Thứ hai, do đặc điểm chính trị - xã hội của giai cấp công nhân qui định Quá trình sản xuất công nghiệp hiện đại đặt ra yêu cầu khách quan phải không ngừng bổ sung những tri thức mới cho
Trang 1HỌC PHẦN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC
1 Điều kiện khách quan quy định sứ mệnh lịch sử toàn thế giới của giai cấp công nhân
Nội dung sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân (GCCN) được quy định một cách khách quan do địa vị kinh tế, chính trị, xã hội của họ và bản thân chính những mâu thuẫn cơ bản của CNTB quy định Chủ nghĩa Mác - Lênin đã chỉ ra tính tất yếu của
sứ mệnh lịch sử giai cấp công nhân xuất phát từ những trên các phương diện sau:
Thứ nhất, do địa vị kinh tế của giai cấp công nhân qui định
Giai cấp công nhân (GCCN) là bộ phận quan trọng nhất, cách mạng nhất trong các bộ phận cấu thành lực lượng sản xuất của xã hội tư bản Họ đại diện cho lực lượng sản xuất tiên tiến có trình độ xã hội hoá ngày càng cao, họ tạo ra phần lớn của cải cho xã hội, lao động thặng dư của họ là nguồn gốc chủ yếu đem lại sự giàu có cho
xã hội
Giai cấp công nhân là sản phẩm của bản thân nền đại công nghiệp và là chủ thể của quá trình sản xuất vật chất hiện đại Vì vậy, giai cấp công nhân đại diện cho phương thức sản xuất tiên tiến và lực lượng sản xuất hiện đại mang trình độ xã hội hóa cao Sản xuất hiện đại với xu thế xã hội hóa mạnh mẽ hiện nay đang tạo ra “tiền
đề thực tiễn tuyệt đối cần thiết” cho sự nghiệp xây dựng xã hội mới Bởi vì, không chỉ chủ nghĩa tư bản mà cả quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản đều cần đến những tiền đề vật chất từ lực lượng sản xuất ở trình độ xã hội hóa cao Trong chủ nghĩa tư bản, xét từ địa vị kinh tế, giai cấp công nhân là đối tượng bị bóc lột trực tiếp và nặng nề nhất, nên họ có tinh thần cách mạng triệt để và là giai cấp cách mạng nhất
Thứ hai, do đặc điểm chính trị - xã hội của giai cấp công nhân qui định
Quá trình sản xuất công nghiệp hiện đại đặt ra yêu cầu khách quan phải không ngừng bổ sung những tri thức mới cho giai cấp công nhân để họ có thể làm chủ công nghệ hiện đại; đồng thời trong quá trình lao động sản xuất, nhất là trong các cuộc đấu tranh cách mạng, giai cấp công nhân đã tích lũy được nhiều tri thức cần thiết, quí báu để tổ chức đấu tranh chống lại sự áp bức bóc lột của giai cấp tư sản, vươn lên giải phóng giai cấp mình và toàn xã hội khỏi mọi sự áp bức, bóc lột
Quá trình dân chủ hóa trong đời sống chính trị tư bản chủ nghĩa là hệ quả của
xu thế xã hội hóa sản xuất và là kết quả của đấu tranh vì dân chủ và tiến bộ xã hội của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, cũng tạo ra những điều kiện thuận lợi
để giai cấp công nhân tập dượt và từng bước thực hiện sứ mệnh của mình Mặt khác, trong những lần đấu tranh với giai cấp tư sản, giai cấp công nhân cũng tích lũy được nhiều kinh nghiệm đấu tranh chính trị và ngày càng hoàn thiện hơn về chính trị, tư tưởng và tổ chức
Do gắn liền với phương thức lao động công nghiệp, giai cấp công nhân có
Trang 2được những phẩm chất của một giai cấp tiên tiến Phương thức sản xuất xã hội hóa
đã rèn luyện và tạo ra cho giai cấp công nhân có tính tổ chức, kỷ luật lao động cao; tinh thần hợp tác, kỹ năng lao động công nghiệp hiện đại; khả năng đoàn kết giai cấp mình và liên minh với các giai tầng khác trong cuộc đấu tranh vì mục tiêu chung là được giải phóng khỏi mọi sự áp bức, bóc lột, xây dựng một xã hội mới mà
ở đó, con người được phát triển toàn diện, hài hòa Những đặc điểm ấy lại chính là những phẩm chất cần thiết cho một giai cấp làm cách mạng và lãnh đạo cách mạng
