Nguyễn Thị Trường Giang [17] Tuy nhiên, trong cuốn sách này cũng chưa thấy có phần, mục nào đề cập riêng đến vấn đề ảnh báo chí trên loại hình báo mạng điện tử

Như vậy, đến nay đề tài này vẫn chưa được công trình nào đề cập và giải quyết

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

Đối tượng khảo sát của luận văn này là ảnh báo chí trên 3 tờ báo mạng điện tử tiểu biểu ở Việt Nam hiện nay là VnExpress, Dantri, Vietnamnet

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là những ưu điểm, thành công;

những hạn chế, nhược điểm, thiếu sót và những vấn đề đang đặt ra trong việc

sử dụng ảnh báo chí trên các báo khảo sát

Thời gian khảo sát giới hạn từ tháng 1 đến tháng 9/2011

4 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu:

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và khảo sát làm rõ thực trạng về vấn đề

sử dụng ảnh báo chí trên VnExpress, Dantri, Vietnamnet, tác giả luận văn sẽ nêu ra các đề xuất, giải pháp cụ thể với mong muốn góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả việc sử dụng ảnh báo chí trên các báo này và báo mạng điện

tử Việt Nam nói chung

Nhiệm vụ nghiên cứu:

Để đạt được mục đích nêu trên, tác giả luận văn sẽ phải thực hiện một

số nhiệm vụ nghiên cứu sau đây:

Nghiên cứu các tài liệu lý luận báo chí nói chung và tài liệu lý luận về ảnh báo chí nói riêng để hệ thống hóa các vấn đề lý luận về ảnh báo chí, làm

cơ sở cho quá trình nghiên cứu, khảo sát;

Phân tích, đánh giá việc sử dụng ảnh báo chí qua việc lựa chọn, biên tập, cách sử dụng và qua các yếu tố nội dung, hình thức của ảnh báo chí trên các tờ báo mạng VnExpress, Dantri, Vietnamnet

Thực hiện các cuộc phỏng vấn sâu nhằm thu thập các ý kiến nhận xét, đánh giá về những thành công và những hạn chế của việc sử dụng ảnh báo chí trên các tờ báo trong diện khảo sát

Đề xuất những tiêu chí trong việc sử dụng ảnh báo chí trên báo mạng điện tử; đồng thời nêu ra những kiến nghị, giải pháp nhằm góp phần nâng cao chất lượng ảnh báo chí trên một số tờ báo mạng điện tử Việt Nam hiện nay

5 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Ý nghĩa lý luận:

Đây là công trình nghiên cứu đầu tiên đề cập đến vấn đề sử dụng ảnh báo chí trên loại hình báo mạng điện tử ở nước ta Nếu được thực hiện thành công, luận văn sẽ có thể góp phần ít nhiều vào lý luận báo mạng điện tử vốn đang hình thành và phát triển ở nước ta

Từ một góc độ khác, hy vọng luận văn sẽ là một tài liệu tham khảo bổ ích, tin cậy cho các sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh khi nghiên cứu về những vấn đề liên quan đến báo mạng điện tử nói chung và ảnh báo chí trên báo mạng điện tử nói riêng Các giảng viên chuyên ngành báo mạng điện tử và ảnh báo chí cũng có thể tìm thấy ở đây những tài liệu tham khảo tin cậy

Ý nghĩa thực tiễn:

Do là đề tài đầu tiên nghiên cứu về vấn đề sử dụng ảnh báo chí trên báo mạng điện tử nên những kết quả của đề tài sẽ là một tài liệu tham khảo cần thiết, bổ ích cho các phóng viên, biên tập viên và những người làm báo mạng điện tử nói chung

Ngoài ra, quá trình nghiên cứu đề tài cũng sẽ là một cơ hội để tác giả luận văn tích lũy kiến thức, nâng cao tầm hiểu biết và nâng cao năng lực chuyên môn trong nhiệm vụ cụ thể hiện nay của mình

6 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình thực hiện công trình nghiên cứu này, chúng tôi sẽ sử dụng kết hợp một số phương pháp nghiên cứu sau đây:

- Các phương pháp nghiên cứu tài liệu được sử dụng để khảo sát các

công trình nghiên cứu, sách lý luận, các văn bản, chỉ thị, nghị quyết có liên

quan đến vấn đề sử dụng ảnh báo chí trên báo mạng điện tử; hệ thống hóa

những vấn đề của lý luận báo chí, truyền thông nhằm tạo cơ sở cho đề tài nghiên cứu

- Phương pháp khảo sát thực tế được vận dụng để làm sáng tỏ thực

trạng sử dụng ảnh báo chí trên các tờ báo mạng điện tử trong diện khảo sát với những ưu điểm, hạn chế, những thành công và những vấn đề đặt ra trong việc sử dụng ảnh báo chí trên các tờ báo mạng điện tử

- Phương pháp phỏng vấn, trao đổi trực tiếp với các giảng viên, phóng

viên ảnh, biên tập ảnh để thu thập tư liệu thực tiễn, đồng thời là cơ sở để phân tích tình trạng sử dụng ảnh báo chí trên báo mạng điện tử

- Các phương pháp phân tích, tổng hợp được sử dụng để đánh giá các

cứ liệu, các kết quả điều tra và rút ra những luận điểm khoa học, từ đó đề xuất những giải pháp cần thiết nhằm phát huy ưu điểm, hạn chế nhược điểm, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả của vấn đề sử dụng ảnh báo chí trên các

tờ báo mạng điện tử ở nước ta hiện nay

Tất cả các phương pháp kể trên đều có tác động tích cực vào kết quả của luận văn

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo những nội dung chủ yếu của luận văn được trình bày trong 3 chương, 7 tiết

Phần Phụ lục ở cuối luận văn gồm một số tác phẩm ánh báo chí tiêu

biểu (có chất lượng tốt và kể cả những tác phẩm chưa tốt) được lựa chọn trên các báo VnExpress, Vietnamnet và Dantri

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

VỀ ẢNH BÁO CHÍ VÀ BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ

1.1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ ẢNH BÁO CHÍ

1.1.1 Sự hình thành và phát triển của ảnh báo chí

1.1.1.1 Trên thế giới

Trên thế giới, nghệ thuật nhiếp ảnh được khai sinh vào ngày 7/01/1839,

do công của hai nhà khoa học Niepce và Dagueree 3 năm sau khi công bố phát minh, lịch sử nhiếp ảnh báo chí đã hình thành

Bức ảnh báo chí đầu tiên của lịch sử nhân loại được phát hành vào năm

1842 Đó là bức ảnh chụp đám cháy lớn ở Hăm buốc (Đức) do Sơ –ten- nơ thực hiện

Năm 1854, Roger Fenton đã trở thành một trong những nhà nhiếp ảnh chiến trường đầu tiên khi ông xâm nhập thực tế vào cuộc chiến tại Crimean (1854-1856) Sự mâu thuẫn giữa thời gian phơi sáng lâu và lối ghi hình thời

sự khiến tác giả chưa có được những tấm hình ưng ý

Năm 1880, nhà nhiếp ảnh Jacopo Riis đã tái hiện cuộc sống nghèo đói của người lao động Mỹ Một trong những tấm hình báo chí thấm đẫm tính nhân văn đầu tiên được ảnh báo chí ghi nhận

Năm 1891, phóng sự ảnh báo chí ra đời với những hình ảnh về những người dân trên lưu vực sông Vonga Người khai sinh ra phóng sự ảnh là tác giả người Nga, Mac-xim Pê-tơ-rô-vich Đi-mi-tơri

Năm 1920, ảnh báo chí có bước tiến vượt bậc, tăng nhanh về số lượng

và chất lượng ảnh Các quốc gia có nền nhiếp ảnh báo chí phát triển thời kỳ này là Đức, Nga, Pháp, Anh, Mỹ… Nhiều hãng ảnh đầu tiên đã xuất hiện

Năm 1936, ảnh phóng sự chiến tranh bước vào giai đoạn cực thịnh khi các nhà chính trị nhìn nhận thấy rõ quyền lực của hình ảnh Nhiều tên tuổi lừng danh đã được tạo nên nhờ những phóng sự lớn được ghi hình vào thời kỳ

này như: Những kỳ nghỉ phép được hưởng lương đầu tiên (Cartier-Bresson, Schall, Jamet), Cuộc nội chiến Tây Ban Nha (Reisner, Namuth, Taro, Robert Capa), Cuộc chiến tranh thế giới lần thứ II, Cuộc chiến tranh lạnh,

Sự phát triển của khoa học kỹ thuật, cộng với sự ra đời của máy ảnh kỹ thuật số (tháng 12/1975) và sự ra đời của báo mạng điện tử (năm 1991) đã tạo nên bước tiến mới cho nhiếp ảnh, trong đó có ảnh báo chí Ngày nay phóng viên ảnh không chỉ tiện lợi khi tác nghiệp, mà còn dễ dàng, nhanh chóng chuyển hình ảnh về tòa soạn, cho dù khoảng cách địa lý là hàng ngàn km Công chúng với phương tiện kỹ thuật gọn nhẹ cũng có thể tự mình săn tin và cộng tác với báo chí

Có thể khái quát về sự ra đời và phát triển của ảnh báo chí thế giới qua các mốc lớn sau đây:

