bai 9 nhà nước cách mạng xã hội C.trình mới

Bản chất nhà nướcNhà nước mang tính giai cấp -> Là công cụ thống trị xã hội để thực hiên ý chí của giai cấp cầm quyền Tính xã hội -> Xây dựng thiết chế tư tưởng, phục vụ -> Củng cố v

Bài 9 NHÀ NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG XÃ HỘI

Người soạn:

a, Về kiến thức, nắm được quan điểm mácxít về nguồn gốc, bản chất của nhà

Về tài liệu

KẾT CẤU BÀI HỌC

1 NHÀ NƯỚC

2 CÁCH MẠNG XÃ HỘI

1.1 Nguồn gốc và bản chất nhà nước

1 Nhà nước

1.1.1 Nguồn gốc nhà nước

- Nhà nước là một hiện tượng lịch sử

- Nhà nước ra đời khi trong xã hội xuất hiên những mâu thuẫn không thể

điều hòa được

1.1 Nguồn gốc và bản chất nhà nước

1 Nhà nước

1.1.1 Nguồn gốc nhà nước

-Xã hội cộng sản nguyên thủy không có giai

cấp, nhà nước chưa xuất hiện -Khi xã hội xuất hiện giai cấp, nhà nước

xuất hiện -> Trước khi có giai cấp ra đời thì không có nhà

nước

-> Nguồn gốc sâu xa về kinh tế của nhà nước chính là sự phát triển của lực

lượng sản xuất

-> Nguồn gốc trực tiếp của nhà nước chính là sự xuất hiện của chế độ tư

hữu

-> Xây dựng thiết chế tư tưởng, phục vụ

- Củng cố cơ sở kinh tế - Củng cố cơ sở kinh tế

- Bảo vệ cơ sở kinh tế - Bảo vệ cơ sở kinh tế

- Duy trì và phát triển cơ sở kinh tế đó - Duy trì và phát triển cơ sở kinh tế đó

- Quyền lực xã hội: quản lý xã hội bằng những quy định của một cá nhân hay nhóm người

- Bảo vệ lợi ích giai cấp

- Thống trị xã hội

- Bảo vệ mọi quyền lực được thực thi

Bản chất nhà nước

Nhà nước mang

tính giai cấp

-> Là công cụ thống trị xã hội để thực hiên

ý chí của giai cấp cầm quyền

Tính xã hội

-> Xây dựng thiết chế tư tưởng, phục vụ

-> Củng cố và bảo vệ lợi ích của giai cấp

thống trị trong xã hội

- Bảo vệ lợi ích chung của xã hội

- Bảo vệ cơ sở kinh tế

Vai trò kinh tế của nhà nước

- Bảo đảm trật tự chung để tồn tại và

phát triển

- Duy trì và phát triển cơ sở kinh tế đó - VD Giải quyết vấn đề đói nghèo, dịc

bệnh…

1.1 Nguồn gốc và bản chất nhà nước

1 Nhà nước

1.1.2 Bản chất của nhà nước

- Nhận thức được tính chính trị, tính giai cấp của nhà nước

- Không quy các chức năng đa dạng của nhà nước về chức năng giai cấp, hoặc tuyệt đối hoá tính giai cấp,

mà không thấy được tính xã hội, vai trò tích cực sáng tạo của chức năng xã hội của nhà nước trong sự phát

triển đất nước thì sẽ là cực đoan, phiến diện

1.2 Các kiểu nhà nước và hình thức nhà nước

1 Nhà nước

-> Gắn liền với bản chất giai cấp, trong lịch sử đã xuất hiện bốn kiểu

nhà nước khác nhau:

* Kiểu nhà nước là khái niệm dùng để chỉ bộ máy thống

trị đó thuộc về giai cấp nào, tồn tại trên cơ sở chế độ kinh

tế nào, tương ứng với hình thái kinh tế - xã hội nào

1.2 Các kiểu nhà nước và hình thức nhà nước

1 Nhà nước

- Là kiểu nhà nước đầu tiên trong lịch sử

- Ra đời trên sự tan rã của xã hội cộng sản nguyên thủy

- Sự xuất hiện sở hữu tư nhân sự hình thành những giai cấp đầu tiên; giai cấp chủ nô và giai cấp nô lệ Bộ máy nhà nước chủ nô chủ yếu là bộ máy quân đội và cảnh sát

