quy luật chính trị xã hội trong quá trình hình thành và phát triển của GCCN nhằm giải phóng con người, giải phóng xã hội khỏi chế độ, giải phóng xã hội khỏi chế độ tư hữu, áp bức bóc lột, bất công và nghèo nàn, lạc hậu. Những nội dung cơ bản của CNXHKH gồm: sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân gắn liền với Đảng cộng sản, cách mạng XHCN, hình thái kinh tế xã hội CSCN, liên minh công – nông tri thức, dân tộc, tôn giáo, gia đình, con người,... trong quá trình xây dựng CNXH gắn liền với lịch sử và thực tiễn mỗi nước, với đặc điểm, xu thế, nội dung và tính chất của thờiquy luật chính trị xã hội trong quá trình hình thành và phát triển của GCCN nhằm giải phóng con người, giải phóng xã hội khỏi chế độ, giải phóng xã hội khỏi chế độ tư hữu, áp bức bóc lột, bất công và nghèo nàn, lạc hậu. Những nội dung cơ bản của CNXHKH gồm: sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân gắn liền với Đảng cộng sản, cách mạng XHCN, hình thái kinh tế xã hội CSCN, liên minh công – nông tri thức, dân tộc, tôn giáo, gia đình, con người,... trong quá trình xây dựng CNXH gắn liền với lịch sử và thực tiễn mỗi nước, với đặc điểm, xu thế, nội dung và tính chất của thờiquy luật chính trị xã hội trong quá trình hình thành và phát triển của GCCN nhằm giải phóng con người, giải phóng xã hội khỏi chế độ, giải phóng xã hội khỏi chế độ tư hữu, áp bức bóc lột, bất công và nghèo nàn, lạc hậu. Những nội dung cơ bản của CNXHKH gồm: sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân gắn liền với Đảng cộng sản, cách mạng XHCN, hình thái kinh tế xã hội CSCN, liên minh công – nông tri thức, dân tộc, tôn giáo, gia đình, con người,... trong quá trình xây dựng CNXH gắn liền với lịch sử và thực tiễn mỗi nước, với đặc điểm, xu thế, nội dung và tính chất của thời
Trang 1ĐỀ CƯƠNG MÔN CNXHKH
MỤC LỤC
Câu 1 Phân tích đối tượng và phương pháp nghiên cứu của CNXHKH 1
Câu 2 Nêu những quan điểm cơ bản của Chủ nghĩa Mác – Lênin về GCCN và SMLS toàn thế giới của GCCN 1
Câu 3 Trình bày những điều kiện khách quan và điều kiện chủ quan quy định SMLS của GCCN 4
Câu 4 Phân tích nội dung SMLS của GCCN thế giới hiện nay 5
Câu 5 Phân tích điều kiện ra đời và những đặc trưng của CNXH 7
Câu 6 Sự ra đời, bản chất và chức năng của Nhà nước XHCN 10
Câu 7 Phân tích cơ cấu xã hội giai cấp trong thời kì quá độ lên CNXH 12
Câu 8 Trong thời kì quá độ lên CNXH, tại sao phải thực hiện liên minh giai cấp, tầng lớp Phân tích nội dung của liên minh giai cấp, tầng lớp trong thời kì quá độ lên CNXH 16
Trang 2Câu 1 Phân tích đối tượng và phương pháp nghiên cứu của CNXHKH
1 Đối tượng
❖ Cơ sở lí luận
- Triết học Mác – Lênin
- Kinh tế chính trị Mác – Lênin
- Các môn KHXH chuyên nghành
❖ Đối tượng
- Những quy luật chính trị xã hội trong quá trình hình thành và phát triển của GCCN nhằm giải phóng con người, giải phóng xã hội khỏi chế độ, giải phóng xã hội khỏi chế độ tư hữu, áp bức bóc lột, bất công và nghèo nàn, lạc hậu