1.1.1.2 Ở Việt Nam

Sự ra đời của nhiếp ảnh Việt Nam được sử sách ghi nhận: ông Ðặng Huy Trứ, nguyên là một vị quan dưới triều vua Tự Ðức đã mở hiệu ảnh Cảm Hiếu Ðường vào ngày 2 tháng 2 năm Kỷ Tỵ, tức ngày 14 tháng 3 năm 1869 Ðây là hiệu ảnh đầu tiên của Việt Nam Ông Ðặng Huy Trứ cũng ghi lại điều này trong bộ sách "Ðặng Hoàng Trung Văn" [34, tr.7-8], viết bằng Hoa ngữ, hiện lưu trữ tại nhà thờ họ Ðặng và tại thư viện Hán Nôm, thuộc Ủy ban Khoa học Xã hội Việt Nam tại Hà Nội

Từ 1869 tới đầu thập niên 1930, nhiếp ảnh phát triển mạnh và lan ra toàn cõi Việt Nam, nhưng gần như hầu hết chỉ là nhiếp ảnh dịch vụ, mà trong

đó, công phát triển một phần nhờ một người Việt Nam khác là ông Nguyễn Ðình Khánh, tức Khánh Ký, quê tại thôn Lai Xá, xã Kim Chung, huyện Hoài Ðức, tỉnh Hà Tây Năm 1905, ông mở tiệm Khánh Ký ở Cửa Đông Trong thời gian ở Việt Nam, ông Ký tham gia hoạt động yêu nước, khi bị bại lộ thì trốn sang Pháp Tại Pháp, ông gặp và giao nghề ảnh cho anh thanh niên yêu nước Nguyễn Ái Quốc để kiếm tiền hoạt động cách mạng

Năm 1924, ông Khánh Ký trở về nước và mở hiệu ảnh Khánh Ký tại Hải Phòng Điều khác biệt nhất của Khánh Ký đối với những người làm ảnh trước và sau là việc truyền nghề ảnh tại quê nhà Ngày nay, vẫn còn đình thờ

ông tổ Khánh Ký tại thôn Lai Xá Có thể nói, nếu những người làm công việc

nhiếp ảnh coi cụ Đặng Huy Trứ là tổ nghề, thì cụ Nguyễn Đình Khánh chính

là người có công đạo tạo ra những người làm nhiếp ảnh thế hệ sau này

Thời kỳ Cách mạng tháng Tám, đặc biệt là giai đoạn Đảng cộng sản Đông Dương hoạt động công khai hợp pháp đòi dân chủ những năm 1936-

1939, nhiếp ảnh báo chí có nhiều điều kiện xuất hiện trên báo ngày và báo tuần như báo Phong Hóa, Trung Bắc chủ nhật, Ngày nay, Phụ nữ Thời Đàm… Nhiều báo sử dụng ảnh có giá trị thời sự kèm theo bài viết như báo Dân chúng, cơ quan Trung ương của Đảng Cộng sản Đông Dương, đăng tải những hình ảnh dân chúng không có nhà ở, các Đảng viên và nhân sĩ trí thức

tiến bộ tham gia tranh cử Hội đồng quản hạt Nam Kỳ, những ảnh các chiến sỹ yêu nước bị chặt đầu, anh em thợ thuyền lao động khổ cực…

Ngoài ra, nhiều bức ảnh báo chí tiêu biểu của thời kỳ này đã trở thành những tư liệu quý của dân tộc và thế giới về cuộc chiến chính nghĩa của nhân dân Việt Nam như hình ảnh thành lập đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân ngày 22/12/1944, các cuộc mít tinh, biểu tình của quần chúng nhân dân đòi chính quyền ở mọi nơi trên đất nước, diễn biến cuộc Tổng khởi nghĩa Cách mạng tháng Tám… Các phóng viên ảnh tiêu biểu của thời kỳ này là Võ

An Ninh, Vũ Năng An, Hồng Nghi, Nguyễn Tiến Lợi, Phạm Ngọc Chất, Phạm Văn Mùi, Nguyễn Văn Khải

Trong cuộc kháng chiến chống Pháp xâm lược, nhiếp ảnh trở thành một

vũ khí chiến đấu hữu ích của cách mạng Nhiều bức ảnh từ chiến trường vẫn vượt Trường Sơn ra miền Bắc, thông báo tình hình chiến sự với quân và dân

ta, đồng thời cổ vũ tinh thần sản xuất tại hậu phương

Từ năm 1950, nhiếp ảnh đã vượt biên giới ra công luận quốc tế, tạo nên tiếng nói phản chiến mạnh mẽ Chính vì thế, nhân dân thế giới đã quan tâm nhiều hơn đến cuộc chiến tại Việt Nam Nhiều nhà nhiếp ảnh quốc tế đã đến Việt Nam, giúp cho thế giới hiểu biết thêm về cuộc chiến tranh phi nghĩa mà Pháp tiến hành tại Việt Nam như Roman Cacmen, Robert Capa Những bức

ảnh tiêu biểu thời kỳ này là hình ảnh Hà Nội mùa đông 1946: chiến sĩ với

bom ba càng (Nguyễn Bá Khoản), Chiến sĩ quyết tử ở phố Hàng Đậu (Tư

liệu), Học trên lưng trâu (Trần Phượng), Bác Hồ trên đài quan sát, chiến dịch

biên giới năm 1950 (Vũ Năng An)… Để ghi nhận sự phát triển vượt bậc của

nhiếp ảnh Việt Nam, ngày 15/3/1953 Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 147,

thành lập doanh nghiệp quốc gia chiếu bóng và chụp ảnh Việt Nam

Trong kháng chiến chống Mỹ, nhiếp ảnh báo chí tiếp tục bám sát, phản ánh chân thực cuộc chiến tranh giành độc lập của dân tộc Năm 1958, Sở Nhiếp ảnh Trung ương đổi tên thành Phân xã Nhiếp ảnh trong Việt Nam Thông tấn xã Vào năm 1965, Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam được

thành lập Từ đó, tạo cơ sở cho nhiếp ảnh có nhiều bước tiến quan trọng

Những tác phẩm tiêu biểu của thời kỳ này là: O du kích nhỏ của Phan Thoan,

Từ thần sấm xuống xe trâu của Văn Bảo, Bộ đội ta tiến vào Dinh độc lập của

Trần Mai Hưởng, Bắt giặc lái Mỹ của phóng viên của Văn Bảo, Bộ đội ta

phất cờ trên hầm tướng Đờ cát tại Điện Biên Phủ của tác giả Triệu Đại, Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước của Minh Trường… Nhiều phóng viên ảnh tiêu

biểu trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ là: Vũ Năng An, Nguyễn Ðăng Bẩy, Lê Ðình Chữ, Triệu Ðại, Ðinh Ðăng Ðịnh, Nguyễn Giao, Ðỗ Huân, Nguyễn Bá Khoản…

Cũng trong thời gian này, nhiều tác phẩm ảnh đã được xuất bản [51]: + Sách ảnh "Nghệ Thuật Nhiếp Ảnh Việt Nam" gồm 63 ảnh của nhiều tác giả, 1962

+"Bước Ðầu Chụp Ảnh" của Nguyễn Ðức Chính và Nguyễn Văn Khiêm, 1967

+ Sách “Ảnh Nghệ Thuật Việt Nam" gồm 92 ảnh của 51 tác giả, 1971 + "Báo Ảnh Việt Nam" được xuất bản số đầu tiên năm 1958, bằng 5 ngôn ngữ, để tuyên truyền quốc ngoại và vẫn còn được tiếp tục

+ Năm 1962, Thông tấn xã Việt Nam xuất bản nội san "Nhiếp Ảnh Tân Văn” + Năm 1967, Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam xuất bản tạp chí "Nghệ thuật Nhiếp ảnh”

Khi đất nước thống nhất, Đảng, Nhà nước và nhân dân ta chung vai tiến hành xây dựng đất nước, từng bước hoàn thành kế hoạch đưa đất nước ta phát triển theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa Nhiếp ảnh báo chí lại tiếp tục

là chiếc cầu nối giới thiệu với công chúng trong và ngoài nước những thành tựu kinh tế, văn hóa, xã hội, giáo dục, ngoại giao…của Việt Nam Những tạp chí nhiếp ảnh chuyên ngành gồm có: Tạp chí Nhiếp ảnh của Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam; Tạp chí Ánh sáng đẹp của Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Thành phố Hồ Chí Minh; Tạp chí Thế giới ảnh của VCCI v.v

Có thể hình dung về sự ra đời và phát triển của ảnh báo chí ở Việt Nam qua các mốc lớn sau đây:

1.1.2 Một số thuật ngữ về nhiếp ảnh báo chí

Ảnh báo chí là một loại hình độc lập, có sức ảnh hưởng lớn đến sự phát triển chung của báo chí hiện đại Tuy nhiên, khi tiến hành nghiên cứu đề tài này, chúng tôi nhận thấy có nhiều cách hiểu chưa chuẩn xác, thậm chí nhầm lẫn về ảnh báo chí và các loại hình nhiếp ảnh khác được đăng tải trên báo chí

Vì vậy, trong phần nội dung này, chúng tôi xin làm rõ một số khái niệm, thuật

ngữ về ảnh báo chí, ảnh sáng tác, ảnh đồ họa, ảnh tài liệu

1.1.2.1 Ảnh báo chí

Khai sinh từ năm 1842, trải qua 170 năm ảnh báo chí không ngừng hoàn thiện và phát triển Tuy nhiên, trong giới lý luận và thực tiễn ảnh báo chí của Việt Nam hiện nay vẫn tồn tại nhiều khái niệm thiếu nhất quán về loại hình báo chí này