+ Nhà nước

chủ nô

- > Nhà nước chủ nô dân chủ Kiểu nhà nước được lập bởi tập thể

- > Nhà nước chủ nô quý tộc Kiểu nhà nước chuyên chế kế thừa

1.2 Các kiểu nhà nước và hình thức nhà nước

1 Nhà nước

- Là kiểu nhà nước thứ hai

- Ra đời trên sự tan rã của chế độ chiếm hữu nô lệ hoặc xuất hiện trực tiếp từ sự tan rã của chế độ xã hội cộng sản nguyên thủy

- Hình thức phổ biến của nhà nước phong kiến là chính thể quân chủ chuyên chế với quyền lực vô hạn của hoàng đế

+ Nhà nước

phong kiến

- > Quân chủ phân quyền Phân quyền cho các chư hầu

- > Quân chủ tập quyền Quyền lực tập trung trong tay vua

1.2 Các kiểu nhà nước và hình thức nhà nước

1 Nhà nước

- Là kiểu nhà nước ra đời thứ ba

- Cơ sở kinh tế của nhà nước tư sản là phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa dựa trên chế độ chiếm hữu tư nhân về tư liệu sản xuất, nền kinh tế hàng hóa – thị trường

- Chế độ phổ biến là cộng hòa dân chủ tư sản

+ CNTB

Có Nhà nước tư

sản

+ Nhà nước TBCN phổ biến Chế độ cộng hòa dân chủ tư sản

1.2 Các kiểu nhà nước và hình thức nhà nước

1 Nhà nước

- Là nhà nước kiểu mới

- Bản chất nó là chính quyền của nhân dân, là quyền là quyền lực của nhân dân

- Đây là khác nhau cơ bản của nhà nước vô sản và các kiểu nhà nước bóc lột trong lịch sử

+ Nhà nước vô

sản

CÂU HỎI:

Đồng chí phân tích sự khác biệt nhà nước vô sản và các kiểu nhà nước trong lịch sử?

1.3 Nhà nước vô sản: tính tất yếu và đặc điểm

1 Nhà nước

1.3.1 Tính tất yếu của nhà nước vô

sản

Thứ nhất, xã hội còn phân chia giai cấp, cuộc đấu tranh giai cấp vẫn còn tiếp tục,

vẫn còn các lực lượng mưu toan phục hồi chế độ cũ, vẫn còn âm mưu xâm lược của các thế lực đế quốc Giai cấp công nhân, nhân dân lao động cần có nhà nước của mình để trấn áp lực lượng phản cách mạng, trấn áp bọn phá hoại trật tự xã

hội mới và bảo vệ tổ quốc xã hội chủ nghĩa

* Sau khi cách mạng thành

công, giai cấp công

1.3 Nhà nước vô sản: tính tất yếu và đặc điểm

1 Nhà nước

1.3.1 Tính tất yếu của nhà nước vô

sản

Thứ hai, xã hội trong thời kỳ quá độ vừa thoát thai từ xã hội cũ,

còn mang rất nhiều dấu vết của xã hội cũ Để quản lý một xã hội như vậy, vẫn cần có sự cưỡng chế, cần pháp luật, kỷ cương, nghĩa là cần có nhà nước, công cụ làm chủ của nhân dân

* Sau khi cách mạng thành

công, giai cấp công

1.3 Nhà nước vô sản: tính tất yếu và đặc điểm

1 Nhà nước

1.3.1 Tính tất yếu của nhà nước vô

sản

Thứ ba, xây dựng chủ nghĩa xã hội là sự nghiệp vĩ đại, khó khăn, phức

tạp, nó đòi hỏi phải có một nhà nước do những người lao động dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản lập ra để tổ chức quản lý công việc xây dựng xã hội mới Nhà nước kiểu mới đó chính là nhà nước vô sản

* Sau khi cách mạng thành

công, giai cấp công

1.3 Nhà nước vô sản: tính tất yếu và đặc điểm

1 Nhà nước

1.3.2 Đặc điểm của nhà nước vô sản

* Nhà nước vô sản là kiểu nhà nước cuối cùng trong lịch sử, nhà nước vô sản có những đặc trưng cơ bản của nhà nước nói chung - công cụ trấn áp của một giai cấp với một giai cấp khác

Song, “chuyên chính” không phải là đặc trưng duy nhất của kiểu nhà nước này.