- Những nội dung cơ bản của CNXHKH gồm: sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân gắn liền với Đảng cộng sản, cách mạng XHCN, hình thái kinh tế - xã hội CSCN, liên minh công – nông - tri thức, dân tộc, tôn giáo, gia đình, con người,… trong quá trình xây dựng CNXH - gắn liền với lịch sử và thực tiễn mỗi nước, với đặc điểm, xu thế, nội dung và tính chất của thời đại ngày nay
2 Phương pháp
- Là 1 bộ phận hợp thành CN Mác - Lênin, CNXHKH dựa vào phương pháp luận triết học mácxit là CNDVBC và CNDVLS là phương pháp chung để luận giải quá trình hình thành, phát triển của hình thái kinh tế xã hội CSCN, những quy luật chính trị xã hội của công cuộc xây dựng CNXH
- Trên cơ sở phương pháp chung đó, CNXHKH cũng dặc biệt chú trọng sử dụng những pp chung đó, CNXHKH cũng… những pp khác, cụ thể hơn và là những
pp đó có tính liên ngành, tổng hợp
1 Phương pháp kết hợp lịch sử - logic
2 Phương pháp khảo sát và phân tích về mặt chính trị - xã hội dựa trên các điều khoản kinh tế - xã hội cụ thể là phương pháp có tính đặc thù của CNXHKH
3 Các phương pháp có tính liên nghành, phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh, điều tra xã hội hóa, sơ đồ hoá, mô hình hoá,…
Câu 2 Nêu những quan điểm cơ bản của Chủ nghĩa Mác – Lênin về GCCN và SMLS toàn thế giới của GCCN
1 Khái niệm và đặc điểm của GCCN
- C.Mác và Ăngghen đã dùng nhiều thuật ngữ khác nhau để nói về GCCN nhân như: giai cấp vô sản, giai cấp vô sản hiện đại, giai cấp công nhân hiện đại, giai cấp công nhân đại công nghiệp…
- Dù diễn đạt bằng những thuật ngữ khác nhau, song giai cấp công nhân được các nhà kinh điểm xác định trên 2 đặc trưng cơ bản:
Trang 3+ Thứ nhất: giai cấp công nhân với phương thức lao động công gnhieejp trong nền sản xuất TBCN: đó là những người lao động trực tiếp và gián tiếp vận hành các công cụ sản xuất có tính chất công nghiệp ngày càng hiện đại và xã hội hoá cao
+ Thứ hai: về vị trí của giai cấp công nhân trong QHSX TBCN: là giai cấp của người lao động không sở hữu TLSX chủ yếu của xã hội Họ phải bán sức lao động cho các nhà tư bản và bị chủ tư bản bóc lột giá trị thặng dư
→ Mâu thuẫn cơ bản của PTSX TBCN là mâu thuẫn LLSX xã hội hóa ngày càng rộng lớn với QHSX TBCN dựa trên chế độ tư hữu TBCN về TLSX Mâu thuẫn cơ bảm này được thể hiện về mặt xã hội là mâu thuẫn về lợi ích giữa GCCN với GCTS
❖ Đặc điểm của GCCN
- Một là: GCCN vừa là chủ thế trực tiếp nhất, vừa là sản phẩm căn bản nhất của nền sản xuất hiện đại với những quy trình công nghệ mang tính công nghiệp trình
độ ngày càng cao Do đó, GCCN là đại biểu cho LLSX tiên tiến, cho PTSX tiên tiến, quyết định sự tồn tại và pt của xh hiện đại
- Hai là: Đặc điểm nổi bật của GCCN là lao động bằng phương thức công nghiệp với đặc trưng công cụ lao động là máy móc, tạo ra năng suất lao động cao, quá trình lao động mang tính xã hội hoá
- Ba là: GCCN có lợi ích cơ bản đối lập trực tiếp với lợi ích cơ bản của giai cấp tư sản Đặc điểm này chi phối bản chất là lập trường chính trị của 2 giai cấp này
- Bốn là: GCCN có bản sắc quốc tế và bản sắc dân tộc
❖ Tính chất của GCCN
- Một là: GCCN có tính tổ chức kỉ luật cao