Năm 1999, Trong Hội thảo của Câu lạc bộ Ảnh báo chí, Hội Nhà báo Việt Nam tổ chức có nêu ra khái niệm về ảnh báo chí như sau: “Ảnh báo chí

là một loại hình báo chí có chức năng phản ánh, cung cấp thông tin mới, sự việc mới một cách độc lập, có vai trò trong việc ca ngợi con người mới với những hành động đẹp, điển hình, có khả năng phê phán những thiếu sót, phát

hiện và phân tích những hiện tượng tiêu cực” [20]

Năm 2002, trong cuốn Cơ sở lý luận ảnh báo chí, tác giả Nguyễn Tiến

Mão cũng nêu khái niệm về ảnh báo chí: “Ảnh báo chí là một trong những hình thức thông tin của báo chí, thông qua việc phản ánh các hoạt động thực

tiễn của đời sống xã hội, bằng những hình ảnh cụ thể, chân thực và sinh động, nhằm mang lại cho người xem một lượng thông tin, một giá trị tư tưởng và

thẩm mỹ nhất định” [26, tr.38]

Năm 2007, trên website của Hội nghệ sĩ nhiếp ảnh Việt Nam đăng tải khái niệm ảnh báo chí như sau: “Ảnh báo chí là một loại ảnh mang tính

thời sự cao, có nội dung tư tưởng rõ ràng” [44]

Tựu trung lại, ảnh báo chí trước tiên phải đảm bảo tính chính trị, tính chân thực và xác thực, tính thời sự, thời điểm, tính đại chúng và giá trị tài liệu của ảnh; thứ hai, ảnh báo chí phải được xã hội hóa - tức được sử dụng trên các phương tiện thông tin đại chúng

Trên cơ sở của những ý kiến, quan niệm kể trên, chúng tôi cho rằng có thể hiểu về ảnh báo chí theo nghĩa mở rộng như sau:

Ảnh báo chí là một hình thức thông tin của báo chí, nhằm đưa tới cho công chúng một sự kiện, sự việc, con người có thật hay một lát cắt điển hình,

có sức thuyết phục nhất của hiện thực được thể hiện qua hình ảnh Ảnh báo chí là sự kết hợp của hai yếu tố, ảnh và lời, trong đó yếu tố ảnh là nhân tố chủ đạo chuyển tải thông tin

Ngoài ra, ngành nhiếp ảnh còn tồn tại các loại hình nhiếp ảnh như:

- Ảnh sáng tác là loại hình nhiếp ảnh có hình thức và nội dung giàu giá

trị thẩm mỹ, mang nội dung tư tưởng, ý nghĩa xã hội rộng lớn Ảnh sáng tác không thể thiếu hình tượng nghệ thuật

- Ảnh đồ họa là hình thức tuyên truyền về các vấn đề chính trị, kinh tế,

văn hóa, xã hội cụ thể, nhằm thông tin, thuyết phục hay tác động đến đối tượng tiếp nhận thông tin Ảnh đồ họa mang đậm cá tính sáng tạo của người thực hiện

- Ảnh tư liệu là loại hình nhiếp ảnh thuộc dạng lưu trữ, dùng nhiều

trong công tác tham khảo hoặc nghiên cứu

Theo quan niệm của nhiều nước có nền nhiếp ảnh phát triển thì nghệ thuật nhiếp ảnh là tên gọi chung cho một ngành nghệ thuật Các loại hình

nhiếp ảnh gồm có: Ảnh báo chí, Ảnh sáng tác, Ảnh đồ họa, Ảnh tài liệu… Trong đó, các loại hình nhiếp ảnh bình đẳng với nhau Khái niệm ảnh nghệ

thuật được hiểu là danh hiệu dành cho các tác phẩm ảnh hội tụ đầy đủ

các giá trị hình thức và nội dung, tạo ra được cảm xúc thẩm mỹ đối với công chúng Vì thế, bất cứ bức ảnh nào tiêu biểu cho giá trị thẩm mỹ và nhân văn đều có thể vượt qua giới hạn loại hình, trở thành ảnh nghệ thuật

1.1.2.2 Phân biệt ảnh báo chí và các loại hình nhiếp ảnh khác:

Có thể thấy sự khác biệt của các loại hình nhiếp ảnh kể trên qua việc so sánh trên một số phương diện sau đây:

- Về đối tượng phản ánh:

+ Ảnh báo chí: Những sự kiện mới, nóng hổi, nhiều người quan tâm

cần thông báo rộng rãi đến công chúng

+ Ảnh sáng tác: Đối tượng đảm bảo yếu tố chân, thiện, mỹ

+ Ảnh đồ họa: Đối tượng là các sự kiện nóng, thu hút sự quan tâm của

xã hội (đối với thể loại ảnh cổ động, sách ảnh) hoặc đem lại mục đích kinh tế (đối với ảnh quảng cáo) thuộc nhiều lĩnh vực như chính trị, kinh tế, văn hóa,

xã hội…

+ Ảnh tài liệu: Đối tượng thuộc mọi lĩnh vực trong đời sống Thông tin

đảm bảo yếu tố lịch sử, tư liệu, khoa học

- Về thành phần:

+ Ảnh báo chí: Hình thức, nội dung, chú thích ảnh chân thực, rõ nghĩa;

Hình tượng tác phẩm trực diện, rõ ràng, dễ hiểu; Chú thích ảnh trả lời các câu hỏi 5W+1H; Có các thể loại: ảnh tin, ảnh tường thuật, ảnh bình luận, ảnh nhóm, sêri ảnh, câu chuyện bằng ảnh, ảnh chân dung con người, ảnh phóng

sự, ảnh ký sự

+ Ảnh sáng tác: Hình thức giàu tính thẩm mỹ; Nội dung mang tính

khái quát cao; Hình tượng ấn tượng, tạo liên tưởng; Có tên ảnh hoặc không

có Ảnh sáng tác truyền thống có các thể loại: ảnh chân dung, ảnh sinh hoạt, ảnh tĩnh vật, ảnh phong cảnh

+ Ảnh đồ họa: Hình thức mang tính thẩm mỹ cao; Nội dung mang tính

cụ thể cao; Hình tượng nghệ thuật ấn tượng, tạo liên tưởng Ảnh đồ họa có

các thể loại: ảnh quảng cáo, ảnh áp phích, cổ động, sách ảnh

+ Ảnh tài liệu: Hình thức, nội dung, chân thật, chính xác; Chú thích

ảnh bắt buộc phải ghi rõ địa điểm, thời gian cụ thể; Có các thể loại: ảnh tư liệu, ảnh tài liệu, ảnh khoa học…

- Về phương thức thực hiện:

+ Ảnh báo chí: Tôn trọng sự thực của hiện thực (hình thức và nội dung

không sắp xếp, không sử dụng các kỹ xảo phụ trợ); Phát hành nhanh, kịp thời; Giây phút bấm máy mang tính cao trào của sự kiện; Ảnh mang tính khách quan; Sản phẩm ảnh là kết quả làm việc của tập thể tòa soạn

+ Ảnh sáng tác: Có thể sắp xếp, dàn dựng đối tượng chụp; Được sử

dụng kỹ xảo; Không câu nệ thời gian phát hành; Giây phút bấm máy đầy sức biểu hiện; Bộc lộ ý đồ chủ quan của tác giả; Sản phẩm ảnh là thành quả sáng tạo của cá nhân

+ Ảnh đồ họa: Hình ảnh được dàn dựng, sử dụng kỹ xảo phù hợp với ý

đồ sáng tạo của tác giả, hoặc đối tượng được thể hiện; Thời gian phát hành phụ thuộc vào đơn đặt hàng hoặc thời điểm phù hợp của kế hoạch truyền thông; Ý đồ tác phẩm khởi sinh từ định hướng, mong muốn của một nhóm người hoặc một tổ chức; Sản phẩm ảnh có thể có sự đóng góp trí tuệ, sức lực của cá nhân hoặc một nhóm người

+ Ảnh tài liệu: Không can thiệp vào đối tượng chụp; Ảnh mang tính

khách quan; Sản phẩm ảnh thông thường là kết quả làm việc của cá nhân

- Về mục đích:

+ Ảnh báo chí: Đăng tải trên báo chí nhằm thông tin cho công chúng về

những sự kiện có ý nghĩa chính trị, văn hóa, xã hội nhằm hướng dẫn dư luận,

tuyên truyền, cổ động quần chúng

+ Ảnh sáng tác: Làm giàu các giá trị thẩm mỹ, văn hóa, tinh thần, đồng

thời cung cấp thêm thông tin cho độc giả

+ Ảnh đồ họa: Tuyên truyền về các hoạt động chính trị, kinh tế, xã hội

hoặc truyền bá các giá trị văn hóa, tinh thần đặc sắc đến với cộng đồng; Đối với ảnh quảng cáo, mục đích kinh tế được đặt lên hàng đầu