Sự thống nhất cơ bản về lợi ích của giai cấp công nhân với lợi ích của nhân dân lao động cũng tạo ra điều kiện để hiện thực hóa đặc điểm này Trong cuộc đấu tranh ấy, vị trí của giai cấp công nhân là giai cấp thống trị về chính trị, giai cấp lãnh đạo toàn xã hội thông qua đội tiên phong của mình là Đảng cộng sản trong cuộc đấu tranh lật đổ ách tư bản, trong sự nghiệp xây dựng xã hội mới, trong toàn bộ cuộc đấu tranh để thủ tiêu hoàn toàn các giai cấp
Phản ánh các quy luật, đặc điểm của cuộc đấu tranh để tự giải phóng và giải phóng xã hội khỏi mọi sự áp bức, bóc lột, xây dựng một xã hội công bằng, bình đẳng, tự do là chủ nghĩa Mác Lênin - hệ tư tưởng của giai cấp công nhân
Thứ ba, do mâu thuẫn cơ bản của chủ nghĩa tư bản qui định
Quá trình sản xuất mang tính xã hội hóa cao đã làm cho mâu thuẫn cơ bản trong lòng phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa - đó là mâu thuẫn giữa tính chất
xã hội hóa cao của lực lượng sản xuất với tính chất tư hữu của quan hệ sản xuất do duy trì chế độ sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất chủ yếu Mâu thuẫn cơ bản của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa thể hiện ra về mặt xã hội là mâu thuẫn về lợi ích cơ bản giữa giai cấp công nhân và giai cấp tư sản Lao động sống của công nhân là nguồn gốc cơ bản của giá trị thặng dư và sự giàu có của giai cấp tư sản Mâu thuẫn cơ bản này không thể điều hòa và chỉ có thể được giải quyết bằng cách xóa bỏ chế độ sở hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa và thay thế bằng việc xác lập chế độ
sở hữu xã hội về tư liệu sản xuất chủ yếu nhằm thiết lập một quan hệ sản xuất mới mang tính xã hội để phù hợp với tính chất xã hội hóa của lực lượng sản xuất đã đạt được Giải quyết mâu thuẫn đó là động lực chính của cuộc đấu tranh giai cấp hiện đại và giai cấp công nhân chính là lực lượng xã hội có sứ mệnh lịch sử ấy
Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân còn bắt nguồn và được quy định bởi đấu tranh giai cấp hiện đại đã phát triển đến trình độ, mà “giai cấp công nhân không còn có thể tự giải phóng, nếu không đồng thời và vĩnh viễn giải phóng toàn thể xã hội khỏi ách bóc lột, ách áp bức và khỏi những cuộc đấu tranh giai cấp” Lần đầu tiên trong lịch sử, có “một cuộc cách mạng của đại đa số mưu lợi ích cho tuyệt đại đa số” Lực lượng sản xuất phát triển cao và chế độ sở hữu xã hội về những tư liệu sản xuất chủ yếu sẽ tạo ra cơ sở kinh tế để chấm dứt vĩnh viễn chế độ người bóc lột người
Trang 32 Những biểu hiện mới của giai cấp công nhân hiện nay
- Một phận không nhỏ trở thành những người làm chủ, nắm quyền lãnh đạo xã hội (ở các nước đi theo con đường xã hội chủ nghĩa)
- Lao động với trình độ công nghệ ngày càng hiện đại
- Nhiều lĩnh vực công nghiệp mới ra đời nên cơ cấu xã hội của giai cấp công nhân ngày càng đa dạng; trình độ học vấn, khoa học công nghệ, tay nghề ngày càng được nâng cao (trí thức hoá);
- Những người lao động sản xuất với trình độ trí tuệ cao (công nhân – trí thức), nghiên cứu, sáng chế
Lao động của công nhân gắn liền với sản xuất công nghiệp, có tính chất công nghiệp
- Giai cấp công nhân ở các nước tư bản chủ nghĩa hiện nay đã có ít nhiều TLSX Hiện nay CNH, HĐH vẫn là cơ sở khách quan để GCCN phát triển mạnh mẽ cả