- Hai là: GCCN có tính tiên phong cách mạng
- Ba là: GCCN có tính triệt để cách mạng
→ Từ phân tích trên có thể hiểu GCCN theo khái niệm sau:
GCCN là 1 tập đoàn xã hội ổn định, hình thành và phát triển cùng với quá trình của nền công nghiệp hiện đại, với nhịp độ phát triển của LLSX có tính chất xã hội hoá, trí tuệ hoá ngày càng cao; là LLSX cơ bản tiên tiến, trực tiếp hoặc tham gia vào quá trình sản xuất, tái sản xuất các TLSX hiện đại cũng như của cải vật chất
và cải tạo các quan hệ xã hội vì lợi ích của mình; là lực lượng chủ yếu xoá bỏ áp bức, bóc lột , bất công; xây dựng chế độ xã hội mới tốt đẹp – xã hội XHCN
2 Nội dung và đặc điểm SMLS của GCCN
a Nội dung SMLS của GCCN
❖ Về kinh tế:
Trang 4- GCCN là nhân tố hàng đầu cho LLSX xã hội hoá cao, là đại biểu cho QHSX mới, tiên tiến nhất dựa trên chế độ công hữu về TLSX, đại biểu cho PTSX tiến bộ nhất thuộc về xu thế phát triển của lịch sử xã hội
- Vai rò chủ thể của GCCN trước hết là chủ thể của quá trình sản xuất vật chất để sản xuất ra của cải vật chất ngày càng nhiều, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng cao của con người và xã hội Bằng cách đó, GCCN tạo tiền đề vật chất, kĩ thuật cho sự ra đời của xã hội mới
- Mặt khác, tính chất xã hội hoá cao của LLSX đòi hỏi một QHSX mới, phù hợp với chế độ công hữu các TLSX chủ yếu của xã hội là nền tảng, tiêu biểu cho lợi ích của toàn xã hội GCCN đại biểu cho lợi ích chung của xã hội
- Công nghiệp hoá là 1 tất yếu có tín quy luật để xây dựng cơ sở vật chất – kĩ thuật của CNXH Thực hiện sứ mệnh lịch sử của mình, giai cấp CN phải là lực lượng
đi đầu thực hiện công nghiệp hoá, cũng như hiện nay, trong bối cảnh đổi mới và hội nhập quốc tế, yêu cầu mới đặt ra là phải gắn liền công nghiệp hoá với hiện đại hoá, đẩy mạnh CNH với pt kinh tế tri thức, bảo vệ tài nguyên, môi trường
❖ Về chính trị - xã hội
- GCCN cùng với nhân dân lao động dưới sự lãnh đạo của ĐCS, tiến hành cuộc
CM chính trị để lật đổ quyền thống trị của GCTS, xoá bỏ chế độ bóc lột, áp bức của CNTB, giành quyền lực về tay GCCN, xây dựng nền dân chủ và làm chủ xã hội của tuyệt đại đa số nhân dân lao động
- GCCN và NDLĐ sử dụng nhà nước của mình, do mình làm chủ như 1 công cụ
có hiệu lực cải tạo xã hội cũ, và tổ chức xây dựng xã hội mới, phát triển kinh tế
và văn hoá, xây dựng nền chính trị dân chủ - pháp quyền, quản lí kinh tế - xã hội
và tổ chức đời sống xã hội phục vụ quyền và lợi ích của nhân dân lao động, thực hiện dân chủ, công bằng, bình đẳng và tiến bộ xã hội theo lí tưởng và mục tiêu của CNXH
❖ Về văn hóa, tư tưởng
- Thực hiện SMLS của mình, giai cấp CN trong tiến trình C cải tạo xh cũ và xây dựng xh mới trên lĩnh vực văn hoá tư tưởng, cần phải tập trung tư trưởng hệ giá trị mới: lao động, công bằng, dân chủ bình đẳng và tự do
- Giai cấp CN thực hiện cuộc CM về văn hoá, tư tưởng bao gồm cải tạo cái cũ lỗi thời lạc hậu, xây dựng cái mới, tiến bộ trong lĩnh vực ý thức tư tưởng, trong tâm