+ Ảnh tài liệu: Phục vụ đối chiếu thông tin tài liệu trong những hoàn

cảnh cụ thể, xác định

1.1.2.3 Mối quan hệ của các loại hình nhiếp ảnh

Các loại hình nhiếp ảnh (như ảnh báo chí, ảnh nghệ thuật, ảnh đồ họa, ảnh tài liệu…) có mối quan hệ gốc rễ, đan cài, khăng khít với nhau Việc nghiên cứu mối quan hệ của các loại hình nhiếp ảnh là hợp quy luật, một mặt cung cấp bản chất loại hình, làm cơ sở sáng tạo nên các thể loại, tác phẩm mới, mặt khác hạn chế tình trạng lai căng, nhầm lẫn dẫn đến sử dụng sai mục đích

Các loại hình nhiếp ảnh có mối quan hệ bản chất, gốc lõi với nhau Đối tượng vĩnh cửu của nhiếp ảnh luôn là hiện thực sôi động Sản phẩm của nhiếp ảnh là các hình ảnh của cái hiện hữu Nhà nhiếp ảnh biến cái máy ảnh - một vật vô tri vô giác trở nên có thần, mang linh hồn của người chụp để ghi nhận cuộc sống muôn màu, nhiều chiều, đầy xúc cảm Họ đã miêu tả thế giới xung quanh không chỉ giống hình hài mà còn có khả năng biểu đạt thế giới nội tâm con người Nó không chỉ là một bằng chứng của đời sống mà là một biểu tượng đẹp; là hình ảnh chứa đựng một nội dung tư tưởng sâu sắc và một hình thức thể hiện độc đáo; có khả năng mang lại cho người xem những tình cảm mới mẻ, tốt đẹp và những tư tưởng rộng lớn về cuộc sống, con người, xã hội

Các loại hình nhiếp ảnh có thể bổ sung, hỗ trợ cho nhau, tạo nên mối quan hệ tương hỗ Trong lịch sử, giới nhiếp ảnh Việt Nam từng đề xuất: tăng cường tính thời sự, thời đại cho ảnh sáng tác, và tăng cường tính thẩm mỹ cho

ảnh báo chí Trong xã hội đã xuất hiện thể loại ảnh chân dung mới, sinh hoạt

mới, phong cảnh mới Một số học giả gọi đó là ảnh chân dung báo chí, ảnh sinh hoạt báo chí, ảnh phong cảnh báo chí Các nhà báo làm nhiếp ảnh cũng

chú trọng cách tạo hình ấn tượng, hình thức bổ sung cho nội dung, khiến nhiếp ảnh trở thành một công cụ cạnh tranh độc giả hữu hiệu của nhiều tờ báo

Thực tế cũng cho thấy: những bức ảnh nghệ thuật thiếu thông tin thì chỉ

là một thứ trò chơi không đắt giá Ngược lại, một tấm ảnh báo chí thiếu tính nghệ thuật thì chỉ là một sản phẩm minh họa, ít rung động lòng người Mặt khác, bản thân mỗi loại hình nhiếp ảnh đều có nhiều điểm độc đáo, khi áp dụng thế mạnh của loại hình này vào loại hình khác, tạo nên một sản phẩm mới giàu tính nghệ thuật, nhân văn sâu sắc

Nhà nhiếp ảnh, với tư cách là người tạo nên tư tưởng, quan điểm, tính chất tác phẩm ảnh, trên thực tế nhiều khi đảm trách nhiều vai trò Họ

có thể là phóng viên, đồng thời là người nghệ sĩ nhiếp ảnh, nhà nhiếp ảnh

đồ họa… Do đó, khi yếu tố nghề nghiệp thẩm thấu vào nhà nhiếp ảnh, đến lượt anh ta với vai trò là người sáng tạo, phát khởi thăng hoa trong tác phẩm ảnh làm mãn nhãn người thưởng thức

Nghệ thuật nhiếp ảnh được sáng tạo bởi quan hệ hình thức và nội dung Xét về phương diện hình thức, thì giá trị thẩm mỹ được thể hiện ở các yếu tố tạo hình chung như bố cục, ánh sáng, đường nét, nhịp điệu… Xét về phương diện nội dung thì cái đẹp của ảnh biểu hiện ở hiện thực cuộc sống, ghi dấu tư tưởng, tình cảm của tác giả thể hiện vào trong tác phẩm Sự liên hệ chặt chẽ giữa hình thức và nội dung tác phẩm ảnh phản ánh mối quan hệ bền chặt, không tách dời của các loại hình nhiếp ảnh Nói cách khác, một tác phẩm ảnh đạt đến đỉnh cao về hình thức và nội dung thì tự thân nó vượt qua ranh giới loại hình để trở thành một hình tượng đẹp mang giá trị sử dụng rộng rãi trong

ngành nhiếp ảnh Thực tế đã chứng minh: 100% ảnh trong bảo tàng nghệ

thuật và 90% ảnh đoạt giải thưởng lớn về nghệ thuật trong và ngoài nước trước năm 1975 đều có nguồn gốc là ảnh báo chí

Nhìn tổng thể, các loại hình nhiếp ảnh ngày càng có xu hướng đan cài, xâm nhập vào nhau Đó cũng là quy luật chung của nhiều ngành nghệ thuật khác

Để làm rõ về mối quan hệ của các loại hình nhiếp ảnh, chúng tôi xin miêu tả bằng sơ đồ sau đây:

Ảnh có loại hình rõ rang

Ảnh có sự giao thoa loại hình

Hệ quả tích cực của sự giao thoa các loại hình nhiếp ảnh là cung cấp thêm những thể loại ảnh mới, những sản phẩm ảnh có hình thức đẹp, lạ, sáng tạo, giàu thông tin cho công chúng

Bên cạnh đó, hiện tượng giao thoa loại hình cũng sinh ra những hệ lụy

Đó là vấn đề lai căng không đúng phương pháp, vi phạm nguyên tắc và phương pháp tác nghiệp và sử dụng ảnh Từ đó dẫn đến tình trạng mất tác dụng đặc trưng loại hình, sai phạm đạo đức nghề nghiệp

1.1.2.4 Thuật ngữ thể loại ảnh báo chí

Trong cuốn “Cơ sở lý luận nhiếp ảnh báo chí”, tác giả Nguyễn Tiến

Mão nhận xét: “Hiện nay, ở Việt Nam đang tồn tại nhiều thuật ngữ, những

khái niệm nhiếp ảnh thiếu nhất quán Khái niệm về thể loại ảnh càng ít nhất

quán hơn”[26] Hiện nay, có khá nhiều quan điểm về thể loại ảnh báo chí

được đưa ra, tuy nhiên vẫn chưa đi đến thống nhất Xét về trình tự thời gian, chúng tôi có thể nêu ra một số quan niệm tiêu biểu như sau:

Năm 2001, nhà báo Nguyễn Thành trong Đề cương giảng dạy ảnh báo

chí của Trường Đại học Sân khấu Điện ảnh Hà Nội có đề xuất cách phân chia

ảnh báo chí thành 10 thể loại: ảnh tin, ảnh tường thuật, ảnh bình luận, ảnh

nhóm, sê-ri ảnh, ảnh chân dung con người, câu chuyện bằng ảnh, ảnh ký sự, ảnh phóng sự [30]

Năm 2001, nhà Lý luận phê bình nhiếp ảnh Nguyễn Đức Chính trong

cuốn Ảnh báo chí cho rằng ảnh báo chí có các thể loại sau: Ảnh tin, ảnh thể

thao, ảnh tài liệu, ảnh bình luận, ảnh cổ động, ảnh tài liệu, ảnh tư liệu, ảnh tường thuật, ảnh truyện, ảnh ký sự, phóng sự ảnh [3]

Năm 2004, tác giả Brian Horton trong cuốn Ảnh báo chí (dịch giả: Trần Đức Tài) đã nêu ra ý kiến chia ảnh báo chí Việt Nam thành 2 hình thức: tin

ảnh và phóng sự ảnh Trong đó, phóng sự ảnh được báo chí thế giới chia làm

4 thể loại: photo story (câu chuyện bằng ảnh), photo porfolio (ảnh bộ), photo

feature (ảnh chuyên mục), photo essay (ký sự ảnh) [21]

Năm 2007, tại website của Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam nêu ra

cách chia thành 6 thể loại: ảnh tin, ảnh bình luận, ảnh tường thuật, ảnh tài

liệu, ảnh ký sự, ảnh phóng sự [44]

Năm 2010, nhà báo Chu Chí Thành trong Đề cương giảng dạy ảnh báo

chí của trường Đại học Sân khấu Điện ảnh Hà Nội cho rằng ảnh báo chí có

các thể loại sau: ảnh tin, ảnh tường thuật, ảnh bình luận, ảnh tài liệu, ảnh

chân dung con người, ảnh phóng sự [30]

Trên cơ sở xem xét các yếu tố như: đối tượng và nhiệm vụ phản ánh, phương pháp phản ánh, ý đồ thực hiện của tác giả và trao đổi với các giảng viên quốc tế và trong nước, các nhà báo ảnh, nhà lý luận phê bình nhiếp ảnh giàu kinh nghiệm, chúng tôi cho rằng hệ thống của các thể loại ảnh báo chí gồm những thể loại sau:

Ảnh tin là thể loại cơ bản của báo chí Đối tượng phản ánh là các sự

kiện nóng hổi của đời sống xã hội, cần thông báo nhanh, rộng rãi cho công chúng Hình thức thể hiện gồm hai phần, ảnh và lời, trong đó ảnh chiếm vai trò trung tâm Thông thường, ảnh tin là tấm ảnh diễn tả sắc nét nhất, chốt nhất của sự kiện