về số lượng và chất lượng Thể chế kinh tế và chính trị của CNTB trong bối cảnh toàn cầu hoá đã có nhiều điều chỉnh, các phương thức quản lý mới, các biện pháp điều hoà mâu thuẫn xã hội của giai cấp tư sản đang tác động hai mặt vào giai cấp công nhân Thông qua chế độ cổ phần, một bộ phận công nhân đã tham gia vào sở hữu một lượng TLSX của xã hội Về mặt hình tức, họ không còn là vô sản và mức sống có thẻ được trung lưu hoá, nhưng do không chiếm được tỷ lệ sở hữu cao hên quá trình sản xuất và phân chia lợi nhuận vẫn bị phụ thuộc vào những cổ đông lớn Bản chất quyền định đoạt quá trình sản xuất, quyền quyết định cơ chế phân phối lợi nhuận vẫn thuộc về giai cấp tư sản Việc làm và lao động vẫn là nhân tốt quyết định mức thu nhập, đời sống của công nhân hiện đại
Khi sở hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa về TLSX vẫn tồn tại thì thành quả khoa học – công nghệ, kinh tế tri thức và những điều chỉnh về thể chế quản lý kinh tế và xã hội… vẫn là công cụ để bóc lột gia trị thặng dư GCCN vẫn bị bóc lột nặng nề bởi các chủ thể mới trong toàn cầu hoá như các tập đoàn xuyên quốc gia, nhà nước của các nước tư bản phát triển
- Ở các nước XHCN GCCN đã giảnh được chính quyền, cùng với nhân dân lao động họ đã làm chủ TLSX, làm chủ nhà nước và xã hội
Trong chế độ XHCN, GCCN và quá trình công nghiệp hoá đã bước vào một giai đoạn phát triển khác về chất Chế độ XHCN tạo ra quy mô và trình độ mới cho quá trình công nghiệp hoá XHCN và vị thế làm chủ của GCCN Công nghiệp hoá XHCN
là cơ sở để xây dựng CNXH và phát triển GCCN Đó là quá trình công nghiệp hoá tự giác trên những cơ sở kinh tế - chính trị xã hội mới Ở các nước đã hoàn thành sự nghiệp cách mạng XHCN giai đoạn đầu, thông qua đội tiền phong của mình là đảng cộng sản, GCCN trở thành người lãnh đạo, làm chủ xã hội, là lực lượng trực tiếp, chủ chốt xây dựng và bảo vệ Tổ quốc XHCN Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản và quản lý của Nhà nước XHCN, GCCN cùng với giai cấp nông dân, đội ngũ trí thức và
Trang 4toàn dân tộc tiến hành xây dựng xã hội mới, nền văn hoá mới và con người mới Vị thế ấy đòi hỏi GCCN phải có năng lực làm chủ khoa học công nghệ, năng lực tổ chức quản lý kinh tế xã hội
Như vậy, từ lý luận và thực tiễn hiện nay có thể thấy: GCCN hiện đại là sản phẩm và là chủ thể của quá trình CNH, HĐH, đại biểu cho phương thức sản xuất mang tính xã hội hoá ngày càng cao và là lực lượng đi đầu trong cuộc đấu tranh vì tiến bộ xã hội hiện đại, là giai cấp có sứ mệnh lịch sử xoá bỏ chế độ TBCN, xây dựng thành công CNXH và CNCS trên toàn thế giới
3 Quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về bản chất của nền dân chủ XHCN
Dân chủ là một hình thức tổ chức thiết chế chính trị của xã hội, trong đó thừa nhận nhân dân là nguồn gốc của quyền lực, thông qua một hệ thống bầu cử tự do Dân chủ XHCN là một hình thức chính trị - nhà nước của xã hội Trong đó con người
là thành viên trong xã hội có đầy đủ tư cách công dân, đó là quyền làm chủ của Nhân dân Dân chủ XHCN là nền dân chủ mà ở đó dân chủ với nghĩa toàn bộ quyền lực thuộc về nhân dân Bản chất của dân chủ XHCN được thể hiện trên tất cả các khía cạnh của đời sống
Bản chất của nền dân chủ XHCN gồm:
- Bản chất kinh tế của dân chủ XHCN: dựa trên chế độ công hữu về những tư
liệu sản xuất chủ yếu để đáp ứng sự phát triển ngày càng cao của lực lượng sản xuất dựa trên cơ sở khoa học và công nghệ hiện đại nhằm thỏa mãn ngày càng cao những nhu cầu vật chất và tinh thần của toàn thể nhân dân lao động Đảm bảo lợi ích của người lao động là động lực cơ bản nhất có sức thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển Nó kế thừa và phát triển mọi thành tựu phát triển kinh tế mà nhân loại đã tạo
ra trong lịch sử, đồng thời lọc bỏ những nhân tố lạc hậu, tiêu cực như áp bức bóc lột, bất công nảy sinh từ chế độ tư hữu Sản xuất phát triển và phân phối công bằng theo lao động là mục tiêu của dân chủ XHCN