lí, lối sống và trong đời sống tinh than xã hội Xây dựng và củng cố ý thức hệ tiên tiến của giai cấp CN, đó là CN Mác-Lênin, đấu tranh để khắc phục ý thức hệ
tư sản và các tàn dư còn sót lại của hệ tư tưởng cũ Phát triển văn hoá, xây dưng con người mới XHCN, đạo đức và lối sống mới XHCN, đạo đức và lối sống mới
Trang 5của XHCN là 1 trong những nội dung căn bản mà CM XHCN trên lĩnh vực văn hoá tư tưởng đặt ra với SMLS của GCCN hiện đại
b Đặc điểm SMLS của GCCN
- Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân xuất phát từ tiền đề kinh tế xh của sx mang tính xh hoá với 2 biểu hiện nổi bật:
+ Thứ nhất: Xã hội hoá làm xuất hiện những tiền đề vật chất, thúc đẩy sự phát triển xã hội, thúc đẩy sự vận động của mâu thuẫn cơ bản trong long PTSX TBCN Sự xung đột giữa tính chất xã hội hoá của LLSX với tính chất chiếm hữu tư nhân TBCN về TLSX là nội dung kinh tế - vật chất của mâu thuẫn cơ bản đó trong CNTB
+ Thứ 2: quá trình sản xuất mang tính xã hội hoá đã sản sinh ra GCCN và rèn luyện nó thành chủ thể thực hiện SMLS Do mâu thuẫn về lợi ích cơ bản không thể điều hoà…
- Thực hiện SMLS của GCCN là sự nghiệp CM của bản thân GCCN với đông đảo quần chúng và mang lại lợi ích cho đa số
- SMLS của GCCN không phải là thay thế chế độ sở hữu tư nhân này bằng chế độ
sở hữu tư nhân khác, mà là xóa bỏ triệt để chế độ tư hữu về TLSX
- Việc GCCN giành lấy quyền lực thống trị xã hội là tiền đề để cải tạo toàn diện, sâu sắc và triệt để xã hội cũ và xây dựng thành công xã hội mới với mục tiêu cao nhất là giải phóng con người
Câu 3 Trình bày những điều kiện khách quan và điều kiện chủ quan quy định SMLS của GCCN
❖ Điều kiện khách quan quy định SMLS của GCCN
- Thứ nhất: Do điều kiện kinh tế của GCCN quy định: GCCN là con đẻ, là sp của
nền đại công nghiệp trong PTSX TBCN, là chủ thể của quá trình sx hiện đại vì thế GCCN đại diện cho PTSX tiên tiến và LLSX hiện đại
- Thứ 2: do địa vị chính trị xã hội của GCCN quy định: là con đẻ của nền sản xuất
đại công nghiệp, GCCN có được những phẩm chất của 1 giai cấp tiên tiến, giai cấp cách mạng: tính tổ chức và kỷ luật, tự giác và đoàn kết trong cuộc đấu tranh
tự giải phóng mình và giải phóng xã hội
→ Từ sự pt khách quan của sx công nghiệp nói riêng và nền sx, nề kinh tế tư bản chủ nghĩa mà nảy sinh 1 cách khách quan mâu thuẫn cơ bản của CNTB gồm 2 mặt sau đây:
● Về kinh tế: là mâu thuẫn giữa LLSX ngày càng cao, xã hội hoá, quốc tế hóa
ngày càng tăng lên với QHSX dựa trên chế độ chiếm hữu tư nhân TBCN về TLSX
Trang 6● Về chính trị xã hội: mâu thuẫn về kinh tế trên đây được biểu hiện ra là mâu
thuẫn giữa giai cấp CN và giai cấp tư sản Về 2 mặt của mâu thuẫn cơ bản đó không thể giải quyết triệt để trong khuôn khổ CNTB Để giải quyết triệt đê mâu thuẫn đó, tất yếu phải thông qua cách mạng xã hội Lãnh đạo, tổ chức
CM XHCN, xây dựng CNXH, CNCS là sứ mệnh lịch sử của giai cấp CN – được quy định 1 cách khách quan, mang tính quy luật
❖ Điều kiện chủ quan để GCCN thực hiện SMLS
- Sự pt của bản than giai cấp CN cả về số lượng và chất lượng
- Đảng cộng sản là nhân tố chủ quan quan trọng nhất để giai cấp CN thực hiên thắng lợi sứ mệnh lịch sử của mình