Ảnh bình luận là loại ảnh nghị luận của báo chí, đưa đến cho người

xem cái nhìn chính kiến về các vấn đề thời sự của xã hội Đối tượng của ảnh bình luận là các sự kiện tiêu biểu, mang sức căng tâm lý hoặc nhiều khi là các

đề tài văn hóa mang tính đối chiếu, so sánh lịch sử theo chiều quá khứ - hiện tại Ảnh bình luận có hai cách diễn giải: ảnh một tấm, mang đậm giá trị tài liệu có tính thuyết phục cao; ảnh sóng đôi, mang nặng tính đối lập, tính thời điểm nhằm tự thân khẳng định giá trị chân lý của hiện thực

Ảnh tường thuật nhằm phản ánh tường tận, chi tiết theo trình tự thời

gian những sự kiện quan trọng, nổi bật trong đời sống xã hội được công chúng đón đợi Ảnh tường thuật thường có kết cấu từ 3 ảnh trở lên, ảnh và bài viết có mối quan hệ hữu cơ, phục vụ một chủ đề thống nhất

Ảnh chân dung con người thường dùng trong các trường hợp thời sự

cụ thể, trong đó con người chính là trung tâm của tác phẩm Con người đó phải đảm bảo các yếu tố điển hình, xác thực, đáp ứng nhu cầu tuyên truyền thời sự Phương pháp thể hiện chủ yếu là đặc tả chi tiết, từ đó khái quát nên số phận của nhân vật cần phản ánh

Ảnh nhóm tập hợp từ 3 bức ảnh trở lên, có thể chụp nhiều địa điểm

hoặc một địa điểm, cùng phục vụ một chủ đề nhất định Đối tượng phản ánh phong phú, đa dạng Mô thức thể hiện không câu nệ, tùy theo lôgic và cảm nhận của tác giả Đây cũng là thể loại được các phóng viên ảnh Việt Nam thường xuyên sử dụng

Sery ảnh tập hợp từ 3 ảnh trở lên Đối tượng phản ánh là các sự kiện

nóng hổi, được công chúng trông đợi Mô thức thể hiện sáng tạo, trong đó các

động thái của các nhân vật trong tập hợp ảnh mang nhiều nét tương tự nhau tạo thành một sery tương đồng về hình thức lẫn nội dung

Câu chuyện bằng ảnh là tập hợp từ 3 ảnh trở lên, nhằm kể lại một câu

chuyện có thật trong cuộc sống Mô thức thể hiện linh hoạt, thường xuất hiện

3 phần: mở nút, cao trào, thắt nút

Ảnh phóng sự tập hợp từ 3 ảnh trở lên Những tập hợp ảnh này thể

hiện một chủ đề, mỗi ảnh có nhiệm vụ chi tiết hóa các khía cạnh khác nhau của vấn đề, để đem đến cho người xem một thông tin lớn hơn Phóng sự ảnh sinh ra từ các sự kiện sâu sắc, nổi bật, mang tính điển hình cao mà xã hội đang quan tâm Phóng viên phải xác định được đâu là nguyên nhân vấn đề, bản chất sự kiện, diện mạo và chiều sâu, tiến trình phát triển của sự kiện Trong ảnh phóng sự luôn xuất hiện “cái tôi” tác giả đánh giá, và đối chất với hiện thực của sự kiện Ảnh phóng sự hiện đại nhất thiết phải được thuyết minh

Ảnh ký sự là tập hợp ảnh từ 3 ảnh trở lên, trong đó sự kiện được khái

quát hóa, điển hình hóa và biến nó thành hình tượng nghệ thuật Trong ký sự ảnh, sự kiện không nắm vai trò chính yếu mà chủ yếu là hình tượng Hình tượng được xây dựng tùy vào mức độ phản ánh mà có ý nghĩa nhất định hay mang ý nghĩa cả thời kỳ hoặc vĩnh cửu Tác giả là người quan sát hiện thực,

và chia sẻ với công chúng cái nhìn của mình bằng lối ghi thực gần gũi, dung dị

Thực tiễn báo chí cho thấy, việc phân chia các thể loại ảnh là rất cần thiết cho quá trình sáng tạo tác phẩm; tuy nhiên trên báo chí thế giới và Việt Nam hiện nay, ranh giới giữa các thể loại có xu hướng xích gần nhau, thậm chí đan xen lẫn nhau, khó phân định rõ ràng Trên nhiều tờ báo mạng của Việt Nam, các thể loại ảnh báo chí đều được xếp vào mục Phóng sự ảnh, Thế giới ảnh, Ảnh, Hình ảnh Với báo chí thế giới, các thể loại báo chí thường được gộp chung vào một mục là Photo & Multimedia (Ảnh và truyền thông đa phương tiện), trong đó chỉ phân chia ảnh theo dạng trình bày chưa không phân chia theo nội dung

Ngày nay, công nghệ kỹ thuật tạo đà cho sự phát triển vượt bậc của các phương tiện truyền thông, việc cạnh tranh công chúng trở nên khốc liệt Do

đó, việc đưa thông tin nhanh, đơn giản về hình thức và chính xác về nội dung đến độc giả được đưa lên hàng đầu Bởi lẽ khi tiếp nhận, công chúng vốn chỉ quan tâm đến lượng thông tin, chứ không chú trọng đến việc thông tin ấy sáng tạo ra sao

Nhìn rộng ra ở nhiều nước trên thế giới, nhất là các quốc gia có nền ảnh báo chí phát triển như Đức, Mỹ… người ta không chú trọng nhiều đến thể loại

mà chỉ hướng dẫn phóng viên thực hành ảnh báo chí như thế nào đem lại hiệu quả thông tin cao nhất Mặt khác, khi ứng dụng trên các loại hình báo chí khác nhau, các thể loại của ảnh báo chí cũng biến đổi để phù hợp với đặc trưng loại hình báo chí

1.2 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ LOẠI HÌNH

BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ

1.2.1 Sự ra đời và phát triển của báo mạng điện tử

Báo mạng điện tử được sinh ra từ cái nôi của hệ thống internet toàn cầu Trong lịch sử báo chí, năm 1969 được coi là dấu mốc quan trọng đánh dấu sự ra đời của Internet nhờ sự thành công của Dự án nghiên cứu cao cấp (ARPA) thuộc bộ Quốc phòng Mỹ Năm 1991, Cern Tim Berners Lee cùng với cộng sự của ông là Robert Caililau đã đưa ra dự án thiết kế hệ thống thông tin toàn cầu World Wide Web Ngày 12/12/1991 hai ông đã có cuộc thử nghiệm thành công đầu tiên tại Trung tâm gia tốc tuyến tính Stanford Máy chủ web nằm ngoài châu Âu đầu tiên đã đi vào hoạt động Đây là bước ngoặt quan trọng trong lịch sử hình thành và phát triển của Internet, tạo ra một môi trường thông tin đa chiều, chủ động cho công chúng

Sự ra đời của Internet đã tạo tiền đề cho sự ra đời và phát triển của báo mạng điện tử Tờ báo điện tử đầu tiên ghi danh vào lịch sử báo mạng thế giới

là tờ Chicago Tribune (tháng 5/1992) Năm 1994, phiên bản online của tạp

chí Hotwired chạy những banner quảng cáo đầu tiên và tiếp đó là hàng loạt

báo khác tại Mỹ ồ ạt mở website “Cơn sốt vàng” của thời thông tin trực

tuyến bắt đầu Một khảo sát về độc giả Internet của hãng dịch vụ thống kê truy cập Nielsen/NetRatings công bố mới đây cho thấy 1/5 số người lướt web thích đọc báo mạng hơn các phiên bản phi trực tuyến Có lẽ đó cũng chính là một động lực khiến các tờ báo giấy - vừa là để cạnh tranh vừa là không thể cưỡng lại xu thế điện tử hóa - cũng đã phải lập tức triển khai phiên bản điện

tử, trong đó phần lớn phát hành lại các bài báo từ bản giấy và có cập nhật thêm thông tin riêng

Tại Việt Nam, Varenet (Viet Nam Academic Research Education network) được thành lập vào đầu năm 1993 tạo tiền đề cho sự hình thành mạng lưới Internet ở Việt Nam Sau Varenet, mạng máy tính diện rộng thư hai hình thành ở Việt Nam là mạng Vinanet (Vietnam Network) Mạng này tuy không kết nối Internet nhưng lại là mạng duy nhất cung cấp thông tin thương mại vào thời điểm 1993-1997

Ngày 19/11/1997, Chính phủ Việt Nam quyết định chính thức kết nối Internet Từ đây, mở đầu cho cao trào của Internet Việt Nam Chỉ một tháng sau khi mạng Internet được kết nối, ngày 31/12/1997 tạp chí Quê hương (tạp chí của Ủy ban về người Việt Nam ở nước ngoài trực thuộc Bộ Ngoại giao Việt Nam) có địa chỉ http://quehuongonline.vn đã trở thành tờ báo mạng điện

tử đầu tiên của nước ta Từ đây, hệ thống truyền thông đại chúng của nước ta

đã có thêm một thành viên mới, một loại hình báo chí hiện đại và ưu việt

Kế thừa sự phát triển của báo mạng điện tử trên thế giới, năm 1997 tờ Quê hương điện tử - tờ báo trực tuyến đầu tiên của Việt Nam ra đời, mở ra một trang mới cho sự phát triển của báo chí Việt Nam Báo mạng điện tử là loại hình báo chí ưu tú, ngay từ khi mới ra đời, đã được giới chuyên môn dự đoán là đối thủ cạnh tranh đáng gờm nhất đối với các loại hình báo chí truyền thống