- Bản chất chính trị của dân chủ XHCN; là sự lãnh đạo chính trị của giai cấp
công nhân thông qua Đảng cộng sản để thực hiện quyền lực thuộc về nhân dân Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa khác về chất so với nền dân chủ tư sản ở bản chất giai cấp (giai cấp công nhân lãnh đạo); ở cơ chế nhất nguyên (một đảng cộng sản lãnh đạo); ở bản chất nhà nước (nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân vì nhân dân) Xét về bản chất, dân chủ xã hội chủ nghĩa vừa có bản chất giai cấp công nhân, vừa có tính nhân dân rộng rãi, tính dân tộc sâu sắc
Bản chất tư tưởng - văn hóa; Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa lấy hệ tư tưởng
của giai cấp công nhân là chủ nghĩa Mác - Lênin làm tư tưởng chủ đạo trong xã hội mới Đồng thời, nó kế thừa, phát huy những tinh hoa văn hóa truyền thống của các dân tộc; tiếp thu những giá trị tư tưởng - văn hóa, văn minh, tiến bộ xã hội… mà nhân loại đã tạo ra ở tất cả các quốc gia, dân tộc Nhân dân được làm chủ và thụ hưởng các giá trị văn hoá tinh thần, có điều kiện để phát triển mọi năng lực cá nhân Tư tưởng - văn hoá ngày càng trở thành một nhân tố quan trọng hàng đầu,
Trang 5thành mục tiêu và động lực của công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam
Để có một chế độ dân chủ thực sự quyền lực thuộc về nhân dân, ngoài yếu tố giai cấp công nhân lãnh đạo, đòi hỏi cần nhiều yếu tố nhưng trình độ dân trí, xã hội công dân, việc tạo dựng cơ chế pháp luật đảm bảo quyền tự do cá nhân, quyền làm chủ nhà nước và quyền tham gia vào các quyết sách của nhà nước… và những điều kiện vật chất cần thiết để thực thi dân chủ
4 Liên hệ với việc xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay.
Các học viên tự làm
5 Phân tích quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011).
Cùng với việc từng bước đổi mới nhận thức, xác định rõ hơn những đặc trưng của XHCN ở Việt Nam, quá trình đổi mới từ năm 1986 đến nay là quá trình từng bước xác định ngày càng rõ hơn con đường đi lên CNXH ở nước ta Các nghị quyết của Đảng từ Đại hội VIII đến nay tiếp tục khẳng định sự kiên định, kiên trì thực hiện đường lối đổi mới đất nước và hội nhập quốc tế Tại Đại hội lần thứ XII, Đảng đã khẳng định tiếp tục kiên định con đường đi lên CNXH ở Việt Nam “Con đường đi lên CNXH ở nước ta là phù hợp với thực tiễn của Việt Nam và xu thế phát triển của lịch sử”
Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII, Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH của Đảng đã xác định 7 phương hướng cơ bản để xây dựng
và bảo vệ Tổ quốc XHCN Lần đầu tiên trong Cương lĩnh, Đảng đã xác định những phương hướng cơ bản để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc thể hiện những nhận thức mới của Đảng Cộng sản Việt Nam trong việc vận dụng lý luận Mác-Lênin về những phương hướng phổ quát xây dựng CNXH kết hợp với đặc thù, đặc điểm phương thức riêng của Việt Nam xuất phát từ thực tiễn Việt Nam Bảy phương hướng này là thành tựu bước đầu trong nhận dạng về con đường đi lên CNXH ở Việt Nam Tuy nhiên, vì bước đầu xác định lại chưa được kiểm nghiệm bằng thực tiễn nên ở các phương hướng đó còn có sự hạn chế cả về nội dung cũng như cách thức diễn đạt
Tại Đại hội XI, trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH (Bổ sung và phát triển năm 2011), Đảng ta đã bổ sung, điều chỉnh các phương hướng đã được xác định từ năm 2006 (Đại hội X) để có 8 phương hướng cơ bản nhằm thực hiện thành công các mục tiêu tổng quát khi kết thúc thời kỳ quá độ ở nước
ta Tám phương hướng này tiếp tục được Đại hội XII của Đảng khẳng định bao gồm:
Một là, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước gắn với phát triển