- Liên minh giai cấp
Câu 4 Phân tích nội dung SMLS của GCCN thế giới hiện nay
1 GCCN hiện nay (không trong phần trả lời câu hỏi)
- GCCN hiện nay là những tập đoàn người sản xuất và dịch vụ bằng phương thức công nghiệp tạo nên cơ sở vật chất cho sự tồn tại và phát triển của thế giới hiện nay
- So với CN truyền thống thế kỉ XIX thì GCCN hiện nay vừa có điểm tương đồng vừa có những điểm khác biệt, có những biển đổi mới trong điều kiện lịch sử mới
❖ Điểm tương đồng
- GCCN hiện nay vẫn đang là LLSX hàng đầu của xã hội hiện đại Họ là chủ thể của quá trình sx công nghiệp hiện đại mang tính xh hoá ngày càng cao Cũng giống như thế kỉ XIX, các nước tư bản hiện nay, công nhân vẫn bị giai cấp tư sản bóc lột giá trị thặng dư
- Phong tào cộng sản và CN ở nhiều nước vẫn luôn là lực lượng đi đầu trong các cuộc đấu tranh vì hoà bình, hợp tác và pt, vì dân sinh, dân chủ, tiến bộ xh và CNXH
→ Lý luận về SMLS của GCCN trong CN Mác-Lênin vẫn mang giá trị khoa học
và cách mạng, vẫn có ý nghĩ thực tiễn to lớn chỉ đạo cuộc đấu tranh CM hiện nay của GCCN, phong trào công nhân và quần chúng lao động, chống CNTB và lựa chọn con đường XHCN trong sự phát triển của thế giới hiện nay
❖ Những biến đổi và khác biệt
- Gắn liền với cách mạng và công nghệ hiện đại, sự phát triển kinh tế tri thức, công nhân hiện đại có xu hương trí tuệ hoá Tri thức hoá và trí thức hoá công nhân là 2 mặt của 1 quá trình, của xu hướng trí tuệ hoá đối với công nhân và GCCN
- Ngày nay công nhân được đào tạo chuẩn mực và thường xuyên được đào tạo lại, đáp ứng sự thay đổi chóng mặt của công nghệ trong nền sản xuất
- Với tri thức và khả năng làm chủ công nghệ, với năng lực sáng tạo trong nền sx hiện đại, người công nhân hiện đại đang có thêm điều kiện vật chất để tự giải phóng
Trang 7- Tính chất xã hội hoá cao của lao động công nghiệp mang nhiều biểu hiện mới: sản xuất công nghiệp trong thế giới toàn cầu đang mở rộng thành “chuỗi giá trị toàn cầu” Quá trình sản xuất 1 sản phẩm liên kết nhiều công đoạn của nhiều vùng, miền, quốc gia, khu vực
- Trong bối cảnh mới của toàn cầu hoá, hội nhập quốc tế và CM công nghiệp thế hệ mới (4.0), công nhân hiện đại cũng tăng nhanh về số lượng, thay đổi lớn về cơ cấu trong nền sản xuất hiện đại
- Với các nước XHCN, giai cấp CN đã trở thành giai cấp lãnh đạo và ĐCS trở thành Đảng cầm quyền Đó là những biến đổi mới của giai cấp CN hiện nay so với giai cấp công nhân tk XIX
→Giai cấp CN hiện đại là 1 tập đoàn xh ổn địh, hình thành và pt cùng với quá trình
pt của nề công nghiệp hiện đại, là giai cấp đại diện cho lực lượng sx tiên tiến, là lực lượng chủ yếu của tiến trình lịch sử quá độ từ CNTB lên CNXH Ở các nước TBCN, giai cấp CN là những người không có hoặc về cơ bản không có TLSX phải làm thuê cho giai cấp tư sản và bị giai cấp tư sản bóc lột giá trị thặng dư Ở các nước XHCN, GCCN cùng nhân dân lao động làm chủ những TLSX chủ yếu và cùng nhau hợp tác lao động vì lợi ích chung của toàn xã hội trong đó có lợi ích chính đáng của mình