Các giai đoạn phát triển của báo mạng điện tử Việt Nam:

- Giai đoạn thứ nhất, từ năm 1997 – 2001: Là giai đoạn đánh dấu sự ra đời của báo mạng điện tử ở Việt Nam Các tờ báo còn đơn giản cả về nội dung và hình thức, thậm chí là những bản sao của các phiên bản báo in

- Giai đoạn thứ hai, từ 2001 – 2005: Hàng loạt các trang thông tin điện

tử gia nhập vào hệ thống thông tin điện tử mà tiêu biểu là Thanhnien online, Tuoitre Online, Vietnamnet, Vnexpress, DanTri…Ở thời kì này, các tờ báo đã dần khẳng định được vị trí của mình trong làng báo, xây dựng được thương hiệu, phong cách riêng

- Giai đoạn 2005 đến nay : Đây là giai đoạn đánh dấu sự trưởng thành

cả về chất lượng và số lượng của báo mạng điện tử Việt Nam Các trang thông tin điện tử đã thoát khỏi cái bóng của tờ báo mẹ, các tờ báo độc lập cũng từng bước khẳng định được vị thế của mình trong lòng độc giả Ngoài các hình thức thông tin chính thống, mạng điện tử còn xuất hiện các dạng blog, các địa chỉ web của các cá nhân, cơ quan, các diễn đàn… tạo nên cái gọi

là “báo chí công dân” Đời sống báo chí, nhất là báo chí trên mạng càng ngày càng phong phú, sự cạnh tranh thông tin vì thế mà càng mạnh mẽ hơn

Hiện nay, nước ta đang có hơn 30 tờ báo mạng điện tử độc lập, trong

đó theo đánh giá của Alexan.com thì các tờ báo VnExpress, Dantri, Vietnamnet là các tờ báo có lượng công chúng truy cập lớn nhất tại Việt Nam

1.2.2 Một số thuật ngữ

Thuật ngữ báo mạng điện tử xuất hiện đầu tiên vào thời điểm Học viện

Báo chí và Tuyên truyền tổ chức tuyển sinh khóa đầu tiên vào chuyên ngành này Trước đây, riêng loại hình báo chí mới mẻ này có khá nhiều cách gọi

khác nhau như: báo điện tử, báo trực tuyến, báo chí Internet

Theo tác giả Nguyễn Thị Trường Giang trong cuốn Báo mạng điện tử -

những vấn đề cơ bản thì báo mạng điện tử có thể được hiểu như sau:

Báo mạng điện tử là một loại hình báo chí được xây dựng dưới hình thức của một trang web và phát hành trên mạng Internet [17]

Trên mạng internet, ngoài báo mạng điện tử còn có các hình thức như:

- Trang thông tin điện tử: là trang thông tin hoặc tập hợp trang thông

tin phục vụ cho việc cung cấp và trao đổi thông tin trên môi trường Internet

- Cổng thông tin điện tử là một điểm truy cập với giao diện web cho

phép người dùng khai thác một khối lượng lớn tài nguyên thông tin và dịch vụ một cách nhanh nhất, thân thiện nhất và hiệu quả nhất

- Web thông tin điện tử của cơ quan, tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp

cung cấp thông tin về tình hình hoạt động của chính đơn vị xin cấp phép đăng

ký

- Blog - Nhật ký cá nhân và các trang mạng xã hội là dịch vụ cung cấp

cho một cộng đồng rộng rãi người sử dụng khả năng tương tác, chia sẻ, lưu trữ và trao đổi thông tin với nhau trên môi trường internet

Trong luận văn này, chúng tôi chỉ tập trung nghiên cứu về đặc điểm loại hình báo mạng điện tử Từ đó, tìm hiểu cách thức ứng dụng ảnh báo chí trên báo mạng điện tử nhằm phát huy hiệu quả nhất thế mạnh và hạn chế tối thiểu thiếu sót của hai loại hình báo chí kể trên

1.2.3 Những đặc điểm của báo mạng chi phối ảnh báo chí

Ảnh báo chí là một hình thức thông tin rất thích hợp và phát huy mạnh

mẽ hiệu quả thông tin trên báo mạng điện tử Với những ưu thế của mạng internet, ảnh báo chí đã giúp cho loại hình báo mạng điện tử nâng cao sức mạnh cạnh tranh với các loại hình báo chí khác

Chúng ta biết rằng loại hình báo mạng điện tử ra đời đã hội tụ đầy đủ những phẩm chất tốt đẹp nhất của các loại hình báo chí trước đó Nhiếp ảnh báo chí - một loại hình báo chí truyền thống, khi góp mặt trong môi trường năng động của báo mạng điện tử đã thích nghi và tìm được tiếng nói chung

Sự biến đổi của ảnh báo chí trên báo mạng điện tử được thể hiện qua những biểu hiện cơ bản sau đây:

Thứ nhất, do đặc tính đa phương tiện của báo mạng điện tử nên nhiếp

ảnh trở thành một trong những chất liệu biểu hiện cơ bản của loại hình này

Ảnh báo chí hiện đại khi ứng dụng trên môi trường báo mạng điện tử

được thể hiện ở hai dạng thức: ảnh tĩnh và ảnh động

- Ảnh tĩnh (Still Image): là hình thức phát ảnh truyền thống và được sử

dụng phổ biến trên báo in và báo mạng điện tử Ảnh tĩnh kết cấu gồm 2 phần: phần ảnh và phần chữ viết Ảnh tĩnh thường được xuất bản dưới dạng đơn chiếc hoặc ảnh dạng nhóm nhằm minh chứng hoặc diễn tả một sự kiện cần thông tin cho công chúng

Do đặc điểm loại hình nên khâu trình bày và biên tập ảnh tĩnh, đặc biệt

ở dạng nhóm, báo in tổ chức tốt hơn báo mạng điện tử Ảnh tĩnh được sáng tạo, lưu giữ, và bảo quản gọn nhẹ, đơn giản hơn so với ảnh động

- Ảnh động (Animation): được xuất bản ở hai dạng cơ bản, tạm gọi là

“ảnh động toàn” và “ảnh động điểm” Ảnh động toàn là hình ảnh tĩnh riêng lẻ phát liên tục trong gia số nhỏ của giây, tạo cảm giác tất cả các đối tượng trong ảnh chuyển động như một thước phim trong điện ảnh; Ảnh động điểm là chi tiết ảnh động trên nền tĩnh, trong đó điểm nhấn trong ảnh được trình chiếu trong trạng thái động Điểm nhấn trong ảnh động được xây dựng theo các thủ pháp như ảnh tĩnh truyền thống, ví dụ nổi bật một yếu tố sống động nhất trong toàn cảnh, biểu cảm một động thái, nổi bật của nhân vật tiền cảnh, nhân vật được chiếu sáng…

Thông thường, ảnh động thường chỉ khoảng 10 hình tĩnh trên một giây nhằm hạn chế dung lượng Đó có thể là sản phẩm sáng tạo của cá nhân hoặc tập thể Ảnh động trên báo mạng điện tử thường làm nhiệm vụ thu hút, hấp dẫn và gây hưng phấn cho công chúng Tuy nhiên khâu sáng tạo và lưu giữ ảnh động tương đối kỳ công và tốn kém

Ngoài ra, các dạng truyền thông khác của báo mạng điện tử gồm: văn

bản, đồ họa, audio, video, tương tác… Các yếu tố này kết hợp nhuần nhuyễn

với nhau tạo nên môi trường thông tin đa diện cho người sử dụng

Thứ hai, tính tức thì và phi định kỳ của báo mạng điện tử cho phép ảnh

báo chí có thể xuất bản cập nhật, tức thời, thường xuyên và liên tục Nhờ vào

sự phát triển của công nghệ và đặc biệt là vai trò của mạng toàn cầu Internet, các nhà báo ảnh trực tuyến có thể dễ dàng xâm nhập sự kiện, nhanh chóng ghi hình và gửi về toà soạn thông qua mạng điện tử Với tốc độ đường truyền nhanh, thậm chí các nhà báo có thể đưa tin cùng lúc với sự kiện, ví dụ như khi tường thuật bằng ảnh một trận bóng đá, hay một cuộc họp quan trọng

Không chỉ tức thời, báo mạng điện tử còn cho phép phóng viên ảnh thường xuyên update thông tin Điều này khác với báo giấy hoặc các loại hình báo chí khác ở chỗ nhà báo có thể đăng tải thêm hoặc bớt ảnh bất cứ lúc nào

mà không phải chờ đến giờ lên khuôn hay sắp xếp chương trình như ở các loại hình báo chí khác Ảnh báo chí trên báo mạng đạt được tối đa ưu điểm như tốc độ load ảnh, tăng số lượng ảnh, đảm bảo tính thời sự và tạo ra sự thuận tiện cho độc giả Nhiều người tìm đến báo mạng điện tử để cập nhật thông tin cũng là vì lí do này