kinh tế tri thức, bảo vệ tài nguyên, môi trường
Điểm mới trong phương hướng này thể hiện ở chỗ: Chủ trương đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với phát triển kinh tế tri thức và thực hiện tốt việc bảo
vệ tài nguyên, môi trường để đảm bảo phát triển nhanh, bền vững
Trang 6Thực tiễn quá trình CNH, HĐH trong điều kiện hiện nay phải gắn bó mật thiết với phát triển kinh tế tri thức Mặt khác, việc đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa phải luôn tính đến việc bảo vệ tài nguyên và môi trường
Hai là, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
Công cuộc đổi mới đất nước đã cho Đảng và Nhà nước Việt Nam nhìn nhận đúng vai trò của kinh tế thị trường đối với phát triển kinh tế - xã hội đất nước Kinh
tế thị trường là thành quả chung của nhân loại Mặt khác, có nhiều loại kinh tế thị trường, ở Việt Nam kinh tế thị trường phải gắn liền với định hướng XHCN Thị trường sẽ được phát triển trong điều kiện tăng cường vai trò quản lý của Nhà nước XHCN
Trong cách thức diễn đạt phương hướng lần này đã tách việc phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN khỏi CNH, HĐH để thấy được định hướng phát triển kinh tế thị trường là định hướng quan trọng xuyên suốt cả thời kỳ quá độ lên CNXH
ở Việt Nam
Ba là, xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; xây dựng con người, nâng cao đời sống nhân dân, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội
Đây là phương hướng xác định cách thức xây dựng, phát triển văn hóa Việt Nam trong điều kiện hội nhập quốc tế Phát triển văn hóa gắn với xây dựng con người, nâng cao mọi mặt đời sống của nhân dân Văn hóa được phát triển cùng với việc thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, thể hiện tính ưu việt của chế độ XHCN ở Việt Nam, coi con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của phát triển
Bốn là, bảo đảm vững chắc quốc phòng và an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội.
Công cuộc xây dựng CNXH gắn liền với bảo vệ Tổ quốc XHCN Trong đó một phương châm đặt ra cần thực hiện là phải bảo đảm tăng cường quốc phòng, an ninh, quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội Đây là điều kiện góp phần ổn định để phát triển đất nước trong điều kiện mới hội nhập quốc tế
Phương hướng này cho thấy nhận thức mới của Đảng ta về nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc XHCN trong quan hệ gắn bó với việc bảo đảm vững chắc quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự án toàn xã hội, tạo điều kiện vững chắc để xây dựng thành công CNXH ở Việt Nam
Năm là, thực hiện đường lối đối ngoại, độc lập, tự chủ, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển; chủ động và tích cực hội nhập quốc tế
Nội dung mới của phương hướng này là đã tách riêng đường lối đối ngoại thành một phương hướng độc lập, một mặt vẫn khẳng định đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hoà bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đồng thời luôn chủ động và tích cực trong hội nhâph quốc tế theo chiều rộng và chiều sâu Trước đây, chỉ nói đến hội nhập kinh tế quốc tế, nay đã điều chỉnh theo hướng hội nhập cả chiều rộng và chiều sâu ở nhiều lĩnh vực, bên cạnh lĩnh vực kinh tế Nghĩa là bên cạnh quan điểm về chính sách đối ngoại phải tuân thủ các nguyên tắc độc lập, tự chủ, hòa bình, hữu nghị,
Trang 7hợp tác và phát triển thì Việt Nam luôn chủ động và tích cực hội nhập quốc tế để phát triển đất nước
Sáu là, xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, thực hiện đại đoàn kết toàn dân tộc, tăng cường và mở rộng mặt trận dân tộc thống nhất.
