triết học bài 3 mới C.trình mới

Khái niệm liên hệ phổ biến Những người theo chủ nghĩa duy tâm đi tìm cơ sở của sự liên hệ giữa các sự vật, hiện tượng ở các lực lượng siêu nhiên hay ở trong ý thức con người, nghĩa l

Trả lời (1) Phương pháp biện chứng: Xem xét sự vật, hiện tượng trong mối liên hệ, vận động, biến đổi, phát triển.

(2) Phương pháp siêu hình: Xem xét sự vật, hiện tượng trong trạng thái cô lập, tĩnh tại, bất biến đứng im.

Câu hỏi

Phương pháp luận triết học gồm mấy phương pháp, là những phương pháp nào?

Bài 3

G.V:

Khoa: Lý luận cơ sở c

Về kiến thức: Cung cấp cho người học kiến thức cơ bản về hai

nguyên lý của phép biện chứng duy vật, trên cơ sở đó rút ra ý nghĩa phương pháp luận trong nhận thức khoa học và hoạt động cải tạo xã hội

Về kỹ năng: Biết vận dụng kiến thức đã học để rèn luyện

phương pháp tư duy biện chứng, hạn chế được tư duy siêu hình trong nhận thức khoa học và trong hoạt động lãnh đạo, quản lý.

Mục tiêu

Về tư tưởng: Củng cố niềm tin khoa học vào phép biện

chứng duy vật mácxít nói chung, hai nguyên lý của phép biện chứng duy vật nói riêng

Mục tiêu

TÀI LIỆU BẮT BUỘC

1 Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh: Giáo

trình Trung cấp lý luận chính trị: Nội dung cơ bản của chủ nghĩa Mác – lênin, Nxb Lý luận chính trị, H.2021.

2 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu

toàn quốc lần thứ XIII, Nxb Chính trị quốc gia sự thật

H2021

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Giáo trình Trung cấp lý luận chính trị, NxbLLCT, 2014

NỘI DUNG: HAI NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA PHÉP

BIỆN CHỨNG DUY VẬT

1.1 Khái niệm liên hệ phổ biến

Những người theo chủ nghĩa

duy tâm đi tìm cơ sở của sự liên

hệ giữa các sự vật, hiện tượng ở

các lực lượng siêu nhiên hay ở

trong ý thức con người, nghĩa là

ở ngoài các sự vật, hiện tượng.

1 Nguyên lý mối liên hệ phổ

biến

Hêghen (1770 – 1753)

QUAN ĐIỂM SIÊU HÌNH

Những người theo quan điểm

siêu hình cho rằng, các sự vật,

hiện tượng, quá trình tồn tại một

cách độc lập, tách rời nhau, cái

này bên cạnh cái kia, giữa

chúng không có liên hệ gì với

nhau và nếu có, thì đó cũng chỉ

là liên hệ bên ngoài, ngẫu nhiên

CHỦ NGHĨA DUY VẬT MÁC XÍT

Chủ nghĩa duy vật mácxít cho rằng giữa các sự vật, hiện tượng luôn có mối liên hệ tác động, ảnh hưởng, chi phối, v.v lẫn nhau

Hệ tiêu hóa Hệ tuần hoàn

Hệ thần kinh

Hệ thần kinh

Hệ hô hấp Hệ bài tiết

CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG

Cơ sở của mối liên hệ là tính thống nhất vật chất của thế giới.

Liên hệ là khái niệm chỉ sự phụ thuộc lẫn nhau, sự ảnh hưởng,

sự tương tác và chuyển hóa lẫn nhau giữa các sự vật, hiện tượng trong thế giới hay giữa các mặt, các yếu tố, các thuộc tính của một sự vật, hiện tượng, một quá trình.

Liên hệ phổ biến là khái niệm nói lên rằng mọi sự vật hiện tượng trong thế giới dù da dạng phong phú nhưng đều nằm trong mối liên hệ với các sự vật hiện tượng khác.

1.2 Nội dung của nguyên lý về mối liên hệ phổ biến

Ba là, mối liên hệ đa dạng, phong phú

Mối liên hệ bên trong & mối liên hệ bên ngoài, Mối liên

hệ bản chất & mối liên hệ không bản chất, Mối liên hệ tất nhiên & mối liên hệ ngẫu nhiên

Một là, mối liên hệ là khách quan và phổ biến Mọi sự

vật, hiện tượng đều tồn tại trong mối liên hệ với những sự

vật, hiện tượng khác…

Hai là, bản chất của sự vật được hình thành, biến đổi và

bộc lộ thông qua mối liên hệ.