1.3 Nhà nước vô sản: tính tất yếu và đặc điểm

- Nòng cốt liên minh công – nông – trí thức dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản

- Quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân

- Tính chất của dân, do dân, vì dân thể hiện qua nguyên tắc tổ chức, cơ chế hoạt động và pháp luật

1.3 Nhà nước vô sản: tính tất yếu và đặc điểm

1 Nhà nước

1.3.2 Đặc điểm của nhà nước vô sản

* Đặc trưng

Hai là, lần đầu tiên trong lịch sử, đã ra đời một nhà nước

mà chức năng chủ yếu nhất của nó không phải là bạo lực trấn áp mà là tổ chức xây dựng, phát triển xã hội

1.3 Nhà nước vô sản: tính tất yếu và đặc điểm

1 Nhà nước

1.3.2 Đặc điểm của nhà nước vô sản

* Với hai đặc điểm trên, nhà nước vô sản không còn là nhà nước theo nguyên nghĩa mà là nhà nước “nửa nhà nước” Chức năng chủ yếu của nó tổ chức xây

dựng, phát triển xã hội

1.3 Nhà nước vô sản: tính tất yếu và đặc điểm

1 Nhà nước

1.3.3 Xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền ở Việt Nam hiện nay

Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân Tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân mà nền tảng là liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức, do Đảng Cộng

sản Việt Nam lãnh đạo.

1.3 Nhà nước vô sản: tính tất yếu và đặc điểm

1 Nhà nước

1.3.3 Xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền ở Việt Nam hiện nay

Quyền lực Nhà nước là thống nhất; có sự phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp Nhà nước ban hành pháp luật; tổ chức,

quản lý xã hội bằng pháp luật và không ngừng tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa .

1.3 Nhà nước vô sản: tính tất yếu và đặc điểm

1 Nhà nước

1.3.3 Xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền ở Việt Nam hiện nay

Việc xây dựng và hoàn thiện nhà nước

pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

là một tất yếu khách quan

- Tất yếu bắt nguồn từ đặc điểm của thời đại ngày nay

- Thực tiễn đòi hỏi của cách mạng Việt Nam xây dựng

nhà nước của dân, do dân vì dân

1.3 Nhà nước vô sản: tính tất yếu và đặc điểm

1 Nhà nước

1.3.3 Xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền ở Việt Nam hiện nay

-> Trong đổi mới Đảng ta chủ trương dân chủ hóa xã hội, dân chủ hóa phương thức hoạt động của

nhà nước -> Mặt khác do ảnh hưởng của chiến tranh và những nguyên nhân khác, thực chất nhà nước ta còn

mang nặng tính mệnh lệnh, quan liêu hành chính – dân chủ

- Xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền XHCN là một quá trình gắn liền với quá trình phát triển kinh tế - xã hội theo định hướng XHCN

- Đại hội VII bổ sung “Nhà nước Việt Nam thống nhất ba quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp, với sự phân công rành mạnh ba quyền đó”3

Cương lĩnh 91 H.1991 Tr 20

- Đại hội VIII, Đảng coi xây dựng nhà nước pháp quyuền như một trong năm điểm cần quán triệt trong việc tiếp tục cải cách hành chính nhà nước, xây dựng và hoàn thiện nhà nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa

Việt Nam

- Đại hội IX Đảng ta coi xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN dưới

sự lãnh đạo của Đảng là một nhiệm vụ có tính chiến lược và xuyên suốt

“Đẩy mạnh cải cách tổ chức và hoạt động của nhà nước, phát huy dân chủ tăng cường pháp chế”1 Văn kiện Đại hội IX H.2001 Tr 131

- Đại hội XI “Đẩy mạnh xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN” tập trung vào ba nội dung lớn:

+Một là, Tiếp tục đổi mới tổ chức, hoạt động của bộ máy nhà nước, trong đó nhấn mạnh đổi mới tổ chức và hoạt động của Quốc hội, của Chính phủ, đẩy mạnh việc thực hiện Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020, đổi mới tổ chức hoạt động của chính

quyền địa phương

+Hai là, xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức trong sạch, có

năng lực đáp ứng yêu cầu của tình hình mới

+Ba là, tích cực phòng ngừa và kiên quyết đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, thực hành tiết kiệm