So với cách thức diễn đạt các phương hướng trong Cương lĩnh năm 1991, vấn
đề xây dựng nền dân chủ được đặt ra như một phương hướng chính quan trọng định hướng cho sự phăt triển thể chế chính trị ở Việt Nam Mặt khác, cùng với xây dựng nền dân chủ XHCN là kiên trì thực hiện chính sách đại đoàn kết toàn dân tộc nhằm gắn dân chủ với đồng thuận xã hội, phát huy vai trò của Mặt trận dân tộc thống nhất trong quá trình dân chủ hoá đời sống xã hội, phát huy vai trò làm chủ của nhân dân
Tại Đại hội lần thứ XII của Đảng, vấn đề dân chủ và phát huy dân chủ càng được coi trọng Điều này thể hiện ở chỗ “Phát huy sức mạnh toàn dân tộc, dân chủ XHCN” được nêu trong chủ đề của đại hội Đồng thời trong Báo cáo chính trị của Đại hội XII, vấn đề dân chủ được trình bày thành một chương riêng với tiêu đề “Phát huy dân chủ XHCN, bảo đảm thực hiện quyền làm chủ của nhân dân” Điểm mới này cho thấy xây dựng nền dân chủ XHCN ở nước ta đang trở nên cấp thiết, then chốt, cần được quan tâm trong việc thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ đặt ra trong năm năm tới, đồng thời thể hiện sự nhận thức sâu sắc, đầy đủ của Đảng không chỉ về bản chất nền dân chủ XHCN, mà còn về vai trò to lớn của nó, vì không phát huy dân chủ, không bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân sẽ không thể có CNXH
Để phát huy dân chủ XHCN hiệu quả, Đại hội XII của Đảng chỉ rõ: Phát huy dân chủ trong Đảng là hạt nhân để phát huy đầy đủ dân chủ trong xã hội Thực hành dân chủ rộng rãi trong Đảng là điều kiện để cán bộ, Đảng viên vận dụng, thực hành ở từng cơ quan, đơn vị, tổ chức, là tâm gương cho việc thực hiện và phát huy dân chủ trong xã hội, từ đó khắc phục bệnh độc đoán, chuyên quyền, tự do vô kỷ luật… đang làm suy thoái một bộ phận cán bộ, đảng viên, làm ảnh hưởng không tốt đến uy tín của Đảng Đây cũng là sự phát triển nhận thức lý luận của Đảng về vấn đề dân chủ
Bảy là, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân
Việc bổ sung đặc trưng về Nhà nước pháp quyền XHCN gắn với một phương hướng nhằm xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân là điểm mới trong việc tiếp thu tinh hoa của nhân loại về vấn đề nhà nước pháp quyền, đồng thời vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước XHCN, quan hệ giữa nhà nước XHCN với quyền làm chủ của nhân dân Nhà nước Cộng hoà XHCN Việt Nam phải là Nhà nước pháp quyền thực sự của dân, do dân, vì dân, mọi quyền lực của Nhà nước phải thể hiện ý chí, quyền lực của toàn nhân dân
Đại hội XII của Đảng khẳng định “Tiếp tục xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN do Đảng lãnh đạo là nhiệm vụ trọng tâm của đổi mới hệ thống chính trị” Đây là sự tiếp tục quan điểm nhất quan của Đảng tại các kỳ Đại hội trước đồng thời việc nhấn mạnh trong Văn kiện Đại hội XII cho thấy rõ quyết tâm chính trị
Trang 8của Đảng đối với vấn đề này Xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN được hiến định trong Hiến pháp năm 2013 Với việc hiến định trong Hiến pháp cho thấy quan điểm
về bản chất Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam vừa thể hiện sự bổ sung, phát triển mới, vừa nâng tầm cao về tính pháp lý của vấn đề này
Tám là, xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh
Yếu tố quyết định nhất của công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc XHCNlà phát huy vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam Phương hướng này có sự kế thừa nội dung phương hướng đã xác định trong Cương lĩnh năm 1991 Tuy nhiên, diễn đạt gọn, rõ hơn phương hướng xây dựng Đảng để Đảng Cộng sản Việt Nam thực
sự là tổ chức lãnh đạo Nhà nước và toàn xã hội Việt Nam hiện nay
Tại Đại hội XII, vấn đề xây dựng Đảng được đặc biệt coi trọng Điểm mới của Đại hội là chỉ đạo kiên quyết, kiên trì tiếp tục thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ
tư BCH Trung ương khoá XI, xem đây là nhiệm vụ trong tâm, đồng thời yêu cầu phải đẩy mạnh hơn nữa công tác xây dựng Đảng, trong đó coi trọng công tác xây dựng Đảng về chính trị, đổi mới công tác tư tưởng, lý luận nhằm phục vụ hiệu quả nhiệm
vụ chính trị, phù hợp với từng giai đoạn, tạo sự thống nhất trong Đảng, đồng thuận trong xã hội, tăng cường rèn luyện phẩm chất đạo đức cách mạng, chống chủ nghĩa
cá nhân, cơ hội, thực dụng, tiếp tục đổi mới, kiện toàn tổ chức bộ máy của Đảng và
hệ thống chính trị, kiện toàn tổ chức, nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của các tổ chức cơ sở đảng và nâng cao chất lượng đảng viên Đổi mới mạnh mẽ công tác cán bộ, coi trọng công tác bảo vệ chính trị nội bộ Đổi mới, nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật đảng, tiếp tục đổi mới, nâng cao hiệu quả công tác dân vận, tăng cường quan hệ mật thiết giữa Đảng với nhân dân, đẩy mạnh đấy tranh phòng chống tham nhũng, lãng phí, đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng
Đại hội XII cũng nhấn mạnh công tác đào tạo đội ngũ cán bộ, đặc biệt là cán bộ cấp chiến lược và trách nhiệm của người đứng đầu – đó phải là đội ngũ có tâm và đủ tầm để lãnh đạo và triển khai thực hiện đường lối phát triển định hướng XHCN nhanh
và bền vững ở Việt Nam Đây là một trong những yêu cầu cấp bách bảo đảm cho thắng lợi của sự nghiệp xây dựng CNXH ở nước ta hiện nay
Tám phương hướng vừa nêu chỉ là những phương hướng cơ bản, bảo đảm tính tương ứng với 8 đặc trưng của xã hội xã hội chủ nghĩa mà nhân dân ta đang xây dựng Các phương hướng này về cơ bản đã thể hiện rõ phương thức, con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa xã hội, các chủ trương trong đường lối đối nội, đối ngoại Mặt khác, trong một số Phương hướng đã thể hiện vai trò của toàn bộ hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam cũng như trách nhiệm của thành viên trong hệ thống chính trị do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo
Trang 96 Trình bày những nhân tố chủ quan để giai cấp công nhân thực hiện được sứ mệnh lịch sử của mình
Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân là tất yếu khách quan, tức là không phụ thuộc vào ý muốn của bất kỳ ai Nhưng cũng như các quy luật xã hội khác, nó không
“ tự động” diễn ra như các qui luật tự nhiên mà nó cần có những yếu tố chủ quan Những nhân tố chủ quan đó là :
Thứ nhất : là sự phát triển của giai cấp công nhân, là kết quả của quá trình phát
triển tự thân , tự giác , chủ động Giai cấp công nhân trưởng thành về số lượng và chất lượng ngay trong quá trình sản xuất công nghiệp ngày càng hiện đại và trong các hoạt động chính trị - xã hội: có trình độ văn hoá, khoa học công nghệ, tay nghề ngày càng cao để nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả sản xuất; đời sống vật chất, tinh thần ngày càng tốt hơn Giác ngộ về chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa Mác-Lênin, lập trường giai cấp vững vàng;
Với tư cách là chủ thể thực hiện sứ mệnh lịch sử, sự phát triển giai cấp công nhân là yếu tố chủ quan quy định chất lượng và quy mô, tốc độ của quá trình này Sự phát triển giai cấp công nhân được thể hiện ở sự phát triển về lượng và phát triển về chất
Phát triển về lượng của giai cấp công nhân thể hiện sự tăng trưởng về số lượng cũng như tỷ lệ lao động công nghiệp trong nền kinh tế
Sự phát triển về chất của giai cấp công nhân được thể hiện ở năng lực làm chủ công nghệ hiện đại và ý thức giác ngộ giai cấp, giác ngộ dân tộc
Thứ hai : Giai cấp công nhân muốn giành được thắng lợi phải nhận thức được
vai trò, vị trí của mình, đề ra được mục tiêu, con đường, biện pháp giải phóng mình, giải phóng xã hội Để nhận thức được điều đó, giai cấp công nhân phải được trang bị
lý luận tiền phong - đó là chủ nghĩa Mác Khi chủ nghĩa Mác thâm nhập vào phong trào công nhân dẫn đến sự hình thành chính đảng của mình - đội tiền phong của giai cấp công nhân