2 Thực hiện SMLS của GCCN thế giới hiện nay
a Về nội dung kinh tế - xã hội
- Thông qua vai trò của GCCN trong quá trình sản xuất với công nghiệp hiện đại, năng suất, chất lượng cao, dảm bảo cho phát triển bền vững, SMLS của
GCCN đối với sự phát triển xã hội thể hiện ngày càng rõ
- Sự phát triển sản xuất của CNTB trong thế giới ngày nay với sự tham gia trực tiếp của GCCN và các lực lượng lao động – dịch vụ trình độ cao chính là nhân
tố kinh tế thúc đẩy sự chín muồi các tiền đề CNXH trong lòng CNTB – đó lại
là điều kiện để phát huy vai trò chủ thể của giai cấp
- Mặt khác, mâu thuẫn lợi ích giữa GCCN và GCTS cũng ngày càng gay gắt ở từng quốc gia và trên phạm vi toàn cầu Toàn cầu hóa hiện nay vẫn mang đậm tính chất TBCN với những bất công và bất bình đẳng xã hội lại thúc đẩy cuộc đấu tranh chống chế độ bóc lột giá trị thặng dư trên phạm vi thế giới, phấn đấu cho việc xác lập một trật tự xã hội mới công bằng, bình đẳng, đó là từng bước thực hiện SMLS của GCCN trong kinh tế - xã hội
b Về nội dung chính trị - xã hội
- Ở các nước TBCN, mục tiêu đấu tranh trực tiếp của GCCN và nhân dân lao động là chống bất công và bất bình đẳng xã hội Mục tiêu lâu dài là giành chính quyền về tay GCCN và nhân dân lao động
Trang 8- Ở các nước XHCN, nơi các ĐCS đã trở thành Đảng cầm quyền, nội dung chính trị - xã hội của SMLS của GCCN là lãnh đạo thành công sự nghiệp đổi mới, giải quyết thành công nhiệm vụ trong thời kì quá độ lên CNXH, đặc biệt là xây dựng Đảng cầm quyền trong sạch, vững mạnh, thực hiện thành công sự nghiệp CNH – HĐH, đưa đất nước phát triển nhanh và bền vững
c Về nội dung văn hóa tư tưởng
- Thực hiện SMLS của GCCN trong điều kiện thế giới hiện nay trên lĩnh vực văn hoá tư tưởng trước hết là cuộc đấu tranh ý thức hệ: đó là cuộc đấu tranh giữa CNXH và CNTB – cuộc đấu tranh này diễn ra phức tạp và quyết liệt, nhất là trong nền kinh tế thị trường với những tác động mặt trái của nó
- Mặt khác, khi hệ thống XHCN thế giới tan rã, phong trào CM thế giới đang vượt qua những thoái trào tạm thời thì niềm tin vào lí tưởng XHCN cũng đứng trước những thử thách càng làm cho cuộc đấu tranh tư tưởng lí luận giữa CNTB với CNXH trở nên phức tạp và gay gắt hơn
→ Song các giá trị đặc trưng cho bản chất khoa học và CM của giai cấp CN, CNXH vẫn mang ý nghĩa chỉ đạo, định hướng trong cuộc đấu tranh của GCCN và quần chúng lao động chống TBCN và lựa chọn con đường CNXH của sự phát triển của
xã hội
- Các giá trị như lao động sáng tạo, công bằng, dân chủ bình đẳng, tự do vẫn là những giá trị được nhân loại thừa nhận và phấn đấu thực hiện Trên thực tế, các giá trị mà nhân loại hướng đến đều tương đồng với các giá trị lí tưởng, mục tiêu của GCCN
→ Đấu tranh để bảo vệ tư tưởng của ĐCS, giáo dục nhận thức và củng cố niềm tin khoa học đối với lí tưởng, mục tiêu của CNXH cho GCCN và nhân dân lao động, giáo dục và thực hiện chủ nghĩa quốc tế chân chính của GCCN trên cơ sở phát huy chủ nghĩa yêu nước và tinh thần dân tộc chính là nội dung sứ mệnh lịch sử của GCCN hiện nay về văn hoá tư tưởng