- Đại hội XII “tiếp tục xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội

chủ nghĩa do Đảng lãnh đạo là nhiệm vụ trọng tâm của đổi mới hệ thống

chính trị”1 Văn kiện Đại Hội XII H2016.Tr.175

- Đại hội XIII ““Tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt

Nam của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân do Đảng lãnh đạo là nhiệm vụ trọng tâm của đổi mới hệ thống chính trị”

- Xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền XHCN là một trong những định hướng phát triển chiến lược 2021-2030

- Chiến lược phát triển đất nước đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045

*

* Theo nghĩa rộng, cách mạng xã hội là sự biến đổi có tính chất bước ngoặt và căn bản về

chất trong toàn bộ các lĩnh vực đời sống xã hội; là phương thức chuyển từ một hình thái

kinh tế-xã hội lỗi thời lên một hình thái kinh tế-xã hội cao hơn, tiến bộ hơn

2.CÁCH MẠNG XÃ HỘI

2.1 Bản chất, nguyên nhân của CMXH

* Theo nghĩa hẹp cách mạng xã hội là việc lật đổ một chế độ chính trị đã lỗi thời, thiết lập

một chế độ chính tri tiến bộ hơn

2.CÁCH MẠNG XÃ HỘI

2.1 Bản chất, nguyên nhâncủa CMXH

- Hiểu theo nghĩa nào thì việc giành chính quyền vấn là vấn đề cơ bản của mọi cuộc

cách mạng

CÂU HỎI:

Tại sao giành chính quyền là vấn đề cơ bản của mọi cuộc cách

mạng?

Trả lời:

Giành chính

nước, công an…

-> Làm công cụ tiến hành cách mạng trên các lĩnh vực đời sống

xã hội

Giai cấp cách mạng

- Trấn áp

- Tổ chức xây dựng xã

hội

Thiết lập nền chuyên chính

* Tiến hoá xã hội cũng là hình thức phát triển của xã hội Nhưng, khác với cách mạng xã

hội, nó là quá trình phát triển diễn ra một cách tuần tự, dần dần với những biến đổi cục bộ

của một hình thái kinh tế-xã hội nhất định

2.CÁCH MẠNG XÃ HỘI

2.1 Bản chất, nguyên nhân của CMXH

+ Tiến hóa xã hội Qúa trình Phát triển tuần tự, biến đổi cục bộ của một

HTKT-XH

Quan hệ

Mật thiết

-> Không có tiến hóa xã hội thì không có CMXH, không có CMXH thì không thể

chuyển HTKT – XH này sang HTKT-XH khác cao hơn

- Lực lượng sản xuất

- Quan hệ sản xuất

- Kiến trúc thượng tầng

* Cách mạng xã hội cũng khác với cải cách xã hội

*Cũng cần phân biệt cách mạng xã hội với những cuộc đảo chính

2.CÁCH MẠNG XÃ HỘI

2.1 Bản chất, nguyên nhân của CMXH

+ Cải cách xã hội Qúa trình Phương thức tạo ra sự thay đổi, biến đổi bộ

phận riêng lẻ xã hội

Có những cải cách Cải cách vua Minh trị Nhật 1860

Mang tính

Cách mạng

Khẩu hiệu “Phú quốc cường binh”

- Từ bỏ tập tục có hại, học hỏi phương tây

- Bãi bỏ hệ thống lãnh địa và “tứ dân bình đẳng”, tự do buôn bán

- Thiết lập chế độ tiền tệ thống nhất, xây dựng kết cấu hạ tầng (đường sắt)

- Quân đội tổ chức theo kiểu phương Tây: Lục quan theo mô hình Đức, Hải quân Anh, công xưởng và nhà máy vũ khí theo mô hình công binh Pháp, hậu cần Hoa Kỳ…