Đó là Đảng cộng sản , nhân tố chủ quan cơ bản để thực hiện thắng lợi sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân Đảng cộng sản là đội tiên phong của giai cấp công nhân, lãnh đạo cả giai cấp và cả dân tộc Đảng cộng sản là sản phẩm của sự kết hợp phong trào công nhân với chủ nghĩa Mác-Lênin Chỉ từ khi có Đảng, giai cấp công nhân mới chuyển từ tự phát lên tự giác và trở thành giai cấp thực sự cách mạng Giai cấp công nhân coi Đảng cộng sản là hạt nhân chính trị của mình và sự ra đời của Đảng là mốc đánh dấu sự trưởng thành của giai cấp Chủ nghĩa Mac- Lenin khẳng định việc giai cấp công nhân có tổ chức được chính đảng trưởng thành về chính trị, tư tưởng và tổ chức là dấu hiệu đã trở thành giai cấp tự giác và đủ năng lực
để thực hiện sứ mệnh lịch sử
Đảng coi giai cấp công nhân là cơ sở xã hội hàng đầu của mình Quan hệ giữa Đảng cộng sản và giai cấp công nhân là quan hệ “máu thịt” Tính chất tiền phong
Trang 10thực tiến và lý luận, tính tổ chức khoa học và chặc chẽ xác định Đảng là người lãnh đạo, là hạt nhân của giai cấp công nhân
Đảng cộng sản là lãnh tụ chính trị của giai cấp công nhân không có lý luận thì phong trào công nhân không đi được xa
Đảng cộng sản là bộ tham mưu của giai cấp công nhân Bằng hiểu biết lý luận
và kinh nghiệm thực tiễn, Đảng cộng sản định ra cương lĩnh , đường lối, chiến lược, chính sách đấu tranh Đảng cũng là người tổ chức, động viên các sức mạnh, nguồn lực chính trị xã hội trong phong trào công nhân
Đảng cộng sản là đội tiên phong đấu tranh cho lợi ích của giai cấp công nhân và của dân tộc Đây là sự nghiệp cách mạng vĩ đại của những người lao động bị áp bức, bóc lột đứng lên giải phóng bản thân và thoát khỏi áp bức giai cấp Để làm tròn nhiệm vụ trên Đảng của giai cấp công nhân cần phải: nắm vững và trung thành với chủ nghĩa Mac lenin; giữ vững và không ngững tăng cường tính chất giai cấp công nhân; giữ vững quyền lãnh đạo của Đảng , xây dựng Đảng mạnh về chính trị , tư tưởng và tổ chức
Đảng là nhân tố chủ quan hàng đầu, lãnh đạo và tổ chức quá trình thực hiện sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân để giải phóng giai cấp, giải phóng xã hội, giải phóng con người Vì thế, Đảng Cộng sản phải luôn luôn được xây dựng, củng cố, phát triển vững vàng về chính trị (đường lối cách mạng ), về tư tưởng (chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh ) và về tổ chức (nguyên tắc tập trung dân chủ; sinh hoạt Đảng để có các quyết định đúng; cán bộ, đảng viên, cấp uỷ và tổ chức cơ sở đảng vững mạnh, trong sạch, có uy tín với nhân dân và có khả năng lãnh đạo tốt)
Thứ ba: là phải có sự thống nhất của phong trào công nhân (phong trào công
nhân trong từng nước với phong trào công nhân quốc tế), từng bước xây dựng ý thức đoàn kết quốc tế
Mối quan hệ giữa Đảng Cộng sản và giai cấp công nhân
- Đảng Cộng sản là đội tiền phong của giai cấp công nhân, là bộ tham mưu chiến đấu của giai cấp công nhân, bao gồm những người con ưu tú nhất, trung kiên nhất của giai cấp công nhân Đảng mang bản chất của giai cấp công nhân, đại diện về trí tuệ, lợi ích cho giai cấp công nhân và nhân dân lao động; thay mặt giai cấp công nhân lãnh đạo cuộc đấu tranh chống áp bức, bóc lột, giành độc lập và xây dựng chủ nghĩa
xã hội
- Giai cấp công nhân là cơ sở xã hội của Đảng, là nguồn bổ sung lực lượng cho Đảng Giữa Đảng và giai cấp công nhân có mối liên hệ hữu cơ, không thể tách rời Những đảng viên của Đảng Cộng sản có thể không phải là công nhân, nhưng phải là người giác ngộ sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân và đứng trên lập trường của giai cấp công nhân
- Giai cấp công nhân và Đảng của nó phải là trung tâm đoàn kết toàn dân tộc, đoàn kết quốc tế: ý chí, nhận thức và hành động thống nhất Đồng thời đấu tranh