Câu 5 Phân tích điều kiện ra đời và những đặc trưng của CNXH
❖ Điều kiện ra đời
- CNXH, với tư các là một chế độ kinh tế, chính trị và xã hội theo quan điểmcủa chủ nghĩa Mác - Lênin là một xã hội được thiết lập sau thắng lợi của cuộc CM XHCN của GCCN dưới sự lãnh đạo của ĐCS, giành được chính quyền từ tay giai cấp thống trị và bóc lột trước đó, thiết lập nềN chính quyền mới của nhân dân lao động Từ đó xây dựng
cơ sở vật chất, kĩ thuật với kiến trúc thượng tần g về chính trị, tư tưởng, văn hoá tương ứng dựa theo những nguyên lí, quy luật cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin
→ Như vậy, CNXH ra đời phải dựa trên những tiền đề vật chất cơ bản, như:
Trang 9Điều kiện 1: Do sự ra đời của sản xuất công nghiệp với thành tựu khoa học kĩ
thuật công nghệ, lao động mang tính xã hội, LLSX phát triển mạnh mẽ và đạt tới trình độ xã hội hoá ngày càng cao, mâu thuẫn với QHSX dựa trên chế độ chiếm hữu tư nhân TBCN về tư liệu sản xuất chủ yếu Mâu thuẫn ngày càng phát triển Đây là mâu thuẫn cơ bản trong PTSX TBCN
Điều kiện 2: Cùng với sự hình thành và phát triển của chủ nghĩa tư bản cũng
hình thành và phát triển 2 giai cấp cơ bản: GCCN và GCTS có lợi ích đối lập nhau nên xuất hiện mâu thuẫn đối kháng GCCN giác ngộ lí luận CNXHKH dưới sự lãnh đạo của ĐCS lật đổ nhà nước của GCTS xác lập nhà nước của GCCN và NDLĐ Việc thiết lập nhà nước của GCCN và NDLĐ là sự mở đầu của hình thái kinh tế - xã hội CSCN
→ Tóm lại, do sự vận động của những mâu thuẫn trong CNTB, cùng với sự đấu tranh của GCCN và NDLĐ, khi xuất hiện tình thế và thời cơ CM tạo ra những điều kiện cần
và đủ thì CM XHCN tất yếu xảy ra Thắng lợi đưa đến sự ra đời của hình thái kinh tế -
xã hội CSCN
- Trong thời đại ngày nay, CNXH vẫn có thể ra đời từ 1 quốc gia tư bản có trình độ phát triển trung bình, thậm chí chưa qua TBCN song phải đảm bảo các đk mới sau đây:
● Một là, phải xuất hiện “yếu tố thời đại”, tức là nhân loại đã chuyển sang “giai
đoạn cuối cùng của CNTB” Từ đó xuất hiện các “mâu thuẫn cơ bản và gay gắt của thời đại mới”, như:
1 Mâu thuẫn giữa giai cấp tư sản và giai cấp CN Đây vẫn được coi là mâu thuẫn
cơ bản nhất xuyên suốt trong thời đại ngày nay;
2 Mâu thuẫn giữa chủ nghĩa đế quốc xâm lược với các quốc gia dân tộc bị xâm lược và bị áp bức Đây là mâu thuẫn đặc trưng của thời đại mới;
3 Mâu thuẫn giữa các nước tư bản với nhau do xung đột lợi ích;
4 Mâu thuẫn giữa các nước giàu trong thế giới tư bản và các nước nghèo và lạc hậu xa về kinh tế
● Hai là, phải có sự tác động toàn cầu của phong trào cộng sản và công nhân quốc
tế, của hệ tư tưởng của GCCN (CN Mác – Lênin), đặc biệt là luận điểm về chủ nghĩa đế quốc và các dân tộc bị áp bức… làm thức tỉnh phong trào dân tộc, phong trào yêu nước của các quốc gia đấu tranh chống các chế độ áp bức, bóc lột, bất công của CNTB hoặc bỏ qua chủ nghĩa tư bản chủ nghĩa tiến thẳng lên CNXH
● Ba là, tất yếu hình thành các Đảng chính trị lấy chủ nghĩa Mác – Lênin làm hệ
tư tưởng để lãnh đạo dân tộc đấu tranh dành độc lập, tự do