Thứ ba, tính tương tác trên báo mạng điện tử là một công cụ ưu việt

cho phép có sự giao lưu giữa độc giả với toà soạn, độc giả với nhà báo, độc

giả với độc giả, hay độc giả với nhân vật trong tác phẩm ảnh báo chí Ngay sau mỗi tác phẩm báo chí đăng trên trang báo mạng điện tử đều có mục phản hồi, tiện cho độc giả dễ dàng đóng góp ý kiến của mình

OhMyNews từng nêu ra khẩu hiệu: “Mỗi công dân là một nhà báo” Sự tương tác mỗi nhà báo với bạn đọc là sự hỗ trợ tuyệt vời khiến tờ báo có được một mạng lưới kết nối, thường xuyên cung cấp những nguồn tin nhanh và nóng hổi nhất Những sự kiện bất ngờ trên thế giới như vụ khủng bố 11/9 ở

Mỹ, Sóng thần Nhật Bản hoặc trong nước như nổ kho pháo hoa ở Mỹ Đình, tòa nhà 5 tầng sụp đổ ở Huỳnh Thúc Kháng … đã được công chúng ghi hình tường tận, chi tiết diễn biến và phát hành nhanh chóng, kịp thời trên nhiều tờ báo mạng

Theo Trung tâm báo chí công dân PEW cho biết: 90% các thư ký toàn soạn cho rằng tương lai của báo chí tùy thuộc vào việc có kết nối được với người đọc hay không Nhờ có tính tương tác mà tòa soạn nắm bắt được nhu cầu, sở thích, thị hiếu của độc giả để có thể điều chỉnh kịp thời

Các tòa soạn ngày nay mong muốn nâng cao nhu cầu trao đổi, bàn bạc với người tiếp nhận, hoặc giữa những người tiếp nhận với nhau, do đó sáng tạo ra nhiều hình thức tương tác như chia sẻ hình ảnh, bình luận, vote, Những công cụ này khiến gia tăng lượng độc giả và tăng thêm giá trị thông tin Trên các tờ báo VnExpress, Dantri, Vietnamnet đều có các chuyên mục dành cho bạn đọc chia sẻ hình ảnh và nhận được sự phản hồi khá tốt

Thứ tư, khả năng liên kết lớn nhờ vào các siêu liên kết (hyperlink), các

từ khoá, web link, hồ sơ khiến thông tin trong ảnh báo chí vốn bị chi phối bởi đặc trưng là kiệm lời, nay được phân tích, lý giải trọn vẹn hơn Nhờ đó, công chúng có cái nhìn sâu sắc và toàn vẹn hơn về sự kiện Khả năng liên kết của báo mạng điện tử thật sự mở ra một kho thông tin vô hạn cho độc giả

Thứ năm, khả năng lưu trữ khổng lồ và tìm kiếm dễ dàng khiến ảnh

báo chí được lưu trữ theo hệ thống khoa học, rất tiện lợi cho việc tra cứu, tìm hiểu Có thể nói toàn bộ thế giới được mở ra trong tầm tay chúng ta chỉ bằng

một cú click chuột Đồng thời với đó là khả năng tìm kiếm dễ dàng nhờ vào các mục tìm kiếm với các từ khoá được đính kèm trên mỗi trang báo mạng điện tử Nhờ đặc tính này, ảnh báo chí có thêm công cụ để lưu giữ tư liệu theo chiều sâu, rộng của thời gian và không gian lịch sử sự kiện

Thứ sáu, tính xã hội hoá cao, khả năng cá thể hoá tốt Ở đây có sự gặp

gỡ tính chất ở hai loại hình báo chí Nhiếp ảnh vốn được coi là loại hình báo chí được xã hội hóa từ khá sớm do phương tiện gọn nhẹ, dễ sử dụng, ngôn ngữ phi rào cản, thỏa mãn nhu cầu lưu giữ tư liệu, kỷ niệm của người sử dụng Mặt khác, nhiếp ảnh chính là đôi mắt của người cầm máy, mang nhiều yếu tố chủ quan Báo mạng điện tử là phương tiện có khả năng phủ sóng toàn cầu, không có giới hạn về khoảng cách, tính tương tác cao, do đó dễ dàng trong xã hội hóa thông tin Ngoài ra, báo mạng điện tử cũng có khả năng cá thể hoá tốt Tính cá thể hoá được thể hiện ở chỗ người đọc được chủ động lựa chọn tờ báo, trang báo, bài báo theo nhu cầu, đọc bao lâu tùy thích Nhờ có sự giao thoa loại hình mà ảnh báo chí trên báo mạng điện tử, khoảng cách với công chúng bị xóa nhòa Như vậy tính toàn cầu hóa thông tin trên báo mạng

đã kéo cả thế giới xích lại gần nhau, trở thành một “thế giới phẳng”

1.2.4 Sự biến đổi của ảnh báo chí trên loại hình báo mạng điện tử

Nếu so sánh với báo in, ảnh báo chí trên báo mạng điện tử có các đặc điểm sau:

- Ảnh báo chí trên báo mạng điện tử mang đầy đủ đặc điểm của loại

hình ảnh báo chí như: sự kết hợp yếu tố thông tin và nghị luận, giữa thông tin

hình ảnh và thông tin văn tự; mang tính tài liệu xác thực; phản ánh con người, sự kiện, sự việc trong trạng thái hành động Đồng thời, ảnh báo chí

trên báo mạng điện tử cũng thể hiện các đặc điểm của loại hình báo mạng

điện tử như tính đa phương tiện; tính phi định kỳ, tức thời; tính tương tác

cao; tính liên kết; khả năng lưu trữ và tìm kiếm thông tin dễ dàng; tính xã hội hóa cao, khả năng cá thể tốt…

- Ảnh báo chí trên báo mạng điện tử mang đậm tính thời sự: Khác với

báo in, thông tin trên báo mạng điện tử là vô hạn Do phải cạnh tranh độc giả, ảnh báo chí phải đặc biệt thu hút, ấn tượng, nóng hổi tính thời sự Mặt khác, tính tức thời của báo mạng cũng khiến ảnh báo chí giàu có thêm về tính thời

sự, thời điểm

- Ngôn ngữ truyền tải đa dạng, hấp dẫn: ảnh báo chí trên báo mạng

điện tử có hai hình thức biểu đạt, đó là ảnh tĩnh và ảnh đa phương tiện Trong

đó, ảnh báo chí truyền thống là tổng hòa của ngôn ngữ hình ảnh và chữ viết, ngôn ngữ thông tin trực tiếp và nghị luận; ảnh báo chí đa phương tiện là cấu

thành của ngôn ngữ hình ảnh - chữ viết, thông tin - nghị luận, ngôn ngữ âm thanh – video - đồ họa - tương tác - flash

- Về thiết kế và biên tập ảnh: Trên báo in, ảnh báo chí dạng nhóm được

trình bày theo cơ chế đọc từ trái qua phải của độc giả Vì thế trước tiên nó phải tuân thủ các nguyên tắc thiết kế của báo in như nguyên tắc cân đối, đăng đối; nguyên tắc đậm nhạt, tương phản; nguyên tắc mảng khối; nguyên tắc đường nét; nguyên tắc xen kẽ; nguyên tắc sử dụng màu sắc; nguyên tắc phá khối; nguyên tắc nhắc lại… và đảm bảo các nguyên tắc trình bày và biên tập ảnh của ảnh báo chí dạng nhóm như ảnh “đinh” được căng to, nhấn mạnh, kết hợp với ảnh phụ trợ, nhằm làm sáng rõ nhất ý tưởng của nhà nhiếp ảnh

Trên báo mạng điện tử, giao diện tờ báo được thiết kế theo cơ chế đường mạnh, điểm mạnh, có nghĩa là tất cả các tin, bài đều nằm trên đường dẫn, dẫn dắt mắt người xem đi từ tác phẩm báo chí này đến tác phẩm báo chí kia một cách có chủ đích Chính vì lẽ đó, ảnh báo chí trên báo mạng điện tử được trình bày có dạng tuần tự trên giao diện

- Khâu xuất bản ảnh cũng có nhiều thay đổi, nhà báo có thể dễ dàng

thay đổi nội dung, thêm ảnh hoặc loại bỏ ảnh cho phù hợp với nhu cầu sử dụng của tòa soạn

1.3 NĂNG LỰC PHẢN ÁNH HIỆN THỰC CỦA ẢNH BÁO CHÍ

TRÊN BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ

1.3.1 Năng lực phản ảnh hiện thực của ảnh báo chí

Có thể thấy năng lực phản ánh hiện thực của ảnh báo chí thể hiện qua những điểm sau đây:

Một là, ảnh báo chí mang tính tư liệu

Từ thuở bình minh của nhiếp ảnh đã được xếp vào bộ môn tạo hình với vai trò duy nhất là ghi chép thực Liên đoàn nghệ thuật nhiếp ảnh thế giới

(FIAP) viết thuật ngữ đầu tiên trong ba thuật ngữ trên lá cờ của mình là khoa

học Khoa học là trung thực, khách quan của hình ảnh Mỗi bức ảnh báo chí

đều là một sản phẩm tư liệu có giá trị Nó là một chứng cứ hay một sự thật được xác thực