1.2 Nội dung của nguyên lý về mối liên hệ phổ biến

Như vậy, sự liên hệ, tác động qua lại của các sự vật, hiện tượng là vô cùng, vô tận, rất đa dạng, phong phú và phức tạp Đặc biệt trọng lĩnh vực đời sống xã hội, tính phức tạp của mối liên hệ được nhân lên do sự đan xen, chồng chéo, chằng chịt Chính vì vậy, nhận thức và phân loại đúng đắn các mối liên hệ trong xã hội khó khăn hơn nhiều so với trong giới tự nhiên

Ý NGHĨA

Một là, để có được nhận thức đúng đắn về sự vật, hiện

tượng cần phải xem xét nó trong sự liên hệ, tác động qua lại

giữa sự vật đó với các sự vật khác cũng như giữa các bộ phận, yếu tố, các thuộc tính khác nhau của chính sự vật đó Tức là phải đặt sự vật trong mối liên hệ cụ thể mà xem xét

và giải quyết Đồng thời, phải tính tới tổng hòa các mối quan hệ của sự vật

Quan điểm toàn diện

Ý NGHĨA

Hai là, từ tổng số mối liên hệ phải phân biệt, đánh giá

được vị trí, vai trò của từng mối liên hệ, rút ra mối liên hệ

bản chất, cơ bản, tất yếu

Quan điểm toàn diện

Ba là, xem xét sự vật trong tính chỉnh thể của nó và giải

quyết sự vật phải đảm bảo tính đồng bộ, tính hệ thống.

Ý nghĩa của quan điểm toàn diện

Quan điểm toàn diện góp phần khắc phục bệnh phiến diện: Xem xét một mặt, một khía cạnh của sự vật, hiện tượng rồi rút ra kết luận về bản chất của sự vật, hiện tượng đó Hoặc tuyệt đối hóa một mặt nào đó của sự vật, hiện tượng

Ý nghĩa của quan điểm toàn diện

Đại hội XIII của Đảng khẳng định “Tiếp tục phát triển nhanh và bền vững đất nước; gắn kết chặt chẽ và triển khai đồng bộ các nhiệm vụ, trong đó, phát triển kinh tế - xã hội là trung tâm; xây dựng Đảng là then chốt”17 Hay, tinh thần

“Hoàn thiện toàn diện, đồng bộ thể chế phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa,”18

Quan điểm siêu hình xem sự phát triển chỉ là sự tăng lên hay sự giảm đi đơn thuần hvề mặt lượng, không có sự thay đổi gì về mặt chất của sự vật (không hình thành sự vật mới)

2 NGUYÊN LÝ VỀ SỰ PHÁT TRIỂN

Những người theo quan điểm duy tâm đi tìm nguồn gốc phát triển của sự vật, hiện tượng ở các lực lượng “siêu nhiên” hay ở ý thức của con người, nghĩa là ở bên ngoài sự vật, hiện tượng

2.1 Khái niệm phát triển

2 NGUYÊN LÝ VỀ SỰ PHÁT TRIỂN

Sự phát triển diễn ra không phải lúc nào cũng theo đường thẳng, mà rất quanh co, phức tạp, thậm chí có thể có những bước lùi tạm thời

Chủ nghĩa duy vật mác xít:

Phát triển là quá trình vận động theo hướng đi lên từ thấp đến cao, Quá trình đó diễn ra vừa dần dần, vừa nhảy vọt, đưa tới sự ra đời của cái mới thay thế cái cũ

2 NGUYÊN LÝ VỀ SỰ PHÁT TRIỂN

Phát triển không bao quát toàn bộ sự vận động nói chung

Nó chỉ khái quát xu hướng chung của sự vận động - xu hướng vận động đi lên của sự vật, sự vật mới ra đời thay thế cho sự vật cũ

2 NGUYÊN LÝ VỀ SỰ PHÁT TRIỂN

Phát triển theo quan niệm của chủ nghĩa duy vật biện chứng là kết quả của quá trình thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập; là sự thay đổi dần dần về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất và ngược lại; là quá trình ít nhất qua hai lần phủ định biện chứng sự…

Chủ nghĩa duy vật mác xít:

2.2 Tính chất của sự phát triển

Tính đa dạng, phong phú Phát triển là khuynh hướng

chung của mọi sự vật, mọi hiện tượng, song mỗi sự vật, mỗi hiện tượng lại có quá trình phát triển không giống nhau

Tính khách quan: Sự phát triển thường đi theo con đường

quanh co phức tạp nhưng là một khuynh hướng tất yếu, khách quan, độc lập với ý thức của con người

Phát triển mang tính phổ biến: Diễn ra ở tất cả mọi lĩnh

vực từ tự nhiên đến xã hội và tư duy

2.3 Nội dung của nguyên lý

Một là, phát triển là khuynh hướng phổ biến “Phổ biến” ở đây

trước hết được hiểu là phát triển là khuynh hướng có trong tất cả

các lĩnh vực tự nhiên, xã hội và tư duy

Hai là, phát triển là một quá trình “tự thân” Nguồn gốc của sự

phát triển nằm ngay trong sự vật, đó là sự thống nhất và đấu tranh

của những mặt đối lập bên trong của sự vật.

2.4 Ý nghĩa phương pháp luận

Đại hội XIII của Đảng đề ra nhiệm vụ “Tiếp tục đổi mới mạnh

mẽ tư duy, xây dựng, hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển bền vững về kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, môi trường…,”

Cả tự nhiên, xã hội và tư duy đều nằm trong quá trình phát triển không ngừng, để phản ánh đúng đắn hiện thực khách quan, cần có quan điểm phát triển

2.4 Ý nghĩa phương pháp luận

Quan điểm phát triển đòi hỏi chống bảo thủ, trì trệ, ngại đổi mới, yêu cầu phải tin tưởng tương lai khi có khó khăn thất bại tạm thời vì quy luật chung là phát triển đi lên Trong hoạt động thực tiễn phải có tầm nhìn chiến lược, dự báo được các tình huống có thể xảy ra để có các phương án dự phòng tối ưu

2.4 Ý nghĩa phương pháp luận

Khắc phục tình trạng né tránh mâu thuẫn, giải quyết mâu thuẫn một cách siêu hình; không dám chấp nhận “bước lùi” để có

sự phát triển; thiếu kiên quyết, thiếu triệt để (nửa vời) trong đổi mới, hoặc phủ định sạch trơn, hoặc kế thừa nguyên xi cái cũ trong phát triển.

Câu hỏi thảo luận

Việc tuân thủ nguyên tắc toàn diện sẽ khắc phục được những hạn chế gì trong hoạt động nhận thức và trong hoạt động thực tiễn?

Nội dung trả lời

Việc quán triệt và vận dụng sáng tạo nguyên tắc toàn diện sẽ giúp chúng ta khắc phục được chủ nghĩa phiến diện, chủ nghĩa chiết trung, chủ nghĩa ngụy biện… trong hoạt động thực tiễn và nhận thức của chính mình.

Chủ nghĩa phiến diện là cách xem xét chỉ thấy một mặt, một mối quan hệ, tính chất nào đó mà không thấy được nhiều mặt, nhiều mối quan hệ, nhiều tính chất của sự vật.

Nội dung trả lời

Trong đời sống xã hội, nguyên tắc toàn diện có vai trò cực kỳ quan trọng Nó đòi hỏi chúng ta không chỉ liên hệ nhận thức với nhận thức mà cần phải liên hệ nhận thức với thực tiễn cuộc sống, phải chú ý đến lợi ích của các chủ thể (các cá nhân hay các giai tầng) khác nhau trong xã hội và biết phân biệt đâu là lợi ích cơ bản (sống còn) và lợi ích không cơ bản.

Nội dung trả lời

Phải biết phát huy hay hạn chế mọi tiềm năng hay nguồn lực từ khắp các lĩnh vực hoạt động xã hội (kinh tế, chính trị, văn hóa…)

từ các thành phần kinh tế, từ các tổ chức chính trị – xã hội… để có thái độ, biện pháp, đối sách hành động thích hợp mà không sa vào chủ nghĩa bình quân, quan điểm dàn đều, tức không thấy được trọng tâm, trọng điểm, điều cốt lõi trong cuộc sống vô cùng phức tạp.

CÂU HỎI ÔN TẬP

Trình bày nguyên lý về mối liên hệ phổ biến ?

  Trình bày nguyên lý về sự phát triển?

  Câu hỏi thảo luận: Cơ sở lý luận, yêu cầu của nguyên tắc

toàn diện và nguyên tắc phát triển?

XIN CẢM ƠN