→ Từ đó, dưới sự lãnh đạo của ĐCS, một cuộc CM XHCN có thể nổ ra cũng có thể làm cho CNTB hoặc chế độ áp bức bóc lột khác diệt vong dẫn tới ra đời của CNXH
❖ Những đặc trưng cơ bản
Trang 10Một là: Cơ sở vật chất – kỹ thuật của CNXH là nền tảng sx công nghiệp hiện đại
- Đây là đặc trưng cơ bản nhất trong số các đặc trưng của CNXH Theo V.I.Lênin, cuộc CM XHCN thực chất là cuộc CM trong lĩnh vực kinh tế xã hội phải có 1 nền kinh tế phát triển cao hơn so với CNTB trước đó
- Trên thực tế, trước khi CNXH ra đời từ các nước TBCN thì bản thân nền kinh tế ở
1 số nước TBCN cũng đã đạt đến trình độ xã hội hoá cao Mặc dù có nền kinh tế phát triển với trình độ cao nhưng CNTB vẫn chưa đủ khả năng tạo ra sự thịnh vượng cho toàn xã hội bởi những mâu thuẫn vốn có trong lòng xã hội tư bản đã không cho phép GCTS tạo ra điều đó CNXH với mục tiêu hướng đến sự thịnh vượng và đáp ứng nhu cầu về phúc lợi ngày càng cao cho toàn thể nhân dân thì càng không có cách nào khác là phải tạo ra một LLSX có trình độ cao hơn hẳn LLSX TBCN → Do đó chỉ khi CNXH tạo ra được 1 nền sx công nghiệp hiện đại, với năng suất lao động ngày càng tăng, số lượng của cải vật chất tạo ra ngày càng nhiều thì mới có khả năng đảm bảo đáp ứng những nhu cầu vật chất và văn hoá của nhân dân, không ngừng nâng cao phúc lợi cho xã hội của toàn dân
- Tuy vậy, cũng theo chủ nghĩa Mác – Lênin, ở những nước “bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa” thì việc tạo ra một nền kinh tế có trình độ phát triển cao trong một thời gian ngắn không phải dễ dàng Nó đòi hỏi các ĐCS và các công nhân tại các quốc gia này phải biết cách sử dụng “các bước đi quá độ” thích hợp, trong đó không loại trừ khả năng sử dụng và tiếp tục duy trì các quan hệ kinh tế TBCN ngay trong lòng chế độ XHCN trong 1 giai đoạn nhất định (gọi là thời kì quá độ) để tạo ra bước đột phá cho việc tạo ra một LLSX tiên tiến ở giai đoạn tiếp theo
Hai là, CNXH từng bước xoá bỏ chế độ sở hữu TBCN đồng thời tiến hành chế độ công hữu về các TLSX
- Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, việc xoá bỏ chế độ sở hữu tư nhân tiến tới thiết lập chế độ công hữu về các TLSX là đặc điểm nổi bật của chế độ XHCN
về kinh tế Bởi đây là điều kiện tiên quyết để giải phóng người lao động ra khỏi các quan hệ bóc lột TBCN, đồng thời cũng là tiền đề quan trọng để thực hiện tổ chức quản lí sản xuất và thực hiện phân phối công bằng trong chế độ mới
- Mặc dù thừa nhận việc xoá bỏ chế độ sở hữu tư nhân để thiết lập chế độ công hữu
về TLSX dưới CNXH, song C.Mác và Ăngghen cũng cho rằng: do chế độ sở hữu
tư nhân TBCN từ lâu vốn là một động lực quan trọng cho nền kinh tế TBCN nên việc xóa bỏ nó ngay lập tức là không thế mà phải “kinh qua một quá trình rất khó khăn và lâu dài trong hiện thực”
- Đặc biệt, đối với các quốc giatrong quá trình đi lên CNXH với xuất phát điểm một nền kinh tế còn ở trình độ thấp thì việc thiết lập ngay chế độ công hữu về TKSX chưa thể thực hiện được ngay Thậm chí, trong giai đoạn đầu của thời kì quá độ có