Hiểu một cách giản đơn thì hình ảnh là kết quả phản quang của đối tượng, được định hình trên phim hay thẻ nhớ của máy ảnh Hệ thống cơ khí, quang học, của thân máy và ống kính đã giúp cho từng điểm trên hình ảnh

ăn khớp với từng điểm của đối tượng chụp theo một tỷ lệ toán học nhất định Chính nhờ yếu tố kỹ thuật đó mà vật chụp và ảnh có sự đồng dạng “Đó chính

là đặc điểm tự nhiên của nhiếp ảnh, và đó là yếu tố quyết định để nhiếp ảnh nói chung và ảnh báo chí nói riêng mang tính chân thật mà không một môn nghệ thuật nào có được Mặt khác, nhiếp ảnh không thể và không bao giờ phản ánh được cái hư vô, cái trừu tượng, cái phi vật chất Nhiếp ảnh chỉ ghi nhận được những vật tồn tại, mang tính vật chất, khách quan mà quang học thu nhận được Nói rõ hơn, nhiếp ảnh chỉ chụp được những hình ảnh nhìn thấy, sờ thấy Sự chính xác gần như tuyệt đối về mặt hình họa là cơ sở tạo ra tính tài liệu của ảnh”[50] Ngày nay, chúng ta không còn phải phỏng đoán khi nhìn lại quá khứ, bởi ta đã có trong tay chiếc máy ảnh

Nhiếp ảnh là nơi lưu giữ kí ức cho loài người về những sự kiện, cuộc đời, di sản của một thời đã qua Thông qua nhiếp ảnh, người ta có thể trả lời

được câu hỏi muôn thuở ám ảnh cả đời người “Con người, chúng ta là ai?”;

“Chúng ta từ đâu đến?” và “Chúng ta đi về đâu?” (Eugène Henri Paul Gauguin)

Nhà sử học Dương Trung Quốc từng nói: “Nghệ thuật nhiếp ảnh là

biến một khoảng khắc trở thành vĩnh viễn, một hoạt động lưu giữ lâu dài Có

lẽ vì thế nó như một duyên nợ với sử học Chúng tôi luôn coi nhiếp ảnh là chép sử bằng hình” [40] Khi nhìn nhận về sự phát triển của nhiếp ảnh báo

chí ở Việt Nam, chúng ta dễ dàng nhận ra rằng ảnh báo chí chính là chứng nhân của lịch sử, khắc họa chân thực trong những thời điểm hào hùng hay bi tráng bậc nhất của dân tộc Nhờ những bức ảnh đi cùng năm tháng mà mỗi người Việt Nam biết rõ sức mạnh nội tại của cá nhân và của dân tộc mình, tiếp tục hằn sâu vào tâm tưởng cho những thế hệ kế tiếp Đồng thời thế giới hiểu biết Việt Nam qua những hình ảnh sinh động không hề bị rào cản ngôn ngữ chi phối

Những người Việt Nam yêu nước không ai là không xúc động khi được nhìn lại những hình ảnh tư liệu dưới đây:

Hồ Chủ tịch đọc Tuyên ngôn độc lập tại Quảng trường Ba Đình

(Ảnh tư liệu)

Bộ đội ta tiến vào Dinh độc lập (Ảnh: Trần Mai Hưởng/TTXVN)

Nhiếp ảnh là công cụ tích cực cho các ngành khoa học, kỹ thuật, lịch

sử, văn hóa, xã hội…Ở nhiều quốc gia, ảnh tư liệu đóng vai trò tích cực trong việc ghi nhận những thành tựu có giá trị của xã hội Nhờ đó mà những bức

ảnh Tên lửa vũ trụ trên bệ phóng (Tư liệu Liên Xô cũ), Bề mặt mặt trăng (Tư liệu Liên Xô cũ), Hỡi loài người hãy nhớ đến Hirishima (Tư liệu Nhật

Bản)…đã đi cùng thời gian, làm phong phú cho kí ức của nhân loại

Hỡi loài người hãy nhớ đến Hirishima (Ảnh tư liệu Nhật Bản)

Theo nhiều nhà lý luận phê bình nhiếp ảnh thì sự tồn tại của nhiếp ảnh trước hết là do tính tài liệu Thiếu vắng nó, ảnh báo chí sẽ chỉ là hình ảnh trang trí, ít giá trị Nhưng để cảm hóa lòng người, tính tài liệu cũng cần được xem xét với tính nghệ thuật của ảnh, từ đó đem đến cho công chúng những

sản phẩm không chỉ đẹp hình thức mà còn giàu giá trị lịch sử, nhân văn sâu sắc

Hai là, nhiếp ảnh phản ánh chân thực bản chất của hiện thực

Sau đây là một vài ví dụ cho thấy ảnh báo chí có thể phản ánh sâu sắc, chân thực nỗi đau của con người về những vấn đề đương đại như thế nào

Cô gái có tên là Bibi Aisha, 18 tuổi, đến từ tỉnh Oruzgan, Afghanistan

đã bị tòa án Taliban phán quyết xẻo tai và cắt mũi và bị bỏ rơi khi cô này cố

bỏ trốn về nhà để thoát khỏi người chồng bạo lực Hình phạt được do chính chồng cô thực hiện May mắn thay, Bibi đã được các nhân viên cứu trợ giúp

đỡ Sau khi ở lại Kabul vài tháng, cô được đưa sang Mỹ để phẫu thuật lại Hiện tại Bibi Aisha đang sống ở Hoa Kỳ (Phóng viên: Jodi Bieber)

Cô bé Omayra Sanchez đang mắc kẹt trong bùn đất và đống đổ nát của các toà nhà sau vụ lở đất khủng khiếp tại Colombia Núi lửa Nevado del Ruiz phun trào năm 1985 đã tàn phá các thị trấn xung quanh và giết chết 25.000 người Omayra đã chết do hạ thân nhiệt và hoại tử trong sự bất lực của quan chức chính quyền trong việc cứu hộ các nạn nhân của thảm hoạ thiên nhiên tồi tệ nhất tại Colombia (Phóng viên: Frank Fournier)

Một thầy tu người Tây Tạng ném thi thể một đứa trẻ xuống giàn hỏa táng được làm trên một cái rãnh ở thị trấn Jiegu, huyện Yushu, tỉnh Thanh Hải (Trung Quốc) sau khi xảy ra trận động đất 7,1 độ richter ngày 19/4/2010 làm hơn 1.400 người thiệt mạng (Phóng viên: Ni Yuxing/EPA)

Đó là những sự thật mà ảnh báo chí hàng ngày đã ghi nhận!

Cố nhà thơ Tố Hữu đã từng nói: “Ảnh là sự thật thu nhỏ lại” Nhiếp

ảnh là tấm gương soi của hiện thực Do đó, bản chất của hiện thực mà nhiếp ảnh tìm về chính là lột đi cái vỏ bọc bề ngoài, bớt đi những chi tiết dư thừa,

để nhìn ra một gương mặt mới, cao lớn và đẹp đẽ hơn Nói cách khác, nhiếp ảnh là sự chắt lọc và cô đọng hiện thực, chỉ bản chất hiện thực được sáng rõ Chẳng ai còn bận tâm về kỹ thuật máy móc mà chỉ đặt niềm tin tuyệt đối vào chính cái nó chớp được

Nhiếp ảnh báo chí là thông tin Nó cung cấp cho người đọc những cứ liệu xác định về cuộc sống, con người, sự kiện, sự việc đang diễn ra dưới sự chứng kiến của nhà báo Những thông tin trong ảnh và chú thích ảnh được tác giả diễn tả khách quan, bản chất, thể hiện đúng đặc trưng, thời điểm điển hình của đối tượng, sự việc, sự kiện Tuy nhiên, nhiếp ảnh báo chí không chỉ dừng lại khả năng sao chép hình hài sự kiện, mà còn lột tả bản chất, thấu hiểu và đồng cảm với sự kiện Nó kêu gọi lương tâm và thúc đẩy hành động trong sâu thẳm nhận thức và tình cảm mỗi người muốn lắng nghe sự thật đằng sau mỗi hiện tượng mà họ nhìn thấy Bức ảnh báo chí tiêu biểu luôn chứa đựng tính đa

nghĩa: một là, bản thân sự kiện được tái dựng; hai là, mối quan hệ của sự kiện

đó trong tổng thể vấn đề hiện thực của xã hội Hàm lượng thông tin chứa đựng càng phong phú, giải đáp được nhiều câu hỏi của độc giả thì nó càng giá trị

Khi bản chất hiện thực được sáng rõ, thì sức lôi cuốn, ảnh hưởng của ảnh báo chí càng lay động tâm lý, thuyết phục nhận thức của công chúng Đó

là trường hợp bức ảnh của tác giả Malcolm W Browne –AP khi ông ghi nhận hình ảnh lịch sử hòa thượng Thích Quảng Đức tự thiêu tại ngã tư Phan Đình Phùng - Lê Văn Duyệt vào ngày 11-6- 1963, nhằm phản đối chính sách phân biệt đối xử tôn giáo của Diệm Sau khi xem tấm hình, Tổng thống Kennedy bừng bừng tức giận cho gọi Henry Cabot Lodge, người chuẩn bị rời khỏi Sài

Gòn trên cương vị Đại sứ Mỹ và tuyên bố: Những chuyện đại loại như thế này

phải chấm dứt (“This sort of thing has got to stop”) Và giây phút đó chính là