+ Cải cách xã hội Qúa trình Phương thức tạo ra sự thay đổi, biến đổi bộ

+ Đảo chính Thủ đoạn

Không được gọi là cách mạng xã hội

-> Đảo chính chỉ mang ý nghĩa cách mạnh khi nó hòa nhập với phong trào cách

mạng xã hội

Giành quyền lực nhà nước của một cá nhân,

một nhóm người

Nguyên nhân

xã hội trực tiếp

Giai cấp cách mạng

Giai cấp thống trị

Đại biểu LLSX mới

Lỗi thời, phản động đại biểu QHSX

cũ

- Nguyên nhân xã hội trực tiếp đó là mâu thuẫn giữa giai cấp cách mạng và giai cấp

thống trị

- Điều kiện khách quan chín muồi cho cách mạng nổ ra được gọi là tình thế cách mạng

2.CÁCH MẠNG XÃ HỘI

2.3 Điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan của CMXH

- Tình thế cách mạng là một cuộc khủng hoảng toàn quốc, lay chuyển cả giai cấp thống trị lẫn

giai cấp bị trị

- Biểu hiện của cuộc khủng hoảng đó là, một mặt, những giai cấp bị trị không muốn sống như cũ nữa, tính tích

cực chính trị của họ được nâng cao, hoàn cảnh buộc họ phải có một hành động chính trị độc lập

2.CÁCH MẠNG XÃ HỘI

2.3 Điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan của CMXH

- Giai cấp thống trị không thể cai trị theo lối cũ được nữa, nó phải dùng những hình thức cực

đoan gây ra sự rối loạn trong toàn xã hội

- Tình thế cách mạng là điều kiện phải có, nhưng chưa đủ để cách mạng nổ ra và giành được thắng lợi Muốn cách mạng nổ ra và thắng lợi còn phải có sự chín muồi của nhân

tố chủ quan

2.CÁCH MẠNG XÃ HỘI

2.3 Điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan của CMXH

- Điều kiện khách quan chín muồi cho cách mạng nổ ra được gọi là tình thế cách mạng

2.CÁCH MẠNG XÃ HỘI

2.3 Điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan của CMXH

- Tình thế cách mạng là một cuộc khủng hoảng toàn quốc, lay chuyển cả giai cấp thống trị lẫn

giai cấp bị trị

- VD Sự chín muồi của nhân tố chủ quan

Giai cấp cách mạng Có khả năng

Phát động, lãnh đạo cách

mạng

Tính cách mạng của quần chúng được nâng lên đến một

mức độ nhất định

Do vậy, nhân tố chủ quan cũng góp phần hình thành

phát triển tình thế cách mạng

- Luận chứng xu thế tất yếu khách quan

2.CÁCH MẠNG XÃ HỘI

2.4 Tính tất yếu của cách mạng xã hội trong điều kiện thế giới ngày nay

- Thực tiễn xây dựng CNXH và những ưu việt của CNXH đem lại

- Sự phát triển CNTB hiên nay không xóa bỏ mâu thuẫn của CNTB phát triển dưới hình thái mới

2.CÁCH MẠNG XÃ HỘI

2.4 Tính tất yếu của cách mạng xã hội trong điều kiện thế giới ngày nay

- Những vấn đề toàn cầu không giải quyết được khi chênh lệch giầu nghèo…

- Tất yếu cmxh

2.CÁCH MẠNG XÃ HỘI

2.4 Tính tất yếu của cách mạng xã hội trong điều kiện thế giới ngày nay

- Hiện nay…

CÂU HỎI

Tại sao nói nhà nước vô sản là kiểu nhà nước cuối cùng trong

lịch sử ?

Câu hỏi 5 Phân tích luận điểm “Chính quyền luôn là vấn đề cơ bản trong mọi cuộc cách mạng” Liên hệ về vai trò của chính quyền Lào Cai trong giai đoạn hiện nay ?

- (1) Mục tiêu cách mạng phải cướp chính quyền để sử dụng vai trò của chính quyền trong bộ máy nhà nước như: Công

an, quân đội, nhà tù…làm công cụ thực hiện những cải biến xã hội; nếu không cướp được chính quyền thì giai cấp cách

mạng sẽ không có công cụ trong tay để thực hiện những cải biến xã hội đó Cho nên cướp chính quyền là phương pháp cơ

bản, và khi có chính quyền trong tay giai cấp cách mạng thì giai cấp cách mạng mới phát huy được vai trò của chính quyền

trong việc xây dựng xã hội mới Tuy nhiên cần lưu ý đến các phương pháp giành chính quyền khác nhất là bằng phương

pháp hòa bình